Cô chú Livia nói họ sẵn sàng làm to chuyện, kể cả giết người. Guma đã để Livia ở lại với mẹ vợ của Jacques và quay về Bahia. Rodolfo vừa trở về không biết tự đâu như mọi bận và gắng làm dịu hai người. ngăn họ đi trình cảnh sát. Guma đã gặp hắn chỗ đậu thuyền. Rodolfo gắng giữ vẻ mặt nghiêm nghị. Gã chưa thể thu xếp ngay mọi chuyện. Gã ôm Guma huyên anh:
- Tớ thực lòng yêu quí con em tớ. Cậu biết tớ chẳng tốt lành gì, nhưng tớ cầu mong cho nó được hạnh phúc. Hãy cẩn thận với những gì cậu sắp phải...
Guma nói:
- Tớ muốn cưới cô ấy. Tớ buộc phải làm chuyện kia chẳng qua vì ông bà ấy không chịu...
Rodolfo bật cười:
- Phải, tớ biết. Tớ sẽ lo dàn xếp mọi chuyện với họ. Mà cậu có tiền lo thủ tục giấy tờ chưa?
Guma giao cho Rodolfo một tay lo mọi chuyện. Ngày hôm sau anh được biết là hôn lễ sẽ tổ chức sau đó mười hai ngày ở nhà thờ Monte Serrat và tòa thị chính. Người duy nhất hoàn toàn thất vọng là lão Francisco. Lão luôn tin rằng đời thủy thủ không nên lấy vợ. Đàn bà chỉ làm thêm rắc rối sự đời. Nhưng lão chẳng nói năng gì bởi Guma đã thành đàn ông và lão cũng chẳng có quyền gì dí mũi vào chuyện riêng của anh. Nhưng tán đồng và coi chuyện đó là tốt đẹp thì không. Đặc biệt vào thời buổi này, khi cước phí vận chuyển bằng thuyền bè quá thấp... Lão bảo Guma lão sẽ ra đi:
- Ta sẽ tìm một nơi nào đó làm bến đậu...
- Bác điên rồi... Nhà bác là đây chứ còn đâu nữa.
- Vợ anh chắc không muốn thế...
- Bác coi cháu như con gà tồ sao? Ai là chủ trong nhà bác nào, bác hay bác gái?
Lão Francisco lí nhí câu gì đó. Guma nói tiếp:
- Bác sẽ thích cô ấy. Cô ấy thực rất dễ thương mà.
Lão Francisco cúi thấp hơn trên mảnh buồm rách đang vá dở. Lão hồi tưởng lại đám cưới của chính mình:
- Một bữa tiệc khiến mọi người ngạc nhiên tr mắt. Dân khắp nơi kéo về ăn cá rán cả ngày. Ngay cả cha anh, một kẻ giang hồ bạt tử không ai biết đang ở đâu, dịp ấy cũng mò về. Bữa ấy người đông vô kẻ. Có lẽ chỉ đám ma bà ấy là lớn hơn thôi.
Lão ngồi trầm ngâm, cây kim vá buồm treo trong không khí:
- Lấy vợ làm gì? Kết cục đằng nào cũng chẳng ra sao. Bác không cản, có điều tự nhiên cứ nghĩ thế...
Guma biết ông già có lý. Bác gái anh đã chết bởi niềm vui khi lão Francisco vượt qua bão tố nguyên vẹn trở về. Bà chết vì hạnh phúc nhưng biết bao kẻ khác đã chết trong khổ đau khi biết chồng mình không bao giờ về nữa.
Cũng vì vậy bác sĩ Rodrigo đã nhìn Guma thoáng ngạc nhiên khi anh đến mời dự cưới. Guma hiểu bác sĩ Rodrigo nghĩ gì khi chăm chú nhìn anh lúc đó. Hẳn ông nhớ lại cái ngày Traira đã chết, đã ra đi trên một con tàu hay một đám mây giông, vẫn không ngớt gọi tên các cô con gái trong cơn mê sảng cuối cùng. Dẫu sao thì Raquel cũng đã nhận được con búp bê mới, song không phải từ người cha trở về sau chuyến đi xa. Guma vẫn nhớ gã, nhớ những người khác nữa, những kẻ đã nằm lại giữa ngàn khơi và đang trên đường đi về miền vô tận. Làm sao một phụ nữ có thể sống nơi đất cảng mà chẳng có chồng? Một số đi giặt thuê cho các gia đình trên phố, số khác thành gái đứng đường, say sưa trong quán rượu. Cả hai đều buồn, cô thợ giặt đang gạt nước mắt khóc thầm lẫn ả gái điếm đang cười vang bên tiếng đàn ca và những ly rượu đắng. Bác sĩ Rodrigo chìa tay cho Guma và mỉm cười:
- Tôi sẽ đến đó chia vui cùng cậu... - Nhưng giọng ông không giấu nổi vẻ u buồn. Ông nghĩ đến Traira, đến những người như gã đã từng qua phòng bệnh của mình.
Chỉ có Dona Dulce vui sướng mỉm cười đầy phấn khích:
- Tôi biết cuộc sống hai người sẽ còn chật vật hơn. Nhưng cậu yêu cô ấy, đúng không? Cậu lấy vợ là phải. Cuộc sống đâu cứ mãi thế này. Tôi vẫn thường nghĩ, Guma... - Và giọng cô vẫn ngân lên một niềm ước ao thời trẻ. Cô luôn hy vọng về một sự thay đổi lớn lao, Guma biết thế, mọi người trên đất cảng đều biết thế. Và họ yêu cô, yêu gương mặt gầy gò với đôi kính trắng, yêu dáng vẻ mảnh mai mà dấu ấn của tuổi tá đang hiện dần ra. Họ gởi con đến học cô năm, sáu tháng. Và cô vẫn khát khao tìm ra những câu chữ để dạy chúng, những ngôn từ hướng về sự thay đổi lớn lao sẽ đến một ngày kia
Cô siết chặt tay Guma và nói:
- Đưa cô ấy đến đây, tôi muốn được gặp cô ấy...
Tiến sĩ Filadelfio thọc tay vào túi chiếc áo gi lê dơ bẩn của mình và cao giọng cười thỏa mãn:
- Phải uống mừng chứ... - Và lão nhớ lại. - Nếu cậu để chữ két vàng thì cô ấy đã ưng thuận từ đời tám hoành rồi...
Và lão cạn chén ở quán “Sao hải đăng” mừng Guma cùng cô dâu mới. Mọi người trong quán đều uống mừng. Một số đã có gia đình, số khác chuẩn bị cưới. Tuy nhiên phần đông không đủ can đảm biến một người phụ nữ thành nạn nhân cho cuộc đời đi biển của mình.
***
Livia đến nhà thăm cô giáo Dulce. Cô chú nàng cũng đã chịu thua, thậm chí cùng đến với nàng. Họ đem theo của hồi môn và mọi người lo chuẩn bị cho ngày hôn lễ. Lão Francisco bị Livia chinh phục hoàn toàn. Lão cảm thấy hạnh phúc như đám cưới của chính mình chứ không phải của thằng cháu. Khắp cảng mọi người chỉ bàn về đám cưới Guma tổ chức vào ngày thứ bảy, đầu tiên tại Tòa thị chính chỉ với một nhóm nhỏ (Rufino là người làm chứng đã bỏ cả nửa giờ để nắn nót ký thật đẹp trên tờ hôn thú), sau đó ở nhà thờ Monte Serrat tràn ngập đèn hoa. Tất cả dân bến cảng đã đến thăm Guma cùng cô dâu mới. Nhiều người nhìn Guma ganh tị. Đám thanh niên ở một góc nọ bình phẩm:
- Hắn may thật, cô đâu đẹp quá... Giá mình cũng cầu hôn cô ấy...
Mọi người cười vang:
- Muộn rồi anh bạn ơi...
Ai đó trong đám nói:
- Cứ chịu khó chờ đi, trước sau gì cô ấy chẳng thành góa phụ...
Không ai cười nữa. Một thủy thủ già đưa tay ra hiệu và nói với đám trẻ:
- Những chuyện như vậy tốt nhất để yên, đừng bao giờ nói đến.
Người vừa nói cúi đầu xấu hổ. Một người khác đã có vợ chợt rùng mình như bị cơn gió lạnh tràn ngang.
Livia đi qua, đẹp rạng rỡ, Guma mỉm cười với tất cả mọi người, chẳng cần biết vì sao. Đêm tháng sau lạnh lẽo tràn lên thành phố. Đất cảng đã lên đèn. Đoàn người xuôi xuống phố.
Đấy là một đêm ẩm ướt mù sương. Ai cũng quấn chặt mình trong áo khoác dưới những giọt mưa nhẹ rơi nhói lạnh. Tuy trời chưa tối hẳn, nhiều con tàu cũng đã sáng ánh đèn. Cột buồm đã xếp cánh trên các thuyền tua tủa chĩa lên bầu trời xám xịt màu tro... Nước biển ngưng thả sóng mừng ngày hôn lễ của Guma. Lão Francisco đi bên Rufino vừa kể về ngày cưới của mình, chàng da đen có chút hơi men lắng nghe, đôi khi điểm vài câu đùa không mấy thanh tao. Filadelfio suy ngẫm bài diễn văn mừng Guma đọc tại tiệc cưới và những tràng pháo tay sẽ đến với mình. Mưa vẫn rơi trên đám diễu hành hôn lễ khi tiếng chuông từ Thánh đường Monte Serrat ngân vang mừng đón đêm về. Cát trên bờ se kết lại và một con tàu âm thầm rời bến ra khơi, đi vào màn đêm màu xám...
Phía cuối đám rước Dona Dulce đang chuyện trò cùng bác sĩ Rodrigo. Họ khoác tay nhau như cô dâu chú rể, có điều lưng cô dâu không còn thẳng nữa và mắt nhìn cũng khó thấy đường đi dầu mang đôi kính. Bác sĩ hút tẩu và im lặng phần lớn thời gian.
- Thằng Mundinho chết rồi... - Ông nói.
- Tội nghiệp cho mẹ nó...
- Tôi đã gắng hết sức nhưng vô phương cứu được nó ở đây. Không thuốc thang, không phương tiện vệ sinh...
- Nó đã theo học ở trường em. Nó học giỏi lắm, có thể tiến rất xa...
- Dẫu sao lẽ ra nó không nên ở lại nơi này...
- Họ còn biết làm sao, bác sĩ. Họ cần lũ trẻ phụ mình để kiếm sống. Nhiều đứahông minh khiến em thấy rất mừng. Ngay như Guma cũng...
- Cô ở đây lâu lắm rồi, đúng không. Thật đáng buồn khi...
Cô giáo khẽ gật đầu và đáp:
- Em sống ở đây cũng lâu rồi. Buồn lắm...
Bác sĩ Rodrigo không rõ ý cô nói cuộc đời mình hay đời người dân đất cảng. Cô hơi khom người trước cơn gió lùa qua mãi tóc bạc trên đầu:
- Đôi khi em cứ nghĩ... Lẽ ra em đã có thể rời khỏi đây từ lâu, tìm một chỗ khá hơn... Nhưng sao em thấy tội nghiệp cho mọi người quá. Họ rất quí em, em không biết phải nói sao với họ...
- Ý cô nói sao?
- Chưa có ai đến chỗ anh than khóc sao? Một phụ nữ vừa mất chồng chẳng hạn? Em đã gặp biết bao nhiêu cô đã lấy chồng như Livia. Rồi họ đến nhà em than khóc khi những người chồng bỏ mạng ngoài khơi. Em không biết phải nói sao...
- Có một cậu vừa chết ở phòng mạch của tôi mấy bữa trước, nếu có thể gọi chỗ ấy là phòng mạch... Vì một viên đạn trong bụng. Trong cơn mê sảng hấp hối cậu ta cứ gọi hoài tên mấy cô con gái. Cậu ấy chuyên lái thuyền chở thuê...
- Em không biết phải nói sao với họ... Ban đầu em cũng thấy mình hạnh phúc và vẫn có niềm tin. Em tin Chúa sẽ tỏ lòng thương xót một ngày nào đó. Giờ thì em đã nhìn thấy quá nhiều và chẳng còn tin gì nữa. Nhưng ít nhất trong những ngày qua em cũng còn một niềm an ủi là...
- Dulce, khi tôi tới đây, (cô đưa mắt nhìn ông trước cách gọi tên thân mật, nhưng hiểu rằng ông luôn coi mình như cô em gái), tôi cũng từng có lòng tin ấy. Tôi đã tin vào khoa học, đã tới đây với ước mong giúp đỡ mọi người...
- Còn hôm nay...
- Tôi cũng không biết phải nói sao với họ. Nói về vệ sinh khi xung quanh toàn cảnh khốn cùng, nói đến tiện nghi khi chỉ có cái chết rập rình bên cạnh? nghĩ mình đã thất bại...
- Em hy vọng vào một sự thay đổi kỳ diệu. Em không biết nó sẽ thế nào, nhưng em luôn hy vọng.
Livia đi ở phía trước mỉm cười chào Dona Dulce. Bác sĩ Rodrigo dựng cao cổ áo:
- Còn gì đáng kể hơn một sự thay đổi diệu kỳ. Như vậy cô vẫn còn giữ được lòng tin vào đức Chúa của cô. Điều đó có nhiều ý nghĩa chứ. Còn tôi giờ cạn niềm tin vào đức Chúa của mình.
Họ nghe tiếng rì tầm trò chuyện, nghe tiếng lão Francisco cười to trước một câu bình của Rufino, thấy nụ cười hạnh phúc của Guma, thấy dấu hiện thân thiện của Livia vẫy họ đến gần hơn. Rồi Dona Dulce nói:
- Đã từ lâu em không còn hy vọng một sự một điều kỳ diệu lớn lao từ trên trời rơi xuống nữa. Em đã cầu nguyện Thần Thánh quá nhiều, nhưng mọi người, kể cả bọn trẻ con vẫn chết, chẳng khác gì xưa. Tuy vậy có điều gì đó mách bảo em rằng họ chính là những người sẽ mang điều kỳ diệu ấy đến...
Bác sĩ Rodrigo nhìn Dona Dulce. Ánh mắt cô giáo hiền hậu mỉm cười. Bác sĩ thầm nghĩ về những thất bại của mình trong thơ ca và khoa học. Ông đưa mắt nhìn vẻ tươi cười của mọi người xung quanh. Manuel đã rời chiếc “Lãng du” để cùng Maria Clara đến với cặp tân hôn. Gã đến muộn và cất tiếng cười xin lỗi mọi người. Bác sĩ Rodrigo hỏi:
- Điều kỳ diệu nào, Dulce? Điều kỳ diệu nào vậy?
Cô giáo vươn thẳng người, dáng thanh khiết của một nữ thánh, ánh mắt dịu hiền dõi nhìn ra tận biển xa. Một đứa trẻ đến bên cô và cô đưa bàn tay gầy guộc xoa đầu nó:
- Một sự thay đổi diệu kỳ, vâng, đúng thế.
Đứa trẻ cùng đi với họ trong màn đêm đang phủ xuống. Cô Dulce nói tiếp:
- Đã bảo giờ anh hình dung biển với những con thuyền sạch sẽ, dân đi biển đủ ăn và thu nhập đáng với công sức bỏ ra, những người vợ có tương lai bảo đảm, con cái họ được đến trchỉ sáu tháng mà suốt tuổi học trò, những đứa có tài được vào đại học? Đã bao giờ anh nghĩ đến những trạm cứu hộ dọc sông, nơi cửa vịnh? Đôi khi em hình dung vùng biển này như vậy...
Đứa trẻ yên lặng lắng nghe tuy không hiểu. Đêm đen, biển lặng. Mọi thứ trông thật ảm đạm, không có gì đẹp đẽ.
- Một sự thay đổi diệu kỳ từ những con người này, Rodrigo... Như vầng trăng mọc giữa đêm đông, soi sáng và điểm tô cho vạn vật.
Rodrigo nhìn vầng trăng đang mọc phía chân trời. Một vầng trăng tròn rọi sáng tất cả, làm rạng rỡ biển khơi và đêm tối. Những ngôi sao hiện ra, những bài ca vẳng lên từ pháo đài cổ, mọi người không còn co rúm lại trong mưa, đám diễu hành trông thật đẹp. Màn đêm ẩm ướt tan đi, cái lạnh ngọt ngào đọng lại. Trăng rọi sáng đêm đen trên biển. Manuel ôm Maria Clara và Guma mỉm cười với Livia. Bác sĩ Rodrigo ngắm nhìn sự thay đổi diệu kỳ của đêm tối. Đứa trẻ ngắm vầng trăng. Và bác sĩ Rodrigo hiểu điều cô Dulce vừa nói. Ông bế đứa trẻ lên tay. Đúng thế. Một ngày nào đó những người này sẽ làm nên điều kỳ diệu ấy, như vầng trăng trên biển đêm nay. Ông nói khẽ với cô giáo Dulce:
- Tôi tin thế.
Đám rước đến gần ngôi nhà của Guma. Lão Francisco gọi lớn:
- Hãy vào đi, ngôi nhà này là của các bạn. Nhà hẹp nhưng rộng tình.
Khi bác sĩ Rodrigo và Dona Dulce đi ngang, lão hỏi:
- Các vị đang bàn về một đám cưới tiếp theo phải không?
Bác sĩ Rodrigo trả lời:
- Chúng tôi đang bàn về một sự thay đổi lớn.
- Thời đại của những thay đổi lớn qua rồi… - Lão Francisco cười to.
- Cũng chưa hẳn. - Dona Dulce xen vào. - Nhưng lần này sẽ là một sự thay đổi lớn lao kiểu khác.
Mặt trăng lên cao rọi sáng qua khung cửa sổ.
***
Jeremias cầm lấy chiếc ghi ta. Một người khác mở đàn gió. Rufino cũng vớ cây ghi ta của mình. Maria Clara bắt đầu lên tiếng hát. Họ cũng hát những bài ca miền biển, đầu tiên là bài hát về những đêm dành cho ái ân yêu đương (họ mỉm cười nhìn Guma và Livia) rồi bắt dần đến bài ca về sự ngọt ngào được chết trong biển cả. Và họ nhảy múa, ai cũng muốn được nhảy với cô đâu, họ uống rượu, ăn kẹo do Dona Dulce gởi đến, ăn món đậu hầm do lão Francisco nấu với sự trợ giúp của Rufino. Họ cười đùa, quên đi những đêm lạnh giá, những trận gió Nam cắt da vào tháng sáu.
Guma chờ đợi mọi người về. Anh cũng có cảm giác giống như cô chú của Livia dạo đầu. Từ hôm bắt trộm nàng đi và ân ái cùng nàng giữa trời đêm trong bão tố anh chưa được ôm lại nàng trong đôi cánh tay mình. Và từ bữa ấy nỗi khao khát trong anh ngày một lớn hơn. Anh nhìn những ánh mắt đang cười đùa, uống rượu, đang chuyện gẫu. Rõ ràng chẳng ai muốn về sớm lúc này. Manuel đang kể về những vụ đánh nhau:
- Thằng đó hâm không thể tưởng. Hắn lượn lờ xung quanh, nhảy múa, rồi lao ra ngoài như một tia chớp…
Rồi mọi người đề nghị Rufino hát bản emboladas. Livia ngả đầu lên vai Guma. Francisco bảo mọi người yên lặng. Rufino gảy mạnh các dây đàn, giọng gã tràn ngập căn nhà:
Tiền là thứ làm nghiêng ngả trần thế
Và thế gian cũng điên đảo do tiền
Bản em boladas cứ thế vang lên, giọng người hát dồn dập như sóng dồn trong bão tố, đợt này trên lên đợt khác:
Anh đào sẵn hố nằm trong cát
Tấn mái chèo để đợi chờ
Hãy xõa tóc ra, người anh khao khát
Phủ kín hai mình trên cát dịu êm.
Gã nhìn các cô gái trong phòng và hát với họ bởi gã thích thay đổi bạn gái và các cô cũng thích được cùng gã lăn mình trong cát. Trên cảng ai cũng nói gã lái thuyền cực giỏi, có thể “vững tay chèo cho thuyền xuyên gió”, dấu hiện của sự khéo léo hiếm thấy khi dong thuyền ngược sóng, một việc chỉ những thủy thủ lâu năm có thể làm.
Anh là người đã dạy cho em
Cách ân ái, điều em chưa biết đến.
Như hổ dạy săn mồi trong trảng vắng
Như rắn dậy trườn trong cỏ rậm giữa rừng sau
Nhưng ai đã dạy anh điều khôn ngoan nhất ấy:
Đưa em về hố cát, giữa đêm thâu?
Mọi người cười vang. Các cô gái lai đen đắm mắt nhìn Rufino. Manuel vỗ mạnh tay lên đầu gối giữ nhịp cho điệu emboladas . Rufino hát tiếp:
Nào ai biết ai là người buồn nhất
Khi lỡ chọn người yêu - một ả dại khờ
Như gánh nặng cả đời không thể khất
Như búa bám theo đe, như sóng bủa theo thuyền>
Gã gảy mạnh dây đàn. Livia thích bản ấy, nhưng nàng yêu những điệu hò dân vùng biển vẫn hát hơn. Bản emboladas chẳng cho nàng biết gì nhiều. Các điệu hò vè luôn có bao điều để nói. Rufino chuyển sang đoạn kết:
Trái tim anh mang nỗi đau nhói buốt
Kết ngưng từ nhung nhớ những ngày xa
Tình anh như cây vừa đốn hôm qua
Sáng nay lộc đã xanh ngời gốc cũ.
Gã kết thúc và kiêu hãnh đặt cây đàn xuống sàn:
- Nào, hãy nhảy múa đi các bạn, hôm nay là một ngày hạnh phúc…
Mọi người nhảy múa. Tiếng gió ngạo nghễ dập dồn như sóng biển đến rồi đi. Manuel nói với bác sĩ Rodrigo:
- Bác sĩ thấy không, thời tiết thật khắc nghiệt. Ai cũng hối hả với những chuyến đi biển của mình. Mùa đông này chắc nhiều người sẽ nằm lai ngoài khơi với Iemanja…
Tiếng nhạc vang xa sang những khu lân cận trên cảng. Ông chủ quán Babau cũng mang đến ít chai rượu làm quà mừng cặp tân hôn. Ông đã đóng cửa “Sao hải đăng” bởi tối nay không một ai tới đó. Ông ta chọn ngay một phụ nữ và lượn cùng bà trong điệu vũ khắp phòng. Vũ điệu samba trở nên dồn dập, tiếng dập gót vang dội khắp sàn. Rồi Maria Clara hất. Giọng cô thấu qua màn đêm, như tiếng hát ngân nga trên biển, du dương, sâu lắng:
Đêm anh không về cũng là đêm ly biệt
Là đêm đen đau khổ của đời
Giọng cô dịu dàng, như vọng đến từ lòng biển, mang theo hương vị của thịt da, của cá mặn. Mọi người đều lắng tai. Lời cô hát chính là bài ca về cuộc đời họ, cũng là bài ca quen thuộc của biển khơi.
Anh nằm lại giữa muôn trùng sóng biếc
Nơi anh ra đi, mãi mãi không về.
Một bài dân ca miền biển. Vì sao những bài ca ấy chỉ nói về khổ đau, tang tóc? Mà biển thì bao la xinh đẹp, nước xanh trong và trăng biển vàng tươi rực rỡ biết bao! Vậy mà những bài dân ca vùng biển vẫn man mác u buồn khiến người ta muốn khóc, làm tắt đi niềm vui ở tất cả mọi người.
Em sẽ tới những miền đất lạ
Nơi người em yêu đã đến buổi hôm nào
Trong lòng biển mênh mang sóng biếc…
Trong lòng biển mênh mang sóng biếc họ sẽ gặp lại nhau bởi đó là nơi tất cả sẽ tìm về, lời ca của Maria Clara nói thế. Chính người đàn ông của cô cũng sống trên sóng nước. Nhưng bản thân cô cũng sinh ở biển, xuất thân từ biển và sống nhờ vào biển. Vì vậy bài hát không nói với cô điều gì mới mẻ, không khiến cô phải rùng mình như cảm giác của Livia:
Trong lòng biển mênh mang sóng biếc...
Sao Maria Clara lại hát thế trong ngày hôn lễ của mình - Livia tự hỏi. Cô ta giống như một kẻ thù với giọng ca như bão tố. Một người phụ nữ tóc búi mất chồng nhiều năm trước đang sụt sùi trong góc nhỏ nhà mình. Sóng đã mang đi tất cả. Biển cho họ mọi thứ nhưng cũng cướp đi tất cả ở mọi người. Maria Clara hát:
Em sẽ tới những miền đất lạ...>
Đó là miền đất mọi thủy thủ đều sẽ tới. Miền đất xa xôi vô định của Aioca. Guma mỉm cười hé miệng. Livia ngả đầu lên vai anh và lần đầu tiên cảm nhận được nỗi âu lo cho mạng sống của người thương. Nếu anh sẽ nằm lại ngoài khơi một ngày nào đó, cuộc đời nàng rồi sẽ ra sao? Bài ca nói ai rồi cũng sẽ nằm lại giữa những tầng nước xanh nơi biển cả và chẳng một ai trong phòng phủ nhận, thậm chí không ai cảm thấy ngỡ ngàng. Chỉ có Livia khóc thầm và những muốn bay đi, mang theo Guma rời xa khỏi chốn này đến tận cùng thế giới, nơi không còn phải nghe những lời ca mời gọi của “lòng biển mênh mang sóng biếc” thật kinh hoàng.
Hơi thở của Livia trở nên nặng nề. Bài ca đã dứt. Nhưng vào đêm tháng sáu lạnh lẽo này lời ca bay xa đến tận những con tàu, đến cầu cảng và những con thuyền neo tại bến. Và nó vẫn vang lên trong mọi trái tim. Như để quên đi, mọi người lại bắt đầu nhảy múa. Những người không nhảy lại nâng lên ly rượu của mình.
Maneca tay vẹo giơ cao ly rượu và la lớn:
- Hãy cạn chén đi, ngay cả rượu cũng nặng như chì đó.
Mưa đổ xuống bên ngoài. Mây đen kéo về che phủ vầng trăng.
***
Hôn lễ nàng cũng là một bản tình ca u buồn của biển. Như bài ca gói gọn bản chất cuộc đời những con người sống với biển khơi. “Anh nằm lại giữa muôn trùng sóng biếc, nơi anh ra đi để mãi mãi không về”. Người phụ nữ nào tiễn chồng đi biển cũng có thể nói lên câu ấy. Một số phận u buồn chờ đợi Livia... Anh trai nàng thoắt ẩn thoắt hiện, chẳng ai hay ai biết ở đâu. Dịp hôn lễ gã cũng không về dự, suốt mấy ngày nay cũng chẳng có tin gì. Thoạt đầu gã nhận lo mọi chuyện thủ tục giấy tờ, định ngày hôn lễ, rồi biến mất. Không ai biết gì về cuộc đời gã - sống ở đâu, ăn uống thế nào, thường ngả lưng tựa mái đầu đẹp trai bóng mượt ấy ở đâu. Và chồng nàng ngày ngày vẫn ra khơi, để nằm lại giữa muôn trùng sóng biếc. Rồi một ngày nào đó thay vì anh sẽ là một cái xác trở về, còn linh hồn đã bay đến miền đất vô cùng của Aioca.
Livia cởi áo quần và lau nước mắt. Thân thể nàng giờ chẳng còn khao khát chuyện ái ân. Tất nhiên nàng chưa thấy thỏa mãn bởi mới chỉ một lần được cảm nhận người đàn ông ao ước của mình. Hôm nay là ngày cưới, là ngày để họ ân ái yêu đương, nhưng nàng cảm thấy buồn vì bài hát đã tước đi nỗi khát khao rạo rực trong cơ thể. Nàng đã hình dung thân thể Guma khi anh trở về qua sóng gió, khi nàng được ghì siết trong tay. Nàng đã hình dung cảnh chồng mình chìm trong sóng nước. Nàng chỉ có thể cảm thấy nỗi khát khao, chỉ có thể ái ân trọn vẹn cùng anh khi bay xa khỏi biển cả đêm nay, về sâu trong những vùng đất lớn, thoát xa khỏi ma lực của sóng bể muôn trùng. Những người đàn ông, đàn bà ở đất này sống với tâm hồn và ý nghĩ luôn hướng về biển cả. Họ không biết rằng biển là một chủ nhân tàn bạo giết người. Một bài ca vùng đất lớn kể rằng vợ của Lampiao, chúa tể cả vùng, khóc than vì không có được tấm áo váy dệt bởi các làn khói bốc lên từ những con tàu. Một con tàu không người lái đã từ biển tiến vào, trên tàu không một bóng người, kể cả một tay cướp cangaceiro can trường như Lampiao. Biển làm chủ các sinh mạng, biển đáng sợ và huyền bí. Tất cả những gì sống xa xôi nơi biển lớn đều chìm trong những màn bí ẩn vô hình. Livia giấu mình trong chăn thầm khóc. Đời nàng sẽ là một bi kịch kể từ đây. Nàng sẽ giúp Guma ra khơi mỗi ngày để chìm trong những làn sóng xanh của biển.
Rồi nàng đi đến một quyết định bất ngời. Nàng sẽ luôn đi cùng anh. Nàng cũng sẽ là thủy thủ, sẽ hát những bài ca biển cả, nàng sẽ biết về các cơn gió, các luồng lạch trên sông và những bí mật lớn lao của biển. Giọng ca của nàng cũng sẽ làm lặng yên bão tố, như Maria Clara. Nàng sẽ thách thức trong các cuộc đua thuyền, sẽ chiến thắng với những bài ca nàng hát. Và nếu một ngày nào đó anh chìm trong bọt sóng, nàng cũng sẽ đi cùng anh để cùng đến với miền đất vô cùng của Aioca.
Ngoài cửa Guma đang hỏi liệu anh có vào được chưa. Nàng lau khô nước mắt và bảo anh vào. Ngọn lửa nến bập bùng được thổi tắt và những tiếng rên rỉ yêu đương vang lên trong buổi sớm tinh mơ. Anh sẽ ra đi, sẽ ở lại ngoài kia, sẽ dong buồm trên những ngọn sóng xanh của biển. Nàng khóc khi ân ái, họ chiếm hữu nhau mãnh liệt như cái chết đã đến kề bên, như ơn ân ái đây là lần sau chót.
Bình minh đến và Livia thề rằng con nàng sẽ không thành thủy thủ, sẽ không lái những con thuyền, sẽ không nghe những bài ca vùng biển, sẽ không dành tình yêu cho biển khơi tráo trở khôn lường. Con trai của Livia sẽ không thuộc về biển cả. Nó sẽ là người của đất liền, sẽ có một cuộc sống bình yên cùng người vợ không mang mình bao khắc khoải âu lo như Livia luôn mỏi mòn, khắc khoải. Nó sẽ không ra khơi để chết chìm trong sóng nước biển xanh.
Bình minh đến và Guma nghĩ rằng con trai anh sẽ là một thủy thủ dày dạn trên cảài của Manuel, một tay chèo thiện nghệ, hơn cả Rufino, ngày nào đó sẽ đi trên những con tàu lớn đến những miền đất xa, xa hơn cả những nơi Chico Tristeza từng đến. Biển cả là bạn hiền, và nó sẽ đi với biển.
Bình minh đến, và tiếng rên rỉ yêu đương cứ mãi ngân cao.
CON THUYỀN “KHOẢNH KHẮC” HẢI TRÌNH MAR GRANDE (BIỂN LỚN)
Những ngày tháng tồi tệ trên vùng đất cảng. Thuyền bè không đi lại được nhiều vì phí chuyên chở quá thấp, nhiều chiếc quay sang đánh cá mong gỡ gạc chút tiền để thuyền không phơi bãi. Guma tháo vát xoay xở, nhận chở mọi chuyến hàng, chấp nhận mọi hiểm nguy. Livia hầu như luôn đi cùng anh. Trung thành với lời tự hứa, nàng luôn kề vai sát cánh bên chồng. Tuy nhiên một đêm giông tố Guma đã thú thật cùng nàng rằng nhiều chuyến đi trở nên khó khăn với anh hơn khi có nàng bên cạnh. Vốn chưa hề sợ hãi, giờ đây anh thực sự cảm thấy lo âu vào những chiều khi mây đen giăng đầy trên biển. Mạng sống của nàng khiến anh lo sợ, nỗi sợ hãi trước sóng to gió lớn. Nàng đi thưa hơn, chỉ những khi anh có tâm trạng thật thoải mái. Đôi khi anh còn rủ Livia cùng đi khi thấy nỗi ước ao trong ánh mắt nàng:
- Em có muốn đi cùng không, viên ngọc đen của anh?
Anh gọi nàng là “viên ngọc đen” đầy âu yếm. Nàng mau mắn tươi cười sửa soạn. Và nếu anh hỏi vì sao nàng thích đi cùng, nàng chẳng bao giờ nói vì lo cho mạng sống của anh. Nàng nói vì ghen nên nàng sợ anh bắt bồ với những cô gái các vùng cảng khác. Guma mỉm cười phà khói thuốc và nói:
- Em chỉ vớ vẩn. Anh ở lại trên thuyền và nghĩ về em.
Khi không đi và ở lại nhà một mình cùng lão Francisco, lắng nghe lão kể những huyền thoại về miền duyên hải, về các vụ đắm tàu, về cái chết và những người đã chết, nàng cảm thấy lo âu, sợ hãi. Nàng biết chồng đang ở ngoài khơi trên con thuyền mỏng manh phó mặc cho sóng gió. Anh có thể không về hay trở về dưới hình hài cái xác quấn trong lưới do hai người lực lưỡng khiêng đi. Hoặc anh trở về với thân thể bám đầy những con của nhỏ loạt soạt như ông Andrade trong câu chuyện lão Francisco vẫn kể khi nàng phụ vá lưới.
Nàng không bao giờ quên bài ca Maria Clara đã hát trong. “Anh nằm lại giữa muôn trùng sóng biếc, nơi anh ra đi để mãi mãi không về”. Giờ nàng chỉ có thể ngóng trông, không thể làm gì để kéo anh trở lại, người chồng đã ra đi vào buổi sớm hoặc lúc hoàng hôn, đi vào cõi chết. Những phụ nữ miền biển khác trông có vẻ thản nhiên khi chồng họ ra đi. Nhưng họ sinh ở đây, họ đa chứng kiến bao lần sự trở về của những cái xác của cha, anh hay chú họ. Họ biết mọi chuyện phải thế, đó là luật biển. Có điều gì đó trên biển còn tồi tệ hơn nỗi bất hạnh ở nhà máy hoặc đồn điền: đó là việc biết trước cái kết cục tang tóc đương nhiên sẽ đến bất ngờ vào một đêm nào đó. Họ biết vậy, đó là số phận xưa nay của họ, một số phận đã được an bài. Không ai cưỡng lại. Họ gạt nước mắt khóc cha, vò tai dứt tóc khi chồng chết, rồi quăng mình vô vọng vào công việc hay vào công việc bán thân cho đến khi con cái lớn lên để đến lượt mình, lại đi tiếp con đường đã an bài ấy. Họ là dân miền biển, trái tim họ đã được tôi rèn theo cách ấy.
Nhưng Livia không phải dân miền biển. Nàng đến đây chỉ vì người đàn ông nàng nhất mực yêu thương. Và nàng lo sợ cho anh, những mong tìm cách cứu anh hay nếu không còn phương pháp nào khác thì chết cùng anh chứ không phải khóc anh. Anh đi vào cõi chết, nàng cũng muốn cùng đi. Chỉ có lão Francisco biết những gì xảy ra nơi biển cả. Lão kể chuyện suốt ngày, chuyện của lão rặt đắm tàu và bão tố. Lão tự hào kể lại những cái chết anh hùng của những chủ thuyền lão biết, phun nước bọt khi nhắc đến tên Ito, kẻ làm chết bốn người trên thuyền của gã khi chỉ lo cứu mạng bản thân mình. Lão phun nước bọt đầy khinh bỉ bởi người lái thuyền không bao giờ làm như vậy. Đó là tất cả những gì lão Francisco thường kể. Chúng không an ủi gì tâm trí Livia, chỉ khiến nàng thêm xót xa cay đắng, nhiều khi nước mắt ứa trào. Mà lão Francisco không thiếu gì những chuyện mới để kể, những số phận đắng cay để nhắc đến. Nhiều lần Livia gạt nước mắt trốn vào buồng riêng để không nghe thêm gì nữa. Và lão Francisco, đã có phần lẩn thẩn với tuổi già, vẫn tiếp tục tự kể tự nghe, lầm lẫn trong cách thể hiện lẫn trong từ ngữ.
Cũng vì lẽ đó mà Livia cảm thấy vui mừng khi Esmeralda, bồ của Rufino, về sống kế bên. Đó là một cô gái lai xinh đẹp, ngực to, hông nở đung đưa, người chắc lẳn với những nét đầy nữ tính. Cô ta nói nhiều, cười nhiều, tiếng cười tự nhiên hoang dã, chẳng bạn tâm những gì có thể đến với Rufino, kẻ luôn hết mực yêu thương cô bạn gái lai đen xinh đẹp của mình. Tuy chỉ thường nói đến quần áo, giày dép, phấn son thấy ở các quầy hàng, cô ta cũng giúp Livia rũ khỏi đầu những ý nghĩ u buồn tang tóc. Maria Clara cũng có thể chia sẻ, nhưng vốn sinh ra và sống trên các con thuyền, cô ta yêu biển hơn mọi thứ trên đời và còn yêu Manuel hơn cả biển. Điều duy nhất cô mong muốn là anh ta luôn xứng danh tay chèo giỏi nhất vùng, cho cô một thằng con trai và ra đi dũng cảm cùng Iemanja khi đấng cao xanh đến.
Sau giờ học cô giáo Dona Dulce cũng thường ghé chơi trò chuyện. Người mà cô giáo thấy thích thú nhất là Esmeralda với giọng nói hài hước, thân hình gợi cảm và những câu chuyện vô tư của mình. Cô ta hay sang hỏi mượn gì đó, thường đi thẳng vào nhà (lão Francisco cũng liếm môi, nháy mắt và cô ta mỉm cười: “Xem cái con cá đuối già vui nhộn này này…), hỏi han đủ thứ. Rufino thường xuôi ngược trên sông, một tối ở nhà, cả tuần đi vắng, điều đó chẳng làm cô ta bận tâm. Một hôm cô ta nói khi thấy Livia khóc:
- Bạn lầm lẫn mọi chuyện rồi, sao lại cứ coi một người đàn ông là tất cả… Cứ mặc cho họ có bồ bịch ở đâu đó. Cứ như mình đây này… Đâu cần phải giữ gìn kín kẽ cho lắm.
- Không phải, Esmeralda. Mình chỉ sợ ảnh chết trong một chuyến đi nào đó.
- Ai mà chẳng chết chứ? Đâu có phải mình làm ra thế. Nếu bồ mình chết, mình sẽ kiếm một tay khác.
Livia không hiểu. Nếu Guma chết hẳn nàng chỉ muốn chết theo vì ngoài chuyện nhớ thương anh, nàng còn là người phụ nữ không quen với những công việc nặng và cũng chẳng muốn bán thân kiếm sống, kiếm tiền.
Esmeralda không nghĩ thế. Nếu Rufino chết đi, cô sẽ tìm cho mình một người khác, sẽ sống tiếp cuộc sống của mình. Anh ta cũng chẳng phải là người đầu tiên của cô. Chàng đầu tiên đã bỏ thân ngoài biển, chồng cô ta ra đi đến những miền đất khác trên một con tàu, người thứ ba bỏ đi trên một chiếc thuyền cùng cô bạn gái. Cô chẳng bận tâm, và vẫn sống. Làm sao cô biết Rufino sẽ làm gì, một ngày nào đấy, kết cục đời anh ta rồi sẽ ra sao? Điều cô cần là những hộp kem cho mượt tóc, những đôi dép để cô đi lại trên đường, những bộ áo váy ôm lấy cặp chân dài quyến rũ. Livia cười vang hồi lâu. Esmeralda khiến nàng thích thú. Cũng còn chút may mắn khi có cô ta là hàng xóm chấm mái cắn thềm. Nếu không cuộc sống mỗi ngày của nàng sẽ ra sao khi nghe hoài các câu chuyện buồn của lão Francisco và khắc khoải về người chồng đang đi vào cõi chết?
Nhưng khu Rufino trở về trên con thuyền của mình, Esmeralda trở thành người khác hẳn. Cô ta ngồi vào lòng chàng da đen và gọi sang Livia:
- Bạn ơi, anh chàng đen của mình về rồi đấy. Bữa cơm tối nay sẽ ngon hơn…
Rufino phát rồ vì cô ta, người ta nói cô ta bùa mê, từng viết những lời thỉnh cầu gởi đến Dona Iemanja. Rufino đua cô ta đi xem phim, xem xiếc mỗi khi có đợt diễn ở phố, đôi khi họ đến Câu lạc bộ Bóng đá Đại dương, nơi tuy không có đội bóng nào nhưng bù vào đấy lại tổ chức khiêu vũ vào thứ bảy, chủ nhật cho dân cảng. Họ có vẻ hạnh phúc, và nhiều khi Livia thầm ganh tị với Esmeralda. Dầu đôi lúc bị Rufino đánh đập khi quá chén, Esmeralda chẳng hề sợ anh ta. Trái tim cô ta vô tư, đơn giản.
Đôi khi nàng đợi Guma về vào một ngày như đã hẹn và dành hết thời gian ra cảng ngóng trông cánh buồm “Quả cảm” trở về. Khi một cánh buồm xuất hiện phía chân trời trái tim nàng rộn ràng vui sướng. Nàng nhờ Rufino xăm tên Guma và tên thuyền “Quả cảm” lên cánh tay tròn trịa của mình. Nàng nhìn cánh tay, nhìn biển cả cho đến khi nhận thấy mình lầm, đó không phải là con thuyền của anh đang về bến. Lại chờ đợi một cánh buồm khác nữa. Chiếc thuyền kia có phải của anh không? Niềm hy vọng tràn ngập tim nàng. Vẫn không phải. Đôi khi nàng dành cả buổi chiều và một phần buổi tối để ngóng chờ như thế. Và khi anh không trở về như dự định, trễ hẹn vì lý do nào đó, nàng về nhà, mang theo niềm cay đắng trong lòng. Chẳng phải vô cớ mà Esmeralda thường nói:
- Tin dữ bay xa, có chuyện gì xảy ra bọn mình đã biết ngay rồi. Nếu có chuyện gì mọi người cũng đã biết….
Chẳng ích gì cả những chuyện lão Francisco gắng lục tìm trong trí nhớ đã có phần mỏi mệt của mình về những trường hợp mọi người về chậm, đôi khi cả tháng trời chẳng thấy tăm hơi, rồi chợt xuất hiện. Nàng không ngủ được, cứ đi lại trong phòng ngủ, nhiều khi nghe rõ tiếng rên rỉ yêu đường (hai nhà ở kề nhau) của Esmeralda đang quằn quại trong vòng tay ôm xiết của Rufino. Nàng không ngủ được và như nghe được lời ca của Maria Clara vọng về trong tiếng gió:
Anh nằm lại giữa muôn trùng sóng biếc
Nơi anh ra đi để mãi mãi không về.
Em sẽ tới những miền đất lạ
Bởi người em yêu giờ đã mãi đi xa
Tng lòng biển mênh mang sóng biếc…
Và khi cơn buồn ngủ thắng thế, nỗi mệt mỏi vật nàng xuống giường, nàng chìm trong những cơn ác mộng đầy sóng gió và tiếng lạo xạo của bầy của khảm trên thân xác những con người.
Nàng chỉ thực sự an lòng khi nghe tiếng anh gọi lúc nửa đêm hay khi mờ sáng. Anh đến bên và gọi to trong niềm hân hoan thơ trẻ:
- Livia! Livia! Xem anh mang gì về cho em này….
Nhưng hầu như người đầu tiên nàng thấy luôn là Esmeralda đã hiên ra nơi khung cửa nhà nàng, ôm chặt Guma, áp sát ngực vào thân thể anh và hỏi:
- Anh có mang gì cho em không?
- Rufino là người sẽ mang về cho em mọi thứ….
- Anh chàng ấy? Một cái đuôi cá anh ấy cũng chẳng thèm nhớ mang cho em nữa là…
Livia bước ra, mắt đã khô, không thể tin rằng đó chính là anh bởi đã thấy anh chết nhiều lần trong những cơn ác mộng suốt mấy đêm qua.
Một hôm vào thứ sáu Guma rủ Livia:
- Mai em có muốn đi với anh không? Anh chở ngói đến Mar Grande. Manuel cũng đi. Em sẽ giúp anh có lợi thế…
- Lợi thế gì anh? - Livia hỏi, thoáng ngại có chuyện ẩu đả.
- Bọn anh cá với nhau. Có lần anh cá đua thuyền, anh ấy thắng. Lầu rồi. Giờ chúng mình sẽ thử lại. Và em sẽ hát cho thuyền “Quả cảm” chạy nhanh hơn…
- Hát cho thuyền chạy sao? - Livia mỉm cười.
- Em không biết ư? Gió đẩy thuyền, bài hát cũng vậy, thậm chí còn hơn thế. Lý do duy nhất anh ấy thắng lần đó là vì Maria Clara hát khá nhiều. Anh chẳng có ai hát cho mình lúc ấy.
Anh ôm nàng ngang eo và nhìn thẳng vào mắt:
- Sao em lại khóc những lúc anh vắng nhà?- Nói dối. Ai bảo anh thế?
- Esmeralda. Lần trước bác Francisco cũng nói thế. Em không sao chứ?
Ánh mắt nàng không có gì giấu giếm. Sáng ngời, trong trẻo như dòng nước trên sông. Livia lùa tay vào mớ tóc dài của Guma:
- Em muốn lúc nào cũng được đi thuyền cùng anh…
- Em lo cho anh phải không? Anh biết lái thuyền mà…
- Nhưng bao nhiêu người bỏ xác ngoài đó…
- Và cả trên kia nữa, - Anh chỉ lên trời. - Khi họ chết. Đằng nào chả thế.
Livia ôm chặt anh. Anh dằn nàng xuống giường, gắn chặt môi nàng trong nụ hôn hối hả vốn có, sự hối hả của kẻ không biết ngày mai mình sẽ ở đâu. Nhưng Esmeralda chợt xuất hiện, tiếng cô ta ngăn cơn âu yếm của Guma.
Guma đi xếp hàng lên thuyền. Cuối buổi chiều Livia cũng thu xếp quần áo để lên phố. Nàng tính về thăm cô chú. Nàng mãn nguyện vì ngày mai sẽ được đi cùng Guma, được ở bên anh hai ngày, nửa thời gian đó là trên thuyền bởi từ Mar Grande họ sẽ đi Maragogipe.
Guma về nhà lúc chiều muộn. Anh biết Livia đã đi vì vậy chưa về nhà này. Anh vừa uống ở quán “Sao hải đăng” (ông Babau rà rê khắp các bàn bởi tiến sĩ Filadeflo vừa đãi mấy vòng rượu sau khi hoàn thành mọt bức thư viết dùm Maneca tay vẹo), và giờ anh chuyện gẫu với Esmeralda vốn xinh đẹp và dạn dĩ khêu gợi qua khung cửa sổ.
- Anh không ghé nhà em được chút sao?
- Anh ở đây cũng thoải mái rồi.
Cô nàng mỉm cười mời mọc:
- Vào đi. Anh ngồi xuống đây sẽ thấy thoải mái hơn.
Anh ngần ngại. ngay ở đây anh cũng thấy thoải mái, cần gì phải mất thời giờ sang đó, Livia chắc cũng sắp về. Esmeralda nói:
- Anh sợ cô ấy hay sợ Rufino? Rufino đi biển
Guma nhìn cô ta, vẻ ngạc nhiên. Đúng là cô ta vẫn thường ôm và ấn sát ngực vào người anh một cách rất tự nhiên nhưng không tự buông thả và khêu gợi anh như lúc này. Cô nàng đang quyến rũ anh, hẳn nhiên là thế. Cô cũng là một cô gái lai đen. Nhưng là của Rufino, người bạn thân thiết của anh, và anh không thể phản bội cả Rufino lẫn Livia. Guma quyết định làm bộ không hiểu, nhưng khỏi cần chuyện đó. Livia đang ngược dốc đi lên. Esmeralda nói:
- Mình chờ dịp khác nhé!
- Được thôi.
Giờ anh muốn được ái ân, cuộc ân ái anh chưa thể thực hiện sáng nay bởi Esmeralda ngăn cản, cuộc ân ái anh không thể thực hiện vừa đây vì tình bạn cản ngăn. Vì tình bạn hay vì Livia vừa về đến? Guma thầm tự hỏi mình. Esmeralda là một cô gái bao người thèm muốn. Mà cô ta tự mời gọi, tự dâng hiến cho anh. Cô ta là bồ của Rufino, thằng bạn chí cốt của Guma, luôn giúp đỡ anh, nhiệt tình nhất trong hôn lễ của anh. Ngoài ra Guma còn có người phụ nữ đẹp nhất vùng duyên hải, anh đâu còn cần ai khác nữa. Anh đã có người phụ nữ hết mực yêu thương mình. Vì sao Esmeralda ưỡn ẹo như vậy? Đong đưa cặp mông với bộ ngực gái lai mơn mởn căng đầy sau lần áo mỏng. Và cô ta có đôi mắt xanh, một cô gái lai đen có đôi mắt màu trời. Rufino sẽ làm gì nếu Esmeralda dan díu cùng anh? Hẳn cậu ta sẽ giết cả hai rồi dong thuyền ra biển lớn. Livia chắc sẽ uống thuốc độc. Mắt Esmeralda xanh biếc. Livia nhắc anh:
- Cơm canh sắp nguội hết rồi anh.
Mặc cho nó nguội. Anh bế nàng vào phòng ngủ:
- Cho anh được ngắm em đi.
Thân thể nàng run rẩy trên giường. Anh có được người phụ nữ đẹp nhất vùng duyên hải. Anh sẽ không bao giờ phản bội bạn mình.
Buổi sáng tuyệt vời, chan hòa ánh nắng. Tháng mười là tháng đẹp nhất ở miền duyên hải. Nắng còn chưa quá nóng, buổi sáng trời trong và lạnh, những sáng trong lành không kéo theo bao bí ẩn bất ngờ. Từ những cong thuyền kế bên thoảng đưa mùi hương trái chín về tận chợ. Ông Babau đang mua dứa về, làm ngọt thêm thức uống cho khách hàng của “Sao hải đăng”. Một phụ nữ da đen đi ngang rao bán món cháo sắn. Một người khác bán món bánh bắp ngọt mungunza cho một đám khác. Những chiếc thuyền chở đầy hàng đang rời bến. Những con thuyền ra khơi đánh cá, cánh ngư dân phơi những tấm lưng trần. ợ đang trở nên náo nhiệt, dòng người lên xuống theo các bậc thang nối liền hai khu phố.
Chủ thuyền Manuel đã có mặt trên cảng. Maria Clara mặc áo đỏ, dải ruy băng quấn trên đầu. Lão Francisco, vốn luôn dậy sớm, đến bên họ:
- Anh sắp đi hả?
- Cháu còn đợi Guma. Anh chàng mới lấy vợ nên ra muộn…
- Đã năm tháng rồi còn gì…
- Tưởng cứ như mới cưới ngày hôm qua ấy, - Maria Clara nói.
- Chúng nó sống hòa thuận với nhau, đó là điều đáng kể.
Hai người cũng vừa đến. Livia mắt còn ngái ngủ sau một đêm non giấc. Cánh tay Guma rã rời, hẳn anh sẽ thua cuộc.
- Chắc thua mất. Anh thấy mệt qua.
Livia cười khúc khích, vừa véo tay chồng:
- Biết thân chưa…
Manuel chào họ:
- Các bạn có vẻ ung dung nhỉ…
Livia bắt chuyện với Maria Clara, cô này đang nói:
- Em có vẻ hơi tròn ra đấy, cẩn thận nhé!
- Không, chưa có gì đâu.
- Đẻ xem, mọt chủ thuyền tí nhau lại ra đời ngay ấy mà.
Livia thẹn đỏ mặt:
- Chủ thuyền cũng không, thợ thuyền cũng không. Bọn em chưa dám tính chuyện ấy… Kiếm đủ cho hai miệng ăn cũng hết hơi rồi.
Maria Clara thú nhận:
- Đúng thế thật. Nhưng nếu Manuel thích thì mình cũng muốn thế. Chỉ sợ lại ra một cái hĩ
Manuel đã lên thuyền. Lão Francisco đi về phía đám đông ở chợ sau khi gởi một lời khuyên đến Guma:
- Tranh thủ vượt ở đoạn vòng qua đảo ấy. Đó là điểm yếu của Manuel.
- Đúng thế. - Nhưng Guma tin rằng mình sẽ thua cuộc.
Mọi người đánh cá với nhau ngay ở chợ. Nhiều người cá Manuel sẽ thắng, nhưng Guma cũng có nhiều người ngưỡng mộ từ khi cứu được con tàu Canavieiras và đặc biệt là sau câu chuyện với Traira (mà ai cũng biết, ngay sau đó).
Chiếc “Lãng du” bắt đầu rẽ nước. Gió thuận đưa thuyền ra khơi, hướng về phía đập chắn sóng. Guma cũng cho chiếc “Quả cảm” nhổ neo. Livia đang điều khiển cánh buồm. Từ phía trước vọng lại tiếng ca của Maria Clara:
Nhanh, nhanh, thuyền hãy lao nhanh
Băng đi, lướt theo chiều gió.
Chiếc “Lãng du” đã đợi sẵn ở đập chắn sóng. Đó là điểm xuất phát của chặng đua. Thuyền “Quả cảm” thực hiện bước khởi động đầu tiên. Một đám đông dõi nhìn từ phía cảng. Thuyền của Guma đón được gió căng buồm nhanh chóng sánh ngang bên chiếc “Lãng du”. Hai chiếc thuyền cùng lao nhanh. Manuel hơi vượt lên trước trong tiếng hát của Maria Clara. Guma cảm thấy sự mệt mỏi trong đôi tay và trong cả thân mình. Livia bám chắc sợi dây thừng. Gió đưa xa tiếng hát của Maria Clara:
Nhanh, nhanh, thuyền hãy lao nhanh.
Băng đi, lướt theo chiều gió.
Livia cũng hát. Chỉ có giai điệu những lời ca mới đủ sức làm xiêu lòng gió ngàn cùng biển cả. Và họ hát rất hay, những giọng ca thiên phú miền duyên hải. Livia hát:
Nhanh, nhanh, thuyền hãy lao nhanh>Bảng đi, vượt lên trước gió…
Nàng vỗ về chiếc “Quả cảm”. Nắng sớm ném những ánh phản chiếu lấp lóa từ mặt nước xanh. Guma nhanh chóng mất đi cảm giác mệt mỏi sau đêm ái ân và bắt đầu lèo lái con thuyền băng theo chiều gió. Họ gần như đã ngang nhau. Manuel nói:
- Không dễ ăn đâu, cậu bé.
Đảo Itaparica là mọt dải màu lục trên mặt biển xanh lam. Nhiều chỗ ven đảo cạn đến mức có thể nhìn rõ những tảng đả ngầm dưới đáy. Và còn những đám vở sò nữa. Guma và Filadelfio thiếu chút nữa đã đánh nhau vì cái vỏ sò và chiếc két sắt. Dạo ấy anh đang say đắm Livia và chỉ nghĩ mỗi chuyện làm sao chiếm được nàng. Mà hôm nay anh còn có thể nghĩ đến chuyện gì khác nữa chứ? Anh vừa trải qua một đêm ân ái, trong cuộc đua này anh không toàn tâm cho chiến thắng mà chỉ nghĩ đến lúc sẽ lại được ôm nàng trong đôi cánh tay mình. Guma gọi nàng. Giọng ca của Maria Clara đang cắt ngang qua cửa vịnh.
- Em đến nằm xuống đây đi, Livia.
- Khi nào anh thắng đã.
Nàng biết nếu nằm xuống bên anh anh sẽ xao lãng việc chèo lái, không chú tâm đến cuộc đua lẫn danh tiếng của con thuyền. Hẳn anh sẽ chỉ mơ màng đến những giây phút yêu đương.
Hai chiếc thuyền sóng đôi cạnh nhau. Gió đẩy thuyền đi, con người trợ giúp. Ai sẽ về đích trước? Không ai biết, Guma chú tâm chèo lái, Maria Clara đang hát, Livia cũng hát. Chiếc “Quả cảm” lại vượt lên. Nhưng Manuel nghiêng hẳn người và chiếc “Lãng du” lại vượt lên phía trước.
Đã đến lúc phải quay về. Một dải đá ngầm hiện ra ngay trước mắt. Manuel bẻ lái vòng sang phải giữ một khoảng cách an toàn cách dải đá để quay thuyền. Anh ta đang dẫn trước.
Nhưng Guma đã làm một chuyện chưa ai từng nghe là quay một vòng ngoặt gấp kế trên dải đá ngầm khiến những khối đá lướt ngang ngay sát thân thuyền. Khi Manuel vòng lại Guma đã vượt xe lên phía trước, và trên cầu cảng Mar Grande đám người dân hò hét chào mừng người anh hùng vừa thực hiện thành công kỳ tích ấy. Họ chưa từng thấy điều gì như thế, chưa từng thấy một cú ngoặt ngay trên dải đá ngầm. Nhưng một ngư phủ già phản đối:" face="Times New Roman">- Anh ta thắng, nhưng cậu kia mới là tay thủy thủ giỏi hơn. Một thủy thủ không bao giờ mạo hiểm con thuyền mình trên dải đá.
Nhưng đám trẻ chẳng thèm nghe những lời tinh tế ấy và chào mừng Guma. Ông lão kia lẩm bẩm càu nhàu và bỏ đi. Manuel nhanh chóng về đến và cười to:
- Vậy là hòa. Lần trước tơ thắng, giờ đến lượt cậu.
Anh ta vỗ vai Guma:
- Nhưng hãy luôn nhớ không ai có thể làm được hai lần điều cậu vừa thực hiện hôm nay. Lần sau cậu sẽ chìm xuồng đấy.
Nhưng Guma bỏ ngoài tai:
- Chuyện vặt ấy ai mà không làm được chứ…
Livia mỉm cười. Maria Clara chọc:
- Kẻ kế nghiệp bố nó liệu có làm như thế không đây?
Livia thoáng trầm ngâm và nghĩ rằng hẳn con nàng sẽ không bao giờ làm những điều như vậy. Dầu sao nàng cũng khâm phục hành động dũng cảm ấy, coi đó là điều rất đáng mặt đàn ông.
Guma và Manuel ở lại dỡ hàng, sau đó họ sẽ bốc hàng để đi Maragogipe và chở về từ đó thuốc là, thuốc sợ cho Bahia. Họ cùng chia nhau thực hiện đơn hàng đó, một món có lời trong những tháng tồi tệ này, khi nhu cầu vận chuyển không nhiều.
Maria Clara và Livia đi dọc theo bãi biển Mar Grande. Ở đây toàn nhà tranh. Họ đi ngang chỗ những người đan ông đang bán cá, quần xắn cao, cánh tay đầy những hình xăm. Đây là quê hương của vũ điệu candombles nổi tiếng và các thầy tế pai-de-santo được kính trọng khắp vùng. Tại khu nghỉ cũng có vài ngôi nhà xây bằng đá, nhưng dẫu sao đây vẫn là một làng chài. Từ đây những con thuyền ra khơi đánh cá vào mỗi sáng và trở về khoảng bốn giờ chiều. Trước kia mọi người còn cỏ dân đi nghỉ đến từ thành phố, nay thì đã có một chiếc phà chuyên phục vụ chuyện này.
Đang độ tháng mười và vẫn còn những ngọn gió Đông Nam. Nhưng sang hè những cơn gió “breeze” - loại gió Đông Bắc nhẹ - sẽ về. Dân nghỉ hè khi đến đây sẽ được chuyên chở qua các rặng đá ngầm bằng tay chèo của ngư dân bởi phà không vào được. Chỉ các con thuyền là có thể vượt qua. Chẳng có nơi nào bão mạnh như ở vùng Mar Grande ve vịnh.
Livia suy nghĩ về những chuyện đó khi đi dọc bãi biển, trên con đường duy nhát ở đây. Maria Clara yên lặng đi bên nàng, thỉnh thoảng nhặt lên một chiếc vỏ ốc:
- Mấy cái này lấy để làm khung ảnh - Cô giải tích.
Bỗng họ gặp một đám phụ nữ di-gan. Một người đàn ông rách rưới đánh trống đi ngang qua chỗ họ. Ông ta là người di-gan. Tiếp theo là một nhóm bốn phụ nữ. Họ trông dơ dáy, nói bằng thứ ngôn ngữ xa lạ và dường như đang tranh cãi với nhau. Maria Clara hỏi:
- Chúng mình xem chỉ tay chứ?
- Để làm gì? - Livia hỏi. Nàng cảm thấy lo sợ.
Nhưng Maria Clara đã quay sang đám phụ nữ di-gan, không nghe câu nói của Livia. Một mù già cầm tay cô ta và phán:
- Đưa cho ta bốn trăm reis và ta sẽ cho cô biết mọi chuyện quá khứ, hiện tại, tương lai.
Một mụ khác hỏi Livia:
- Có muốn nghe tôi bói hậu vận cho cô không?
- Không.
Maria Clara khuyến khích:
- Chỉ mất mỗi một cruzado, ngốc ạ, và em sẽ biết mọi chuyện…
Livia đưa ra đồng xu và cả bàn tay mình. Mụ gà đang bói cho Maria Clara nói:
- Tôi nhìn thấy một chuyến đi biển. Người phụ nữ này đi theo rất nhiều chuyến biển. Cô ta sẽ có con đàn cháu đống…
Một mụ thầy bói khác có bầu đeo đôi khuyên tai to tướng đang dọa Livia:
- Cô sắp gặp vận hạn về tiền bạc, và mọi chuyện còn tồi tệ hơn. Rồi chồng cô sẽ đêm vềộc, nhưng sẽ rất nguy hiểm.
Livia hoảng sợ. Mụ thầy bói nói tiếp:
- Nhưng nếu đưa mười đồng tối sẽ giải được mối hạn ấy.
Livia đã hết tiền. Nàng hỏi mượn Maria Clara. Nàng đưa tiền cho mụ thầy bói đang lẩm nhẩm khấn những lời kỳ dị. Rồi cả đám bỏ dí, màng theo cuộc tranh cãi dở dang bằng một ngôn ngữ xa lạ. Maria Clara cười vang:
- Bà ấy bảo mình sẽ có cả chục đứa con. Manuel không thích lắm, nhưng mình muốn thế. Mình cho cả đám trẻ lên chiếc “Lãng du” và dong buồm đi…
Livia vẫn nghe vẳng bên tai lời mụ thầy bói:
- Nhưng sẽ rất nguy hiểm…
Guma sẽ có được gì sau những chuyện nguy hiểm ấy? Hẳn chuyện đó có liên quan đến cuộc sống của anh trên đất cảng. Bãi biển Mar Grande trải dài ngút mắt về phía xa. Họ quay lại bến cảng. hai chiếc thuyền đã dỡ xong hàng. Giờ họ lo chiên cá và chuẩn bị bữa ăn tối. Guma và Manuel mỉm cười trước ngọn gió “breeze” thổi nhẹ mang theo hương vị cá chiên. Rồi họ quay về với việc bốc chuyển hàng lên thuyền.
Họ ra đi lúc đã gần nửa đêm. Biển vẫn lặng yên trên chặng đường vất vả khởi đi từ Mar Grande. Họ nghe vẳng từ mấy cn thuyền những giai điệu và bài hát di-gan bằng thứ ngôn ngữ kỳ lạ ấy. Thật hay, những cũng thật buồn. Guma nói với Livia:
- Những bài hát kia cứ như tiên tri cho những chuyện buồn đau sẽ đến…
Livia cúi đầu không đáp. Vô số vì sao vương vãi khắp bầu trời.
Mar Grande là một hải trình vất vả. Thuyền đến đây phải vô cùng thận trọng với các dải đá ngầm. Rất nhiều người đã chết đuối ở đây. Vào một đêm giông tố chính trên bãi đá ngầm này mà Jacques và cha là Raimundo đã chết. Guma đã tìm thấy xác họ trên đường trở về từ Cachoeira. Ông ta vẫn còn ghì chặt áo con trai, rõ ràng là đang gắng cứu gã. Và đếm ấy Judith trở thành góa phụ. Livia đã mỏi mắt chờ mong Guma trên bến cảng. Chính Rufino đã mang về tin Jacques chết. Livia vẫn không quên bà mẹ vợ của Jacques đã che chở khu nàng bỏ nhà theo Guma. Vậy là những rặng đá ngầm của Mar Grande đã vĩnh viễn cướp đi hai cha con Jacques, sóng đã nuốt đi, đã khỏa lấp trên thi thể họ… Mar Grande, con đường gian khổ với hàng chục thuyền bè qua mỗi ngày.
Mấy mụ thầy bói đã nói với Livia về một hiểm nguy đang chờ chồng nàng phía trước. Còn chặng đường gian khổ nào ở Mar Grande mà Guma sẽ phải vượt qua? Cuộc đời Livia đã không ít thất vọng và quá nhiều khắc khoải âu lo. Khi theo thuyền “Quả cảm” đến Mar Grande trái tìm nàng chỉ linh cảm thấy bao điều bất hạnh. Maria Clara cũng từng bảo nàng cô ta đã tiên đoán những điều tương tự sẽ đến với Guma.
Lộ trình vất vả ở Mar Grande đã nuốt đi bao sinh mạng con người! Một ngày nào đó sẽ đến lượt Guma, nhưng trước đó theo lời mấy mụ di-gan - anh còn phải trải qua những công việc đầy nguy hiểm. Không lẽ anh sẽ chỉ mãi đi theo hải trình nguy hiểm này? Ai biết được điều gì sẽ xảy ra trong cuộc sống? Ngay các mụ thầy bói di-gan cũng không thể biết, dù họ có thể nghe được tiếng nói của biển khơi qua các vỏ sò. Chính họ cũng không thể biết.
Livia đem về một nắm vỏ sò sặc sỡ làm khung ảnh để lồng bức hình của Guma đứng tựa thân cây gần chỗ các bậc thang đưa lên phố. Một hình khác có cả thuyền “Quả cảm” nàng cho vào phong bì gửi đến Iemanja để cầu nữ thần đừng mang anh đi, đừng cướp đi cha đứa trẻ nàng sắp có. Bởi Maria Clara nói đúng. Một sinh linh mới đã bắt đầu ngọ nguậy trong bụng Livia, một sinh vật đến ngày nào đó - như phần số an bài - rồi cũng sẽ ra khơi theo hải trình đầy gian khổ của Mar Grade.
