Âm Dương Kinh

Đạo của âm dương, khi căng khi chùng,  

vừa thuận vừa nghịch bồi bổ và xúc tiến

lẫn nhau.

Mấy ngàn năm đã qua, tư tưởng của con người cũng giống như những mạch nước đã hợp thành sông ngòi – người ta không vì những tư tưởng, chủ nghĩa đó tranh luận mãi không thôi nữa. Thay vào đó là trong cuộc sống hàng ngày phẳng lặng, làm thế nào xử lý tốt quan hệ nhân tế (quan hệ giữa người với người).  

Quan hệ nhân tế là tinh túy của xã hội văn minh.

Chúng ta phải kịp thời điều chỉnh thái độ đối xử của mình với người khác, mà mỗi người đều có quyền nhận được cách đối xử tốt. Phải công bằng với người khác, đồng thời cổ vũ sự cố gắng cũng như tha thứ lỗi lầm của họ giống như chúng ta mong người khác tha thứ lỗi lầm của mình.  

Để đạt được mục đích này, nên đọc Âm Dương kinh, nhất là phải biết đọc Âm Dương kinh, mới có thể thành thạo trong việc xử lý quan hệ nhân tế phức tạp luôn biến đổi không ngừng.

Âm Dương kinh là gì?

Thực ra, Âm Dương kinh chính là lợi dụng các mặt tương phản của sự vật để giải quyết vấn đề một cách khéo léo, nhìn nhận và xử lý quan hệ xã hội một cách biện chứng.  

Có thể nói Âm Dương kính chính là «chính phản luận», «mâu thuẫn luận», «biện chứng luận».

1. Biết nói dối một cách có thiện ý

Nếu quan niệm cứ nói dối là «xấu» thì sẽ quá cứng nhắc.  

Hãy để cho «nói dối» cùng tồn tại với «thành thực» mới thể hiện được tốt nhất phép biện chứng của sự vật.

Thành thực, xưa nay là đức hạnh tốt được người ta khen ngợi, còn dối trá, giả dối bị người ta ghét bỏ. Người nói dối phần nhiều bị mọi người chê trách, nhưng không thể nhất loạt đều xem như nhau.  

Trong một số trường hợp giao tiếp đặc biệt, có những «lời nói dối» lại hàm ý rất tốt, đẹp. Bởi vì những lời nói dối đó xuất phát từ nguyện vọng tốt đẹp và mục đích đúng đắn, là để giành được hiệu quả giao tiếp tốt hơn. Tránh những xung đột tình cảm bất ngờ có thể gây họa.

* Ông Hoàng cùng với mấy người bạn đi du lịch, tham quan dạo chơi đầm Hoa Thanh, trèo lên Hoa Sơn, thăm những nơi cổ xưa tĩnh mịch tìm kiếm những cái kỳ lạ, đi và chơi thật thỏa thích, nên đã quên mất việc mua sắm quần áo ở Tây An về cho vợ, mãi đến lúc ngồi trên xe lửa trở về mới sực nhớ đến.

Ông bèn vội vàng đến cửa hàng lớn của thành phố mua cho vợ được một bộ áo liền váy.  

Về nhà «không dám» nói thực, mà đã dùng «lời nói dối» để nịnh vợ: «Hàng ngày bà xách làn đi chợ, nấu ăn, giúp chồng dạy con, không hề phàn nàn, rất đáng cám ơn bà. Lần này đi Tây An mua bộ áo liền váy này mà tôi phải chạy khắp các «cửa hàng» lớn ở đó mới chọn trúng được nó, bà đem mặc thử xem có vừa không?».

Người vợ nghe xong, mặt mày tươi tỉnh, vui vẻ mặc thử.  

Ông Hoàng có thể gọi là mẫu người sợ vợ, nhưng không phải là kẻ nhu nhược, mà ông sợ vì một chút việc nhỏ có thể dẫn đến vết rạn nứt cho gia đình vốn đang êm ấm vui vẻ.  

Do đó, trong những việc nhỏ không dính dáng đến toàn cục, không liên quan đến «ý quan trọng», thì không cần quá «thật thà».

Trong những việc vụn vặt trong gia đình xuất hiện việc sơ ý, có thể dùng «lời nói dối» để sửa chữa nó, chỉ một phen phân trần của ông Hoàng đã tỏ ra săn sóc tỉ mỉ đối với người vợ, tình cảm vợ chồng càng gắn bó. Giá như ông Hoàng thật thà nói rằng bộ váy này vẫn mua ở cửa hàng của thành phố nhà mình thôi, há chẳng làm cho bà vợ mất hứng đó sao?  

Trong vài văn «Fujino tiên sinh» của Lỗ Tấn đã kể lại một câu chuyện sau:

Đến cuối năm học thứ hai, tôi bèn đi gặp Fujino tiên sinh, nói với ông rằng tôi sẽ thôi không học ngành y nữa, và sẽ rời khỏi Sentai. Fujino tỏ vẻ buồn rầu, tựa như ông muốn nói điều gì, nhưng lại thôi không nói nữa.  

«Em muốn học ngành sinh vật học, những kiến thức thầy đã dạy cho em, cũng vẫn có ích.» Kỳ thực, tôi không có ý muốn học ngành sinh vật học, bởi vì nhìn thấy ông lộ vẻ buồn rầu, tôi liền nói ra những lời nói dối để an ủi ông.

Lỗ Tấn lúc này quyết tâm bỏ ngành y theo học ngành văn. Bởi vì theo ông, hễ là dân của nước ngu muội và yếu kém, thân thể dù có tráng kiện đến mấy cũng hoàn toàn vô dụng. Muốn làm thay đổi tinh thần của họ, việc quan trọng trước nhất là nên thúc đẩy nền văn hóa. Chỉ là để không làm đau lòng Fujino tiên sinh, khi đến chào từ biệt mới nói một lời nói dối như vậy.

Lời nói dối này đã an ủi một cách hết sức khéo léo người thầy đã gửi gắm nhiều hy vọng đối với người trò yêu của mình, mặc dù lời nói dối đó là «dối» là «giả», nhưng tình thật ý thực đã biểu hiện tình nghĩa thầy trò chân thành, trong sáng giữa họ với nhau.  

Ngược lại, nếu nói những lời chân thật, sẽ có thể làm tổn thương đến ông giáo già tốt bụng.  

2. Đọ sức khéo léo

Gặp kẻ địch mạnh mà tạm tránh đi, hoàn toàn không phải là nhu nhược.  

Tiến là một sách lược; lui cũng là một sách lược.  

Con ve là một loại côn trùng, ve mùa hè thường kêu «ve ve» ở trên cây, khi ve biến thành côn trùng phải lột xác thành ấu trùng.  

Ve lột xác, ví như dùng mưu kế trốn thoát khiến cho đối phương không thể phát giác được. Đó là thuật «phân thân» thoát khỏi đối phương, di chuyển hoặc tháo lui. Thoát ở đây không phải là hoảng hốt lo sợ, mà là giữ lại hình bóng, đi thật mà như thể không đi, nhằm giữ chặt đối phương lại, thoát khỏi cảnh nguy hiểm.

* Một đêm khuya Chaplin mang một số tiền lớn về nhà. Khi đi qua đoạn đường nhỏ, sau gốc cây đột nhiên vọt ra một người vạm vỡ, tay cầm một khẩu súng ngắn ép anh nộp số tiền mang theo.  

Chaplin nhìn thấy miệng súng đen ngòm, giả vờ toàn thân run bắn lên, với giọng khiếp sợ nói: «Tôi có một ít tiền, nhưng tất cả đều là của ông chủ. Hãy giúp tôi bắn lên chiếc mũ của tôi hai phát để tôi về có lý do khai báo».  

Tên cướp không nói không rằng, giật lấy chiếc mũ của anh lại, «păng păng» liền hai phát vào mũ.  

Chaplin lại cầu xin bắn vào gấu quần của anh hai phát nữa, nói: «Nhu thế sẽ càng gần sự thật, ông chủ sẽ không thể không tin».

Tên cướp không ngần ngại liền lôi gấu quần lên quét luôn mấy phát súng nữa.  

Chaplin lại nói: «Xin hãy nhắm vào vạt áo của tôi bắn cho vài lỗ nữa».  

Tên cướp vừa chửi: «Tên nhát gan này, mày là con sâu đáng thương…» vừa kéo cò súng, nhưng không nghe thấy tiếng súng nổ.  

Chaplin biết là đạn đã bắn hết, liền cắm cổ chạy như bay.  

Lúc tên cướp cầm súng tình huống ở thế địch mạnh ta yếu, nếu dốc sức chống lại hoặc lập tức bỏ chạy thì sẽ ra sao? Rõ ràng là cầm chắc bị trấn lột hết tiền.

Chaplin làm như con ve lột xác, ở chỗ anh đã dùng kế hoãn binh. Trước tiên anh ta giả bộ sợ sệt, để tên cướp cảm thấy anh ta là một tên hèn mọn, như thế tên cướp sẽ mất cảnh giác không thể hành động cứng rắn đối với anh ta, đồng thời cũng buông lỏng canh chừng đối với anh ta một chút.  

Tiếp đó Chaplin nói tiền là của ông chủ, dụ đối phương nổ súng để tạo ra một cảnh tượng giả mình bị cướp. Đặc biệt là sau khi tên cướp dùng hết đạn, Chaplin thấy thời cơ đã đến, liền trốn thoát an toàn.  

Kế con ve lột xác có thể tránh được xung đột cứng rắn gặp cứng rắn, có thể khiến bạn trong cuộc đụng độ hư hư thực thực thoát thân một cách khéo léo.

** Tết âm lịch, cô Ngô đến các nhà bạn bè chúc tết. Khi trở về nhà, đột nhiên cảm thấy ở nhà có chút gì đó khác thường – Cha mẹ cô và cô cùng đi chúc tết ở ngoài, khi đi cửa nhà đóng khóa rất cẩn thận, sao lúc này bị mở bung ra?  

Cô đẩy cửa bước vào, vừa nhìn liền cảm thấy hú hồn: hóa ra có hai tên trộm đang lục tìm các hòm tủ trong nhà cô. Một tên trong bọn vừa nhìn thấy có người vào, rất hoang mang, liền cầm một chiếc dây thừng, muốn luồn qua phía sau người cô, đóng chặt cửa lại. Nếu cô Ngô kêu toang lên thì chúng đã xiết chặt cho cô chết.  

Lúc này, cô Ngô đã tỏ ra bình tĩnh lạ thường. Cô nhanh trí nói to lên: «Đây không phải nhà cô Lựu rồi? Xin lỗi, tôi đi nhầm cửa».  

Nói xong, cô liền gật đầu chào hai tên kia và lui ra.  

Hai tên cướp yên trí cho là cô này đích thực vào nhầm nhà, không phát hiện việc chúng đang gây án, liền đáp lại vài câu, và không để ý đến cô nữa.

Khi cô Ngô ra khỏi nhà, lập tức báo với đội bảo vệ và mọi người cùng tòa nhà, hai tên cướp lấy trộm xong, vừa ra khỏi nhà liền bị bắt gọn.  

Đọ sức một cách khéo léo, có thể đạt được mục đích đánh kẻ địch bất ngờ để giành phần thắng.  

3. Lấy gậy ông đập lưng ông

Khi mâu thuẫn logic chứa đựng trong lời nói của đối phương còn ẩn giấu, ngấm ngầm, có thể khéo léo dẫn dắt, khiến cho chỗ tự mâu thuẫn của đối phương càng bộc lộ rõ ràng hơn, chờ thời cơ phản kích, hiệu quả càng tốt.

Phương pháp làm hiện rõ mâu thuẫn đúng lúc, thường được dùng đến trong ứng xử. Phương pháp này chính là nắm lấy chỗ tự mâu thuẫn của đối phương để vạch ra, làm cho lời nói và hành động của họ mâu thuẫn nhau, giúp chỗ vô lý của họ tự bày ra ánh sáng. Chúng ta thường nói «lấy gậy ông đập lưng ông», chính là như thế.  

Thế giới vốn ngập tràn đủ mọi mâu thuẫn, khi ứng xử hàng ngày, chỉ cần chúng ta lưu ý một chút, thì có thể luôn phát hiện được kịp thời để chỉ nó ra, bắt đối phương «tự mình vả vào miệng mình», sẽ có thể giành chủ động, giành tình thế trên cao nhìn xuống.

Đầu những năm thứ 30 thế kỷ trước, một buổi tối mùa hè, nhà giáo dục Đào Hành Chi đi xem kịch ở Đại kịch viện Quốc Thái. Người soát vé thấy ông mặc bộ quần áo vải thường, chân trần đi đôi giày vải, đã lấy cớ ông không đi tất, không cho ông vào. Đào Hành Chi không nổi giận, cũng không cãi lại, không nói một lời, đứng ngay sang một bên.

Một lát sau mấy cô gái tân thời ăn mặc hở hang bước tới, người soát vé vội vàng lễ phép đón họ. Đào Hành Chi nhìn thấy thế liền bước lên phía trước hỏi: «Ông xem mấy cô gái tân thời này chẳng những không đi tất mà còn hở ngực lộ cánh, các ông đều cho họ vào, tôi chỉ không đi tất, vì sao lại không cho tôi vào?» Người soát vé bị hỏi đến mức «cứng họng» không trả lời được, đành chắp tay mời Đào Hành Chi vào rạp.

Aristotles từng nói: «Không ai bằng lòng làm một người xấu». Nhưng người ta thường do chịu ảnh hưởng của hoàn cảnh dần dần hình thành thói quen từ môi trường xã hội. Nếu môi trường không tốt, con người cũng trở thành «người xấu», liền làm một số «việc xấu».  

Việc làm của người soát vé chẳng khác «chó cắn áo rách» Đào Hành Chi nắm được thái độ khác nhau của họ đối xử với những người khác nhau, đã chỉ ra chỗ tự mâu thuẫn của họ, khéo léo chế giễu quan niệm giá trị tầm thường chọn người qua áo mũ này, từ đó đã vào rạp thuận lợi.

Trong chuyện «Ông già và Hoàng tử» kể lại: Một ông già nghe nói Hoàng tử thích nói chuyện với người thông minh. Ông liền cầm theo chiếc gậy và đi đến kinh đô. Khi đến nơi, ông đã đi thẳng đến Lâu đài của Hoàng tử và dừng lại ở trước đó.  

Ông già vốn là một người nghèo nên ăn mặc quần áo cũ kỹ trông hơi bẩn. Một người lính gác thấy ông cứ đi đi lại lại trước Lâu đài, liên hỏi: «Này cụ già, cụ muốn gì?».

«Tôi muốn gặp Hoàng tử. Tôi muốn nói chuyện với Ngài?»

Lúc đó, Hoàng tử cũng đang đứng trên thềm cửa nhìn thấy ông già và nói với những người lính bảo vệ: «Không, ta không muốn nói chuyện với người này. Quần áo của ông ta cũ kỹ trông nhếch nhác bẩn thỉu lắm. Hãy bảo ông ta đi nơi khác!» 

Thế là ông già bỏ đi luôn.  

Ông già có một người bạn ở kinh đô, nên ông đã đi bộ đến nhà bạn. Bạn ông rất sung sướng tiếp đón.  

Người bạn hỏi: «Vì sao ông lại đến kinh đô này?»

Ông già nói: «Hoàng tử thích nói chuyện với người thông minh. Mà người ta nói tôi là một người thông minh, nên tôi đến để nói chuyện với Hoàng tử». 

Người bạn hỏi luôn: «Hoàng tử đã hỏi ông những gì? Ông ta thích nêu ra những vấn đề gì?»  

«Ông ta không muốn nói chuyện với tôi, bởi tôi là một người nghèo, chỉ nhìn vào bộ quần áo của tôi, vì nó cũ kỹ và bẩn thỉu.»

Ông bạn hiểu ý, liền cho ông già một bộ quần áo mới và bảo ông mặc vào, đi đến Lâu đài của Hoàng tử. Lúc đó, vừa khéo Hoàng tử cũng đang đứng bên cửa sổ Lâu đài trông thấy một người ăn mặc tươm tất gọn gàng liền cho lính mời vào.  

Hoàng tử nói: «Tôi rất sung sướng gặp ông. Xin mời vào».  

Hoàng tử dẫn ông già vào một phòng lớn. Ông già trông thấy bữa ăn trưa thịnh soạn đã bày sẵn trên bàn.

«Xin mời ngồi xuống và ăn, ông bạn của tôi», Hoàng tử nói. Hai người họ cùng ngồi vào bàn. Hoàng tử bắt đầu ăn, nhưng ông già không ăn. Ông lấy một số đồ ăn bỏ vào trong túi của chiếc áo mới ông đang mặc. Hoàng tử thấy thế liền hỏi:  

«Tại sao ông bỏ đồ ăn vào trong túi áo?» 

Ông già trả lời:

«Hôm qua tôi đã đến đây, nhưng với bộ quần áo cũ. Và ngài đã không muốn gặp tôi. Hôm nay tôi đến với bộ quần áo mới này, ngài đã mời tôi vào đây ngồi ăn. Như vậy, tôi hiểu rằng đồ ăn không phải là cho tôi, nó là dành cho bộ quần áo mới này của tôi!» 

Hoàng tử lúc này chẳng biết nói sao, chỉ còn cách phải chui xuống đất mới khỏi bị «mất mặt».Thế mới biết đánh giá một người không thể chỉ nhìn về bề ngoài của họ. Đây lại là một câu chuyện khá thú vị và dí dỏm.  

4. Việc lớn hóa nhỏ, việc nhỏ bỏ đi

Dùng cái cười để đối mặt với các sự việc gây nên điều không vui cho chúng ta trong cuộc sống, đem nỗi khó chịu nhất thời so với toàn bộ cuộc sống của bạn sẽ thấy nó rất nhỏ không đáng mất thì giờ đau buồn.  

Trong cuộc sống, chúng ta luôn có thể gặp một số việc làm mất vui, nếu như không chú trọng nghệ thuật ứng phó cấp thiết, thì thật sự sẽ khiến chúng ta không thoát khỏi được thế bí. Biết làm cho việc lớn hóa nhỏ vẫn có thể được xem là một phương pháp hữu hiệu làm đơn phản vấn đề.

* Trong bữa tiệc mừng thọ, mọi người đang vui vẻ nói cười nhộn nhịp, đột nhiên đứa cháu sắp thi đại học va vào chiếc phích nước làm vỡ tan trên sàn nhà. Đứa cháu luống cuống, mọi người cũng có cảm giác ngày mừng thọ mất vui.  

Ông nội giật mình chốc lát, sau đó ha ha cười to nói: «Chiếc phích nước nên vỡ từ lâu rồi. Năm nay cháu thi đại học, không thể dừng lại ở «trình độ» cũ. Hôm nay trong ngày vui mà vỡ chiếc phích cũ, đây là điểm tốt nó sẽ đậu đại học. Mọi người thử nói xem có phải thế không?»  

Mọi người nghe xong trở lại nói cười vui vẻ.

Chúc mừng ngày sinh vốn là một việc vui mừng, nhưng xảy ra việc đánh vỡ phích mất vui này, tâm tình mọi người vì thế lắng xuống. Nếu như ngay trước mặt quở trách đứa cháu thiếu cẩn thận, gây căng thẳng một phen, thì bữa tiệc nhất định sẽ mất vui, mọi người có kết cục chẳng ra gì.

Cách xử lý của ông nội thật tuyệt vời. Ông không oán giận mà là đem hai việc «trình độ» học và «phích nước» gắn liền với nhau, nói đùa cháu phải đập vỡ cái phích cũ, thì đạt «trình độ» mới, câu nói này đã an ủi đứa cháu cũng làm cho buổi tiệc trở lại vui vẻ.

** Theo phong tục của quê hương, ngày cưới chú rể và cô dâu phải ngồi vào tiệc uống nước và ăn cơm, sau đó lần lượt đến các bàn chúc rượu mọi người.  

Chú rể và cô dâu đã vào tiệc trong sự quây quần của mọi người, các vị khách mời cũng lần lượt đến. Chiếc đĩa nhựa màu vàng của mâm thứ nhất chất đầy kẹo cưới và bánh gatô, do một nhân viên phục vụ bưng lên.Nhưng khi nhân viên phục vụ đặt chiếc đĩa này xuống bàn, thì nghe thấy kêu «rắc» một tiếng, đĩa đã bị vỡ. Mọi ánh mắt của khách đều đổ dồn về phía đó. Người phục vụ hoảng sợ, buột miệng nói: «Làm sao lại là thứ đĩa vỡ?» Câu nói này giống như một tiếng sấm kinh người nổ ngay trong phòng cưới khiến bầu không khí chốc lát trở nên rất căng thẳng.

Chú rể thấy tình hình như thế liền nhanh trí nói to lên rằng: «Phá cũ lập mới, thay đổi phong tục tập quán, chúng ta dẫn đến một người tốt!» Nghe anh nói xong, cả hội trường đều reo mừng.  

Người ta thường tin vào điềm tốt lành, cho nên trong những ngày vui lớn, mọi người ăn nói phải hết sức cẩn thận, sợ một khi lỡ lời làm mất vui, làm quan khách mất hứng.

Trong lễ cưới đĩa vỡ vốn được coi là điềm gở cần tránh mà nhân viên phục vụ lại nói ra một câu như thế, thật là làm cho người ta không chịu nổi. Có lẽ nhân viên phục vụ hàng ngày chỉ chú ý đến việc bưng lên bưng xuống, đón người đến và tiễn người đi, không quan tâm nhiều đến lễ tiết.

Việc giải thích khéo léo của chú rể đã hòa giải một «cú hỏng» lớn. Anh đã từ việc cái đĩa bị vỡ liên hệ đến việc «phá cũ lập mới; thay đổi phong tục tập quán» rất hợp với bầu không khí buổi lễ thành hôn lúc đó, đem đầu đề câu chuyện từ việc buồn vì cái đĩa bị vỡ đưa ra một lời giải thích khéo léo, dẫn dắt mọi người thoát ra khỏi cảnh ngộ bực mình.

Dí dỏm thể hiện trí tuệ chính là như thế!  

Người biết nói dí dỏm phần nhiều đều là người giỏi tư duy theo hướng trái ngược, cũng là người biết đọc Âm kinh.  

5. Thuật trèo cao rút thang

Tục ngữ nói: Trèo càng cao càng khó xuống.

Dụ người ta trèo đến chỗ cao, sau đó nhấc thang đi, không còn đường tiến thoái, đành phải đi theo khuôn phép. «Đặt thang» là để dụ kẻ địch «trèo lên cao», «rút thang đi» có nghĩa là bao vây và tiêu diệt.  

«Tôn tử binh pháp. Cửu địa» nói: Nhiệm vụ chủ soái giao cho bộ thuộc sẽ giống như bảo người trèo lên cao xong rút thang đi, khiến họ chỉ có thể tiến mà không thể lùi. Từ «Trèo cao rút thang» bắt đầu từ đó.

Nó xuất phát từ mưu lược quân sự, chuyển thành phương pháp ứng xử. Nguyên lý của nó là: Khi chúng ta chưa hoàn toàn nắm chắc sự thật về phương diện nào đó của đối phương, đối phương có thể sẽ chối cãi, chúng ta cũng rất khó «gạt mây để nhìn được mặt trời», làm rõ bộ mặt thật của nó.

Lúc này, có thể bắt đầu từ một câu chuyện khác, dẫn dụ đối phương từng bước tiếp cận với mục đích chúng ta muốn đạt được. Một khi đối phương tiếp cận mục tiêu, liền nhanh chóng nói rõ ý đồ của chúng ta. Khi đối phương phát giác ra thì đã mắc vào tròng, muốn hỏi lại cũng đã muộn, không còn đường nào khác đành phải đi vào khuôn khổ.

Khi vận dụng phương pháp này, giờ phút mấu chốt cần phải nắm thật chắc, thời cơ chín muồi phải lập tức rút thang ngay, bằng không để đối phương tỉnh ngộ ra, sẽ chạy thoát cùng với thang.

* Việc buôn bán của một chủ tiệm quần áo ở một thành phố nọ ngày càng lớn, mức doanh thu tăng lên rất cao. Bộ phận thu thuế yêu cầu ông ta nạp khoản thuế bổ sung, nhưng ông từ chối không thừa nhận mức doanh thu lớn đó. Một nhân viên kiểm tra đối chiếu để thu thuế nhiều lần đến tiệm, đều bị ông ta đối phó qua chuyện cho xong.

Hôm ấy, ông Đàm, một cán bộ thuế khác đến gặp ông ta. Sau mấy câu giao tiếp dầu tiên, ông Đàm liền đổi thái độ, dùng giọng quan tâm để hỏi:  

«Có một khoản buôn bán lớn, ông có làm không?» 

«Người buôn bán có gì không làm! Khoản nào? Bao nhiêu?» 

«Món complet lần trước, 200 bộ.» 

«Tôi đang muốn nhập vào một loạt complet để đổi mùa vụ. Giá cả thế nào?»

«Mỗi bộ 180 NDT (Nhân dân tệ). Nếu như mua cả, có thể giảm giá 9%. Hừ, ông là một người nhát gan phải không? Đáng tiếc ông không có bụng dạ này!»

«Chuyện đùa nào! Tôi sẽ mua tất!» 

«Ông mua tất! Tôi xin nhắc ông: quy tắc cũ, tiền hàng trong hai tháng phải hoàn trả hết! Bằng không thì thôi không nói chuyện này nữa.» 

«Đừng có khinh người! Hai tháng, tôi còn bán không hết ư?» 

«Nhưng đây là hơn 3 vạn nhân dân tệ kia!»

«Xem ra quái gì, từ đầu năm đến nay tháng nào tôi không bán được trên 2 vạn?» 

«Thôi được. Trước tiên ông đem tiền thuế bổ sung để lọt mấy tháng nay nạp đi đã, rồi sẽ bàn sau!»

«Ông!... Trời!» 

Ông Đàm đà thành công bắt chủ tiệm phải nạp thuế bổ sung, phương pháp ông áp dụng chính là «trèo cao rút thang».

Chúng ta phân tích một chút: Trước ông Đàm, một nhân viên kiểm tra và thu thuế đã nhiều lần đến thu thuế, đều không thành công. Sự thất bại của anh ta là chưa tìm hiểu kỹ doanh thu của chủ tiệm, không tìm ra được hứng thú và sở trường của ông ta cho nên không thể «bốc thuốc đúng bệnh» được.

Hành động của ông Đàm lần này đã tìm được nhân tố hấp dẫn nhất đối với đối phương, tức buôn bán complet. Cái «thang» mà ông Đàm chọn rất chuẩn xác, làm cho đối phương bằng lòng ngoan ngoãn trèo lên. Có hai nguyên nhân thôi thúc chủ tiệm an tâm và mạnh dạn trèo lên «thang»:

Một là ông Đàm từng môi giới cho chủ tiệm, từng làm buôn bán món complet lần trước, chính là muốn khêu gợi đối phương nhớ lại, giúp đối phương ổn định tâm lý xóa bỏ nỗi nghi ngờ.  

Hai là dùng cách «kích tướng» chế giễu chủ tiệm không có dũng khí, khiến ông ta càng nhanh chóng trèo lên thang. Đợi đến khi chủ tiệm trèo đến độ cao rồi, ông liền rút thang ngay tức khắc, cắt đứt đường rút lui, chủ tiệm lâm vào thế tiến thoái lưỡng nan, chẳng còn biết làm sao nữa, đành phải nạp thuế theo quy định.  

6. Tôi đã ở chỗ đồng chí bây giờ

Dùng câu chuyện hay ví dụ để diễn đạt ý mình có thể làm cảm động thuyết phục người nghe hơn dùng sự thực khô khan hoặc nguyên lý khoa học.  

Cách trả lời bằng ví dụ dí dỏm ngầm là chỉ trong hai sự vật có một số điểm tương đồng, dùng một sự vật trong đó để thuyết minh một sự vật khác, đem chỗ linh động giành lại cho đối phương liên tưởng. Khi chúng ta gặp vấn đề khó trả lời trực tiếp, nhưng cũng không thể lẩn tránh, có thể dùng thử phương pháp này.

Thường có những «kẻ sỗ sàng» tìm bới và đụng chạm đến «chỗ đau» của người khác, lúc này không nên tức giận vì như vậy là tự bộc lộ sự non kém của mình. Xin hãy xem câu chuyện dưới đây, có lẽ sẽ có chút gợi ý đối với bạn:

Năm 1956, tại Đại hội đại biểu lần thứ 20 Đảng Cộng sản Liên Xô, Khơ-rút-xốp đã đọc một báo cáo bí mật, công khai phê bình hàng loạt sai lầm của Stalin mở rộng việc thanh trừng phần tử phản cách mạng, đã gây nên phản ứng mạnh mẽ của nhân dân Liên Xô và nhân dân các nước trên thế giới.  

Có một lần, trong Đại hội đại biểu của Đảng, Khơ-rút-xốp nhiều lần phê phán sai lầm của Stalin. Lúc đó, có người từ trong hội trường đại hội đưa lên một mẩu giấy. Khơ-rút-xốp mở ra xem, trên giấy viết: «Lúc đó ông ở đâu?».

Khơ-rút-xốp suy nghĩ một lát, cầm mẩu giấy lên, thông qua máy phóng thanh đọc to nội dung của mẩu giấy này. Sau đó nhìn xuống dưới, hét to lên: «Mẩu giấy này ai viết, đề nghị đồng chí lập tức từ chỗ ngồi đứng dậy và đi lên bục ngay».

Không có ai đứng lên cả. Khơ-rút-xốp lại nhắc lại lời của ông một lần nữa, đề nghị người viết mẩu giấy đứng dậy. Cả hội trường vẫn im lặng, mọi người đều chờ đợi Khơ-rút-xốp nổi cáu.  

Mấy phút trôi qua, Khơ-rút-xốp thấy không có người đứng dậy, ông liền bình tĩnh nói: «Thôi được, tôi xin báo cáo với đồng chí, tôi lúc đó đã ngồi tại chỗ của đồng chí bây giờ».  

Câu hỏi của vị đại biểu này nêu ra rất sắc bén đối với vấn đề nhạy cảm này, Khơ-rút-xốp với tư cách là Tổng Bí Thư không có cách nào né tránh được.

Khơ-rút-xốp từng là người được Stalin rất coi trọng, cho nên nhiều người Liên Xô đều nghi vấn rằng: «Ông đã từ lâu nhận thức được sai lầm của Stalin, thế thì vì sao trước kia ông chưa từng nêu lên ý kiến bất đồng? Lúc đó ông đang làm gì? Ông có tham gia vào những hành động sai lầm này không?».

Khơ-rút-xốp nếu giấu mẩu giấy này đi, thì có thể làm cho ông ta mất uy tín, khiến mọi người cảm thấy ông ta không dám nhìn thẳng vào sự thực.  

Nhưng nếu ông trực tiếp thừa nhận: «Khi đó tôi không có gan phê bình Stalin», ắt sẽ làm tổn thương hình tượng của mình, cũng không phù hợp với thân phận là người lãnh đạo cao nhất của ông.

Khơ-rút-xốp phải tìm một cách khác. Ông khéo léo ngay tại chỗ đã sáng tạo ra một tình huống bất ngờ bắt người viết mẩu giấy đứng dậy, uy thế của Khơ-rút-xốp nhiều người đều nể phục, người viết mẩu giấy hoàn toàn không có gan đứng lên, ngay tức khắc không khí hội trường xuất hiện cảnh tượng lặng ngắt.  

Cảnh tượng này có lợi đối với Khơ-rút-xốp, ông ta có thể mượn khung cảnh để phát huy ví ngầm ra câu trả lời của mình. Cách trả lời này rất dịu dàng, cũng rất khôn khéo.

7. Bằng không thì bạn hãy cứ giẫm lại tôi một cái

Trong lòng ai cũng ẩn chứa khát vọng đối với mình, nhưng trong xã hội khắp nơi đều có quy phạm, cho nên chúng ta không thể thích sao làm vậy được, mà phải có «khuôn khổ» nhất định.

Người tài giỏi bên ngoài trông có vẻ ngốc nghếch là người biết dùng hình thức giả làm ngốc nghếch để diễn đạt trí tuệ, tức khi phản đối thái độ, quan điểm và ý đồ của đối phương, không để lộ ra dấu vết «phản kích».

Người ta thường có chút tâm lý đề phòng đối với lời nói và hành động sắc sảo, sợ gặp mưu toan; mà đối với lời nói và hành động ngốc nghếch lại không đề phòng, người khôn ngoan thường dùng đặc điểm tâm lý này để thực hiện sách lược «người tài bề ngoài tỏ vẻ ngốc nghếch».

* Trên một chiếc xe ô tô công cộng chen chúc, một chàng trai còn chưa đứng vững, xe đã chạy. Anh ta lắc lư, vô tình giẫm lên bàn chân của một cô gái đứng phía sau.

Cô gái «Ối giời ơi» một tiếng, lập tức chau mày tròn xoe mắt. Chàng trai lập tức xin lỗi lia lịa: «Thật xin lỗi bạn, thật tôi không cố ý! ».

Cô gái vẫn còn giận dữ. Chàng trai thấy tình trạng đó liền giơ chân mình về phía trước: «Bằng không thì bạn hãy cứ giẫm lại tôi một cái!».  

Trông thấy dáng vẻ ngốc nghếch của chàng trai, đổi lại cô gái bắt đầu thấy thẹn, không nén nổi cười «khì khì». Một trận xung đột sắp nổ ra đã tiêu tan.

Thoạt nhìn, chàng trai giống như một anh ngốc, nhưng kỳ thực anh ta là một người tài bên ngoài xem có vẻ ngốc nghếch, cho nên cái «ngu» này không phải là ngu thực sự, mà là dùng chí lớn để ngụy trang. Ngu xuẩn thực sự sẽ bị cô gái chửi cho một trận chỉ còn cách cúi mặt nhận lời.

Chàng trai giẫm lên chân người khác, trách nhiệm là ở mình, mình tỏ ra rất bị động. Để biến tiêu cực thành tích cực, anh ta cố ý nói lời «ngốc nghếch». – «Tôi không phải cố ý», cố ý làm ra vẻ «ngu ngốc» – giơ chân của mình ra để cô gái giẫm lại.

Chàng trai giẫm lên chân cô gái đích thực không phải là cố ý, là «phạm sai trái» nhưng từng lời nói, việc làm của anh ta đã biểu hiện sự thành khẩn. Khiêm tốn và đức hạnh giúp xử lý tốt các tình huống trong giao tiếp giữa người với người, cùng với phản ứng nhanh trí, cho nên cô gái đã chuyển tức giận thanh vui vẻ «không kể tới việc đã qua» nữa.

8. Chỉ khác hai chữ, hiệu quả khác hẳn

Thái độ của bản thân bạn được phản ánh ra từ người khác; đồng thời người khác cũng theo phản xạ căn cứ thái độ của bạn để đáp lại bạn.

Nghiên cứu của các chuyên gia về quan hệ con người đã chứng tỏ: chúng ta khi đi lại với người khác, thái độ đối xử của chúng ta đối với họ sẽ phản ánh ra từ trong thái độ của họ đối với chúng ta.

Đầu tiên khi chúng ta giao tiếp với người khác, chúng ta đã dùng hành vi và thái độ của mình kiềm chế hành vi và thái độ của họ, bằng động tác đầu tiên hoặc câu nói đầu tiên của mình, cơ bản đã định ra tinh thần cho toàn bộ cuộc giao thiệp. Nếu như bạn gò bó cứng nhắc, thì việc giao thiệp sẽ là sống sượng, khó chịu. Nếu bạn thân thiện mà rộng lượng, thì việc giao tiếp sẽ thuận lợi mà vui vẻ. Đây là một loại hình động liên quan với nhau trong việc giao tiếp giữa người này với người khác – thái độ của bản thân bạn sẽ được phản ánh ra từ ở phía người kia. Đồng thời, người khác cũng dựa vào thái độ của bạn và sự đánh giá của bạn đối với họ để đáp ứng bạn. Sự thành khẩn của bạn có thể gợi ra sự thành khẩn của đối phương; bạn tự tin, người khác sẽ tin bạn; bạn e dè quanh co người khác sẽ có thể xem thường bạn.

* Thời gian lên ca và tan ca hàng ngày, trên xe ô tô công cộng trong thành phố luôn chen chúc không chịu nổi, khi nhân viên bán vé di chuyển trong chiếc xe quá tải để kiểm soát vé, thường bị hành khách cằn nhằn và có hiện tượng không hợp tác.

Một nhân viên bán vé vừa chen vừa nói với những hành khách đứng ở phía trước: «Cám ơn bạn, xin nhường cho tôi đi một chút!»  

Cô đi lại kiểm soát vé vô cùng thuận lợi, các hành khách gắng hết sức để giành cho cô một lối đi, lại vui vẻ hoàn toàn không có một lời oán trách.

So sánh với lời nói của nhân viên bán vé hàng ngày: «Làm phiền bạn, xin nhường cho tôi đi một chút», lời nói của nhân viên bán vé này chỉ khác có hai chữ, «làm phiền» đổi thành «cảm ơn», nhưng hiệu quả lại khác hẳn.

Dễ dàng nhận ra rằng: Khi một nhân viên bán vé nói với hành khách «Làm phiền bạn, xin nhường cho tôi đi một chút», cô ta đã dựng sẵn trước một «sân khấu», hành khách chỉ có thể sắm một vai diễn làm phiền và làm trở ngại người khác trên cái sân khấu này.

Còn câu «Cám ơn bạn, xin nhường cho tôi đi một chút!» của nhân viên bán vé này lại là dựng sẵn trước một «sân khấu» khác, hành khách trên sân khấu này muốn đóng một vai đã sẵn sàng dùng thái độ hợp tác thân thiện. Bởi vì sự cảm ơn của người ta thông thường là chỉ sau khi đối phương dùng cử chỉ giúp người khác, nhưng nhân viên bán vé này đã khéo léo để đối phương nhận trước phần cảm kích của mình.  

9. Đột phá thói quen nhận thức

Cần phải đả phá tập quán tư duy làm theo lối cũ, bởi vì lịch sử như dòng sông chảy không nghỉ, nếu không thể theo thời gian biến đổi công việc, mà ngoan cố giữ đúng thói cũ sẽ tụt hậu và lạc hậu.  

«Xuất kỳ chế thắng» chính là dùng ngôn ngữ mới lạ khác thường, diễn đạt một ý kiến khác nhau xa với dự tính trước của người nghe, cho người ta cảm giác kỳ lạ đột nhiên, từ đó cảm phục đối phương.

Muốn làm được «xuất kỳ chế thắng», cần phải khai thác năng lực tìm tư duy khác của mình, xung phá quán tính nhận thức làm nhiều trở thành thói quen, đả phá tập quán tư duy làm theo lối cũ, làm nổi bật cái «kỳ lạ».

* Một cuộc thi người đẹp ở trường học đã gần đến màn chót, trải qua mấy vòng loại, chỉ còn lại bốn người đẹp tham gia vào vòng đấu trí lực cuối cùng.

Người chủ trì cuộc thi phong độ nhanh nhẹn tay cầm micrô nói: «Sau đây, bốn tiểu thư sẽ kể chung cho chúng ta nghe một câu chuyện, câu đầu tiên vào chuyện mà chúng tôi đưa ra là: Ánh trăng đêm nay rất đẹp...».

Cô A tiếp nhận Mis, buột miệng nói luôn: «Sau khi buổi trình diễn kết thúc, tôi một mình đi trên con đường về nhà, bỗng nhiên phía sau mình truyền đến một tiếng súng nổ...».

Mis truyền đến tay cô B, cô nói tiếp: «Tôi hoang mang nhìn lại, thấy một người cảnh sát đang đuổi một tên côn đồ mang súng...».

Đến lượt cô C nói: «Sau vài lần vật lộn, người cảnh sát bắt được tên côn đồ».  

Câu chuyện kể đến đây, hầu như chẳng còn lời nào đáng nói nữa, nhưng micrô lúc đó truyền đến tay cô D, nên làm thế nào lồng tiếp vào mới có thể làm cho kết cục của câu chuyện mới lạ mà khéo léo đây?

Cô D ngẫm nghĩ chốc lát, nhanh trí bỗng bật ra ý nghĩ mới, cô nói tiếp: «Viết đến đây, nhà văn trẻ liền xé luôn bản thảo, anh tự nhiên lẩm bẩm: «Câu chuyện theo khuôn sáo cũ rích vô vị như thế này, làm sao có thể tạo ra từ trong phong cách của mình?».

Tiếng nói của cô D vừa dứt, cả hội trường vốn im lặng bỗng chốc vang lên những tiếng vỗ tay. Cô D đã giành được ngôi quán quân của cuộc thi người đẹp này.  

Câu chuyện ba cô gái trước biên soạn, thực tế không thể hấp dẫn. Nếu như cứ theo cách đó để biên soạn tiếp, chỉ là đi vào ngõ cụt, huống hồ cô C đã khép câu chuyện lại . Tình thế này khẳng định là đẩy cô D, người phát ngôn cuối cùng đến bên bờ vực thẳm.

Nhưng quay lại còn kịp, cô D đã chuyển cách suy nghĩ, phát hiện ra những lời mới lạ, không những chuyển nguy thành an mà còn chuyển sự nhạt nhẽo bình thường thành chuyện lạ nổi bật.  

Cô đã chuyển từ việc biên soạn một câu chuyện thành việc đánh giá của nhà văn đối với bản thân câu chuyện. Việc chuyển biến đột nhiên này vượt ra ngoài mong muốn và dự đoán của mọi người.

Cô D đã tặng cho người xem một chuyện thú vị, còn người xem đã đáp lại bằng những tràng pháo tay nồng nhiệt. Đây là sự khẳng định tốt nhất đối với sự nhanh trái của cô.  

10. Giữa tiến công với phòng thủ

Công với thủ, tiến với thoái thường đợi chờ nhau. Điểm ngoặt của chuyển thủ thành công là ở chỗ nắm chắc thời cơ chiến đấu vút chốc biến mất.  

Khi người khác có việc yêu cầu chúng ta, nhưng chúng ta lại khó mà đáp ứng được, thường cảm thấy từ chối họ là một việc rất ngại ngùng.

Nói thẳng thực lòng dạ, từ chối đối phương thường làm mất thể diện người ta, làm cho người ta khó gỡ khỏi thế bí, mà chính bạn cũng vì vậy không mở mày mở mặt, thường bị quở trách là đồ tồi, nhưng tiếp nhận yêu cầu của đối phương, lại cảm thấy khả năng không làm được.  

Lúc đó, có thể dùng mưu lược chuyển thủ thành công, dùng lời nói khéo để từ chối.

Chuyển thủ thành công, có nghĩa là trước tiên hãy làm bộ tỉnh bơ, ra vẻ không nghe thấy lời của ai đó, sau đó lời qua tiếng lại, ngấm ngầm can thiệp vào câu chuyện, một khi thời cơ chín muồi, liền tóm lấy chỗ đột phá trong lời lẽ của đối phương, phản kích lại đối phương. Đây kỳ thực là một cuộc chiến thuật tâm lý, có thể làm tan rã luồng suy nghĩ của đối phương, chuyển bị động làm chủ động.

* Ngày cưới của anh Lưu, khi tiệc cưới đang đến đỉnh cao, một ông «Vua rượu» như say mà không phải say, giọng đĩnh đạc mời ba người khách ngồi ở trên mỗi người cùng «uống bay» một chai rượu.

Ông Trương là một trong ba vị khách đó đứng dậy nói: «Tôi muốn xin ông chỉ bảo cho một vấn đề «Tam nhân hành, tất hữu ngã sư» (ba người đi cùng đường ắt có người sẽ là thầy của ta), đây có phải là lời của Khổng Tử không?»

«Vua rượu» lập tức trả lời: «Phải».

Ông Trương lại hỏi: «Phải chăng ông muốn ba người chúng tôi cùng uống?».  

«Vua rượu» đáp: «Đúng vậy».

Ông Trương thấy người này đã vào «tròng», liền nói: «Thánh nhân đã nói: Tam nhân hành, tất hữu ngã sư, ông lại đề xuất muốn cả ba người chúng tôi cùng uống, ông hiện tại chính là ông thầy tốt nhất của cả ba người chúng tôi đây, vậy xin ông hãy «làm gương» cho một chai trước được không?».

Việc này xảy đến bất ngờ, buộc «Vua rượu» bó tay vô kế, không thể đối đáp lại được, đành phải hủy bỏ «lệnh rượu».

Đối mặt với việc chúc rượu của ông «Vua rượu», ông Trương đã ứng xử ra sao? Ông hầu như tiếp nhận, bởi vì ông vừa không lắc đầu vẫy tay cũng không có lời nào từ chối. Chỉ nhìn thấy ông ta vui vẻ đứng lên, khiêm tốn xin chỉ bảo một vấn đề.

Vấn đề này thật ra không phải là lời của «rượu» mà là tri thức chính cống: «Tam nhân hành, tất hữu ngã sư» phai chăng là của Khổng Tử.

Thứ rượu của «Vua rượu» đang nồng nàn, đối với một vấn đề rất dễ dàng như thế, tự nhiên vui vẻ trả lời ngay là «phải».  

Thế là «Vua rượu» khi đang như say mà không phải say, thật sự mơ mơ hồ hồ bị mắc vào tròng.

Thực ra khi người ta đang vui, ví như trường hợp uống rượu này, dễ dàng mất sức phán đoán nhất, bước nhằm lên thuyền «giặc». Đã chui vào tròng, muốn giải thoát nhưng không phải dễ dàng, bởi vì bậc trượng phu có câu: «Quân tử nhất ngôn, tứ mã nan trụy!» (Một lời người quân tử nói ra, xe bốn ngựa cũng khó đuổi!) huống hồ trên bàn rượu mọi người không chỉ là quân tử, còn là anh hùng nữa.

Ông Trương đã nắm được điểm này, thừa cơ rút chặc thòng lọng, dùng «lời hứa» công kích «lời hứa»: Ông chẳng phải là mời chúng tôi uống rượu sao? Ông lại chẳng phải là bậc thầy của chúng tôi ư? Được, chúng tôi sẽ uống, nhưng phải mời ông làm gương một chai trước.  

Một mẹo khá lợi hại! Quay giáo đánh một đòn đã đạt được mục đích dẫn đến «bãi» rượu.

11. Mượn tên phát huy

Vứt bỏ kẻ bị quyền rủa, nêu cao người tên hay. Khéo léo lợi dụng tên là một cách để «nêu cao tên tuổi».  

Trong xã giao hàng ngày, đôi khi họ tên cũng có giá trị lợi dụng riêng của nó, nếu có thể đem tên họ của mình hoặc của người khác ra phát huy khéo léo, khéo gọt giũa thì có thể nhận được hiệu quả diễn đạt đầy thú vị và vượt ra ngoài ý định trước của người khác.

* Trong một cuộc tọa đàm giữa bí thư đoàn nhiệm kỳ mới với cán bộ đoàn cơ sở giữa, Vương Tân Lượng, bí thư nhiệm kỳ mới do lần đầu chủ trì hội nghị bên cạnh lại có vài vị lãnh đạo cũng ngồi, nên hơi mất tự nhiên.  

Khi thảo luận đến nhận thức đối với các công tác Đoàn, anh nói: «Trong xã hội kinh tế hàng hóa hiện nay, công tác của Đoàn vừa có cơ hội, lại đối mặt với thách thức, nhất định sẽ gặp nhiều vấn đề mới».

Nói đến đây, anh chưa nghĩ ra những lời sau đó, liền tuôn ra một câu cửa miệng: «Thế thì không dễ làm phải không?» vừa nói ra liền cảm thấy lỡ lời.  

Nhưng anh ta trấn tĩnh lại, nói: «Có mọi người ở đây, dù việc khó làm mấy, tôi cũng tin là làm tốt, tôi muốn nắm tay các bạn cùng tiến lên, cùng xây dựng phong trào đoàn mới làm cho công tác của đoàn sẽ giống như cái tên của tôi: vừa mới («Tân») vừa sáng («Lượng »). Các cán bộ đoàn có mặt đều đáp lại bằng nụ cười đồng cảm.

Bí thư đoàn vốn muốn có cảnh tượng rạng rỡ tuyệt vời lúc mới nhận nhiệm vụ, không ngờ nhất thời lỡ lời, sắp đẩy đến thất bại hiệu quả thực tế sẽ trái hẳn với nguyện ước ban đầu.  

Nhưng anh đã nhanh chóng «ghìm cương trước vực thẳm», biến nguy hiểm thành vô sự, mà «dây cương» chính là cái tên của mình.

«Cách xoay chuyển trời đất» như thế, cái hay là ở chỗ nhanh trí, đồng thời đừng có quên cần phải khi lâm «nạn» không hoang mang. Nếu như tâm lý không khống chế nổi, ắt sẽ lúng túng, sẽ làm cho «khó khăn» thêm «khó khăn».  

Mượn tên phát huy là kỹ xảo ngôn ngữ, nó có thể tăng cường lính hình tượng, tính hứng thú của ngôn ngữ khiến cho cuộc nói chuyện nhẹ nhàng, hoạt bát, khiến đối phương dễ tiếp nhận, có lợi cho giao tiếp thành công.

Mượn tên phát huy, tính tùy ý tương đối lớn, không đòi hỏi tuyệt đối nghiêm khắc, có thể giải thích trực tiếp, có thể giải thích lệch lạc, có thể tách từ, có thể liên tưởng, chỉ cần bề ngoài nói được trót lọt, xuôi tai thì sẽ được xem là vận dụng thành công. Nhưng cũng cần chú ý tình huống và đối tượng, không thể lạm dụng để tránh tổn hại đến hiệu quả giao tiếp.

12. Dùng vui đùa gỡ thế

Vui đùa có thể giúp bạn nhẹ nhàng đối mặt với mình, đối mặt với người khác, đối mặt với tất cả mọi việc không vui vẻ, đem đến cho bạn sự ấm áp và hài hòa.  

Mọi người đều thích nói vui đùa, bởi vì nó có thể giúp người ta nghỉ ngơi vui vẻ, điều tiết màu sắc của cuộc sống. Không biết bạn có để ý hay không, khi chúng ta gặp việc không vui, nói một chuyện vui đùa thích đáng, thường có thể sinh ra sức mạnh thần kỳ, khiến bạn thoát khỏi buồn phiền.

* Trên một chiếc ô tô công cộng, mọi người chen chúc nhau lúc lắc, giống như trong hộp cá mòi trời nóng nực, một số người ăn đồ ăn lạnh trong xe.  

Lúc đó, một thanh niên đang ăn kem, chỉ nghe một tiếng mút «chíp chíp», nước kem phun ra vừa vặn bắn lên mũi một thanh niên đứng bên cạnh.

Chỉ trong nháy mắt, mọi người cho rằng cuộc cãi nhau lập tức sẽ bắt đầu. Cô bạn gái của người thanh niên bị nước kem bắn lên mũi, vừa rút khăn tay cho anh ta lau mặt, vừa nhìn trừng trừng vào người ăn kem một cách giận dữ.  

Không ngờ, người bạn trái của cô ta lại cười nói: «Em chờ một chút, đừng chùi trước, anh ta vẫn chưa ăn hết kem, có thể vẫn còn bắn thêm lần nữa».

Lời anh nói rất có kiềm chế, cũng rất dí dỏm, nhiều người đứng bên cạnh đều cười ồ lên. Người thanh niên gây họa cũng cười một cách ngượng nghịu, đồng thời xin lỗi nhiều lần.

Khi chàng trai vui tính và cô bạn gái của anh xuống xe, mọi người ở trong xe đều nhìn họ với vẻ khâm phục.  

Người thanh niên ăn kem vô ý đã làm bắn nước kem lên người khác, anh không có ý xấu hại người, nhưng về khách quan anh ta làm cho người khác bị tổn hại nhỏ. Việc này đối với người đứng đắn để xét, về tâm lý nhất định có chút cảm giác bứt rứt. Lúc đó, nếu như người bị hại lại quở trách, rõ ràng là hành động không sáng suốt làm anh ta mất mặt.

Người thanh niên bị nước kem bắn lên mũi này, không làm như vậy. Anh ta chỉ nói một câu hài hước, ngay lập tức một cục diện đang căng thẳng đụng vào là bùng nổ ngay đã được hòa hoãn. Biến ý thù địch thành hữu hảo, biểu hiện trình độ tu dưỡng rất cao.

** Một buổi trưa cậu Mã đi xe đạp về nhà, không cẩn thận đi sang bên trái đường, vừa vặn va vào một chàng trai đi xe đạp từ phía đối diện đến. Chưa kịp để cho cậu Mã từ dưới đất bò dậy, chàng trai này đã khai triển thế tiến công đối với cậu ta: «Anh đã từng học luật giao thông chưa?»

Cậu Mã nói: «Dạ học qua một số».

Chàng trai hỏi vặn lại: «Vậy thì vì sao anh không đi sát về bên phải?» Xem chừng chàng trai này có vẻ giận dữ rồi.

Cậu Mã tự biết mình đuối lý, liền dùng một câu nói vui để đáp lại đối phương: «Nếu như tất cả mọi người đều đi sát về phía bên phải, thì đường phía bên trái chẳng đã hoàn toàn trống vắng sao?»

Không ngờ câu nói hoàn toàn vui đùa này đã giúp cho cậu Mã được việc lớn. Chàng trai kia trong lòng đang đầy giận dữ chốc lát đã hoàn toàn bình tĩnh, thậm chí suýt nữa còn bật cười, trèo lên xe đạp đi khỏi.

Một câu nói vui đùa đã tránh được một cuộc xung đột, hai bên «biến can qua thành ngọc gấm». Chúng ta thử nghĩ xem, nếu như cậu Mã đối đầu gay gắt với đối phương nói ra những lời mỉa mai cay độc, rất có thể đã làm to chuyện, chưa biết chừng còn phải đấm đá nhau nữa.

Từ đó ta thấy, là người nói một câu đùa dí dỏm, không những có thể làm cho cuộc sống của mình trở nên nhẹ nhàng thoải mái, mà còn có thể dùng dí dỏm để bảo vệ mình, thoát ra khỏi hoàn cảnh gây cấn, điều tiết quan hệ với người khác.  

Trê-khốp nói: «Người không hiểu nói đùa là người không có hy vọng! Con người như thế dù trán cao đến bảy tấc – thông minh tuyệt đỉnh, cũng không xem thật sự là có trí tuệ».

13. Qua sông không dỡ cầu

Đem mình chào hàng là một loại tài hoa, là một môn nghệ thuật. Cuộc sống đích thực là một công việc chào hàng liên tiếp, nếu như bạn muốn học tập việc đem mình chào hàng, bây giờ chính là lúc bắt đầu.

Chúng ta luôn khát khao được gặp gỡ một số nhân sĩ có danh tiếng và bắt chuyện với họ, từ đó học được những điều bổ ích, đôi khi còn nêu ra một chút thỉnh cầu nho nhỏ với họ, ví dụ như xin chữ ký, chụp chung ảnh v.v...

Nhưng, những danh nhân này lại là người xa lạ, thật ra không quen biết chúng ta. Đương nhiên sẽ đem lại khó khăn nhất định cho việc giao tiếp, chúng ta thường nghe người ta tự oán trách mình không được các danh nhân thu nhận.

Tâm lý chung của con người cũng như các danh nhân, đều thích giao tiếp, mà còn thích sự chân thành và thẳng thắn. Nếu người ta từ chối thì trước hết phải tìm nguyên nhân ngay trên bản thân mình, cũng có nghĩa là phải nghiên cứu một chút kỹ xảo làm thế nào để được người ta tiếp nhận. Chúng ta đòi gặp gỡ với danh nhân, mà người ta không quen chúng ta, nhất định cho rằng chúng ta quá đường đột.

Việc này ví như muốn qua một con sông, trên sông không có cầu, chúng ta không biết dòng sông nông sâu vẫn khăng khăng vượt qua, nhất định sẽ bị chìm. Giá như chúng ta bắt một chiếc cầu trước, thì tình huống sẽ thay đổi rất nhiều.  

Vậy chiếc «cầu» này là như thế nào, xin hãy xem ví dụ dưới đây:

Thầy giáo Trần đi dự một hội thảo học thuật, nhà ngôn ngữ học nổi tiếng Trương Chí Công cũng tham dự hội nghị.  

Thầy Trần từ lâu đã ngưỡng mộ tên tuổi của Trương tiên sinh, rất muốn chụp ảnh chung với ông hoặc có thể chụp một mình ông một tấm ảnh.  

Buổi tối hôm hội nghị khai mạc, thầy Trần tìm một cơ hội đến thăm Trương tiên sinh ở tại phòng của ông ta.

Thầy giáo Trần trước tiên rất thành khẩn tự giới thiệu mình, đồng thời giải trình những thu hoạch của mình sau khi đọc một số trước tác của Trương tiên sinh, còn nêu ra vài dẫn chứng cụ thể. Tiếp đó lại xin chỉ bảo một vài vấn đề không mất nhiều thời gian lắm. Cứ như thế, Trương tiên sinh bắt đầu bắt chuyện với thầy giáo Trần một cách đầy thú vị.

Trước khi tạm biệt, thầy giáo Trần đề xuất một cách thăm dò chụp cho Trương tiên sinh một tấm ảnh. Không ngờ, ông không những vui vẻ bằng lòng, mà còn chuẩn bị một cách hết sức cẩn thận: dịch chuyển ghế sa lông lại, gạt chiếc ba toong ra phía sau ghế, ngồi thẳng người để chụp. Thầy giáo Trần đã chụp thành công cho ông hai tấm ảnh.  

Từ đó, chúng ta nhận ra rằng, chiếc «cầu» này chính là cùng phát hiện ra những chỗ tương đồng và giao lưu tình cảm giữa con người với con người.

Trong việc giao tiếp với những người xa lạ (nhất là với các danh nhân), chúng ta rất có thể gặp một số cảm giác xa lánh, sẽ sinh ra xáo trộn tâm lý, như vì sợ bị lừa, bị tổn hại, khiến cho đối phương không thể bày tỏ tình cảm chân thành của mình.

Thầy giáo Trần vì từ lâu đã ngưỡng mộ danh tiếng của Trương Chí Công tiên sinh, cho nên mạnh dạn đến thăm, dù yêu cầu này là đơn phương. Nhưng lòng chân thành này của thầy giáo Trần đủ để cảm hóa người khác rất sâu sắc. Tuy thế thầy Trần vẫn còn phải dùng phương thức phù hợp để biểu hiện tình cảm của mình.

Thầy giáo Trần dẫn ra các trước tác của Trương tiên sinh, nhưng cũng phát biểu những kiến giải của mình, thể hiện rõ đã có nghiên cứu về phương diện này. Tiếp đó thầy giáo Trần lại xin chỉ bảo một vài vấn đề, bày tỏ thái độ khiêm tốn muốn học tập của mình.  

Thầy giáo Trần chính là dùng lòng chân thành đối với học thuật và đối với Trương tiên sinh, bày tỏ mình quyết không bao giờ là kẻ vô lại của học thuật, càng không phải là kẻ lừa dối để lấy tiếng, lấy đó để bắc cho mình một chiếc «cầu» giao tiếp giữa người với người.

14. Nước lên và nước xuống

Khi chúng ta muốn áp đặt ý kiến của mình vào người khác một cách cứng nhắc, thường vì chúng ta cảm thấy họ có nhược điểm, lẽ ra chúng ta phải cảm thấy mình có nhược điểm mới đúng.  

Có một loại người tự cho mình là giỏi nhất, họ luôn cho rằng việc gì mình nói đều đúng, loại người này thật sự làm cho bạn không có cách gì để bắt chẹt được anh ta. Tranh luận với anh ta, anh ta sẽ đỏ mặt tía tai với bạn, xô xát nhau dẫn đến tổn hại quan hệ hòa hợp của hai bên.  

Muốn ứng phó thành công với loại người này thì nên nhường anh ta đôi chút, để cho anh ta giữ quan điểm của mình, đồng thời đưa ra giải thích hợp lý đối với điều đó, bạn đúng, anh ta cũng đúng, mỗi người giữ một lẽ, bảo lưu cách nhìn nhận khác nhau.

Đương nhiên, trên những vấn đề hệ trọng liên quan đến quốc kế dân sinh, kiểu giải tỏa này là không thể được. Phương pháp để cho mỗi bên giữ lý của mình, mỗi người làm theo cách của mình, chỉ hạn chế trong việc đúng sai không quan trọng trong cuộc sống hàng ngày mà thôi.

* Cuối đời Thanh, ở huyện Giang Hạ có một Tri huyện tên là Trần Thụ Bình. Ông là người rất thông minh, giỏi dùng chỉ một vài câu mà giải hòa được cãi nhau.  

Một lần, rất nhiều người có tiếng tăm tụ tập tại lầu Hoàng Hạc, uống rượu mua vui, mọi chuyện trời biển bao la không chỗ nào không bàn đến. Khi bàn đến chiều rộng mặt sông tại Vũ Hán, Tổng đốc Hồ Bắc với vẻ tự tin nói:

«Chiều rộng mặt sông tại Vũ Hán rộng bảy dặm ba tấc.»

Lời nói vừa dứt, Tuần phủ đang ngồi uống rượu ở bàn khác vừa lắc đầu, vừa đặt cốc rượu xuống, với vẻ khẳng định nói to:

«Chiều rộng mặt sông tại Vũ Hán rộng năm dặm ba tấc.»

Cùng một mặt sông, cuối cùng rộng bao nhiêu? Không chờ người khác nói thêm, hai ông Tổng đốc và Tuần phủ không nhân nhượng nhau đã bắt đầu tranh cãi kịch liệt làm cho mọi người đều rất khó xử, bầu không khí đang náo nhiệt bỗng chốc đã lắng xuống.  

Thấy tình cảnh đó, Tri huyện Trần Thụ Bình cười khà khà nói:

«Nước sông lên, chiều rộng mặt sông sẽ có thể đạt đến bảy dặm ba tấc; nước sông xuống, chiều rộng mặt sông sẽ có thể hẹp đến năm dặm ba tấc. Tổng đốc nói là tình huống khi nước lên, còn Tuần phủ nói là tình huống khi nước xuống, cả hai người đều không sai.» 

Như vậy, bầu không khí trên bàn tiệc trong khoảnh khắc vui vẻ trở lại. Tổng đốc, Tuần phủ và các vị có danh tiếng đều vô cùng khâm phục đối với những lời giải hòa khéo léo của Tri huyện Trần Thụ Bình.

Đối với ý kiến bất đồng của bạn bè, Trần Thụ Bình vừa không phản bác cái này, cũng không gật bừa cái kia, mà là lấy lời lẽ khéo léo, kết thúc sự tranh cãi của họ. Hai người đều đúng là một câu nói hoàn toàn bậy. Cùng một mặt sông làm sao có thể có chiều rộng khác nhau? Nước sông phân thành hai tình huống nước lên và nước xuống cũng không chính xác, bởi vì cuộc tranh luận của Tổng đốc và Tuần phủ vốn tiến hành trong cùng một tiêu chuẩn.  

Nhưng câu nói này của Trần Thụ Bình lại là lời nói hoàn toàn tốt, bởi vì loại bỏ được cuộc cãi cọ của hai bên, giữ được thể diện của cả hai bên, giữ được bầu không khí thân tình của buổi tiệc.

15. Bắt tay vào từ việc nhỏ

Sách «Tuân Tử» nói: «Tận tiểu giả đại, thận vị giả trứ». Làm việc phải mạnh dạn, lại phải dè dặt, tránh lỗ mãng.

Thường nói: «Đại hành tiểu cố tế cẩn» (Mạnh dạn làm, chú ý đến cái nhỏ, cẩn thận dè dặt), kỳ thực câu nói này không phải là đặt vào mọi chỗ mọi nơi đều đúng. Vì thế tác phẩm xử thế nổi tiếng «Thái căn đàm» nói «chỗ bé không để lọt», tức ta làm việc, mọi nơi đều phải hết sức cẩn thận, chính là chỗ việc nhỏ bé nhất cũng không thể lơ là sơ xuất, thực hiện được «để ý đến cái lớn, bắt tay vào làm từ cái nhỏ».

Sự thành công và thất bại của sự nghiệp một đời của một người, mấu chốt thường ở chỗ xử lý một số chỗ nhỏ nhặt không được mọi người chú ý có thỏa đáng hay không, cho nên người xưa từng nói «Con đê dài ngàn dặm bị hủy hoại bởi một tổ mối».

* Ngày 11 tháng 5 năm 1851, Hội đồng liên bang Frankfurt có một vị đại sứ mới, ông chính là Bismarck mới 36 tuổi từ Preussen (nước Phổ) đến.  

Hội đồng liên bang Frankfurt do đại biểu các bang chư hầu lập nên, lúc đó thế lực của Austria (tức Áo) trong liên bang lớn mạnh nhất, chiếm ưu thế rõ rệt trong Hội đồng liên bang, còn Preussen (tức Phổ) mà Bismarck đại biểu (tức nước Đức về sau này) thế lực tương đối nhỏ yếu.  

Bismarck đến Frankfurt cảm thấy một cách rõ ràng sự bất bình đẳng trong Hội đồng, ông rất bất mãn với cách tỏ ra cao hơn người khác một cái đầu của Austria (Áo), liền tìm cơ hội để ra thách thức với người Austria (Áo).  

Trong Hội đồng có một lệ không thành văn, chính là chỉ có người Austria đảm nhận chức chủ tịch, mới có quyền hút thuốc trong lúc họp. Bismarck quyết tâm làm thay đổi cách làm không bình đẳng này.  

Trong một lần họp, ông chọn đúng thời cơ, khi ông chủ tịch rút ra một điều thuốc xì gà, ông cũng liền rút ra một điếu, đồng thời xin lửa của ông chủ tịch để châm thuốc, mình cũng bắt đầu hút, lấy đó để biểu thị Preussen (Phổ) và Austria (Áo) là ngang vai ngang vế.  

Thái độ này của Bismarck khiến cho các bang chư hầu không thể không chào đón khác thường đối với vị đại sứ mới đến từ Preussen này.

Phàm mọi việc đều dè dặt, ắt cuộc sống sẽ rất mệt mỏi, nhưng trong một số trường hợp quan trọng, lơ là sơ xuất thực tế là có hại. Cách làm khôn khéo trong những việc nhỏ bé tỏ ra người đó có trí tuệ.  

Bismarck gan dạ và sáng suốt hơn người, ông ở vào thế kém mà không bi quan, sợ sệt mà dám thử sức với đối thủ lớn mạnh hơn, giành hơn kém trong trường ngoại giao.  

Hút thuốc vốn là một việc nhỏ, nhưng khi họp chỉ cho phép người Austria hút thuốc, thì phía sau nó là hàm ý càng sâu xa – Nó là một thứ ức hiếp chèn ép cậy mạnh bắt nạt kẻ yếu.  

Bismarck đưa ra thách thức công khai với việc đó, ông đã vi phạm lệ thông thường, xin lửa châm thuốc, đây là một loại đấu tranh không lời, giành được địa vị hùng hồn về ngoại giao cho bang mình.

Bismarck bắt tay vào từ việc châm thuốc nhỏ này, tỏ ra chí hướng lớn của mình phải giành được quyền bình đẳng cho bang mình. Để cho mọi người thay đổi cách nhìn, thường là những việc nhỏ như thế, tỏ ra ý chí kiên cường của mình.  

Do vậy muốn đem «việc nhỏ» xem quan trọng ngang hàng với «việc lớn» phải xử lý thật tinh tế và quyết đoán.

16. Bí quyết tránh bị từ chối

Chỗ vô ý có thể trở thành là có ý thật nhất. «Ung dung là thật nhất» có thể làm «giải thích không đúng» đối với cách này.

«Tiện thể nêu lên», chính là dùng phương thức không chính thức để nêu lên một vấn đề gì đó với người khác. Đôi khi chúng ta dùng phương thức trịnh trọng nêu lên vấn đề nào đó với người khác ép buộc họ tiếp nhận, nhưng bị họ từ chối làm cho đôi bên đều khó xử.

Nhất là giữa những người có quan hệ bình thường, đột nhiên nêu lên một sự việc rất quan trọng nào đó với người ta một cách chính thức, khiến người ta cảm thấy quá đường đột, thì rất dễ bị từ chối, hơn nữa sau khi bị từ chối, mình lại cảm thấy sượng sùng khó gỡ khỏi thế bí.

Thực ra bị từ chối không thuộc lẽ thường tình, chỉ hiềm vì chúng ta xem sự kiện đó tới mức quá quan trọng, cho nên sau khi bị từ chối liền cảm thấy thất vọng, trong lòng mất cân bằng.

Vậy thì nên làm thế nào? Chúng ta có thể sáng suốt hơn một chút, mang thái độ thử thăm dò xem, nhằm đúng thời cơ thích đáng, khi xử lý các việc khác đang có thời gian trống sẽ nêu lên một cách qua loa để thăm dò, như thế dù cho bị từ chối cũng sẽ cảm thấy không sao cả.

Nếu như trong việc chấp hành một nhiệm vụ giao tiếp nào đó, nhằm đúng lúc khoảng thời gian trống, nhân tiện nêu lên vấn đề của mình, cho người ta ấn tượng là không xem việc này là quan trọng lắm, dù cho không thể được thỏa mãn, cũng để cho người ta cảm thấy chẳng sao cả.

* Một nhân viên nghiệp vụ khi đàm phán với giám đốc nhà máy nọ đã nêu lên một vấn đề với đối phương: «Nhân tiện tôi xin hỏi một chút, nhà máy anh có cần người không? Tôi có một anh bạn đồng nghiệp muốn đến chỗ các anh làm việc».

Ông giám đốc nhà máy nói: «Hiệu quả của nhà máy chúng tôi không tồi, người muốn đến đây rất nhiều. Nhưng hiện nay cũng chưa có người nào vào được».  

«Vậy à.»

Trước việc đối phương từ chối trả lời, nhân viên nghiệp vụ cũng không hề cảm thấy lúng túng bởi anh ta đã đạt được mục đích thăm dò.

Phương thức «tiện thể nêu lên» này, làm cho nhân viên nghiệp vụ trở nên rất chủ động, anh ta vừa bàn việc buôn bán lại vừa hỏi ý kiến được vấn đề mình quan tâm. Mặc dù không được như nguyện vọng, cũng không làm cho quan hệ hai bên rơi vào trạng thái căng thẳng.

Chúng ta trước khi làm sáng tỏ ý đồ chân thực của mình, còn có thể dùng phương pháp nhân tiện nêu lên, khống chế tâm lý của đối phương trước. Trong «Tam quốc chí» có ghi một câu chuyện như sau:  

Chiếc yên ngựa của Tào Tháo bị chuột cắn hỏng, viên «Khố lại» quản lý kho rất sợ hãi. Bởi vì Tào Tháo rất mê tín, nếu như biết việc chiếc yên ngựa của ông ta dùng bị chuột cắn, nhất định sẽ cho là điềm không lành, chắc chắn phải trị tội tên «Khố lại» này.

Sau khi Tào Xung biết được sự việc, cố ý dùng chiếc dùi đâm thủng chiếc áo đơn của mình, hình dạng giống như răng chuột, sau đó đến trước mặt Tào Tháo cố ý làm ra vẻ tiếc. Tào Tháo hỏi ông ta vì sao buồn phiền.  

Tào Xung nói: «Người đời nói chung đều cho rằng bị chuột cắn rách quần áo thì chủ nhân của nó rất không tốt lành, hiện giờ chiếc áo đơn của con bị chuột cắn cho nên rất lo buồn».

Tào Tháo vội vàng an ủi nói: «Chuột cắn rách quần áo, chủ nhân sẽ không tốt lành, đây hoàn toàn là chuyện vu vơ, việc gì phải buồn lo».  

Về sau viên «Khố lại» đến xin lĩnh tội với Tào Tháo, nói chiếc yên ngựa không cẩn thận bị chuột cắn hỏng, Tào Tháo nghe xong chỉ cười rồi cho qua.

Tào Xung đã giải vây giúp cho viên «Khố lại». Tào Xung tìm hiểu bẩm tính của Tào Tháo, dự đoán đến việc viên «Khố lại» có thể bị trách mắng, cho nên ông ta liền mượn cớ chiếc áo của mình bị chuột cắn, để Tào Tháo loại trừ tâm lý mê tín, tạo nên một tình thế có lợi cho mình, sau đó để cho viên «Khố lại» thuận tiện nêu lên, gửi gắm ý thật của mình. Tào Tháo đành phải cho là việc tự nhiên, không truy cứu trách nhiệm, viên «Khố lại» tránh được một phen tai họa.

Vấn đề «nhân tiện nêu lên», hoặc dùng phương thức tùy tiện nêu, trong nhiều trường hợp, trên thực tế chính là ý đồ chân thực mình muốn nói rõ.

Nhưng người nêu ra vấn đề chọn sách lược làm ra vẻ không chú ý, đem ý đồ chân thực nêu lên trong khoảng xen kẽ của một sự việc nào đó, giảm yếu tính quan trọng của nó, khiến cho người nêu vấn đề trở nên chủ động hơn, có đường lui, có thể ngăn chặn một cách có hiệu quả sự mất cân bằng tâm lý vì bị đối phương phủ nhận.  

17. Xử thế nhường một bước là cao

Chúng ta không nên mang tâm trạng oán hận và trách móc đối với người khác. Khoan dung là một phẩm cách tốt, nó có thể làm cho bạn sẽ chuyển hóa tư duy lành mạnh thành hành động có tính sáng tạo.

Trong sách «Thái căn đàm» nói: «Bất trách nhân tiểu quá, bất phát nhân ẩn tư, bất niệm nhân cựu ác. Tam giả khả dĩ dưỡng đức, diệc khả dĩ viễn hại».

Ý nghĩa của câu này là không nên trách những sai sót nho nhỏ người khác mắc phải, cũng không nên tùy tiện vạch ra những điều bí ẩn trong cuộc sống riêng tư của người khác, càng không thể giữ canh cánh trong lòng những tật xấu trong quá khứ của người khác.

Ba nguyên tắc làm người này, không những có thể bồi dưỡng phẩm đức của mình, cũng có thể hoàn toàn tránh được tai họa gặp phải ngoài ý muốn.

Ở đây chỉ nói riêng về việc «không nên tránh những sai sót nho nhỏ của người khác». Ở bên cạnh chúng ta thường có một số người vì một chút việc nhỏ, bèn so đo tính toán, tạo nên sự không hài hòa trong quan hệ con người, cho nên chúng ta cần phải có lòng vị tha mạnh mẽ, sẵn sàng tha thứ.

Năm 1754, trước khi nước Mỹ độc lập, cuộc bầu cử Hội đồng thuộc địa Virginia tiến hành tại Alexandria. Thượng tá George Washington với tư cách là chỉ huy bộ phận quân đội đóng tại đây cũng tham gia hoạt động bầu cử.

Cuộc bầu cử cuối cùng tập trung vào hai người ứng cử. Đa số người đều ủng hộ người do Washington tiến cử. Nhưng có một người tên là William Bing lại kiên quyết phản đối.

Vì vậy, ông ta tranh cãi kịch liệt với Washington. Trong lúc tranh cãi, Washington lỡ lời nói một câu xúc phạm đến đối phương, việc này chẳng khác nào đổ dầu vào lửa. William Bing tính tình nóng nảy, không nén nổi giận đã đấm Washington ngã lăn xuống đất.

Các bạn bè của Washington vây lại, hò hét đòi phải đánh William Bing một trận. Các bộ hạ của Washington đóng giữ tại Alexandria nghe nói tư lệnh của mình bị làm nhục cũng mang súng chạy đến, bầu không khí rất căng thẳng.

Trong tình huống này, chỉ cần Washington ra lệnh một tiếng, William Bing sẽ có thể bị đánh nát nhừ. Song Washington là một người có đầu óc bình tĩnh, ông chỉ nói một câu: «Việc này không liên quan đến các bạn» nhờ thế, sự việc mới không trở thành to tát.

Ngày hôm sau, William Bing đã nhận được một mẩu thư của Washington sai người mang đến, muốn ông ta đến ngay một tiệm rượu nhỏ gần đó.  

William ý thức được ngay rằng, đây nhất định là Washington hẹn ông ta đi quyết đấu.  

Thế là, William Bing sẵn có một tinh thần «hiệp sĩ» không chút sợ sệt đã cầm một khẩu súng ngắn, một mình đi tới.

Trên đường đi, William Bing nghĩ làm thế nào để đối phó với Washington là một thượng tá. Nhưng khi ông đi đến tiệm rượu nhỏ đó lại xảy ra điều ngoài ý muốn: Ông đã trông thấy một vẻ mặt tươi cười chân thành của Washington và một bàn cơm rượu thịnh soạn chuẩn bị sẵn.

«Chào ngài Bing», Washington nói một cách nhiệt thành, «Mắc sai lầm vẫn là lẽ thường tình của con người, sửa chữa sai lầm mới là một việc vẻ vang. Tôi tin rằng hôm qua là tôi không đúng, còn ông ở một mức độ nào đó cũng đã được thỏa mãn. Nếu như ông cho rằng đến đây có thể hòa giải, thế thì xin hãy nắm tay tôi, để chúng ta kết bạn với nhau nhé».

Bing bị lòng khoan dung của Washington cảm động, vội vàng giơ tay cho Washington: «Ngài Washington, cũng xin Ngài hãy tha thứ cho sự lỗ mãng và vô lễ của tôi hôm qua».  

Từ đó về sau, William Bing trở thành người ủng hộ kiên định của Washington.

Nhân vật vĩ đại thường có nhân cách vĩ đại, Washington chính là nhân vật như thế. Vì lợi ích toàn cục, ông có thể chịu đựng sỉ nhục nhất thời gặp phải. Lúc nguy nan có thể giữ bình tĩnh, dùng thái độ khoan dung để giải quyết vấn đề, không trách cứ sai phạm nhỏ của đối phương, biến một kẻ thù địch thành người ủng hộ trung thành.

Trong sách «Thái căn đàm» nói: «Xử thế nhượng nhất bộ vi cao, thoái bộ tức tiến bộ đích trương bản».

Có nghĩa là đối nhân xử thế, đều dùng thái độ nhường người khác một bước là khôn khéo nhất, bởi vì nhường một bước sẽ có nghĩa là lưu lại chỗ trống để những ngày sau này tiến một bước. Không trách cứ những việc sai lầm nhỏ, tạm chịu đựng một chút tỏ rõ tác phong quân tử của mình, là triết học xử thế tốt đẹp, còn so đo tính toán là hành vi của kẻ tiểu nhân.  

18. Không lộ thanh sắc, hóa giải bất hòa

Giả bộ không hiểu rõ câu hỏi của đối phương đưa ra, hoặc cố ý xuyên tạc hàm ý của đối phương, dùng trạng thái «ngây đần để che chở», dùng «lời ngây ngô» để đối đáp.

Trong sách «Tam thập lục kế» nói: «Thà có thể làm ra vẻ dấm dớ mà không hành động, chứ không thể mạo xưng là thông minh mà hành động mù quáng. Ngấm ngầm dự tính trước mà không lộ ra qua tiếng nói và vẻ mặt, giống nhu sấm sét tích trữ mà chưa nổ ra».

Nó là một thuật về chính trị, ý của nó là trong tình huống tình thế bất lợi, bề ngoài giả ngây giả dại như người bất tài để che giấu hoài bảo chính trị trong lòng, tránh được sự cảnh giác của kẻ đối địch chính trị đối với mình.  

Cách này cũng có thể mượn dùng vào việc ứng xử.

Giả ngây không điên, chính là trong ứng xử khi xử lý những vấn đề chịu bó tay, phải lắng sâu trong bình tĩnh, giả vờ dấm dớ, giả vờ không biết, hòa giải xung đột một cách kín đáo không để lộ ra tiếng nói và vẻ mặt, san bằng bất hòa.

* Trong phòng bán vé của một sân bay lớn tại một nước phương Tây, nhiều hành khách đang xếp hàng mua vé máy bay rất có trật tự. Bỗng nhiên, một thân sĩ chen lên phía trước, chỉ trích một cách thô bạo hiệu suất làm việc của nhân viên bán vé quá thấp làm lỡ thời gian quý báu của ông ta.  

Ông ta hét toáng lên bắn cả nước bọt khắp bốn phía: «Các người có biết tôi là ai không?» Ông ta vừa nói vừa lấy tay chỉ vào nhân viên bán vé với một bộ dạng lố bịch tự cho mình là cao quý, vênh váo ra vẻ ta đây.

Nhân viên bán vé với vẻ bình tĩnh quay mặt đi nói với một nhân viên khác trong phòng bán vé: «Vị tiên sinh này cần chúng ta giúp nhớ lại, ông ta có vẻ hay quên, đã không còn biết mình là ai nữa rồi».  

Nhân viên bán vé lại nói với các hành khách đang xếp hàng mua vé: «Các vị có ai có thể giúp được vị tiên sinh này nhớ lại một chút được không? Ông ta đã quên mình là ai rồi».  

Như một hòn đá kích dậy hàng ngàn lớp sóng, lời nói của nhân viên ban vé đã kích dậy một trận cười vang của mọi người. Vị thân sĩ này xấu hổ đỏ cả mặt, miệng run cầm cập muốn nói điều gì lại nói không ra, đành giận dỗi đi về phía sau xếp hàng theo thứ tự.

Kỹ xảo nói chuyện của nhân viên bán vé đã dùng chính là cách giả ngây mà không điên. Lời nói của vị thân sĩ có ý tứ ở ngoài lời, ông ta nói ở đây, mà ý ở kia.  

Nguyên ý ông ta nói, mọi người đều rõ, nhưng nhân viên bán vé giả vờ dấm dớ, cứ khăng khăng hiểu từ mặt phải câu hỏi của vị thân sĩ, hai câu hỏi cua nhân viên bán vé đã khiến cho mọi người buồn cười làm cho vị thân sĩ lúng túng.

«Ngây ngô» trong giả ngây không điên là «ngốc» mà không ngu đần, «điên» là tinh thần hoảng loạn. Đã là giả ngây thì phải làm như là thật, nếu không thì bị lộ chỗ thiếu sót, sẽ có thể biến khéo thành vụng.  

19. Bắt đối phương tiến thoái lưỡng nan

Khéo léo bày ra «lưỡng nan» để đối phương rơi vào cạm bẫy lời nói của mình mà không thể tự rút ra được.  

«Lưỡng nan» nói ở đây là chỉ lưỡng nan suy lý. No là sự suy lý suy diễn bởi hai lời phán đoán giả và một lời phán đoán chọn từ hai nhánh. Để thuyết minh cụ thể lưỡng nan suy lý là gì, có thể nêu ra một ví dụ sau đây:

Vương Dương Minh là một nhà triết học duy tâm chủ quan thời xưa của Trung Quốc. Một hôm, ông và bạn bè leo lên núi chơi, trên đường họ bàn tán sôi nổi lý luận «tâm ngoại vô vật» (ngoài ý nghĩ không có vật thể).

Ông nói, phàm là những thứ trong lòng người ta không nghĩ đến đều không tồn tại. Nhưng không ngờ, ông bị một hòn đá vướng vào chân ngã một cái, xót xa ân hận nói: «Không nghĩ đến bị hòn đá vướng vào chân mình».

Bạn ông hỏi: «Hòn đá ông không nghĩ đến làm sao có thể tồn tại được?» Vương Dương Minh chẳng còn lời nào đối lại được.  

Sở dĩ Vương Dương Minh không trả lời nổi là vì câu hỏi của người bạn khiến ông rơi vào một ranh giới «lưỡng nan».

Nếu như «không nghĩ đến bị hòn đá vướng vào chân» là lời nói thật, như thế thì thuyết «tâm ngoại vô vật» của Vương Dương Minh không phải là chân lý.  

Nếu như «không nghĩ đến bị hòn đá vướng vào chân» là lời nói giả, thế thì Vương Dương Minh có thể tạo ra lời nói dối.

«Không nghĩ đến bị hòn đá vướng vào chân một cái» hoặc là lời nói thật hoặc là lời nói giả.  

Cho nên, hoặc thuyết «tâm ngoại vô vật» của Vương Dương Minh không phải là chân lý, hoặc Vương Dương Minh là có thể tạo ra lời nói dối.  

Từ đó ta thấy, vận dụng «lưỡng nan suy lý» có thể khiến cho người giữ quan điểm sai lầm rơi vào cảnh ngộ tiến thoái lưỡng nan.  

Khéo bày đặt ra «lưỡng nan» có thể khiến bạn giành được phần thắng trong việc trêu đùa hàng ngày.  

Người vợ buồn rười rượi, chồng rất sốt ruột, một mực hỏi nguyên nhân. Người vợ nói: «Đêm qua, em gặp một cơn ác mộng».

Chồng nghe xong hết sức an ủi: «Không sao, mộng là trái ngược».  

Người vợ nói: «Thật không? Anh không được lừa dối người khác».  

Chồng nói: «Không dối em đâu!».

Người vợ liền đòi chồng phải thề.  

«Anh sẽ thề», người chồng nói: «Nhưng, em rốt cuộc nằm mơ thấy gì?»

Người vợ nói: «Em mơ thấy hai vợ chồng mình đi đến tiệm bán đồ trang sức, em muốn mua một chiếc dây chuyền 24K, nhưng anh lại không đồng ý. Hôm nay chúng ta đi được không?»

Người vợ là một người biết giở mánh khóe, cô không nói thẳng yêu cầu của mình, vì nói thẳng sợ chồng từ chối. Cô muốn bắt chồng phải chịu hàng phục trước, rồi mới ép chồng đi vào khuôn khổ.  

Phép mầu cô sử dụng chính là khéo bày ra cảnh tượng «lưỡng nan». Vẻ buồn rười rượi của cô vốn là giả vờ, mục đích dụ người chồng rơi vào cái tròng của mình. Cô bắt chồng phải thề, đem chồng giam chặt vào trong cái bẫy ngôn ngữ của mình. Khi vợ lộ ra «chân tướng của sự việc» người chồng mới phát giác mắc vào tròng, nhưng lúc này rút lui đã quá muộn rồi.

Anh rơi vào cảnh khó «lưỡng nan»: Nếu «mộng là trái ngược» là thật, thế thì anh sẽ phải mua cho vợ một dây chuyền vàng. Nếu «mộng là trái ngược» là giả, thế thì lời thề của anh sẽ không chân thực. Mưu kế của người vợ không sợ hở chỗ nào, rõ ràng rành mạch, người chồng đành cúi đầu nghe lệnh.  

Cách khéo léo bày ra tình cảnh «lưỡng nan» dùng vào việc đập lại luận điệu hoang đường càng mạnh mẽ.  

Ông già Ba-y hỏi Avanti: «Trên đời thật sự có thuốc thông minh không?».   

Avanti nói: «Có! Thưa cụ Ba-y!»

Ông già Ba-y hỏi: «Có thể cho tôi một ít được không?».

Avanti: «Có thể».

Avanti quay người nặn 10 viên đất giao cho ông già Ba-y, bảo ông mỗi ngày uống một viên. Chín ngày sau, Ba-y đến hỏi: «Loại thuốc thông minh đó không thể là viên đất chứ?»

Avanti trả lời: «Cụ đích thực đã trở nên thông minh rồi».  

Ba-y: «Nhưng tôi thật ra không cảm thấy thông minh?».  

Avanti nói: «Vậy thì cụ phải uống thêm 10 viên nữa.  

Ba-y: «...»

Thật là thông minh cũng không phải, lơ mơ cũng không phải, khiến bạn sang phải, sang trái không có đường, tiến lui thì vấp phải tường.

«Lưỡng nan» suy lý dùng tương đối nhiều vào việc bác bỏ sai lầm. Trong quá trình biện luận vận dụng suy lý «lưỡng nan», thường có thể khiến cho người giữ luận điểm sai lầm rơi vào cảnh ngộ «tiến thoái lưỡng nan».

Cái gọi là «lưỡng nan» có nghĩa là tiến thoái đều gặp khó khăn, bất kể làm như thế nào đều có chỗ vướng. Suy lý «lưỡng nan», giải thích thông thường là nêu lên hai loại tiền đề lớn có khả năng, để đối phương bất kể khẳng định hoặc phủ định một loại khả năng nào trong đó, đều khó có thể tiếp nhận được. Suy lý «lưỡng nan» được ứng dụng tương đối rộng rãi trong ứng xử hàng ngày.  

* Một lần, một đài truyền hình Anh phỏng vấn Lương Hiểu Thanh, nhà văn xuất thân từ thanh niên trí thức Trung Quốc. Cuộc phỏng vấn đã tiến thành được một khoảng thời gian, nhà báo Anh cho máy quay phim dừng lại, rồi đi đến trước Luong Hiểu Thanh nói: «Vấn đề sau, mong ông không chút do dự dùng hai chữ ngắn gọn như «phải» hoặc «không» để trả lời».

Luong Hiểu Thanh gật đầu đồng ý. Một tiếng «kéo» tấm chắn ống kính vang lên, máy ghi âm của nhà báo lập tức giơ đến gần miệng Lương Hiểu Thanh, hỏi: «Không có đại cách mạng văn hóa, có thể cũng không sản sinh ra lớp nhà văn trẻ các ông, vậy thì theo ông đại cách mạng văn hóa rốt cuộc là tốt hay là xấu?».

Lương Hiểu Thanh hơi đánh trống ngực một chút, không ngờ rằng câu hỏi của đối phương lại «xảo quyệt» như thế, rõ ràng là cố ý «lừa» người mắc vào tròng.

Anh nhanh trí, lập tức hỏi lại: «Không có đại chiến thế giới lần thứ II, sẽ không có nhà văn nổi tiếng nhờ phản ứng đại chiến lần thứ II, vậy thì ông cho rằng đại chiến thế giới lần II là tốt hay xấu?»

Câu trả lời khôn khéo như thế, nhà báo Anh bị khuất phục, máy quay phim lập tức dừng lại không quay nữa.  

Chúng ta thấy rằng, cuộc vấn đáp của hai bên, mỗi bên đều bao hàm một suy lý «lưỡng nan».  

Tiền đề lớn của suy lý «lưỡng nan» của nhà báo Anh là: một là đại cách mạng văn hóa tốt, hai là đại cách mạng văn hóa xấu. Trong ngữ cảnh lúc đó, Lương Hiểu Thanh chọn một cái nào để trả lời đều có thể làm cho mình rơi vào chỗ bất lợi.  

Sự tinh nhanh của anh là ở chỗ, không nhảy vào cái tròng mà đối phương đã tung ra, mà là «quay giáo đánh lại», dùng lý lẽ của họ trị lại họ, anh cũng tung về phía đối phương một cái tròng (tức suy lý «lưỡng nan») kết quả đã chuyển bại thành thắng, làm cho đối phương không có lời nào đối đáp lại, đành phải thu quân.

** Ban Tiệp Dư thời Tây Hán đã từng được Hán Thành đế yêu chuộng. Về sau, Thành đế chuyển sang sủng ái Triệu Phi Yến. Ban Tiệp Dư dần dần không được cưng chiều nữa. Một lần, Triệu Phi Yến mách tội của Ban Tiệp Dư trước mặt Hán Thành đế, tố cáo bà ta đã từng nguyền rủa Thành đế trước quỷ thần. Thành đế nghe xong cả giận, liền truyền án Ban Tiệp Dư, bỏ mặc bà ta sắp bị tai họa lớn giáng xuống đầu.

Nhưng Ban Tiệp Dư không hoang mang bối rối, bà ung dung trả lời: «Thiếp nghe nói «sống chết có số, giàu sang tại trời», tu thiện còn không được phúc, làm điều xấu còn có thể được gì đây? Giả sử quỷ thần có học thức, họ sẽ không thể tiếp nhận lời tố cáo của kẻ xấu, còn giả sử quỷ thần vô học thức, lại nguyền rủa trước họ thì có ích lợi gì nữa? Do vậy, thiếp không thể làm như thế! ».

Thành đế nghe xong có vẻ bị cảm động, liền ra lệnh Ban Tiệp Dư lui về hậu cung, không truy cứu nữa.  

Ban Tiệp Dư dựa vào khả năng biết ăn nói của bà, đã tránh được một phen tai họa bất ngờ tự nhiên bay lại. Cái tài giỏi của bà là bà không trả lời chính diện mình có nguyền rủa trước quỷ thần hay không, bởi vì bà biết rõ ràng chính mình bị nghi, nếu không có chứng cứ để trình bày rõ, Thành đế sẽ không thể tin.

Vả lại, bà lúc này đã không được yêu chuộng như xưa, lời nói của bà đã không còn hiệu nghiệm đối với Thành đế nữa.  

Do vậy, Ban Tiệp Dư đã chuyển sự chú ý của Thành đế đến một đề tài có lợi cho mình – quỷ thần có học thức hay không.  

Bà đã xếp đặt một suy lý lưỡng nan: chỉ ra bất kể quỷ thần là có học thức hay vô học thức, nguyền rủa Thành đế đối với bản thân bà đều không có ích lợi, từ đó chứng minh mình thật ra không nguyền rủa trước quỷ thần, dùng suy đoán khiến người khác tin để làm trong sạch mình.  

20. Âm ở ngoài dây, ý ở ngoài lời

Chỉ có những người thông minh, mới giỏi đem nhiều ý tứ dồn vào trong một câu nói, để người khác hiểu rõ «ý ở ngoài lời».

Chúng ta thường khen người khác nói chuyện hàm ý phong phú, sâu sắc, có «ý ở ngoài lời», «âm ở ngoài dây», vận dụng phán đoán ngầm sẽ có thể đạt được hiệu quả như thế. Cái gọi là phán đoán ngầm là chỉ sự phán đoán ẩn chứa trong câu khác.  

Nói chung, chúng ta nói chuyện cần phải giản đơn rõ ràng, mà hết sức tránh dùng những lời nói rườm rà mập mờ. Đồng thời, cần phải thấy rằng, đôi khi nói ra quá thẳng thắn, trái lại không «thú vị», không bằng ẩn giấu mũi nhọn một chút càng mạnh mẽ hơn, đây chính là nguyên nhân vì sao chúng ta phải sử dụng phán đoán ngầm để ứng dụng trong ứng xử.

* Một nhà máy có khu nhà ở tập thể, các công nhân già thì ở tầng một, còn công nhân trẻ ở tầng hai.  

Một buổi tối, một số công nhân trẻ uống rượu đánh toan (trò chơi đoán số ngón tay lúc uống rượu), ầm ĩ mãi đến một giờ sáng vẫn chưa thôi, đã làm ảnh hưởng đến việc nghỉ ngơi của các công nhân già ở tầng dưới.

Một vị công nhân già tức giận chạy lên tầng trên, oang oang trách mắng nói: «Các chú thật chẳng ra thớ gì!».  

Nhưng những bạn trẻ này không thèm đếm xỉa tới, ồn ào càng mạnh hơn.  

Được một lát, một vị công nhân già khác cũng đi lên tầng trên, vừa cười vừa nói với họ: «Các bạn trẻ ơi! Các bạn vất vả quá rồi, nên nghỉ thôi».  

Nghe xong lời của vị công nhân già này, những người bạn trẻ đã nhanh chóng yên lặng.  

Ý tứ diễn đạt của hai câu nói này là như nhau, nhưng hình thức biểu hiện khác nhau, cho nên kết quả cũng khác hẳn nhau.

Chúng ta hãy phân tích một chút: lời của vị công nhân già thứ nhất quá căng thẳng, sặc mùi thuốc nổ, nó làm cho người nghe sinh ra tâm lý nghịch phản, cho nên càng làm ầm ĩ hơn. Giống như một đứa trẻ học tập không nghiêm túc, phụ huynh thường đánh nó, không những không dạy dỗ được tốt, trái lại làm cho đứa trẻ trở nên khác thường. Hiện tượng này chẳng lạ lùng gì trong đời sống xã hội của chúng ta.

Lời nói của vị công nhân già thứ nhất không có lợi gì đối với công việc, thất bại chính là ở chỗ đó. Vị công nhân già thứ hai thì lại khác, ông đã lợi dụng phán đoán ngầm trong lời nói ẩn chứa ý phê bình đối với bạn trẻ này «làm ồn quá lâu, ảnh hưởng nghỉ ngơi của người khác», nói rất ngọt ngào kín đáo.  

Tâm lý phản kháng của các bạn trẻ bị kích dậy do vị công nhân già thứ nhất nói đã bị đánh tan, đã sửa chữa sai trái của mình một cách thật lòng khâm phục.

Trong «Tuyển tập chuyện dân gian dân tộc Uây-ua (Tân Cương)» có một chuyện như sau:  

Một người tên là Boke thích nghe lời nịnh nọt, hỏi Avanti:  

«Ông xem giá trị của tôi đáng bao nhiêu?»

Avanti nhìn Boke một cái, nói: «Giá trị của ông cao nhất là 50 đồng».  

Boke nghe xong bực bội nói: «Làm sao ông xem giá trị của tôi thấp như thế!».

Avanti nói: «Xin đừng vội, Ngài Boke, tôi là nhìn cái dây da chạm vàng thắt ngang lưng của ông, mới nói giá tiền đó!».  

Boke nghe xong lời của Avanti, thật là dở khóc dở cười.  

Boke nhất định cảm thấy như có một con dao mềm đâm vào ông, mặc dù hơi đau, nhưng kêu không ra tiếng.  

Avanti vận dụng phán đoán ngầm, ý là «Boke không đáng một xu». Nhung ông ta giấu kín chỗ sắc nhọn của lời nói, để người bị «đâm» có miệng mà không dám kêu, chẳng biết làm sao được, đành phải tự chuốc lấy điều xấu hổ vào mình.

21. Lấy lý lẽ của họ trị lại chính họ

Đành rằng nên đối xử công bằng với người khác, cũng sẽ nên đối xử chân thực với mình. Mỗi người ngay thẳng đều nên giữ gìn vẻ tôn nghiêm của mình. Có khi, trong việc nói năng của đối phương, không những quan điểm sai lầm, hơn thế sự hình thành suy luận của họ cũng sai lầm hơn, mà cái đó lại càng cung cấp chỗ đột phá cho việc phản kích của chúng ta.  

Có một câu nói mọi người đều biết là «lấy lý lẽ của họ trị lại chính họ», nguyên tắc suy lý trong đó chính là sự suy luận cùng lý mà bây giờ chúng ta cần bàn.

Suy luận cùng lý là chỉ dùng suy lý hoang đường của đối phương đập lại đối phương, suy ra một kết luận hoang đường tương tự.  

Suy luận cùng lý đối mặt nhất định là một mệnh đề hoang đường, trước tiên giả định mệnh đề hoang đường, trước tiên giả định mệnh đề đó là đúng, làm tiền đề của suy luận, sau đó mượn mạch suy nghĩ lôgic và hình thức ngôn ngữ của đối phương, đem nó vận dụng vào trong suy luận của một sự vật khác, đồng thời dùng kết quả suy luận này, trực tiếp cho đối phương bất lợi, dùng hoang đường trị hoang đường, làm cho chúng ta luôn luôn đứng trong chỗ thắng.

* Nhà danh họa Tề Bạch Thạch lúc hơn ba mươi tuổi vẽ người và vật đã nổi tiếng ở quê hương. Tranh mỹ nữ ông vẽ, người xem rất yêu thích, mọi người liền gọi ông ta là «Tề mỹ nữ».  

Mot viên quan huyện ở huyện khác là một tên hiếu sắc nghe được tin đồn, liền phái người khiêng kiệu hoa đến, mời «Tề mỹ nhân» đến vẽ tượng mình.  

Tề Bạch Thạch ngồi trên kiệu đến. Viên quan huyện vén màn trên kiệu để nhìn, thấy trong kiệu ngồi một người đàn ông vừa gầy vừa đen, liền quát mắng: «Đồ khốn nạn! Ông là loại người gì! ».

Tề Bạch Thạch đi ra khỏi kiệu nói: «Ông mới là đồ khốn nạn! Có mắt mà không nhận ra núi Thái Sơn, tôi là «Tề mỹ nhân» mà quan lớn ngài mời đến!».  

Viên quan huyện chỉ vào mũi Tề Bạch Thạch nói: «Ông người đàn ông xấu xí này, mạo xưng là «Tề mỹ nhân», xem chừng tôi không đánh ông sao được?».  

Tề Bạch Thạch cũng chỉ vào mũi viên quan huyện nói: «Ông là một viên nha dịch xấu xí, mạo xưng là quan huyện, xem chừng tôi không kiện ông sao được!».  

Về quan huyện có mắt như mù, không nhận ra được «Tề mỹ nhân», trái lại vu tội người ta là «mạo xưng». Tề Bạch Thạch liền lấy hai chữ «mạo xưng» làm điểm nối tiếp suy lý lôgic của hai bên, đã đập lại đối phương rất hay.

** Người mẹ bưng cơm và thức ăn đến bàn. Đứa con trai đã thò tay vào bốc.  

Người mẹ nói: «Rửa tay xong hãy ăn cơm».  

Đứa con trai: «Con không rửa đâu».  

Người mẹ hỏi: «Vì sao?».  

Đứa con trai nói: «Rửa sạch tay xong, vẫn có thể lại bẩn, việc gì phải làm động tác thừa này? Con không làm việc ngu xuẩn này».  

Người mẹ liền bưng cơm và thức ăn đi.

Đứa con trai hỏi: «Mẹ đem cơm và thức ăn của con đi làm gì?».  

Người mẹ đáp: «Ăn no rồi, vẫn có thể đói, việc gì phải làm một việc thừa này? Cho nên con đừng làm việc ngu xuẩn này nữa».  

Phương pháp người mẹ sử dụng là suy luận cùng lý – Bà dùng lời ngụy biện của con trai từ chối rửa tay làm sợi thừng, thông qua việc nêu ra câu hỏi «Mẹ đem cơm và thức ăn của con đi làm gì?» của con trai khoác lên trên cổ cậu ta làm cho đứa con trai không còn cách nào hơn đành phải đi rửa tay.  

Suy luận cùng lý, hoàn toàn không phải là bắt chước một cách máy móc giản đơn, mà là một sự sáng tạo, nó khiến cho sai lầm hoặc lý lẽ hoang đường của đối phương bộc lộ ra càng rõ ràng, làm cho đối phương buộc phải thay đổi thái độ ban đầu.  

22. Giả thiết táo bạo trong xã giao

Giả thiết táo bạo không chỉ dùng trong nghiên cứu khoa học, cũng có thể thi thố tài năng trong xã giao. Đoán định giả thiết, tức là không trực tiếp trình bày rõ vấn đề hoặc lý lẽ, mà là dùng hình thức phán đoán giả thiết tiến hành thảo luận phân tích một cách khéo léo.  

Trong xã giao, chúng ta thường gặp một số vấn đề khó mà trả lời thẳng được, lúc đó sẽ phải mở ra một con đường khác bằng việc áp dụng phương pháp này.

* «Yến Tử xuân thu» ghi chép một việc như sau:  

Một hôm trời quang mây tạnh, Tề Cảnh công đầu tóc rũ rượi đánh chiếc xe ngựa, trên xe chở toàn phụ nữ từ cửa cung đi ra. Lúc này, một người gác cửa đã từng bị hình phạt chặt mất một chân, chạy lên phía trước chắn ngang xe, đuổi nó quay trở lại, còn bực bội nói với Tề Cảnh công: «Ngài không phải là quốc vương của tôi».  

Sau khi về cung, Tề Cảnh công rất hổ thẹn, liền không lên ngự triều nữa. Yến Tử sau khi tìm hiểu tình hình liền vào gặp Cảnh công.

Cảnh công nói: «Ta là người có lỗi, nhưng ta lại bị người gác cổng bị mất chân bêu nhục, còn mặt mũi nào đứng vững giữa các chư hầu nữa?».  

Yến Tử khuyên răn ông nói: «Ngài không phải buồn phiền vì việc đó. Thần nghe nói, nếu như bên dưới không có người dám nói thẳng, bên trên sẽ có quốc vương che giấu sai lầm. Nếu như dân chúng đều có chuyện không nói, quốc vương sẽ có hành vi kiêu ngạo và ngang ngược. Thời xưa «minh quân» ở trên, bên dưới phần nhiều đều dám nói thẳng. Quốc vượng thích làm việc thiện, dân chúng sẽ không có chuyện gì không nói ra. Bây giờ hành vi của Ngài có sơ xuất, người gác cửa dám nói thẳng điều cấm chỉ, đây chính là phúc của Ngài, cho nên hôm nay thần đến để chúc mừng».

Trải qua Yến Tử khuyên nhủ một phen, Cảnh công không những vui vẻ lên ngự triều, mà còn ban thưởng cho người gác cửa cụt chân kia.  

Trong quá trình khuyên răn, Yến Tử trước tiên dùng phương thức suy đoán giả thuyết nêu lên: Nếu như bên dưới không có người dám nói thẳng, bên trên sẽ có quốc vương che giấu lỗi lầm; nếu như dân chúng đều có chuyện không nói, quốc vương sẽ có hành vi kiêu ngạo và ngang ngược.  

Thời xưa «minh quân» ở trên, bên dưới phần nhiều đều dám nói thẳng : Quốc vương hay làm việc thiện, dân chúng sẽ không có chuyện gì không nói.

Phương diện này đã xác lập cho Cảnh công tiêu chuẩn của «minh quân» có thể thu nạp lời nói thẳng.  

Mặt khác là cung cấp tiền đề giả thiết có sức thuyết phục cho suy lý tiến thêm một bước của mình – Ông nói với Cảnh công, nếu như bên dưới không có người dám nói thẳng, bên trên sẽ có quốc vương che giấu lỗi lầm.

Yến Tử tiếp tục nói, người gác cửa là dám nói thẳng ra việc phạm vào điều cấm, do đó ông dùng hình thức suy lý giả thiết suy ra: bên trên không có quốc vương che giấu lỗi lầm. Lời đoán định giả thiết này mặc dù không đủ chặt chẽ, lại gợi ra cho Tề Cảnh công: Làm một «minh quân» có thể thu nạp lời nói thẳng, sửa chữa lỗi lầm.

Yến Tử lại nói, người gác cửa dám dâng lên lời nói thẳng là phúc của Quốc vương, lần này đến là để chúc mừng, việc đó càng thúc đẩy Tề Cảnh công tỉnh ngộ tự khép mình vào những điều quy định.

23. Kỹ xảo phân loại

Tô Thức có câu thơ:  

Hoành khán thành lĩnh, trắc thành phong,  

Viễn cận cao đê các bất đồng.  

(Ý thơ: Nhìn ngang thành dải, nhìn nghiêng thành ngọn núi,  

Nhìn xa, nhìn gần cao thấp khác nhau.)

Rõ ràng là góc độ nhìn vấn đề khác nhau thì kết quả cũng khác hẳn nhau. Phân định vẫn có thể xem là một phương pháp đối đáp những vấn đề khó trong xã giao.  

«Phân định» là một khái niệm lôgic. Cái gọi là «phân định» chính là căn cứ tiêu chuẩn nhất định, đem cái thuộc một khái niệm phân thành mấy loại khái niệm, cũng chính là đem một loại sự vật phân thành mấy loại nhỏ.  

Nhưng tiêu chuẩn, phân định thật ra không phải là duy nhất, cùng một loại sự vật, chúng ta có thể dựa theo tiêu chuẩn khác nhau để phân định, điều này là cơ sở chúng ta vận dụng khéo việc phân định trong xã giao.

Cố Duy Quân là người cao tuổi có danh vọng trong giới ngoại giao Trung Quốc. Khi đảm nhiệm chức Công sứ tại Mỹ, một lần ông tham gia vũ hội quốc tế của đoàn ngoại giao các nước, một tiểu thư Mỹ cùng nhảy với ông đột nhiên hỏi: «Xin hỏi, Ngài thích tiểu thư Trung Quốc hay tiểu thư Mỹ?»

Nói một cách thẳng thắn, vấn đề này không dễ trả lời. Nếu nói thích tiểu thư Trung Quốc, sẽ lập tức làm mất lòng cô tiểu thư Mỹ; nếu nói thích tiểu thư Mỹ, thực là trái với lương tâm. Cố Duy Quân đã ung dung trả lời: «Bất kể là tiểu thư Trung Quốc hay tiểu thư Mỹ, chỉ cần họ thích tôi, tôi đều thích họ».

Cô tiểu thư Mỹ theo lối phân biệt quốc gia, phân định các tiểu thư ra thành «tiểu thư Trung Quốc», «tiểu thư Mỹ», vừa đưa ra câu hỏi với nhân viên ngoại giao Trung Quốc. Lão tiên sinh phát hiện thấy, cô gái Mỹ dùng cách phân định này để đưa ra câu hỏi, đã làm cho mình rơi vào cảnh lúng túng «lưỡng nan», thế là ông đã nhanh trí biến đổi phương pháp phân định, theo tiêu chuẩn «có thích tôi hay không» này đã phân định tiểu thư thành hai loại: «thích tôi» và «không thích tôi»

Việc phân định lại này, làm cho ông nhanh chóng từ bị động chuyển thành chủ động, vấn đề tưởng là khó đã giải quyết dễ dàng.

Thời nhà Minh ở Trung Quốc có một học giả tên là Giải Tấn, ông nổi tiếng với tài «biến báo nhanh».  

Một hôm, ông và Minh Thái tổ Chu Nguyên Chương đi câu cá. Giải Tấn có sở trường về việc này, một lát đã câu liền được mấy con cá, còn Chu Nguyên Chương thì chưa câu được con nào, tỏ ra rất lúng túng.

Giải Tấn trông mặt xem lời, nhân đó ngâm một bài thơ ngắn.  

«Số xích ty luân thùy thủy trung

Ngân điếu nhất phao đã vô tung.  

Phàm ngư bất cảm triều thiên tử,  

Vạn tuế quân vương chỉ điếu long.»

Ý thơ:

(Mấy thước dây tơ chìm trong nước,  

Chiếc lưỡi câu vừa quăng xuống đung đưa mất tích.  

Những chú cá xoàng không dám nhìn Thiên tử,  

Đấng quân vương « vạn tuế » chỉ câu Rồng.)  

Chu Nguyên Chương nghe xong rất sung sướng, sự buồn phiền tạm thời đã tiêu tan thành mây khói.

Ở đây, Giải Tấn tiên sinh đã sử dụng khôn khéo kỹ xảo «phân định». Ông phân chia cá thành hai loại: một loại là cá tầm thường, một loại khác là «thần ngư», tức rồng. Người chỉ có thể câu được loại cá tầm thường, còn Thiên tử thì chỉ câu rồng, mà trong nước ở đây không có rồng, cá tầm thường lại không đủ tư cách triều kiến Hoàng đế, cho nên Hoàng đế hôm nay không câu được gì cả là lẽ đương nhiên.

Bạn xem câu chuyện này có lẽ cho rằng Giải Tấn là một tay xu nịnh có cỡ phải không?  

Thực ra, Giải Tấn trong lịch sử hoàn toàn không phải như thế, ông mặc dù từng được ba đời Hoàng đế họ Chu trọng dụng, lại là một người có học mà rất tối dạ, cuối cùng không được chết tử tế.  

Giải tiên sinh có đôi câu đối treo cột nhà nổi tiếng:

«Tường thượng lô vĩ, đầu trọng cước khinh căn để thiển,  

Sơn gian trúc duẩn, chủy tiêm bì hậu phúc trung không.»

(«Cây lau trên tường, đầu nặng chân nhẹ gốc nông cạn,  

Măng tre trong núi, miệng sắc vỏ dầy trong bụng rỗng.»)

Nhưng bản thân ông ta thì sao? Đối với «tâm lý học về Hoàng đế» lại dốt đặc cán mai, thường hay nêu ý kiến một cách ngây ngô, thường xuyên gây ra cơn giận dữ cho Hoàng để, đây là «trong bụng rỗng (tuếch)» lớn nhất, đáng sợ nhất.  

Ông còn chưa nhập môn đối với «quan hệ học của quan trường», lại lấy tư cách một thư sinh chen chân vào cuộc đấu tranh quyền lực ở tầng thứ cao nhất, đây càng là khâu yếu bị người khác ghen ghét làm lung lay đến tận gốc chức quan của mình – «gốc nông cạn», cuối cùng mình vì bị liên quan mà phải mang xiềng vào tù.  

Bạn đọc thân mến! Đối với Giải Tấn chân thực trong lịch sử, bạn có cảm tưởng như thế nào?

24 – Tốt và xấu là do so đọ mà ra

Tục ngữ nói rất hay: «Không so đọ không biết».  

Từ đó ta thấy, nói chung người ta thường hay coi trọng việc «so đọ», tức là so sánh với nhau.  

Đại sư Kinh kịch Mai Lan Phương nói: «Tốt và xấu là do so đọ mà ra, những người tầm nhìn chật hẹp, đương nhiên không thể biết trên tốt càng có tốt, không thấy xấu còn đáng quý hơn không thấy ra cái tốt».

Câu nói này của Mai Lan Phương cũng có ánh sáng rực rỡ giống như Kinh kịch ông hát. Ông đã nói ra ý nghĩa quan trọng của phương pháp «so sánh» trong tương quan sự vật của mọi người.  

Loại suy là một loại của phương pháp so sánh.

Nói tóm lại là, loại suy chính là sự so sánh được tiến hành giữa các sự vật cùng loại, không phải là sự vật cùng một loại thì không thể loại suy. Giải thích lý của loại suy, chính là lấy hiện tượng hoặc đạo lý này so sánh với hiện tượng hoặc đạo lý kia, từ sự thống nhất của tiền đề và kết luận này, chứng minh sự thống nhất của tiền đề và kết luận kia, từ đó thuyết phục đối phương.

* Năm 1939, Einstein mong muốn nước Mỹ giành giật thời gian chế tạo ra bom nguyên tử kịp trước nước Đức quốc xã, bèn phái Tiến sĩ Sacks mang thư đi thuyết phục Tổng thống Roosevelt. Sau khi Roosevelt xem thư của Einstein, thái độ rất lạnh nhạt, không muốn để chính phủ đứng ra tổ chức nghiên cứu bom nguyên tử.  

Ngày hôm sau, Sacks trong bữa cơm từ biệt tại Nhà trắng đã kể cho Tổng thống nghe một đoạn sự thật lịch sử tương tự: Trong cuộc chiến chống lại Anh trên biển, Napoléon do từ chối dùng chiến hạm mới do Furton phát minh, kết quả bị hạm đội Anh đánh cho thua liểng xiểng. Tiếp đó Tiến sĩ bình luận:  

«Nếu Napoléon lúc đó có thể tiếp nhận kiến nghị của Furton, thì lịch sử châu Âu của thế kỷ XIX, e rằng sẽ phải viết lại.»

Thế là, Tổng thống Roosevelt đã động lòng, ngay tức khắc ghi lên thư của Einstein: «Việc này cần phải đưa ra hành động ngay», liền đó ông đã phê chuẩn «Công trình Manhato» nghiên cứu chế tạo bom nguyên tử.

Đại chiến đến, nước Mỹ sẽ đối mặt với uy hiếp nghiêm trọng, lúc này Roosevelt lại cố chấp ý kiến của mình, tự cho mình là đúng, từ chối không tiếp nhận kiến nghị chế tạo bom nguyên tử của Einstein.  

Tiến Sĩ Sacks nhận lệnh đi thuyết khách, vừa bắt đầu đã bị từ chối, nhưng Sacks không nản lòng.  

Để làm tăng sức thuyết phục, ông đã kể một sự việc tương tự, có ý so sánh cho Roosevelt nghe, cuối cùng bình luận của ông đúng vào chỗ hiểm yếu.  

Roosevelt cảnh tỉnh, đã nhận ra tính nghiêm trọng của sự việc, liền thay đổi thái độ ban đầu.  

25. Tỳ bà gảy ngược, tư duy ngược hướng

Nhảy ra khỏi vòng tư duy tầm thường, vận dụng tư duy ngược hướng, tìm cái khác ngược chiều, lập luận khác thắng địch.  

Kỹ xảo xã giao «tỳ bà gảy ngược» là đối với vấn đề đối phương nêu lên, do nguyên nhân nào đó, không thể hoặc không muốn trả lời trực tiếp, do vậy dùng hình thức lấy câu hỏi làm câu trả lời, đem vấn đề công kích lại đối phương.  

Tỳ bà gảy ngược là phương pháp vận dụng tư duy ngược hướng tìm ngược nguyên nhân và kết quả, chuyển đổi một góc độ để suy nghĩ, tìm ra căn cứ lập luận có lợi cho mình. Nó có thể dùng lập luận khác thắng địch, thắng bởi lối đánh bất ngờ.

* Có một lần, cột xương sống của Bernard Shaw bị đau, cần phải cắt một mẫu xương từ gót chân để bù vào chỗ khuyết của xương sống.  

Phẫu thuật xong, bác sĩ muốn thu thêm một ít tiền phẫu thuật, liền nói: «Ngài Bernard Shaw, đây thật là kỹ thuật mổ mới, chúng tôi xưa nay chưa từng làm đấy!»

Không ngờ, Bernard Shaw trả lời ngay: «Thật không, thế thì tốt quá, các ông chỗ này định chi cho tôi bao nhiêu tiền chi phí thí nghiệm đây?»

Bernard Shaw có tiếng là bậc thầy châm biếm dí dỏm, quả nhiên là tiếng đồn không ngoa, ví dụ này là một minh chứng.  

Bác sĩ vốn muốn lấy «cái khó» của kỹ thuật mổ mới để «bắt bí», nhưng ông ta không nói thẳng ra mà là dùng lời để bảo ngầm với Bernard Shaw.  

Bác sĩ «bắt bí» vẫn có chỗ khác với kẻ vô lại thông thường, ông ta không nối thẳng vào chuyện tiền bạc, vừa bắt chẹt vừa vẫn tỏ ra né tránh, ngượng nghịu, đại thể là tỏ ra vẻ «lịch sự» của ông ta.  

Nhưng, bất kể là kiểu bắt chẹt gì, đều là cùng một giuộc với tham nhũng.

Cái tài tình là ở chỗ bác sĩ không bóc trần câu chuyện ra, cái đó đã để lại một đột phá khẩu phản kích cho Bernard Shaw.  

Bernard Shaw bề ngoài là thuận theo lời bác sĩ nói: Đã là kỹ thuật mổ mới thì phải đưa cho tôi tiền chi phí làm vật thí nghiệm.  

Thực ra ông đã nảy ra tư duy ngược hướng, chuyển hướng ngôn ngữ vào đối phương, lấy cái «nguy hiểm» của việc phẫu thuật nêu lên phải trả tiền chi phí thí nghiệm ngược lại cho ông.  

Bác sĩ không ngờ tới lời của mình bị Bernard Shaw tóm lấy, lại đập ngược trở lại, mình chỉ có thể mỉm cười tự cảm thấy bẽ bàng.

** Tháng 5 năm 1987, huấn luyện viên bóng đá Trung Quốc – Cao Trung Văn dẫn đội bóng đá xuống phía Nam.  

Trước đêm thi đấu với đội Hồng Kong, có một nhà báo Hồng Kong muốn «thám thính» tình hình của đội liền hỏi Cao Phong Văn: «Ông sẽ đối xử như thế nào đối với «đấu pháp» thường dùng của đội Hồng Kong?».

Cao Phong Văn hỏi vặn lại: «Ông nói «đấu pháp» thường dùng nào của đội Hồng Kong?».  

Nhà báo này bất ngờ bị hỏi lại, đành đổi giọng chùn lại: «Đại khái là phòng thủ phản kích!».  

Cao Phong Văn lập tức bổ sung thêm một câu: «Tôi không phải là Quách Gia Minh (huấn luyện viên đội Hồng Kong), tôi không biết ông ta bố trí trận như thế nào. Nhưng bất kể đội Hồng Kong biến đổi ra sao, chúng tôi đều chuẩn bị như nhau».

Câu hỏi của nhà báo Hồng Kong mang tính chất dò la. Trả lời ông ta thì gần như «tiết lộ bí mật», đội Hồng Kong nghe được nhất định sẽ nghiên cứu cách đối phó, tăng cường huấn luyện, như thế sẽ có thể đem đến bất lợi cho việc giành thắng của đội bóng đá Trung Quốc. Không trả lời ông ta, lại hầu như không lịch sự tỏ rõ nhiều năng lực xã giao.

Câu trả lời của Cao Phong Văn, hỏi vặn lại vận dụng cách bật ngược sẽ đem vấn đề đá lại về phía đối phương, nhanh trí mà không mất lịch sự, trong thẳng thắn lộ rõ niềm tự tin nho nhỏ. Tự mãn (tự thỏa mãn) là món quà Thượng đế tặng cho kẻ tiểu nhân tầm thường.  

Trong cuộc sống hiện thực «thợ khoe khoang» luôn không được người khác thích, còn khiêm tốn xưa nay vẫn được người ta khen.

Khiêm tốn là yếu tố đầu tiên của việc làm người, cũng là tiêu chí quan trọng của một người có tư tưởng chín chắn. Đối với người giành được thành tích nhất định thì tác phong khiêm tốn cực kỳ quan trọng.  

Khoe khoang là tự bộc lộ dục vọng cá nhân, mà đối lập với nó là khiêm tốn, lại là tự làm bớt đi tâm tư tình cảm của cá nhân.

Khiêm tốn thể hiện một cách lựa chọn của đời người, một loại theo đuổi giá trị, nó là sự giải thích chân ý của đời người. Trong việc chọn hướng giá trị của truyền thống dân tộc Trung Quốc xưa nay đặt «khiêm tốn» là đạo đức tốt đẹp nhất, đồng thời dùng các phương thức giành cho sự khen ngợi mạnh mẽ.

Nhà triết học nói: «Khiêm tốn làm cho con người tiến bộ», chắc chắn rằng đối với một người không muốn giẫm chân tại chỗ, đối với người hăng hái tiến thủ, thái độ xử thế khiêm tốn, sẽ giúp họ hoàn thành sự nghiệp huy hoàng hơn. Phải không được kiêu ngạo, tự khiêm nhường đối với thành tích; cái nên vứt bỏ là tự tâng bóc mình, bởi vì đó là cạm bẫy tự hủy diệt.

Từ sau khi bộ phim truyền hình nhiều tập «Câu chuyện của ban biên tập» trình chiếu, Cát Ưu, người sắm vai Lý Đông Bảo trong phim đã trở thành «ngôi sao» hài kịch rất nổi tiếng, khách mời ùn ùn kéo đến, những người mê phim gọi ông là «Cụ Cát», giới bình luận thì đội cho ông danh hiệu «ngôi sao hề».  

Đứng trước thành tích và vinh dự, Cát Ưu không hý hửng, cũng không muốn làm «Cụ Cát» và «ngôi sao hề».  

Một lần Cát Ưu tham dự buổi trình chiếu đầu tiên bộ phim «Mắc lừa», một nhà báo phỏng vấn ông: «Đúng là vì có rất nhiều phụ nữ ngưỡng mộ vẻ dí dỏm và tự nhiên lịch sự của ông, mới cảm thấy ông là một người đàn ông «kiểu mẫu». Hiện nay tại các nơi buôn bán, các bà các chị đều gọi ông là «Cụ Cát» một cách thân thiết».

Cát Ưu nghe xong vội vàng nói: «Không dám, chớ nên gọi như thế, làm tôi tổn thọ. Mặc dù trên đầu đã hơi hói một chút, nhưng vẫn còn xem là một thanh niên tự nhiên lịch sự. Hơn nữa, khán giả là thượng đế, ta không thể đem thứ bậc đảo lộn đi. Nếu là «Thượng đế» thường xuyên đến rạp chiếu bóng vui với thời gian, thế thì tôi tình nguyện kêu họ là «các cụ»,... còn tôi không xứng với «ngôi sao hề», cũng không muốn làm «ngôi sao» nào hết. Trò vui đó ban đêm còn có chút sáng, nhưng đến ban ngày thì không thấy nữa».

Câu trả lời của Cát Ưu cực kỳ dí dỏm, lại cực kỳ khiêm tốn.  

Một nhà triết học đã từng nói một câu rất chí lý: Tự khoe khoang là điều người sáng suốt cần tránh, nhưng lại là sự theo đuổi của kẻ ngu xuẩn.  

Người sáng suốt chân chính sở dĩ không thể tự tâng bốc mình, bởi vì họ cảm thấy vũ trụ bao la, «biển học» vô bờ, kỹ nghệ vô cùng, suốt cả một đời cũng không thể biết rõ được tất cả mọi điều huyền bí trong đó.

Còn mọi kẻ tầm thường, thỏa mãn với sự hiểu biết nửa vời, thỏa mãn với một chút thành tích cỏn con, họ dùng những lời lẽ lộng lẫy sáo rỗng trang điểm cho mình để kiếm lấy tiếng khen tầm thường.  

Cát Ưu là một diễn viên hài có phong cách của mình trong nghệ thuật. Nhiều bộ phim nhựa và phim truyền hình ông được quay, đều được mọi người đánh giá tốt, chứng tỏ sự công nhận và tiếp nhận của giới bình luận và đông đảo khán giả đối với ông là chính đáng.  

Cát Ưu có lòng tự tin đúng mực đối với tài năng của mình, nhưng trong các trường hợp công khai vẫn rất khiêm tốn, không có ý lòe cho mọi người phục mình để giành được hình tượng tốt đẹp cho mình.  

Hãy nhớ rằng, người ta tôn trọng những người khiêm tốn mà hoàn toàn không thể tin những người thích danh vọng hão huyền và tự khoe khoang.