Bến Bờ

Ơ kìa, anh Điền! Anh Điền!

Cửa buồng mở toang cùng với tiếng gọi rõ to và thật hồn nhiên của một phụ nữ trẻ. Điền đóng nắp hòm thư lưu ở ngoài hành lang, quay lại. Cô Phấn, kế toán ban A, hăm ba tuổi, mặt tròn, vóc hình thôn nữ mập mạp in lằn trong cái áo dài màu hồng đào đứng sững ở trước cửa, chớp chớp hai con mắt hai mí, hớn hở.

Hai năm rồi mà cô Phấn vẫn như hôm qua. Cũng vẫn vậy, hàng cây mỡ định hình những thân hình cổ thụ lực lưỡng tỏa bóng bên hè một đại lộ trước cổng cơ quan. Ngôi nhà năm tầng đồ sộ một cấu trúc hình hộp đông cứng. Dòng xe chảy một chiều mải miết xô bồ gợi hình tượng một con sông mùa lũ. Vẫn là cảnh cũ, giọt mưa hai năm trước nay vẫn rơi đúng chỗ ấy, không sai lệch. Vì bên trái lối vào cổng Trung Tâm vẫn là một vũng nước mưa đọng lưu cữu từ mùa này qua mùa khác; trên nó bu kín cả ngàn chấm muỗi, hiển nhiên đó là con cháu bọn muỗi ông bà tổ tiên cách đây hai mươi tư tháng. Không có gì khác, kể cả chiếc cầu thang lên tầng bốn, nơi có căn buồng của Ban A thuộc Trung Tâm của Điền. Bao thuốc lá bẹp và đầu mẩu thuốc lá rải rác trên bậc thang bụi bậm. Khai nồng ở khúc cầu thang gấp. Ở đó hệt như hai năm trước, dựng một dẫy tủ gỗ cũ, cánh cửa mất bản lề, lỏng lẻo, lỗ chỗ lỗ đanh khuy, định thanh lý mà chưa ai mua vì đặt giá quá cao.

- Chào cô Phấn! Cô đi đâu bây giờ mà diện thế? Tôi vừa xuống tầu Lao Cai.

- Trông anh chẳng khác trước tẹo nào. Chị Khanh biết anh về thì phấn khởi lắm nhỉ? Đẹp giai ra dáng! Này, ông Hói với các anh ấy đang mong anh về lắm đấy.

- Cơ quan đi đâu hết mà vắng vẻ thế này?

- Em không biết. Hôm nay em xin nghỉ phép đi hầu đồng theo mẹ em. Úi giời, đừng có mà vội quy kết mê tín dị đoan nhé. Ông thầy bổ đôi quả cau ra, xem đường vân lòng quả cau, nói tiền kiếp hậu vận từng người trúng như đọc sổ, chỉ còn biết gật đầu lia lịa thôi. Ông cụ thân sinh ra anh hy sinh ở chiến trường Đường 9 Nam Lào nhỉ? Anh có muốn nói chuyện với cụ ở bên âm không? Em sẽ dẫn đi! Không cần phải trích ngang lý lịch đâu. Chỉ cần nói họ tên ông cụ là ông thầy khấn mời vong hồn cụ về ngay được thôi.

- Tài thế cơ à?

- Này, cả thủ trưởng Hói cũng đến rồi đấy! Ông thầy vừa thoạt trông thấy mặt đã phán: “Chú ở ngành cảnh sát chuyên đi bắt người, hả! Nói chú đừng giận, thuở nhỏ ở nhà quê, chú đã thò tay vào cái mà cua nào ở bờ ruộng thì bất kể cua, ếch chứ đến rắn, chú cũng bóp chết, số chú ấy mà một là làm tướng hai là làm giặc!”. Mặt ông Hói chưa kịp tím lịm đã đần thối ra. Ông thầy cười hềnh hệch, nháy mắt, thêm: số anh là hai vợ đấy. Rồi ghé tai nói tiếp: Nhưng, vợ cũ không rủ cũng đến, chưa dứt được đâu. Rồi mà xem!

Đang láu cháu chợt ngắt lời, cô Phấn hấp tấp cúi xuống xách cái làn nhựa đỏ đựng vàng hương, chào Điền và đâm bổ xuống cầu thang. Đã đến giờ hẹn hay cô ngại gặp ông Hói, trưởng ban. Ông trưởng ban chưa đến. Cửa buồng ông khóa trái. Điền đi qua buồng ông, vào phòng họp. Anh nhận ra, cả đến làn không khí cũng nhàn nhạt, cũ cũ như hai năm trước đây. Hai năm trước đây, Điền mới về nhận công tác ở Ban A này. Điền ngồi cái ghế ba nan ọp ẹp này, trước cái bàn họp vốn là chiếc bàn pinh pông cũ này, Khanh cũng đến đây. Và ông Hói đứng ở chỗ đầu bàn kia, người thì thấp, con mắt thì bé mà giọng nói thì to. Ông Hói nói liền tù tì một hơi, không rào đón, cộc cằn và cay nghiệt từ cách phát âm.

- Nào thôi tuổi trẻ nghỉ ngơi giao đãi tâng nịnh nhau sơ sơ thôi - Ông Hói nói - Vì như tôi năm nay năm mươi tuổi xuất thân cố nông không một ngày nào cho mình được phép xả hơi. Năm một chín bẩy tư đang còn chiến tranh tôi làm đồn trưởng ở đồn Phước Lung, sát vùng Mĩ - ngụy chiếm đóng; liền chín mươi ngày đêm không chợp mắt một phút gọi là. Đến mức quên cả ngủ sau này phải tập lại, vì mất thói quen đi ngủ. Vì lúc đó không ngày nào không xảy ra vụ việc hoặc ăn cắp giết người cướp của hiếp dâm, cuối cùng thế mà mọi việc đều đâu vào đấy, trở lại trật tự.

Lúc ấy Điền lặng phắc cùng với một người bạn tên là Khuynh mới về đây nhận việc, lặng phắc trong áy náy và ngỡ ngàng. Chẳng lẽ ông Hói, người vừa nói này lại là người đứng đầu công việc và sẽ chi phối cuộc đời mình?

- Khuynh! Khuynh hả?

- Ôi, Điền!

Điền xô ngay tới một người trai trẻ vừa bước vào phòng đã nhăm nhăm đi tới cái tủ lớn để ở giữa phòng. Người đó là Khuynh cùng khóa học với anh. Khuynh choắt người, da ngăm ngăm, hai con mắt sáng, linh lợi, rất hợp với gương mặt nhỏ có cái chóp mũi nhọn. Mở tủ, Khuynh lôi ra một cái áo tránh đạn nặng trịch, một tiểu liên báng gập, mấy tép hêrôin đóng trong túi nhựa, rồi xếch bao da súng lục bên sườn, rõ là oai vệ:

- Dạo này bọn nghiện ma túy và đĩ điếm phát triển thoải mái. Hôm qua vừa quây được một đám ở khách sạn Sâm Cầm. Ông mới về, hả?

- Ở nhà có nhận đủ báo cáo của mình không?

- Có! Ông Hói lưu tất. Ông đi biệt phái thế mà sướng. Ở nhà cứ như cái đèn cù, xoay như chong chóng. Được ông Hói sai bằng thích. Làm bỏ cha bỏ mẹ mà ông ấy cứ kèn kẹt như ông dượng ghẻ với con riêng của vợ.

- Đâu thì cũng công việc. Mà ở địa bàn mới, chưa quen, cũng lúng túng lắm.

Mặc cái áo tránh đạn vào người, Khuynh hích vai Điền, nháy mắt:

- Các em Mán, Mèo trên ấy có thơm thịt không?

Điền lắc đầu như không hiểu. Khuynh tít mắt:

- Thành phố giờ khác lắm rồi. Đủ trò. Rồi tôi sẽ dẫn ông đi quan sát. Nhưng mà thôi, để mình ngắm cậu một cái đã. Chà! Hai năm qua rồi! Rắn rỏi hơn!

- Và già hơn!

- Đâu có. Phong trần hơn và lãng mạn hơn! Hai con mắt sâu trầm. Nhiều tư duy hơn. Đúng không?

Điền cắn môi. Mặt nong nóng, ngường ngượng. Mất tự nhiên như khi ngồi chụp ảnh làm chứng minh thư. Thế đó! Rõ là một trang nam nhi, vạm vỡ, nghiêm ngắn, gương mặt sáng láng, không chút tà niệm, vậy mà chẳng có tấm ảnh nào phản ánh đúng bản chất nọ!

Ngay cả giờ đây, hai năm qua, từ Trung Tâm điều tra, nơi được nhận vào làm việc sau khi ra trường, được cử đi biệt phái, hỗ trợ công việc của ngành ở một tỉnh miền núi và lúc này, trở lại Trung Tâm, khi phần việc được giao của Điền đã hoàn thành.

Sự trưởng thành của nhân cách bao hàm trong nó cả việc tích lũy các kinh nghiệm nghề nghiệp một cách trực tiếp. Hai năm qua, công việc mang bản tính mạo hiểm đã giúp Điền nắm bắt được những điều gì là kín ẩn ở đằng sau các sự kiện? Hai năm qua Điền đã biết thêm được bao nhiêu điều mới mẻ chưa từng được chép ở các giáo trình chuyên môn. Rằng ở các vệt máu văng lên tường thì phần đầu hẹp của nó chỉ hướng trước mắt của hung thủ. Rằng, người cao thì có bước đi dài, còn người béo, người nặng cân thì để giữ thăng bằng, các dấu chân thường có hình gẫy khúc. Người chết chôn chục năm, răng vẫn còn, nhìn độ hẹp của răng ta có thể biết được đó là người nam hay người nữ. Đã đọc trong sách vở, nhưng bây giờ anh mới nhìn thấy hình dạng méo mó của xác người chết cháy, các cơ của họ bị co rách do tác động của sức nóng, họ đều ở tư thế võ sĩ quyền Anh phòng thủ, hai chân khuỳnh, hai tay dang rộng để đỡ che, và trông họ lúc này thật thảm thương!

Hai năm qua, dấn thân vào một địa bàn miền núi địa vực cách chia, một dải biên địa dài ngót trăm cây số là trực tiếp đối mặt với hoạt động của cả chục băng cướp triền miên gây cảnh cướp của giết người. Thù hận như thú tính sổ lồng lại nhiễm thêm trạng thái bán khai tạo nên những tội ác thật táng đởm kinh hồn. Nơi đây, trong một bản nhỏ vùng cao, giữa thời đại tin học lôi cuốn cả tỉ người vào công cuộc cách mạng khoa học vĩ đại, ai mà tin được lại đã xảy ra một cuộc tự sát tập thể của hơn ba chục người đàn bà và trẻ con. Và thủ phạm là một tên pháp sư hoang dâm chuyên lợi dụng mê tín dị đoan để thỏa mãn thói hoang dâm vô độ!

Hai năm qua, chập chững và kinh ngạc. Hai năm qua, trinh trắng một tuổi trẻ hồn nhiên dấn thân vào một thế giới tội lỗi hắc ám, bừng bừng bao uất nghẹn cùng với những thắc thỏm, lo âu, kinh sợ về cuộc sống, con người. Lao vào công việc như một viên đạn đi thẳng đầu, Điền có cảm giác thời gian đi những bước gấp gáp trong nỗi lo toan bời bời và đúng như ông già coi tù trên tầu nói, tiếp xúc với cái bẩn tưởi, con người ta chóng kiệt lực lắm!

- Thôi, tạm biệt đã nhé!

Khuynh chìa tay. Điền giữ tay bạn:

- Cho mình hỏi một câu. Sao không thấy ông Hói điện lên cho mình về. Trên đó, tỉnh họ cứ thắc mắc.

Khoác súng lên vai, Khuynh nhếch mép:

- Thông cảm. Hồi này cụ đang bối rối!

- Bối rối cái gì?

- Nghe nói, bà vợ trước, tức bà Liễu xinh đẹp vừa từ nước Bỉ gửi tiền về cho ông ấy. Ông anh đâm ra khó xử. Có nhẽ cả hai đều có ý định tái hồi Kim Trọng.

- Ông ấy trước đây đã có một đời vợ rồi à?

- Ông chưa hiểu gì thủ trưởng của chúng ta đâu. Con người luôn luôn không được miêu tả đúng là thế đấy. Thôi, ông nghỉ đi. Tôi đi biệt phái xuống Quận 15 đây. Nghỉ đi. À mà, tuần trước cô Khanh có lên đây hỏi tin ông. Ông Lập ở Trại giam Tam Giang cũng mấy lần gọi điện lên hỏi ông đã về chưa đấy. Bai nhé! Hẹn gặp!

Chưa có được đến mươi phút nghỉ ngơi. Cũng chưa đủ thời gian để dọn vệ sinh góc nhỏ căn buồng và chiếc giường con, nơi Điền sẽ ăn ở bắt đầu từ ngày hôm nay. Thậm chí còn chưa kịp đẩy cửa vào toa lét để rửa ráy qua loa. Nói gì đến việc chạy xuống nhà ăn báo suất cơm trưa và ra phố vẫy chiếc xe ôm, đến ngõ nhà Khanh báo tin cho Khanh biết là mình đã về. Hai năm qua rồi, giờ Khanh sống thế nào?

Mới chỉ kịp mở ba lô, lấy ra bộ bàn chải và chiếc khăn mặt ướt trong túi ni lông, Điền đã nghe thấy tiếng bước chân bậm bạch ở cầu thang. Bước chân ông Hói, trưởng ban. Không thể lẫn được. Cả Trung Tâm, không ai có đôi chân vòng kiềng như ông. Ông cao có mét rưỡi. Vai chảy xuôi. Lưng ông khum như lưng rùa. Bụng ông tròn. Mặt ông to hơn bình thường lại có mấy chấm rỗ huê. Mũi ông khoằm khoặm, hòa hợp với đôi mắt ti hí như mắt rắn. Nói rằng ông đã từng có một người vợ là diễn viên sân khấu, là ca sĩ trong các nhà hàng, đẹp cao quý và đa cảm đa tình, ai mà tin được! Chỉ có thể tin được là ông đang có một người vợ như hiện thời thôi. Bà vợ hiện thời xấp xỉ tuổi ông. Mặt cũng rỗ. Mũi lại tẹt. Miệng đã rộng lại lộ xỉ. Và cũng lùn, thô như ông. Bà xấu xí thô kệch lắm. Hợp với nhau họ thành đôi đũa gồm hai chiếc cân xứng. Và đồng cân đồng lạng về phương diện sinh học, giờ đã có năm mặt con với nhau, mà toàn là con trai. Chẳng ai khi sinh ra lại muốn mặt mình lại rỗ nhằng, vóc mình lại thấp lùn, dị dạng cả. Nó là ông Tạo bắt buộc. Biết vậy mà tiếp xúc với ông, mọi người vẫn thấy ngài ngại, ghê ghê thế nào.

Điền nhận ngay ra ông Hói khi ông vặn quả nắm đấm, đẩy bung cánh cửa kính, và bước vào với cái đầu hói như chúi về phía trước, vẫn như xưa, ông Hói không khác tẹo nào, từ cái cách đi hăm hở và một giọng nói vang rền đầy khí lực phát ra từ cái miệng rộng hơi quá khổ:

- Mới về, hả? Có công việc cho cậu ngay đây. Hừ! Tuổi trẻ không có nghỉ ngơi gì hết. Như tôi năm nay năm mươi hai tuổi xuất thân cố nông không một ngày nào cho phép mình xả hơi. Năm một chín bẩy tư đang còn chiến tranh tôi làm đồn trưởng đồn Phước Lung, sát vùng Mĩ - ngụy chiếm đóng liền chín mươi ngày đêm không chợp mắt một phút gọi là đến mức quên cả ngủ. Sau này phải tập lại vì mất thói quen đi ngủ, vì lúc đó...

Điền nghĩ: vẫn cộc cằn, cay nghiệt như thế, nhưng ông Hói đã có một điểm khác trước, ông nhớ là mình đã năm mươi hai tuổi.

- Ngồi xuống đi.

- Dạ.

- Cậu phải đi vào Thành phố Biển ngay. Mai được không?

- Báo cáo...

- Tình hình nơi đó chứ gì? Sẽ nói ngay bây giờ! Tôi, hồi một chín bẩy tư đang còn chiến tranh, nhận lệnh đi làm đồn trưởng đồn Phước Lung, sát vùng Mĩ - ngụy chiếm đóng chỉ trong vòng ba tiếng đã lên đường tắp lự, không kịp báo cho vợ con biết đâu. Thủ trưởng đẩn đít lên ô tô ra sân bay để nhảy dù, nói theo: “Về đấy mà hỏi tình hình. Nhớ chưa!”. Bây giờ các cậu sướng quá rồi đấy. Nào, nghe đây. Tóm tắt là thế này. Còn cụ thể, vào đó liên hệ với cơ sở mà hỏi và có đối sách thì báo cáo ra...

Áp sát vào Điền là gương mặt của ông Hói khi ông hạ giọng. Hạ giọng mà cằn cặt vì hàm răng ông như nghiến nát mỗi từ ông định phát ra. Ở gần, Điền mới nhìn rõ từng nốt rỗ trên mặt ông và những nốt rỗ khiến cái mũi khoằm của ông nham nhở như một cục sụn bị chuột gặm dở. Bất giác Điền bỗng dịch lui xa khỏi ông. Nhưng lập tức khi quay lại nhìn ông, anh có cảm giác bị thôi miên, trở nên đần dại thế nào. Rõ ràng là ông Hói đã tỏa ra một uy lực ghê gớm, uy lực của sự từng trải, lõi đời, của sự độc đoán và tai ác có tính bản năng. Từ trong bản năng, ông có vẻ không ưa những chàng trai trẻ dưới quyền. Cứ như từ định kiến ông không có thiện cảm với cái trẻ trung, thông tuệ. Ông đố kỵ với cái vượt trội, xuất sắc. Ông có ác cảm với Điền và với cả Khanh ngay từ lần tiếp xúc thứ nhất.

Ôi, Khanh! Mặt Khanh sáng tươi như mặt trăng và mặt trời định vị. Mắt Khanh hai mí thăm thẳm, phản ánh một tâm hồn giầu có, vời vợi niềm phức cảm và bí ẩn không lời. Gò mũi nàng cao, thanh nhã và một nốt ruồi nhỏ chếch dưới mũi nàng là nét chấm phá của tạo hóa thiên tài khiến cho các chuẩn đích số học về cái đẹp thông thường bị phá vỡ hoàn toàn. Khanh đã đến đây thăm Điền, thăm cơ quan, trò chuyện với ông Hói và các bè bạn của Điền. Khanh ngồi ở cái ghế này, cạnh cái bàn này. Nàng có vẻ lạ lẫm trước khung cảnh đơn sơ của căn buồng. Cứ tưởng công việc trinh sát là một đặc nhiệm thì người làm việc này phải được ưu tiên, hơn người mọi mặt. Hóa ra là chén uống nước không có đĩa lót, hơn chục cái sứt quai để chung vào một cái khay sứ tráng men, vật liệu nay đã chẳng mấy ai dùng. Chẳng thấy ai có máy mobifone. Chiếc điện thoại duy nhất trong phòng đen sì thuộc loại quay số cổ lỗ. Liên hoan mà chỉ có bánh biscốt và nước trà. Khanh cười: “Các hiệp sĩ sao mà giản dị thế!”. Được gọi là hiệp sĩ, bất ngờ các chàng trai trong ban đều sáng trưng hai con mắt sung sướng. Chỉ có ông Hói ngẩn người vì nghĩ chẳng ra. Rồi ông Hói cũng chẳng nghĩ nữa: lúc đó bà vợ ông vừa đến tìm ông để lấy chìa khóa cửa ông quên không giao cho bà. Lần đầu tiên Điền nhìn thấy bà vợ ông. Bà thấp lùn, thô vụng đứng ở cửa cầm cái nón múc gió hất vào mặt, nhe hàm răng khấp khểnh cười khình khịch thật tự nhiên. Và Khanh đứng dậy đon đả: “Mời chị vào uống nước, chị”. Đã hai năm qua rồi mà Điền vẫn còn nhớ như in cảnh tượng ấy. Nghe cô Phấn nói đêm ấy ông Hói đánh vợ một trận nhừ tử. Hai hôm sau, mặt lầm lầm, ông Hói hỏi Điền: “Cậu yêu cô diễn viên ca kịch ấy hả? Đàn bà đẹp là con rắn độc. Mà gia đình cô ấy phức tạp lắm đấy. Chớ chủ quan!”.

Thật tình, thoạt đầu Điền chưa có được một cảm nhận thật đầy đủ về Khanh và hoàn cảnh sống của Khanh. Những cái đặc biệt đã trở nên thường ngày, và sự tha hóa đã làm cho những cái bình thường trở nên đặc biệt là một đặc trưng của đời sống hôm nay. Điền chỉ thấy cô bạn học này là biểu trưng của một vẻ đẹp đoan trang, một phong cách gia giáo và sự hảo tâm, những điều cuộc sống hiện thời đang còn rất khuyết thiếu.

Trường học thời nào thì cũng vậy thôi; dù ở cấp học phổ thông, nó cũng chưa bao giờ là môi trường của tính hồn nhiên và sự công bằng. Trước sau nó vẫn là một xã hội, một xã hội mi ni, một xã hội trích đoạn. Cha là liệt sĩ hy sinh trong chiến dịch Đường 9 Nam Lào. Vào tuổi thiếu niên, sau khi qua bậc tiểu học và trung học cơ sở, Điền được chú thím Giang đón từ miền quê Thái Bình lên thành phố, cho đến khi bước vào năm thứ hai của cấp trung học phổ thông, Điền vẫn nguyên khối là một gã trai đồng quê tự nhiên chất phác, đã định hình một nhiệt huyết sâu trầm, một bản thể đắm say những tín điều được coi là thiêng liêng cao cả. Thương chú thím nghèo, Điền học nửa buổi, còn nửa buổi lao động chân tay để kiếm sống. Điền làm thợ khuân vác ở ga xe hỏa. Công việc khổ sai cho Điền một thể chất cường tráng và quan trọng nữa, giúp anh nhận ra sâu sắc hơn giá trị một ngày sống và ý nghĩa của nó. Trong lớp, anh chỉ có một người bạn duy nhất, đó là Lập. Hiện giờ Lập là Giám thị Trại giam Tam Giang, đóng quân ở một huyện vùng xa của thành phố. Lập hơn Điền năm tuổi, đã có vợ con, nhưng là một người ham học và có ý chí hơn người, anh khai thụt tuổi để đi học phổ thông ở thành phố. Năm đầu, Điền học không trội bật, tuy tiếp nhận kiến thức có vững vàng, chắc chắn. Anh hoàn toàn tách biệt với lũ học sinh con nhà bố mẹ quyền chức, giầu có, bọn này học hành tài tử, rỗng đít bụt, nhưng lại hay huênh hoang lên mặt, cậy thế, kéo bè kết cánh lấn át, bắt nạt những kẻ yếu kém hơn mình. Đánh mất sự vô tư rất sớm, mới ti toe mười lăm mười sáu tuổi, chúng đã khôn ngoan lọc lõi, biết đủ mánh khóe lừa đảo và buông thả tình dục.

“Ê, thằng Điền! Thằng Điền nhà quê!”

Ở trường hợp này, cái tên kép Điền nhà quê chúng gọi anh, không còn là một tục danh tếu táo của một thời học trò nghịch ngợm như thông lệ. Như Thái mà da dẻ trắng trẻo thì gọi là Thái bột. Quang còi cọc thì đặt là Quang còi. Nó phản ánh sự cách bức, hơn nửa, một thái độ miệt thị. Một đối nghịch đã xuất hiện từ sự phân chia đẳng cấp ngấm ngầm. Và cuộc đối đầu giữa Điền với bọn nọ đã hình thành thật sự ở năm lớp mười một. Khi ấy, cá tính Điền đã phát triển thành hệ thống và do có nền tảng kiến thức cơ bản, anh học trội hẳn lên, đặc biệt xuất sắc ở các môn khoa học nhân văn, trong đó có điểm nhấn là văn học, vùng phản ánh năng lượng tinh thần và thẩm mĩ thật giầu có của anh.

Con người tạo ra bạn, tạo ra kẻ thù. Điểm khởi đầu là từ một kẻ tiêu biểu, thằng Nghiệm, con một vị thứ trưởng xoàng xĩnh được trí tưởng tượng phóng đại tô vẽ, tự phong cho mình quyền thủ lĩnh mang bản tính ác độc lại nhiễm thói lưu manh phố phường, nó dồn Điền về phía cô độc. Câu chuyện đã không còn đơn giản khi ở khoảng giữa đôi bên đã thấp thoáng bóng hình người thiếu nữ xinh đẹp. Anh hùng và giai nhân là một cặp hình tượng dính liền được ngưỡng mộ từ tuổi thiếu niên. Lúc này, Điền như từ bóng tối hiện ra dần dần những giá trị ở tầm nhân cách, đang đòi hỏi phải được khẳng định. Thế là trận tuyến ngấm ngầm đã giăng hàng, với đủ các ngón trò, từ cấp độ học trò con nít đến đê mạt hạ đẳng. Kê kích, giễu cợt, thôi thì còn thiếu gì đề tài, đối tượng; từ cái giọng nói quê quê, cái cách ăn mặc luộm thuộm, đôi dép đứt quai, chiếc xe đạp cũ, tới thói chôn đứng dựng ngược, đặt điều bôi nhọ và gán ghép anh với một cô bé bán bánh cuốn chân què ở cạnh cổng trường.

Cuối cùng cái phải đến đã đến. Thời gian được chọn là sau giờ tan lớp sáng thứ bẩy. Địa điểm được chọn là trước ngôi chùa Kim Sơn, cách cổng trường ba chục mét. Đi chiếc xe mi ni Nhật sơn trắng, đánh võng vòng vèo từ cửa trường ra, thằng Nghiệm cố tình sạt tay lái qua sườn Điền, làm như vì Điền mà cái mũ cát két dạ kẻ ca rô đang đội trên đầu nó bị rớt xuống đất, rồi dừng phắt xe lại, hất cái cằm nhọn choăn choắt vào mặt Điền:

- Ê! Nhà quê! Nhặt giả tao cái mũ, mày!

Điền đứng sững lại. Thằng Nghiệm cao lêu nghêu, cổ lang ben, đầu nhỏ, mắt híp, răng cặn xỉ, chân chống đất, ngón tay chỏ bàn tay trái chỉ thẳng vào mặt Điền đầy vẻ khiêu khích và trịch thượng. Như đã sắp đặt sẵn, ba thằng bạn cùng cánh nó, một thằng mồm lệch như miệng trai, một thằng tóc xoăn bụt ốc, một thằng lùn tì, mặt già câng, từ phía sau, áp ngay tới cạnh Điền.

Nghiệm kéo xoạc khóa áo bu dông da, xòe tay, giả giọng phân trần:

- Hùng, Bảo, Long! Chúng mày xem, thằng nhà quê như thế có bất lịch sự không? Nó đánh rơi cái mũ của tao, tao bảo nó nhặt, nó lại lừ lừ nhìn đểu tao thế kia kìa!

- Nhặt thôi, ông tẩm!

- Làm sai phải sửa là cái lẽ thông thường thôi, mày!

- Điền! Tao không ngờ bọn nhà quê chúng mày cùn thế đấy.

Thằng lùn hích vào sườn Điền, rồi trợn mắt:

- Mày để lâu là hơi bị phiền đấy.

Đám nữ sinh trong đó có Khanh, từ cổng trường đi tới, như bị chặn lại vì thằng mồm lệch đã giơ ngang tay và toang toang kể lể. Nghiệm gạt chân chống, dựng xe, đánh đuôi mắt về phía Khanh, đập hai tay vào nhau, ra cái điều khổ não:

- Đấy nhé. Mình rất muốn giải quyết vấn đề một cách hòa bình. Nhưng Điền lại chơi bài bây. Vậy thì bầy giờ hình phạt sẽ nặng nề hơn: Điền, mày phải nhặt cái mũ của tao do mày làm rơi lên, đội vào đầu tao và xin lỗi tao.

Thằng lùn hậc một tiếng cười cụt lủn, hất hàm:

- Đúng rồi. Phải nói: Em xin lỗi anh Nghiệm ạ!

- Không! Nói cho đầy đủ là thế này: Em là Điền, em là nhà quê em dớ dẩn, em trót bất lịch sự, xin anh tha lỗi cho em ạ!

Thằng mồm lệch thêm. Và thằng tóc xoăn hất mắt vào mặt Điền, cười khẩy:

- Đây có con què bán bánh cuốn đâu mà sợ ngượng, mày!

- Tôi đề nghị!

Một người trai trẻ, tóc húi ngắn, mặt tròn, vóc chắc nịch ôm cái cặp da cũ, từ đám đông bước ra giơ tay. Thằng Nghiệm hất hàm:

- Đ. phải việc của ông, xin đừng chõ mõm vào, ông Lập.

- Chúng ta là học sinh cùng lớp. Không hay không phải thì bảo nhau. Và tuyệt đối không được bắt nạt, ức hiếp nhau.

- Thôi đi ông Lập! Hay là ông muốn nhặt mũ thay cho thằng bạn ông?

Thằng mồm lệch hích nhẹ vào vai người tên Lập. Người tên Lập dang hai cánh tay nở nang, cất giọng vang trầm:

- Tôi có trách nhiệm phải bảo vệ lẽ phải!

- Lẽ phải lúc này là ông bảo bạn ông xin lỗi anh Nghiệm và nhặt mũ cho anh ấy đi! Nhanh lên!

- Anh Lập, cám ơn anh! Điền biết cách xử trí!

Kéo Lập về phía sau, lướt qua bạn như một hơi gió thoảng, Điền dấn lên, hai bàn tay nắm chặt, xương quai hàm nổi gờ rắn câng, hai mắt xối cái nhìn như phóng lửa vào mặt thằng Nghiệm.

Không còn là chuyện trẻ con nữa rồi. Một tình thế thù địch đã xuất hiện. Thằng Nghiệm và đồng bọn, những cao thủ của nghệ thuật hạ nhục con người, đã đạt đến mức hoàn chỉnh của sự đểu giả. Đã hoàn toàn đánh mất tuổi học đường vô tư trong trẻo, chúng đã biến thành những tên lưu manh quái ác. Một cơn rùng mình đã rung chuyển cả cơ thể Điền. Hai con mắt như phồng to và lóe lên tia căm hận mang tính động vật. Lần đầu tiên trong đời và thật không ngờ, ám ảnh này sẽ trở thành một động lực ghê gớm thúc đẩy các hành vi cao quý sau này của Điền: anh đã cảm nhận đến tận cùng nỗi thống khổ của kẻ bị sỉ nhục, và nỗi đau đớn đến tê dại của con người trước cái ác đang hồi thịnh đạt. Trên da mặt Điền lúc này có cảm tưởng cả triệu triệu tế bào cùng lúc đều căng ra, co cứng lại. Tuổi mới lớn là một thời kỳ không dễ thích nghi. Điền đang bị chế nhạo. Phẩm giá Điền đang bị dè bỉu. Cả con người Điền, cái phần quý giá nhất là danh dự, cái làm nên con người, khiến con người có thể kiêu hãnh, đang bị bêu riếu. Điền bị coi thường, bị đem ra làm trò cười, bị khinh miệt. Điền đang bị nhạo báng, bị lũ người hung ác, ngu xuẩn giày xéo, chà đạp. Nỗi đau khổ của con người, xét cho cùng không phải là bị bỏ đói, bị đánh đập, mà là sự giày đạp lên phẩm giá, danh dự. Danh dự đã trở thành miền mẫn cảm đặc biệt. Danh dự, nhân cách cá nhân, sự độc lập của nó, không nằm ở cái tôi của anh, nó còn nằm ở sự thừa nhận, đảm bảo của người khác.

Người rừng rực, miệng khô đắng như lên cơn sốt, người Điền trương căng tưởng như đến cực đại mới có thể chứa đựng đủ nỗi thống khổ nhân thế này. Nhất là khi Điền đã để cái cặp xuống đất, chậm rãi đi tới, nhặt cái mũ cát két dạ kẻ ca rô của thằng Nghiệm lên, quay lại, thấy tốp nữ sinh đã co cụm lại với nhau, sợ hãi vùi mặt vào lưng nhau, duy chỉ có Khanh, gương mặt trắng hồng chợt nhợt tía cùng chấm nốt ruồi bên cánh mũi bệch bạc hẳn đi, trân trân hai con mắt lớn ậng nước, như muốn chia sẻ với Điền cả nỗi khổ tâm và tinh thần quyết tử, với lòng yêu mến trinh trắng của một thời thiếu nữ ngọc ngà. Chính là sự có mặt của Khanh đã biến đổi tình thế, đã như một chất kích ứng đẩy câu chuyện tới đỉnh cao cần có và gia thêm vào nó tố chất lãng mạn và hào hùng. Khanh không chỉ đơn thuần là một sự khích lệ. Quan trọng hơn, Khanh đã trở thành chứng nhân của sự nhận lời quyết đấu đối với lời thách đố ngạo mạn vô liêm sỉ. Chưa kể ngoài Khanh, anh còn có Lập. Lập cũng đang dõi theo hành động của anh.

Một cuộc quyết đấu để bảo toàn danh dự! Ôi, những trận quyết đấu của các hiệp sĩ, của các trang công tử thuộc tầng lớp quý tộc thượng lưu đã được xem, được đọc trong các cuốn phim, các cuốn sách của Xtăngđan, Lécmôntốp, ở một thời đã xa; lúc này đây Điền mới hiểu rằng: bỉ bai, chê cười họ là không phải đâu; con người, đã là con người thì phải quý trọng phẩm giá mình, phải bảo vệ nó như bảo vệ trái tim, bảo vệ nó bằng toàn bộ sức lực và sinh mệnh mình. Danh dự, phẩm giá, khí tiết là tinh hoa cần được ủ ấp, được bảo vệ như trái tim trong ngực con người, như đóa hồng cài trước ngực.

Điền tiến lên một bước. Đấu trường sẽ là nơi kia, khoảng đất sáng bừng ánh nắng mùa đông mà anh đang đi tới. Mắt anh nhìn thẳng. Anh nhận thấy thằng Nghiệm đã đặt cả hai chân sang một bên chiếc xe đạp. Mắt nó chớp chớp. “Hay là...”. Anh chợt nghĩ tới một tình huống, ừ, có thể lắm. Nó đã nhận ra ánh lửa căm hờn trong hai con mắt lầm lì của anh. Nó nhận ra tinh thần quyết đấu của anh và nó sẽ thu lại lời thách đấu. Nghĩa là nó sẽ chạy đến, đón nhận chiếc mũ cát két từ tay Điền và cúi đầu chào Điền, rồi nhe nhởn một cái cười nhạt: “Điền, tớ đùa một tí thôi mà. Xin lỗi cậu nhé”. Tất nhiên, nếu là như thế thì Điền cũng chưa thể nguôi giận ngay, nhưng trận đấu chắc là sẽ không xảy ra. Điền sẽ đập vào vai nó và hất hàm: “Lần sau đừng đùa dai thế nhé”. Rồi đi. Và Khanh cùng các bạn gái sẽ thở phào, sau đó sẽ xúm lại bảo bọn thằng Nghiệm rằng: may nhé, chứ không thì rắc rối to!

Nhưng, Điền đã hy vọng hão!

Đã có cái mở đầu thì sẽ có cái tiếp theo và cái tiếp theo nữa. Trí thông minh vốn có giới hạn, còn ngu xuẩn và vô liêm sỉ thì vô cùng. Thằng Nghiệm him híp hai con mắt, đầu gật gật đầy vẻ đắc chí, đang đón đợi sự khuất phục hèn hạ của anh. Làm sao mà thằng nhà quê thân cô thế cô tên là Điền kia dám chống lại bọn chúng. Tai ngược thế chứ tai ngược nữa ông tẩm cũng phải chấp nhận thôi. Ông tẩm lù đà lù đù yếu thế lắm. Và màn kịch sắp diễn ra sẽ thú vị xiết bao. Ông tẩm sẽ dâng cái mũ lên, mặc kệ, mày phải kiễng chân lên để với tới đầu tao, mày phải khoanh tay lại, nói rõ ràng: “Em là Điền nhà quê...”.

Máu chảy giần giật trong huyết quản Điền. Điền hiểu, sẽ không thể khác được nữa. Con đường đi đến đấu trường là dứt khoát. Dẫu là ngay chiều nay Điền sẽ bị gọi lên ban giám hiệu. Sẽ bị kiểm điểm. Sẽ nhận kỷ luật cảnh cáo. Thậm chí có thể bị đuổi học. Và toàn trường từ thầy giáo đến học trò sẽ chia làm hai phe. Một phe gọi Điền là thằng du côn tẩm ngẩm tầm ngầm. Một phe thì tuyên bố: Điền là thằng tự trọng, nếu nó không vậy thì rất đáng khinh. Chầm chậm từng bước chân, Điền đi lên. Nắng trưa mùa đông đổ bóng anh xù xì, góc cạnh, đen ngòm, in rõ cả hình cái mũ cát két anh nâng trên tay. Thằng Nghiệm đang đứng ở phía trước anh, nó giống như một vật cản đường. Trong đời người có những thời điểm vô cùng hệ trọng, nó tách cuộc đời con người ta thành hai phần trước sau. Và Điền có cảm tưởng rằng nếu như bây giờ, anh không vượt qua được vật cản là thằng Nghiệm kia thì anh không bộc lộ được anh; anh chỉ là một kẻ đớn hèn suốt đời lênh đênh, không tới bến bờ, không bao giờ có thể hoàn thiện được tư cách con người mình. Đớn hèn, điều đáng khinh bỉ nhất của đàn ông, củng như sự phản bội là thói tệ tồi tàn nhất của con người. Trong giây lát cả cơ thể như thành thép rắn đanh lại, Điền có cảm giác già đi đến mười tuổi. Thằng Nghiệm gập cổ, nghiêng đầu, hàm răng xỉn nhe nhe. Đồng bọn nó giãn ra sau nó, gật gật gù gù chờ đợi. Chúng hoàn toàn không biết rằng, kịch bản đã viết xong và bây giờ diễn viên đã ra mặt tiền sân khấu.

Quả nhiên, thằng Nghiệm đã bất thình lình giật nảy lên, bắn về phía sau, ngã ngửa người trên chiếc xe đạp vừa đổ kềnh theo nó. Đòn đánh trả kẻ làm nhục người thật thích đáng! Quả đấm thẳng, trúng bụng nó, đã xoáy lại múc ngược lên của một sức vóc được tôi luyện trong lao động khổ sai đã khiến nó dựng thẳng người lên, như một cái xác không hồn, rơi ịch xuống đất, nằm ngửa, không động đậy và ứa máu mồm. Ba thằng đồ đệ bắng nhắng là thằng mồm lệch, thằng lùn và thằng tóc xoăn trước cảnh chủ tướng ăn đòn, há hốc mồm kinh hoàng, vội ôm cặp giật lui trước Điền vừa lừng lững tiến đến với hai nắm tay quặp chặt và cặp mắt lầm lầm xối lửa:

- Còn chúng mày? Có muốn tao nhặt mũ, tao xin lỗi nữa không? Đồ bọ chó múa bấc! Bỏ cặp xuống. Tao chấp cả ba!

- Điền!

Nghe một tiếng gọi, Điền quay lại. Lập, nục nịch một khối cơ bắp rắn chắc, mặt hừng lên màu bánh mật đã ôm choàng lấy anh, vỗ vỗ lưng anh. “Can đảm, không phải ai cũng bắt chước được đâu. Mình yêu cậu!”. Cảm giác cô độc hoàn toàn tan biến. Lóe lên trong óc anh một ý nghĩ kỳ quái mà không ngờ sau này lại phù hợp với hiện thực: biết đâu, đây chỉ là khởi đầu một cuộc quyết đấu trường kỳ giữa một bên là nhân phẩm, một bên là cái ác, một bên là anh, một bên là bọn thằng Nghiệm, lũ lưu manh.

Khanh đã tách ra khỏi bối cảnh, nổi bật giữa đám nữ sinh trung bình về tài, sắc, mang đặc trưng nữ tính phổ biến là luôn e dè, sợ sệt, vào năm cuối cùng của cấp trung học phổ thông thu gọn ao ước vào một mục tiêu duy nhất: một tấm chồng giầu có và một đời sống gia đình yên vui.

Khanh đã trở thành biểu trưng của sắc đẹp và lòng tốt đi liền với thái độ hướng thiện. Và với Điền, Khanh còn là sự đồng điệu, hơn nữa sự thức tỉnh, kích thúc. Bước vào tuổi mười bảy, Khanh như một bông hồng lộng lẫy. Trong khi Điền còn là một bức tượng mộc mạc, nguyên khối, một bản thể chân chất thì bọn thằng Nghiệm đã nhảy vọt qua tuổi trẻ trong lành, trở thành những tên đàn ông lọc lõi thực thụ. Chúng lén lút truyền tay nhau tạp chí Playboy. Trong túi đứa nào cũng đã có cỗ tulơkhơ Tầu mặt sau in hình trai gái làm tình đủ các kiểu díu đôi, díu ba. Chúng thường xuyên xem phim con heo và bí mật thủ dâm. Trong khi ham thích của Điền đang hoàn toàn hướng vào các hành động cao cả: tự kiếm sống bằng lao động bền bỉ và ước vọng trở nên một tính cách không tầm thường thì tình dục và các thói tệ xấu xa khác, đặc biệt là trộm cắp, hà hiếp, làm nhục người khác trở thành niềm khoái thú chi phối mọi hành vi của bọn này.

Khanh nổi bật giữa các bạn bè và được sự yêu mến của mọi người vì nhan sắc, trí thông minh, tính tình vui vẻ, hóm hỉnh và vô tư. Khanh vô tư, thậm chí lơ đễnh và thật thà đến vụng dại như tất cả những người tốt ở trên đời. Nàng chẳng khôn ngoan như các thiếu nữ cùng trang lứa. Túi xách của nàng thường hay bị bọn kẻ cắp rạch. Tiền chợ ba nàng giao nàng hay đánh mất. Ba nàng trách yêu nàng gọi nàng là cái chuối hột.

Cái chuối hột chẳng bao lâu trở thành tâm điểm thu hút cảm tình của các thầy. Mọi người đàn ông đều yêu phụ nữ đẹp và người ta yêu những người gần gụi mình. Đó là tình cảm thông thường, mạnh mẽ. Thầy dạy Toán, thầy dạy Sử, thầy dạy Địa... cả đến thầy dạy Thể dục cũng không hề giấu diếm thiện cảm với cô nữ sinh xinh đẹp này. Nhưng nồng nàn và tương xứng nhất có lẽ chỉ là thầy Bình dạy Văn. “Je n’ oublierai jamais les lilas ni les roses. Tôi không thể nào quên hoa lila với hoa hồng”. Đó là câu thơ của Louis Aragon thầy hay đọc ở lớp và có bận ghi vào vở Khanh, để bộc lộ tâm tình một cách ý nhị. Thầy thật giỏi, thật tốt, thật đẹp. Thầy sung sướng vì nghĩ tới cái quy luật: tình yêu mến sẽ bắt đầu bằng sự khâm phục. Nhưng thầy đã có vợ. Và đó nếu là tình yêu thì sẽ là một tình yêu đơn phương, tình yêu một phía, lại có thêm khoảng cách vì lòng tự trọng của người thầy. Tình yêu ấy làm cho con người thêm yêu cuộc sống. Nó chẳng gây hại cho ai, cam đoan là vậy, nếu bọn thằng Nghiệm không vì ghen tức mà gây chuyện phá thối.

Cảm thấy như bị hớt tay trên, tên học trò bất trị và đồng bọn hắn đang tấp tểnh bước vào cuộc sống trụy lạc lập tức biến quan hệ thầy trò thành quan hệ tình địch. Một chiến dịch bôi nhọ thầy được phát động. Thư giấu tên nói xấu thầy, dựng đứng đủ chuyện tồi tệ để quy kết thầy có thói giăng hoa, gửi tới tấp về gia đình thầy. Những tên học trò đã đánh mất hoàn toàn tuổi thiếu niên trong sáng còn tiến bước xa hơn trong trò sỉ nhục con người, chúng gửi thư nặc danh về các cấp chính quyền và các cơ quan thông tấn, kiến nghị đuổi thầy ra khỏi bục giảng. Trò đánh lén thật là tệ hại. Dẫu danh dự không hẳn đã là phẩm chất đạo đức thì với ông thầy việc ngưng giảng dạy vẫn là phương sách tối ưu và cần thiết. Thầy dạy Văn phải chuyển về Sở làm công tác nghiên cứu. Chia tay, thầy bỏ công chép cả một tuyển tập thơ tình của các thi sĩ lừng danh thế giới, như thơ của Ácve, của Pútxkin, của Nêruđa, của Nadim Híchmét, của Onga Becgôn, của Akhamatôva... tặng Khanh. Buồn thay, cuộc truy đuổi của lũ học trò mất dạy với thầy lúc này mới vào hồi quyết liệt. Bọn thằng Nghiệm nhất loạt bỏ học, sung vào đội quân du thủ du thực phố phường. Mất gốc kiến thức, tối dạ, lại quen thói lười biếng, thích ăn chơi, chiếm đoạt, chúng biết có học, có thi củng không nên cơm cháo gì. Một đêm thầy đi dạy bổ túc trở về, đến giữa một phố vắng, bỗng thấy xe loạng choạng mất tay lái rồi đổ kềnh. “Này hoa hồng! Này hoa lila!”. Cứ một cú đá, một quả đấm lại kèm theo một lời nhiếc. Thầy bị gẫy hai xương sườn, giập lá lách. Công an lần ra đầu mối sự việc, thằng Nghiệm bị bắt. Nhưng sau đó nó đánh lại quản giáo, bắn bị thương cảnh vệ, vượt trại giam. Nghe nói, nó gây ra vài vụ án nữa, trong đó có trọng án cướp của giết người, rồi trước khi được sự chở che của bố, bay đi Đức, tuyên bố: Sẽ giết chết kẻ nào định chiếm đoạt Khanh!

Khanh đã gặp trắc trở trên đường đời! Khanh đã gặp bước ngoặt rủi ro ngắt đoạn đời nàng làm hai vào mùa hè năm ấy: cha nàng tục huyền và nàng bỗng dưng rơi vào cảnh sống xa lạ bất thường. Nàng có một bà mẹ kế và một lũ con trai con gái của bà, những kẻ thuộc một tầng lớp khác, nghèo khổ và bất lương. Nàng đã bắt đầu chểnh mảng việc học hành. Đó là năm cuối cùng của cấp trung học phổ thông. Bắt đầu là buổi học Khanh vắng mặt không báo cáo. Nàng dẫn một người bạn gái đi thi tuyển vào trường nghệ thuật ca kịch. Rồi từ đó nàng buổi học buổi không. Cuối cùng nàng bỏ dở năm học cuối cùng. Người ta đã phát hiện ra năng khiếu nghệ thuật bẩm sinh của nàng. Cũng đã đến một bước gấp khúc mới trên đường đời: cha nàng mất, người vợ kế của ông và lũ con của bà đã trở thành niềm hung hiểm với chuỗi ngày bình thường của nàng.