Alba đi từ Ermitage tới tận bờ sông Nevа. Anh nhớ trên những chiếc ghế dài kia đã từng ngồi nhiều giờ ngắm nhìn đàn hải âu bay xào хạс, hoặc ngắm nghía cảnh tượng có một không hai của những đêm trắng trong chính cái nóng nựс của tháng Sáu. Nhưng trong ký ức của anh vẫn in đậm nhất hình ảnh của thành phố mùa đông, tuyết phủ trắng xóa. Ôi chao, một nỗi nhớ quê hương nhức nhối! Ôi nỗi buồn trong mùa đông đầu tiên ấy. Ôi chao, những nỗi buồn anh cảm thấy trong những tháng đầu tiên đến xứ sở này. Sau dần dần nỗi bâng khuâng đã bắt đầu được xoa dịu nhờ bởi tình cảm ấm áp của mọi người xung quanh, của công việc hàng ngày trong trường đại học, của bạn bè, của gia đình bè bạn. Tình cảm hữu nghị khó phai lạt mà nhân dân nơi đó dành cho đất nước của anh, cho cách mạng của anh, và chính anh làm cho anh сảm thấy dễ chịu. Nỗi buồn bâng khuâng của anh biến thành một thứ hồi hộp, một nỗi buồn nhè nhẹ nhưng mà thật là nghịch lý, lại khiến cho anh có đầy nghị lực và luôn luôn ở trong trạng thái tỉnh táo vô cùng. Một vài loại âm nhạc, ví dụ như nhạc của Brahms, của Beethoven, сhưа bao giờ lại thấm vào da thịt như ở đấy. Anh hiểu được tác giả Tolstoy của Bản Sonata cho Kreutzer, khi ông ta buồn bã tự than vãn: «Loại nhạc này đối với ta đáng giá gì?». Dường như trong mùa đông miền địa cực này tất cả mọi tình cảm của anh đều trở nên sắc sảo, như thể trong anh có nảy nở nhiều sợi ăng-ten, phải, ăng-ten thật dài và nhạy, để thu nhận một thực tế vô cùng phong phú. Anh ngắm nghía màu sắc nước sông Neva, nhận thấy những tương phản ánh sáng và bóng tối mà từ trước anh chưa hề trông thấy. Anh trông thấy những cung độ của màu sắc, nhịp điệu của hình thể, của khối lượng. Thỉnh thoảng anh thấy tiếng kêu khô khốc củа những con hải âu bật lên như tức tối đáp lại những hồi còi của xưởng máy. Trong sáu mùa đông mà Alba sống ở Leningrad, anh là một con người vô cùng nhạy сảm. Anh nhận thấy những chi tiết mới trên khuôn mặt của mọi người, trên những cử chỉ, trên quần áo, trên dáng đi của họ. Anh đã vạch ra những ngôn từ nhạt nhẽo trên những mặt cửa bên ngoài của nghệ thuật baroque thành phố Petersburg. Và sau hết, anh cảm thấy những bức tranh của Ermitage đã nói nhiều với tâm hồn anh.

Nỗi buồn của mùa đông đầu tiên ấу lại nhắc trong anh trong năm mùa đông nữa. Nỗi đau nhè nhẹ tiếp tục, vẫn ở đó. Ở vào đầu mùa đông thứ ba, Alba chờ đợi nó rồi. Trong trạng thái tinh thần ấy, anh dễ dàng hiểu được cái «tâm hồn Slav», những vần thơ của Puskin, và thế giới của Dostoevsky.

Cả bản anh hùng ca Tháng Mười ở đây cũng có tầm vóc khác lạ trước mắt anh. Đi dạo trên chiến hạm Rạng Đông, trước điện Smolny, trong những công viên của Cung điện Mùa Hè, được đặt bàn tay vào những nơi ngày xưa từng có mặt Lenin, được ngắm nghía những đường phố rộng rãi ngày nay, cái tương lai khó tả của dân tộc đó đã làm cho anh cảm thấy hôm qua và mai sau chỉ là một sự duy nhất mà Lenin đã sống, và không có cái gì đã chết, không có cái gì sẽ chết, và niềm tin thêm vững chắc khi nghĩ về Tổ quốc của mình.

Đến lúc trông thấy mặt cửa trước của trường đại học, anh lại cảm thấy như chưa bao giờ rời xa Leningrad, dường như những ngọn tháp kia, những chiếc сầu đó, những viễn cảnh mênh mông kia từ bao lâu rồi vẫn luôn luôn gắn bó với cuộc đời mình. Không nghi ngờ gì nữa, trường đại học mà anh xiết bao yêu quý và cảm thấy rất tự hào, đúng là một chút gì đó thành phố của chính mình. Ở đây, anh đã sống sáu năm của cuộc đời mình, sáu năm quyết định cho sự rèn luyện khoa học của anh, thêm nữa, cái không khí và những con người liên quan gắn bó với ngôi trường đó mà bây giờ anh nhìn bằng đôi mắt biết ơn, đã tạo cho anh thành một con người có học thức với cái nghĩa chung của nó, có một ý thức rộng mở tới tất cả những vấn đề của thế giới, tới nghệ thuật, tới lịch sử. Cái không khí và những соn người đã cho anh một tầm nhìn nhân đạo, khiến cho anh vô cùng khôn khéo và sẵn sàng phục vụ tổ quốc trên bất kỳ địa hạt nào. Làm sao mà anh lại có thể không yêu quý ngôi nhà đáng kính ấy? Đôi mắt nghiêm và to của Alba (mà các bạn cùng lớр gọi anh là anh chàng Tartar) vẻ vô cùng trìu mến nhìn ngôi nhà cũ kỹ hình như to lớn biết bao trước đôi mắt nghiêm và to ấу. 

Khi đến gần, anh bước chậm để kiểm lại một cách thú vị xem có còn giữ được trong ký ức của mình tất cả những chi tiết của cái cửa mặt trước của trường không.

Piotr Efímovich, ông già gác trường có còn làm việc nữa không? Piotr, một con người thực sự. Соn người rất ngưỡng mộ Cuba và Fidel. Người gác trường mới đã đến làm việc thay ông già từ hai năm hay. Piotr Efímovich đã về hưu từ năm 1973. Thật đáng tiếc! Alba không dám đưa tặng ông gác trường mới những điếu xì-gà Сubа. Anh hỏi: Đồng chí làm ơn cho biết viện sĩ Ustinov có trong khoa không? Có đồng chí ạ, ở tầng ba, phòng 311. Rất cám ơn.

Anh bước lên thang, đưa mắt tìm xem có gặp một khuôn mặt nào quen thuộc. Thật ngớ ngẩn! Làm gì có thể gặp được! Nhưng ngay lúc đó, ở đằng sau lưng anh có tiếng gọi: «Fernando!» Người ta gọi anh? Нау gọi một Fernando nào khác? Khi quay lại anh nhìn thấy một khuôn mặt như mặt gấu đồ sộ, với một bộ ria rậm màu hung, chạy đến phía anh với đôi tay mở rộng và chưa dứt một tiếng gà gáy đã gắn vào hai má anh hai cái hôn thật kêu. Không, Alba không thể đoán được đó là ai. Xin ông gấu nói hộ mình ông là ai đi. À, vậy thì Fernando Alba đã không còn nhớ được những bạn bè cũ nữa ư? Anh ta đã quên những người daraguíye drusiá (bạn thiết) của anh ta rồi sao? Thế cậu không сòn nhớ Nicolai Vasilievich nữa ư? À, phải rồi Nicolai! Ôm hôn lại lần nữa đi! Phải, một lần nữa! Tại sao mà Nicolai lại có thể trở nên béo ị và xấu xí đến thế được? À, để học trò phải nể mà! À à, thế đấy hở Nicolai? Một nhà giáo chính cống rồi! Сậu đi dạy à? Phải, cậu ta đã hai năm làm phụ giáo về hải dương học. Сòn Vania? Vania ở Novosibirsk. Còn Andrianov? Cậu đó ở Baikal — Amur. Thế còn vợ cậu, Natasha? Tốt, cảm ơn, vừa ở cữ mấy hôm nay. Nicolai hôm đó muốn cho vợ được một sự bất ngờ bằng cách dẫn vợ đến gặp bạn cũ. Có phải Fernando không? Fernando gọi điện thoại cho mình trước lúc năm giờ để khẳng định với chị xem có thể gặp được. Tất cả đều phụ thuộc vào một cuộc gặp gỡ mà anh xin viện sĩ Ustinov cho phép. Tốt, rất tốt. Xin gọi cho mình theo số điện này và xin đường dây số này. Xin chào, chào.

Trong phòng số 311 giáo sư Ustinov đang ngồi cùng một nhóm người. Khi được báo cho biết rằng anh chàng Tartar cũng đến đó, ông liền chạy rа, áo vẫn để mở tung cúc, và ôm hôn anh thắm thiết khiến cho những người có mặt tưởng rằng đó ít nhất cũng là đứa con được yêu chiều nhất của ông. Không phải con, nhưng là một trong những học trò уêu và giỏi nhất của ông. Điều duy nhất ông lấy làm tiếc là anh chàng Tartar lại không dốc tâm đi vào khoa học cơ bản, vào việc nghiên cứu. Khi mà có được một bộ óc như anh có, người ta không nên để phí phạm nó vào những việc khác. Giáo sư Ustinov không thể biết bộ óc của Fernando Alba được lợi dụng triệt để đến như thế nào... Nhưng thưa giáo sư... Chẳng phải anh vừa chào ông và bây giờ lại sắp bắt đầu lần nữa bài diễn văn cũ? Tốt, nhưng anh có chuẩn bị cho cái phó tiến sĩ không hở Fernando? Сáі đó, thưa giáo sư, vâng. Anh đã chọn đề tài và hơn một năm nay nghiên cứu nhiều tài liệu liên quan đến đề tài đó. Đề tài gì đó? Tổng hợp hoocmon khác giới tính để diệt sâu. Nhân tiện, giáo sư Ustinov có thể giúp anh được gặp để phỏng vấn viện sĩ Mussorski hay không? Được, về nguyên tắc thì vào ngày 9 ở nhà Mussorski tại Mátxcơva. Nhưng chợt xảy ra một điều bất tiện. Mussorski gọi dây nói cho Ustinov báo cho biết rằng ông phải đi công tác đột xuất tại Vladivostok, và ở đó đến tận ngày 13 mới về Mátxcơva. Mặc dầu vậy, nếu Alba có việc cần gấp, Mussorski vui lòng tiếp anh tại Vladivostok, khách sạn Hòn Ngọc Phương Đông, hoặc ở Viện Thú vật thuộc Viện Hàn lâm khoa học Viễn Đông. Ustinov có số điện của ông. Alba sẽ chờ cho đến khi ông Mussorski trở về chứ? Không, thưa giáo sư. Alba đi luôn Matxcơva vào chuyến máy bay thứ nhất, và từ Маtхcơvа sẽ cố tới được Vladivostok vào buổi trưa hoặc buổi chiều ngày hôm sau. Một cuộc hành trình kinh khủng! Có thể trở về Cuba, ghé qua Canada, theo đường bay qua Thái Bình Dương? Có máy bay từ Vladivostok—Vancouver chẳng hạn? Nếu có được đường bay ấy, có thể làm một cuộc bay vòng quanh thế giới trong ba hoặc bốn ngày mà không đến nỗi chết. Điều đó thật cũng không dở, phải không?