Một điều được coi là hiển nhiên và dân cảng tín chắc như đinh đóng cột: bác sĩ Rodrigo xuất thân từ một gia đình thủy thủ, có cha, ông và các bậc tiền nhân đều là hậu duệ của những người đi biển từng ngang dọc đại dương trên các con tàu và kiếm sống bằng cái nghề duy nhất ấy. Nếu không vậy thì làm sao giải thích nổi việc một bác sĩ có bằng cấp với trình độ cao lại từ bỏ các đường phố phồn hoa nơi đô thị đến ngụ cư tại một căn nhà nhỏ bên bờ biển cùng với bao nhiêu sách vở, một con mèo và hàng lô các bình rượu mạnh của mình. Lý do thất tình có vẻ không thỏa đáng. Bác sĩ Rodrigo còn quá trẻ để có thể mang theo căn bệnh vô phương cứu chữa ấy trong lòng. Điều hiển nhiên - như cánh thủy thủ, ngư dân và các chủ thuyền khẳng định - ông xuất thân từ một gia đình thủy thủ và luôn bị cuốn hút với biển. Và do bản thân gầy yếu, không thể lèo lái một con thuyền hay khuân vác những bao tải nặng, ông đã quyết định lo chữa trị cho những người đi biển, hồi sinh cho nhưng người dở sống dở chết được bão tố thả ra từ móng vuốt của mình. Ông thường cho tiền chôn cất những kẻ nghèo và giúp đỡ nhiều góa phụ, đôi khi cứu khỏi cảnh tội tù những kẻ bị bắt giữ do say sưa quá chén. Ông làm nhiều việc tốt cho người dân miền biển, tiếng tăm ông lan đến tận những vùng hẻo lánh không kém gì chiến công của những thủ thủ can trường. Nhưng cuộc sống của ông cũng có điều gì đó cánh thợ thuyền không hiểu. Dona Dulce có lẽ là người duy nhất biết rằng ông còn làm thơ về biển nhưng thường giấu đi bởi coi thơ ca quá yếu đuối với chủ đề biển cả. Dona Dulce cũng không hiểu vì sao ông lại sống ở đây trong khi bản thân giàu có và được kính trọng ngay ở những khu khá giả tại đô thành. Ông bận quần áo tồi tàn, không đeo cà vạt, và những khi không phải đi thăm bệnh (nhiều người được chữa miễn phí), ông thường ngồi trầm trâm hút tẩu bên cửa sổ, ngắm bức tranh hoành tráng của biển cả luôn thay đổi triền miên.
Buổi tối dân cảng thường đến nhà ông nghe đài, nghe nhạc phát đi từ những xứ sở khác. Họ đã quen thân với vị bác sĩ của mình và nhìn những cuốn sách day đẹp của ông như những người bạn (lúc đầu họ e ngại chúng như những rào cản ngăn mình với bác sĩ) và hầu như luôn kết thúc buổi tối với việc tắt đài và hát những bài ca miền biển của mình cho bác sĩ nghe.
Cuộc sống của ông trên đất cảng, cuộc sống của ông giữa mọi người và hoàn toàn vì họ chẳng có gì bí ẩn đối với riêng lão Francisco, người duy nhất đã có lần hỏi ông:
- Bác sĩ Rodrigo, cha ông từng là thủy thủ
- Theo tôi biết thì không, ông Francisco.
- Vậy ông nội ông…
- Tôi không biết ông nội, cha tôi cũng không có lúc nào kể về cuộc đời mình... - Rodrigo mỉm cười.
- Ông ấy là thủy thủ. - Lão Francisco khẳng định. - Tôi biết ông ấy. Thuyền trưởng một tàu lớn. Một người tốt, khắp vùng này ai cũng thích.
Và lão Francisco hầu như tin chắc việc mình từng biết ông nội Rodrigo bất chấp việc chính lão đã bịa ra chuyện đó vào lúc ấy. Lời đồn đại cũng khởi nguồn từ đây khiến mọi người đều tin rằng Rodrigo xuất thân từ một gia đình thủy thủ có nòi. Và ai cũng trông đợi một ngày đẹp trời nào đó bác sĩ Rodrigo sẽ thành hôn cùng cô giáo Dulce. Họ thường gặp gỡ, cùng dạo chơi, cùng trò chuyện… Tuy vậy họ chẳng bao giờ mong đám cưới đó, thậm chí còn bàn tính các chi tiết của ngày hội ấy. Vài người bạn gần gũi nhất của bác sĩ đôi khi cũng cho phép mình ngụ ý vài lời nhưng Rodrigo chỉ mỉm cười như muốn ẩn sâu hơn vào bộ đồ xoàng xĩnh của mình và nói lảng sang chuyện khác. Và ông quay về với những cuốn sách, nhưng bệnh nhân (đặc biết là một cậu bé bị lao) chiếm hầu hết thời gian ông có và ngắm nhìn biển cả.
Dạo đầu bác sĩ Rodrigo thường lên thành phố. Ông hy vọng những đề xuất cải thiện điều kiện vệ sinh cho cuộc sống người dân vùng biển của mình sẽ được đáp ứng. Điều đó đã không xảy ra. Ông không lên đó nữa. Dona Dulce vẫn mãi ngóng chờ điều kỳ diệu lớn lao sẽ đến. Cuộc sống trên bến cảng rồi sẽ đẹp biết bao. Và khi đó bác sĩ Rodrigo có thể viết những bài thơ để đời về biển, những áng thi ca tuyệt vời như chính biển khơi.
Guma bước vào căn buồng được dùng làm văn phòng của bác sĩ. Một phụ nữ to béo đang lắng nghe mẹ của đứa trẻ bị lao được bế trên tay. Cậu bé chỉ có da bọc xương đôi khi bật ho và cơn họ mạnh khiến nó khóc thét. Một cô gái trẻ ngồi ở góc phòng đưa mắt nhìn sợ hãi và lấy khăn che miệng. Người mẹ nói:
- Chúa tha tội cho tôi, đôi khi tôi nghĩ…, - Bà đưa tay che miệng, - giá Người mang nó đi còn hơn…Nó đau đớn khổ sở, hơn bất kỳ ai. Cứ ho hoài, suốt đêm…Tội nghiệp, cuộc sống với nó còn thú vui gì khi chơi đùa cũng không không được chứ? Đôi khi tôi cầu Chúa ban phước đưa. - Bà đưa ống tay áo quệt nước mắt và kéo lại vạt áo trên mình đứa trẻ đang ho. Nó vẫn ho và dường như hoàn toàn xa xôi, lạ lẫm với tất cả những gì đang xảy ra xung quanh.
Người phụ nữ to béo gật đầu, vẻ thông cảm. Cô gái trong góc hỏi:
- Nó bị ốm từ bao giờ thế?
- Nó bị cảm, rồi biến chứng tệ hơn, rồi nhiễm lao…
Người phụ nữ to béo khuyên:
- Bà đã đưa nó đến cha Alselmo chưa? Người ta nói…
- Rồi, nhưng ích lợi gì đâu… Bác sĩ Rodrigo cũng lo cho nó có khác gì cha đẻ…
- Iemanja muốn mang nó đi đấy. - Bà béo kết luận.
Guma hỏi:
- Dona Francisca, bác sĩ Rodrigo sắp rảnh chưa?
- Tôi không biết, Guma. Tiburcio đang ở trong ấy, nó bị đau chân… Con anh sao, cũng bệnh à?
- Không. Có chuyện khác…
Đứa bé lại ho. Người phụ nữ to béo quay sang Guma:
- Anh biết Mariana chứ? Vợ của Ze Pedrinho ấy…
- Dạ, tôi có biết.
- Bà ấy cũng bị lao. Gầy quắt đi như con cá khô, ho ra máu dữ dội như muốn vọt cả tim ra. Cha Alselmo cho uống thứ gì đó, thế là trở lại như bình thường.
- Với thằng Mundinho này thì chẳng ăn thua gì. Chính cha cũng bảo tôi mang cháu tới bác sĩ Rodrigo. Mà bác sĩ cũng đã làm đủ mọi cách có thể. Chắc chẳng còn hy vọng gì.
Cửa căn buồng dùng làm phòng khám chợt mở. Tiburclo khập khiễng bước ra. Bác sĩ xuất hiện trên ngưỡng cửa trong chiếc áo choàng trắng, khuôn mặt gầy xương xương của ông trông nghiêm nghị. Ông chào Guma:
- Cậu ốm ư, Guma?
- Bác sĩ, có chuyện cần bàn với ông. Rất gấp.
- Vào đi. - Ông quay sang cánh phụ nữ. - Chờ tôi một chút.
Vài phút sau họ bước ra, Rodrigo đã bận áo vest, tay cầm xắc cứu thương. Ông nói với mấy người phụ nữ:
- Khoảng hai giờ nữa tôi sẽ quay lại. Có chuyện gấp.
Ra đến cửa ông quay lại bảo người phụ nữ:
- Đừng quên cho cháu uống thuốc, Dona Francisca. Trước khi ăn nhé...
Trên đường ra cảng Rodrigo nói:
- Anh kể đi, chuyện gì đã xảy ra?
Guma thuật lại mọi chuyện. Với ông chẳng có gì phải giấu bởi ông là người của họ, như một thủy thủ. Guma kể về vụ ẩu đả, về cái chết của Rita, về vết thương của Traira:
- Thằng kia chết, còn Traira cũng rất nguy kịch, tội nghiệp...
Họ lội qua đám bùn cạnh cảng và leo lên chiếc thuyền của Jacques. Bác sĩ Rodrigo chui xuống khoang thuyền. Traira đang mê sảng và gọi tên các cô con gái của mình - Marta, Margarida, Raquel. Giờ thì ai cũng biết rằng Marta đã lớn, mười tám tuổi rồi, rất xinh đẹp, rằng Margarida thích chạy trên bãi đá sỏi ven bờ, thích vùng vẫy trên sông, có mới tóc dài và tuy mới mười bốn tuổi nhưng đã khiến mọi người phải ngoảnh nhìn... Nhưng người gã nhớ nhất là Raquel chưa đầy ba tuổi, nói năng bập bẹ với những từ kỳ quặc chợt nghĩ ra rất dễ thương...
Jacques nói:
- Anh ấy mê sảng suốt...
Marta, Margarida, Raquel... Gã gọi hoài những cái tên ấy, liên tục, không ngừng. Marta khâu vá giỏi, thậm chí đã bắt đầu sửa soạn của hồi môn cho chàng rể có thể hiện ra bất cứ lúc nào... Margarida chạy nhảy trên những tảng đá, chơi đùa trên bãi cát ven sông, bơi lội như cá... Raquel bi bô những lời chưa sõi về con búp bê cũ, kẻ duy nhất hiểu được nó. Raquel được gọi tên luôn, chính con bé là người gã nhớ nhất. Raquel đang chuyện trò với con búp bê nhỏ, nói sẽ cho nó vào góc phòng, nói bố hứa sẽ đem về một con búp bê mới tóc vàng thật đẹp... Và người cha đang hấp hối cứ gọi hoài tên Raquel, Marta và Margarida, cả tên người vợ với món cá nướng hẳn đang chờ y trong bữa cơm chiều, như mọi bữa...
Rodrigo xem xét kỹ vết thương. Kẻ hấp hối chẳng còn nghe được gì, không nhận biết ngay cả sự hiện diện của mọi người. Gã chỉ còn thấy ba cô con gái đang nhảy múa xung quanh, cười đùa vui vẻ. Marta, Margarida, Raquel. Đây là con búp bê mới Raquel đang ôm trong tay, con búp bê mới đang chuyện trò với nó, con búp bê gã đã mua trong chuyến đi kia. Gã đã đi xa trên một con tàu, đi xa trên một đám mây, và Marta, Margarida, Raquel vẫn đang nhảy múa trên cầu cảng, tay giơ cao như trong cái ngày hạnh phúc khi Traira trở về từ một chuyến đi xa và đặt xuống bàn những gì vừa sắm. Marta bận áo cưới, Margarida nhảy nhót nô đùa trên những tảng đá cạnh bờ sông, Raquel đang vỗ về con búp bê ôm trước ngực...
- Phải mổ thôi.
- Ông nói sao, bác sĩ?
- Cần phải gắp viên đạn ra... Cũng chưa biết sao... Phải đưa anh ta về nhà tôi. Anh ấy có gia đình không?
Traira vẫn đang lảm nhảm:
- Marta, Margarida, Raquel…
- Làm sao đưa anh ta đến đó được? - Jacques hỏi.
Rồi họ cũng tìm ra cách: dùng võng. Đầu tiên họ đưa thuyền đến cuối cảng, một nơi luôn vắng vẻ, đặt Traira lên võng và dùng sào khiêng gã đi. Tại nhà Rodrigo các dụng cụ đã được chuẩn bị sẵn sàng và cuộc mổ được tiến hành lập tức. Guma và Jacques phụ giúp và nhìn thấy vết thương được mở, viên đạn được lấy ra, thịt da được khâu lại. Trông cứ như khi rửa một con cá. Giờ Traira đã ngủ yên, không còn nhắc đến mấy đứa con, không còn gọi tên
Khi mọi việc xong, Guma hỏi:
- Liệu hắn có qua được không, bác sĩ?
- Tôi sợ anh ta không chịu nổi, Guma. Muộn quá… - Rodrigo đang rửa tay.
Guma và Jacques đứng yên nhìn tay chiến hữu. Khuôn mặt nhợt nhạt, đầu cạo nhẵn, thân hình to lớn mang vết thương trên bụng, gã trông như đã thoát đi như đã thuộc về một cõi xa xôi nào đó khác. Guma buột miệng:
- Gã đã có gia đình. Một vợ, ba con. Người thủy thủ chẳng nên lấy vợ.
Jacques cúi đầu. Một tháng nữa gã tính làm đám cưới. Bác sĩ Rodrigo hỏi:
- Gia đình anh ta ở đâu?
- Anh ta sống ở đâu đó tại Santo Arnaro…
- Cần phải báo tin…
- Chắc họ biết rồi… Tin dữ bay nhanh lắm…
- Cảnh sát có lẽ đã tới đó.
Bác sĩ Rodrigo nói:
- Các anh cứ lo việc của mình đi, tôi sẽ săn sóc anh ấy.
Họ đi ra. Đến cửa Guma quay nhìn lần nữa con người bất tỉnh đang nằm thở nặng nề. Bác sĩ Rodrigo còn lại một mình đang đưa mắt nhìn ra biển qua khung cửa sổ. Đời người đi biển thật nặng nề. Guma nói thủy thủ thì đừng nên lấy vợ. Nhất định sẽ có ngày gia đình lâm vào cảnh khốn cùng, sẽ có những Marta, Margarida, Raquel nào đó rơi vào vòng túng đói… Và Dona Dulce vẫn ước ao điều kỳ lạ lớn lao… Rodrigo những muốn quay lại với những vần thơ về biển, nhưng con người hấp hối kề bên như xua tan đi mọi tứ thơ. Và lần đầu tiên trong đời, Rodrigo nghĩ rằng nếu làm thơ về biển thì đó phải là những bài thơ vẽ lên cảnh đói nghèo khổ ải trong cuộc sống của người đi biển.
Cái chết đến thật nhẹ nhàng. Traira không còn đi trên con tàu lớn nữa. Rodrigo gọi Guma và Jacques. Traira nhìn thấy ba cái bóng bên giường. Gã không còn mê sảng. Gã chìa tay tạm biệt, hình ảnh gã thấy không phải là bác sĩ cùng hai bạn mình. Gã nhìn thấy ba cô con gái quanh giường, ba cô gái đã đánh thức gã dậy vì trời đã sáng rồi (ánh nắng đang rọi qua cửa sổ) và gã phải dậy để lên thuyền ra biển. Gã chìa tay, mỉm cười âu yếm (Rodrigo nắm lấy bàn tay ấy) và thầm thì những cái tên Marta, Margarida, Raquel, nhắc lại tên Raquel lần nữa, rồi đưa thuyền đi.
Gã đã ra đi trên con thuyền nhỏ của mình.
