I

Sáng chủ nhật, trời sà xuống thấp hoài và mưa rơi rào rào…Trận mưa sáng này tiếp tục trận mưa đêm hôm qua. Những trận mưa trái mùa! Ít khi tháng giêng âm lịch mà miền Nam có mưa lớn như vậy. Nhưng chỉ trái mùa theo quan niệm thủ cực của người, trái lại với cây cỏ thì những giọt mưa rả rich vào giữa mùa nắng này mới quý làm sao. Vào lúc mưa thưa hạt hay tạm dứt, cây phượng ngoài sân rủ cành xuống la đà như vừa thưởng thức dư vị trận mưa qua vừa thảnh thơi chờ đợi trận mưa tới. Không biết là lần thứ mấy trời lại âm u thấp xuống. Và mưa rơi. Thanh vẫn ngồi nguyên chỗ cũ nhưng đưa mắt nhìn quanh gian nhà và dừng mắt lại nơi treo áo mưa.

-    Phải đến thăm Tú vào đúng lúc mưa này – Thanh nghĩ – chỉ còn một tuần nữa tới ngày cưới.

Vẫn từ chỗ ngồi nhìn qua cánh cửa hé mở, Thanh thoáng thấy dáng cô nữ y tá lướt qua đường, khuôn mặt trái soan, đôi môi màu đậm đà hơn. Thanh thấy cô ngước nhìn trời đón những hạt mưa lất phất, vô cớ nhoẻn miệng cười, hàm răng trắng đều, rồi khuất. Từ ngày Thanh sắp lấy vợ, cô không “xung phong” giúp Thanh viện bếp như xưa nữa; hơn thế mỗi khi qua cửa cô cũng chẳng buồn đưa mắt nhìn vào nhà. Cửa nhà Thanh hôm nay tuy hé mở, nhưng với cô cánh cửa đó đã vĩnh viễn đóng, Thanh giữ lấy hình dáng cuối cùng của cô trong trí nhớ - (lúc cô ngửa mặt nghìn trời đón những hạt mưa lất phất) – để tiếp tục nghĩ thầm: “Mình chỉ phải cúi xuống một chút và hai khuôn mặt giáp nhau theo một giác độ nào đó là gặp được đôi môi ấy như đêm hôm nào lần đầu tiên hôn Tú”.

Thanh chưa kịp đứng dậy khoác áo mưa thì mưa đã tạnh. Mưa tạnh hẳn chăng vì trời hết âm u và sáng dần… Chợt một tia nắng vàng lọt khỏi kẽ mây chiếu xuống, phút chốc vạn vật chan hòa trong nắng vàng như một nụ cười bát ngát. Cả nắng cả mưa đều hữu lý! Nhưng giờ đây nắng, việc khoác áo ra đi trở thành vô lý và cả việc đến thăm Tú cũng không còn động cơ quyến rũ. Sự vắng lặng của căn nhà lúc này thật hợp với lòng ước muốn của Thanh.

II

Thời còn ở Hà Nội Thanh đã ưa đọc sách Phật vì luôn luôn được nghe cha – Khóa giảng về đạo Phật. Thanh thuộc các mẩu chuyện đạo, các dụ trong kinh Phật và thuộc lòng những điểm chính đời đức Thế Tôn để kể lại cho người khác nghe, Thanh kể thuộc lòng:

   “Gần 3.000 năm về trước, thái tử Tất Đạt Đa sau khi dạo khắp bốn cửa thành mục kích những thảm cảnh già, đau, ốm, chết, ngài bỏ cung điện quốc thành đến rừng khổ hạnh nơi Núi Tuyết quyết chi tu hành những mong tìm đường giải thoát cho chúng sinh. Mỗi ngày chỉ ăn một hột vừng, thân thể gầy ốm xiêu đổ mà Đạo chẳng tìm ra, ngài thấy rằng tu khổ hạnh đầy đọa xác thân không phải là con đường tìm ra Đạo. Một lần xuống sông Ni Liên Thuyền tắm gội gặp người dâng sữa ngài uống sức khỏe hồi phục ngài lần đi đến cội Bồ đề mát mẻ ngồi xuống phát thệ rằng nếu không thành đạo sẽ không dời khỏi chỗ đó”.

Câu chuyện về tiều sử đức Phật Thích Ca trên, Thanh nói được một năm sang năm thứ hai, Thanh thuộc thêm chi tiết đoạn cuối:

“ Đêm đó ngài át được tất cả các ma quái. Quỷ vương Mara chúa tể của ái tình và tử thần – đã vận dụng hết sức lực mà cũng không làm loạn tâm Bồ tát canh hai ngài chứng quả Túc Mệnh Minh thấu suốt được quá khức; canh ba ngài chứng quả Thiện Nhãn Minh thấu lẽ sang, trụ, dị, diệt của vạn pháp; canh tư ngài chứng quả Lậu Tận Minh biết rõ nguồn gốc đau khổ của chúng sinh là vô minh. Vì chúng sinh ngài không nhập Niết bàn tịch mịch mà còn ở lại bốn mươi chín năm truyền đạo gieo hạt từ bi bác ái làm cầu nối giữa Mê và Ngộ giữa phù hoa của thế sự với an lạch của chân tâm”.

Thoạt đầu, cậu học trò Thanh kể sự tích của đức Phật cho bè bạn nghe như con vẹt nhưng rồi lâu dần có một cái gì siêu hình của đạo Phật thấm vào tâm hồn cậu như hương sen thấm vào cánh trà, như một hạt giống nảy mầm rồi bén rễ vào đất màu. Tính tình Thanh từ nhỏ vẫn trầm mặc, càng lớn Thanh càng tra suy nghĩ. Vô tình thái độ tra ngó vào trong đó đã hợp với thái độ nhà Phật đặt con người đối diện với chính mình để vừa nhìn vào điểm nguồn cội ở chính mình vừa vì thế mà quản thấu cả vũ trụ vô biên.

Ngày đó Khóa có lần nhập cảng một chuyến phim ảnh Kodak, được hang sản xuất biếu những bức hình đẹp để quảng cáo. Khóa chọn treo trên tường hình một thiếu nữ mặc áo voan ngồi trong phòng trang điểm, đùi và ngực có đôi chút hớ hênh. Đi học về thấy thế Thanh lên tiếng thống trách bố mẹ: cậu mợ treo bức hình đó người ta cười cho không đúng đắn!

Khi Thanh đã lên gác Khóa đưa mắt nhìn vợ mỉm cười nói:

-    Cái thằng nó lại “bảo hoàng hơn vua” muốn vượt cả bố nó về phương tiện diệt dục trong đạo Phật!

Rút cuộc Khóa phải nhượng bộ mà cất bức hình đó đi, treo thay vào bức hình khác chụp lũ cả vàng đương bơi trong bể kính.

Thanh tiếp tục đọc những sách khảo luận về đạo Phật, những kinh phật, những nguyệt san truyền bá Phật giáo. Bước vào rừng Thiền như chim trích lạc vào khu rừng già nhưng Thanh quyết tâm gỡ mối bằng cách ghi chép những nét chính. Chân lý vốn đơn giản nhưng khi đã chuyển mình thì thiên sinh vạn biệt, ghi chép chính là để giữ vững những giường mối hoặc lần theo một khía cạnh thiên sinh vạn biệt đó mà tiến tới chân lý. Thành thử nếu vui vui nhận xét kỹ ta thấy có sự tiến triển từ Khóa (đời cha) đến Thanh (đời con); đạo Phật tràn bờ và hỗn mang ở Khóa thì bắt đầu được gỡ mối cố sắp xếp cho thành hệ thống ở Thanh.

Đọc những ghi chú của mình, nói và giải thích về những ghi chú của mình, suy nghĩ về những ghi chú của mình, Thanh lắng lòng lại và muốn thể hiện hơn không trong trí mình. Ngày lên trung học đệ nhị cấp cũng là ngày Thanh bắt đầu vào ngành hội họa. Ngày đó tại Hà Nội có hai giáo sư hội họa dạy lớp riêng: họa sĩ C; và họa sĩ N. Thanh đã theo học họa sĩ C. chẳng phải họa sĩ này đã trang trí cho đêm kịch kỷ niệm ngày Phật đản tại nhà Hát Lớn mà vị họa sĩ C. giữ được phong độ bất khuất của người nghệ sĩ trong khi N. mở phòng triển lãm dành khoảng trọng vọng nhất tại giữa phòng để treo bức hình lớn nhất của viên thủ tướng! Sau đó N. còn đi cầu cạnh viên thủ tướng cử đại diện đến khai mạc. N. biết làm như vậy sẽ được giới chính quyền xu nịnh đương thời mua nhiều tranh. Quả thực N. đã không nhầm. Nhưng cũng vào hôm khai mạc một nhà văn quen biết cùng thế hệ với N. dừng lại khá lâu trước bức họa chân dung viên thủ tướng. N.đon đả tiến lại, nhà văn vẫn ra chiều ngắm nghía bức chân dung gật gù nói rất ngọt: “Cả phòng hội họa có bức này toa vẽ đạt hơn cả!”

Thanh theo học hội họa được ba năm thì hiệp định Genève.

Cũng là năm Khóa cam chịu khánh tận, di cư vào Nam với hai bàn tay trắng, Chân ướt chân ráo tới Sài Gòn, Khóa đã cùng vợ đi Nha Trang giúp một người bạn thầu khoán. Thanh ở lại Sài Gòn, thuê túp lều tranh gần đường Chi Hòa, một mặt giúp việc trình bày và minh họa cho tờ Văn Hóa của Khiết một mặt trai dồi nghệ thuật bằng những tác phẩm vẽ bột màu hoặc sơn dầu.

Khám phá ra Thanh là họa sĩ, Khiết – Ông chủ báo Văn Hóa – mừng như tìm được một đồng chí trung kiên trên con đường cách mạng. Khiết gọi Thanh là “họa sĩ nhà”.

    III    

Hà Nội yên tĩnh với mặt hồ gươm phẳng in bóng tháp rùa, với chùa Trấn Võ uy nghi, với hồ Tây rộng càng rộng mênh mông mỗi buổi chiều mặt trời ngả bóng về phía núi Ba Vì xa. Cánh đồng trung châu miền Bắc yên tĩnh với những lũy tre làng, với những cánh đồng bát ngát, với tiếng chuông thu không. Ở cảnh trí miền Bắc như vậy Thanh mới có thể lắng lòng lại mà suy nghiệm về lý chân không của nhà Phật. Vào trong Nam ở giữa Sài Gòn với ánh nắng chói chang với nhà cao, đường lớn, phố bụ, xe cộ đủ loại đi lại như mắc cửi, đạo tâm của Thanh gặp dịp cọ sát với thực tế và Thanh được dịp thể hiện cá tính.

Đi vào không khi chan hòa ánh nắng miền Nam, thuê nhà một mình ở Chí Hòa, thoạt tiên là sự thức giấc của tình trai. Năm 1954 – năm vào Nam – Thanh đã hai mươi bốn. Sự “thức giấc” như vậy xem ra là muộn.

Căn nhà tranh Thanh thuê lụp xụp nhưng rất thơ mộng ở chỗ trước căn nhà có một khoảng sân nhỏ giải cuội, giữa sân có cây phượng vĩ khá cao vào mùa nắng tháng giêng, tháng hai, tháng ba dương lịch hoa nở đỏ ối và những lá nhỏ rụng xuống màu vàng óng. Bên trong căn nhà ngổn nganh giá vẽ palette, ống bút, sơn, hộp màu, khung, tranh cũ, tranh mới, tranh vẽ dở, trên tường ván ghim những bản vẽ phác lớn nhỏ đủ cỡ. Bàn làm việc bằng gỗ tạp. Trên mặt bàn có tấm kính lớn đôi chỗ mẻ vỡ, dưới tấm kính cũng ngổn nganh những croquis nhỏ. Thứ đồ sộ nhất và cũng trang trọng nhất trong căn nhà là cái giường gỗ lớn, thấp trên có nệm và phủ một tấm nhung đỏ thẫm màu tiết kê. Thứ khăn giải giường nhung này là di ảnh thời gia đình Khóa còn phong lưu ở Hà Nội. Phải nhìn cái giường gỗ thấp, rộng thênh  thang đã rất hợp thời trang đó lại còn phủ một lần nhung vương giả mới thấy hết cái khôi hài của căn nhà tranh lụp sụp làm bối cảnh cho nó.

Một hôm bộ ba Tân, Kha, Luận trong gia đình Văn Hóa bất chợt xuống đường Chí Hòa tìm tới thăm Thanh.Tân đã trố mắt hết nhìn cái giường lại quay nhìn Thanh mấy lần rồi mới phát biểu một câu:

-    Thế này thì thế gian này tout est possible!

Kha không dấu được them muốn, nằm làn lên giường quay mặt vào tường tưởng có thể lập tức làm một giấc ngon lành, trong khi đó Luận vỗ vai Thanh khẽ nháy mắt hỏi:

-    Cậu đã ngủ với người đàn bà nào trên giường này chưa?

Nghe cái điệu Thanh cười hềnh hệch Luận biết là “thằng bé chưa dám” càng lắc đầu ngao ngắn hơn:

-    Rõ hoài! Rõ hoài!

Ngay sát nhà Thanh là căn nhà hai tầng đồ sộ nhưng không có lấy một mẩu sân và để trang trí cho cái khối gạch, gỗ, sắt khô khan ấy một ít màu xanh thiên nhiên, chủ nhà cho treo lủng lẳng trước liền đinh mấy giỏ phong lan. Thành thử căn nhà tranh nhỏ xíu của Thanh với sân rải cuội, với cây phượng, với hoa phượng, với lá phượng, với bóng Phượng đổ xuống ngả ngớn đã như một nụ cười xinh xắn đơn giản nhưng bất tuyệt của thiên nhiên.

Các trẻ em quanh xóm (rất nhiều) khoái “chú Thanh” (chúng gọi thế) vô cùng vì chú Thanh hiền hay vẽ chúng nó, vì khi chú Thanh đi vắng chỉ khóa cửa trong nhà, chúng vẫn có thể tự tiện vào sân chơi dưới bóng phượng.

Mỗi khi Thanh đi vắng khóa cửa lại người ta đọc thấy hàng chữ viết bằng sơn trắng lớn thoạt trông tưởng là hàng khẩu hiệu: “Thư từ sách báo xin ném vào trong nhà!”

Mấy cô gái quanh xóm: cô chủ hiệu may, nữ y tá, nữ thư ký cũng ra chiều mến Thanh. Những khi giữa tháng tiền gần hết không thể đi ăn hiệu được, các cô xung phong thổi cơm, làm thức ăn giúp Thanh. Các cô cũng có chú ý đến cái giường “thật bảo” của Thanh, trong thâm tâm chắc các cô nghĩ rằng mình đương giúp đỡ một hoàng  tử trá hình. Giúp đỡ Thanh như vậy các cô vừa thỏa được lòng vị tha vừa thỏa được lòng vị kỷ một cách trong sạch: gần đàn ông mà vẫn giữ tròn danh tiết (Thanh hiền lắm! Thanh có biết nói đùa cho sự hiện diện của các cô thêm duyên nhưng không bao giờ Thanh đi xa hơn. Nói theo danh từ nhà Phật, có nhân mà chưa gặp duyên chăng?)

Trên đường Chí Hòa có một khu cư xá công chức thiết lập từ hồi Pháp thuộc, đó là những căn biệt thự xinh xắn và những biệt thự nào cũng cố triệt để lợi dụng khoảng sân trống để trồng cây, những cây đều đã lớn. Chính giữa khu cư xá là một ngôi chùa cổ, sáng chủ nhật nào các em đồng nam đồng nữ của gia đình Phật tử khu này cũng đến họp bạn và theo học Phật pháp dưới sự hướng dẫn của mấy anh chị đoàn trưởng. Một buổi sáng chủ nhật “chú Thanh” đã theo mấy cháu Phật tử đến chùa được ban huynh trưởng hết sức quý mến giới thiệu với hai vị cố vấn giáo lý và cố vấn gia đình cùng các bác gia trưởng nam và nữ, các bác bảo trợ trưởng và phó.

Thanh vẽ caricature hai chị trưởng của gia đình Phật giáo và cũng là hai chị em ruột: Sâm và Tình. Khi ra về Sâm, Tình có vào thăm túp lều tranh của Thanh và cùng cười rất nhiều về chỗ ở đó. ối cảm tình của hai nàng biểu lộ với Thanh khá rõ rệt vì thứ vui tính hiền lành và căn nhà ngộ nghĩnh của Thanh cũng có, vì Thanh đã vẽ caricature cho hai nàng cũng có. Tuy là ký họa nhưng Thanh vẫn làm nổi bật những nét đẹp của hai nàng. Sâm – cô chị - hơi đẫy người, nước da trắng, màu trắng mịn như mỡ đông (nói theo cách ca ngợi trong kinh Thi), đôi mắt tròn, thật tròn, từ xa nhìn lại càng thấy rõ đôi mắt nhung đó mở lớn với một chút ngơ ngác đáng yêu trên khuôn mặt đôn hậu. Vẻ khêu gợi ở thân hình hơi đẫy của Sâm có mâu thuẫn với đôi mắt và khuôn mặt thơ ngây của nàng. Nét ký họa của Thanh đã khéo ghi được một cách thông minh cái lý thú của hai vẻ mâu thuẫn đó. Nhìn gần trên mép Sâm xanh phớt một hàng long tơ. Điểm đó làm nhan sắc của nạng đuối đi đôi chút.

Tình có nét mặt rất thanh tú, nhìn thẳng khuôn mặt trái xoan đó đã đẹp, nhìn nghiêng những nét thanh tú càng nổi bật, nhất là khi nàng chỉ mỉm cười. Vừng trán hơi thấp một cách âu yếm, mớ tóc đen dầy của nàng rủ xõa xuống nganh vai và đóng khung lấy khuôn mặt đẹp đó. Thanh nghĩ đến một trái đào chín nặng từ một cành non nằm nũng nịu trên một mớ bòng bong mưỡi mà. Thân hình Tình không đẫy như Sâm mà thon và chắc lẳn khi đi, đôi cẳng cao của Tình hơi đẩy cho thân hình đổ về phía trước như sẵn sang muốn ngã vào đôi cánh tay người yêu Thanh chỉ không bằng lòng có nụ cười của nàng, nụ cười hơi đần với hai chiếc răng cửa phẳng…quá phẳng.

Nụ cười kém duyên đó đã làm bất lợi lây cho giọng nói của nàng mà Thanh nghe như một người dày lưỡi.

Lần đầu tiên Thanh đã phân tích quá soi mới hai vẻ đẹp đó. Nắng miền Nam đã thấm vào hồn Thanh? Vả chăng Thanh đã hai mươi bốn tuổi rồi còn gì! Thanh có đến nhà thăm hai nàng, và chủ nhật nào cũng đến chàu họp vui, chỉ tránh giờ lễ.

Tại sao Thanh tránh giờ lễ?

Ngày đầu dự khóa lễ chính thức, thoạt tiếng niệm Phật của các em đồng nam đồng nữ Thanh nghe thấy ngộ nghĩnh như những nét vẽ bằng âm thanh một dãy đồi lên xuống rất đều. rồi Thanh cũng theo mọi người khi đứng thẳng đọc, khi quỳ đọc, khi xá rồi đọc tiếp, khi cùng đứng chờ vị đại đức chủ lễ cắm hương lên lư rồi mới đọc tiếp (cuốn sách nhỏ “Nghi thức tụng niệm” Thanh cầm trên tay) Thanh thấy các em đồng nam đồng nữ đã thuộc lầu các bài niệm, giọng các em đều đều làm chàng thảng thối khởi sự tự đặt vấn đề.

Đọc sách Phật, nghiên cứu đạo Phật lâu nhưng mãi tới hôm đó Thanh mới trực tiếp chứng kiến cuộc hành lễ. Đạo Phật ở nước nhà đã bắt đầu chú trọng đến hình thức, điều đó không phải là dở nhưng rồi liệu có sa vào khuyết điểm vì quá chú trọng vào hình thức mà lợi tụng niệm sẽ thành máy móc, hoặc làm đần người đi? Đó là một sự ám sát linh hồn không thể dung  thứ được.

Hôm sau cũng đúng lúc Thanh còn đương loay hoay với những ý nghĩ trên thì Sâm, Tình đến.

-    Anh Thanh đi chứ? – Tiếng Sâm nói kèm theo tiếng cười của Tình.

-    Mời các chị vào đây, tôi sửa soạn xong rồi.

Nói là sửa soạn xong rồi nhưng Thanh đã sửa soạn gì đâu. Khi Sâm, tình bước vào Thanh đứng dậy nhường giường cho hai nàng ngồi. Tính nén ngồi xuống chăm chú nhìn Thanh lồng bít tất vào chân, sâm thì cúi nhìn nệm giường tay vân vê mép nhung. Chiều thứ bảy đó, hai nàng đã đúng hẹn đến rủ Thanh để cả ba cùng tới nhà Tú xem Tú dượt cho mấy em Phật tử vũ khúc Quay lo mà các em sẽ trình diễn vào dịp kỷ niệm đức Phật thành đạo tuần tới.

Tú là cô gái Nam, quê ở Trà Vinh cùng học với Sâm, Tình ở trường Gia Long.

Thoạt Tý e lệ khi thấy có thêm Thanh là người đàn ông lạ, Nàng mời Thanh ngồi giọng lí nhí. Nàng lấy phấn đánh dấu vị trí của từng em, sau em chia thành ba cặp. Khi bắt đầu dượt cho các em nàng hoàn toàn quên hết người xung quanh. Nàng khen em này, sửa lại bước đi cho em nọ, nàng vỗ mạnh tay làm nhịp, đôi mắt chăm chú theo dõi… Vũ khúc quay lơ các em vừa ca vừa múa đã gần thuộc hết, chỉ còn bỡ ngỡ đôi chút ở phần điệp khúc.

Điệp khúc, Tú hát:

Nhẹ bàn tay

Guồng quay quay tít nỗi lòng vui vui.

Các em nghe chị nè – “Nhẹ bàn tay” – Ngồi xuống luôn. Nghe chữ “Mừng” quay sang bên phải Trật rồi cưng! Bữa hôm em đi trật bị rầy hoài nhớ không?

“Mừng duyên thắm” – (Thanh lắng nghe giọng Tú cao vút) – Đổi chân này – Đó được rồi đó.

“Má hồng sau”… - Này cưng dòm chị đây… (Thanh ngửng nhìn thẳng về phía Tú tưởng như lời vừa rồi là Tú nói với mình. Hai tai Tú có đeo vòng khuyến lớn, lông mày có tô đậm đôi chút).

Gió lay cành trúc… thì cưng đi lên nghe không hai tay cầm đũa vẫn vậy, em bên tay mặt vẫn tiến vô mà vô chính giữa…

Gió giục vừng đông… Chỗ này các em phải giơ tay lên như đỡ bình trên vai vậy.

Hương tơ quyện với hương đồng…Quyện với hương đồng…

(Thanh lắng nghe Tú nhắc lại, tiếng nàng nhẹ nhàng như lời kêu gọi thiết tha của chính nàng thốt ra để tự kiểm soát tình duyên).

Guồng quay quay tít…Hổng được, xây mặt lại đi thục lùi nghe. Bây giờ cưng trở lại chỗ cũ đặng đi thục lùi nghe.

Hương lơ quyệt với hương đồng…Guồng quay quay tít…em nghe câu thứ nhức qua câu thứ nhì thì bước trở lên!

…Nỗi lòng vui vui…Em bước xéo lên một bước ở đó coi được rồi đó.

(Giọng nói hồn hậu miền Nam của Tú khi vừa cất lên đã bám chặt lấy hồn Thanh rồi thấm dần…thấm dần…xuống chiều sâu, giọng nói càng về sau càng quyến rũ nghe vui vui, đầm ấm thân mật, dịu dàng).

-    Em bước xéo lên một bước, ừ đó coi được rồi đó. Coi chừng chưn em nè, chưn dựt không trúng thành ra coi lộn xộn. Một hai ba…ba hơi dựt lại. Trật rồi cưng! Đừng bước dài quá nghe cưng, bước vừa vừa thôi, dựt lại chút xíu nữa nghe cưng. Khi nghe chị hát lại “Nỗi lòng vui vui…” tay trái em phải qua bên này, tay mặt để vô bên hông này.

Thôi các em nghỉ nghe. Mấy lần trước về nhà chắc rượt dữ lắm hả? Lần này cũng vậy nghe, mai rượt một buổi chút nữa là rồi đó.

Vẻ hoạt động ở Tú ngừng khi buổi tập dứt, vẻ e dè phút đầu không còn vì thế nét thùy mị của Tú càng thêm trong sáng. Thanh không ngừng kín đáo theo dõi cử chỉ của Tú khi trở lại tiếp chuyện Sâm, Tình và Thanh. Khi thì Tú đặt tay lên ngang ngực chớp chớp mắt, khi  thì Tú để một ngón tay trỏ lên má rồi ngước nhìn người đối thoại cười mỉm, vành môi như vành trăng thượng tuần mọng ánh sáng hy vọng.

-    Chiều mai anh Thanh có đến xem rượt lại nữa không? – Tình hỏi Thanh khi ba người đã ra ngoài đường.

-    Có chứ - Thanh đáp.

-    Mai đến lượt anh phải đến đón chúng tôi ở chùa – Sâm nói.

Thanh cười thay cho lời đáp ưng ý.

Tình tiếp:

-    Tú tốt đấy chứ chị Sâm? Chị Tú theo công giáo đấy anh Thanh ạ.

Thanh đưa ngón tay trỏ lên miệng như để giữ câu hỏi chực buột ra: “chị Tú là người công giáo à?”

-    Chị Tú – vẫn lời Tình – thích võ và yêu trẻ lắm.

Chia tay cùng Sâm, Tình rồi Thanh đứng lại ở đầu ngõ xóm trước cửa nhà ông y tá trưởng bệnh viện Bình – dân. Ông này đương từ chối không nhận tiền của cụ Đông Y cùng xóm – cụ bị áp lực máu cao được ông tiêm giúp. Bên đòi giả cũng nhiệt tình, bên từ chối cũng cương quyết một cách thân ái.

-    Ông không nhận tôi không bằng lòng chút nào!

-    Cụ ơi, sao cụ lẩn thẩn thế, tình hàng xóm với nhau, đây chính là bổn phận của tôi.

Cũng có thể - Thanh nghĩa – bên đòi giả đã biết chắc rằng bên kia nhất định chẳng chịu lấy nào và bên được giả cũng cần được bên kia đòi giả thật sự để cương quyết từ chối mà biểu lộ lòng thân ái của mình, rút cục khi đôi bên chia tay cả hai cùng không mất gì mà cùng được rất nhiều ở chỗ cùng cảm thấy tâm hồn nới rộng.

-    Kìa sao anh lại mua chiếc mũ mới? – anh công nhân 1 hỏi anh công nhân 2 (cả hai anh cùng ở trong cuối hẻm).

-    Úi chao, đáng là bao – anh công nhân 2 đáp:

-    Nhưng mà cái cũ của anh là tôi mượn.

-    Thì anh cứ giữ mà dùng!

-    Cha chả là tức – anh công nhân 1 nói bằng giọng hài hước thông minh – thù này biết bao giờ ta giả được đây?

Rồi anh công nhân 1 kéo anh công nhân 2 ra đường lớn:

-    Thì hãy ra đây kiếm một chai “la de” lai rai dăm ba sợi chứ!

Tú ơi, chúng ta có thể yêu nhau trong tình yêu cởi mở của hai anh công nhân và thay vào chai “la de” kia sẽ là thức rượu nồng đêm hợp cẩn?

Tú đã nhập thể vào hiện hữu của Thanh?

IV

Ba giờ rưỡi gà gáy sáng, 4 giờ gà gáy sáng, bốn giờ rưỡi gà gáy sáng. Thanh mở cửa ra sân, đỉnh trời mây có nhiều vệt màu xám tư chân trời có dâng lên màu ánh sáng vàng nhạt hồi hộp. Thấp thoáng ánh đèn đây đó lọt qua khe cửa như tương tư nhau vẫy nhau thầm lặng. Sáng chủ nhật này Thanh đến tìm Luận, Kha từ sớm tại tòa soạn Văn Hóa lại được gặp luôn cả Khiết ông chủ báo nữa. Bốn người cùng đi ăn sáng.

Trong câu chuyện Khiết nêu một nhận xét về tuổi tác.

-    Có thể tạm lấy năm 1910 phân móc tuổi – Khiết nói – Những người sinh từ 1910 trở về trước là thế hệ cũ, hoàn toàn bỡ ngỡ trước văn hóa Tây phương; sinh vào khoảng từ 1910 đến 1930 là thế hệ lý tưởng của giai đoạn lịch sử này, họ hiểu văn hóa cũ, họ tiếp nhận văn hóa mới, họ là hiện thân của đau khổ vì từng trải ngoại xâm, chứng kiến cách mạng đổ vỡ, là nạn nhân của bao xảo quyệt lưu manh đầu cơ chính trị. Những người sinh tử sau 1930 thuộc một thế hệ mới hẳn, những người đại diện cho nền văn hóa cũ như những ngôi sao vừa chìm xuống chân trời Tây khi chính họ là những ngôi sao mới vừa xuất hiện ở chân trời Đông. Trên văn đàn có biết bao nhiêu tác giải thuộc thế hệ sau 1930. Tác phẩm đầu tay của họ chói lọi như 1 nhát gươm thần nhưng hãy coi chừng để đừng ngắn ngủi như loáng gươm, sau khi đã dốc hết bầu tâm sự ở tác phẩm đầu chớ để những tác phẩm sau trở thành tầm thường nghèo nàn hoặc lẩm cẩm lắp lại những ý đã nói ở tác phẩm đầu: Mình lại ăn cắp chính mình. Nếu những thiên tài thế hệ sau 1930 mà mai một, trách nhiệm chính là thế hệ 1910 – 1930 chúng ta phải gánh. Chúng ta chưa đặt được chút nền móng vững chãi gì cho thế hệ sau, chúng ta chưa phản ảnh được hết nếp sống của dân tộc trong cái thế dung hòa hai nền văn hóa Đông và Tây, thế hệ chúng ta sống phong phú trong đau khổ mà chúng ta chưa hoàn thành được… một bức bích họa ghi chú lấy muôn một vẻ hùng vĩ của bước thăng trầm đó.

“Anh thuộc thế hệ sau 1930 – Thanh hướng ý nghĩ về Tú để tự nhủ thầm – gặp Tú anh bị tiếng sét ái tình tâm sự anh cần trải lên giấy trắng, anh chỉ viết một tác phẩm duy nhất để tránh về sau mình khỏi ăn cắp của chính mình như lời bác Khiết nói, anh sẽ viết về đôi ta, viết về anh và em, Tú ạh”

Câu chuyện của Khiết tận cùng bằng thuật tin một số chính khách bù nhìn cho thực dân Pháp trước đây hiện sống sung túc ở Pháp với số tiền chuyển ngân của họ. Dời khỏi đất mẹ dể lại một gia tài nghiêng ngả cho dân tộc, họ ra đi như một người ngoại quốc biết lo xa và họ có thể sống cha truyền con nối trên đất nước người và đọc tin tức bên đất nước nhà bằng tâm trạng bàng quan nếu không phải là tâm trạng tự nhủ của kẻ cao kiến “Nguy bang bất nhập loạn bang bất cư”

Ba giờ chiều y hẹn, Thanh tới chùa để đón Sâm, Tình đúng lúc chùa đương làm lễ cầu hồn tử sĩ. Mỗi người cầm một bản roneo đồng thanh tụng bài Truy niệm chiến sĩ trận vong của thầy SA DI THÍCH THIỆN AN. Những nét đồi âm t hanh lên xuống đều đều:

Đền …nợ…nước…càng…, nung…gan…mật…

Nêu…gương…hùng…dung…nghênh…ngang…giữa…trời…

Tình quỳ lấp sau cái cột gạch lớn ngăn giữa hai gian chùa, Thanh chỉ thấy rõ Sâm. Nhìn xa một chút màu da trắng mịn như mỡ đông của Sâm càng đẹp. Nàng chắp hai tay, ngón giữa tay phải có đeo chiếc nhẫn mặt đá màu đỏ sẫm. Nàng lẩm nhẩm…Thoạt Thanh tưởng nàng đọc theo bài truy niệm mà nàng thuộc:

Tám…ôi…cao…cả…hy…sinh…

Tám…ôi…trí…dung…anh…linh…hùng…cường…

Nhưng không, vào từng đợt ngân dài của lời tụng, Thanh vẫn thấy đôi môi nhỏ như cánh hồng xinh của nàng mấp máy. Thì ra Sâm đọc bài kinh nhật tụng riêng của nàng, thỉnh thoảng nàng cúi đầu vái vái như để chấm câu. Đôi tay thon búp ấy vai vải như vậy trông sao mà hiền, sao mà ngoan!

Vẫn chăm chú quan sát Sâm, đôi khi lời đồng ca tụng niệm lọt vào ý thức hững hờ của Thanh:

Hồn…tử…sĩ…bồi…hồi…phảng…phất…

Phách…âm…linh…dờ…dật…bên…dài…

Thanh thấy nhiều khi cặp môi xinh của nàng lẩm nhẩm mà đôi mắt chim khuyên của nàng vẫn ra chiều lơ đãng và ngơ ngác. Nàng quy kia, thân hình thẳng thật thẳng, bộ ngực đẹp thật đẹp, bộ ngực như hai ngọn đồi mộng chào đón tình người muôn thuở

Nơi…nước…Phật…sen…vàng…đốm…nở…

Cảnh…Tây…phương…rực…rỡ…hào…quang…

Ôi, nàng sẽ hiu quạnh biết bao nếu suốt đời nàng chỉ tụng niệm như vậy mà không có bóng một người đàn ông quỳ xuống ngay bên nàng và gục đầu trên bộ ngực rờn rờn sức sống đó.

Cầu…xin…đức…Phật…đoái…thương

Rước…hồn…chiến…sĩ…lên…đường…siêu…thẳng

Bài tụng niệm chấm dứt, mọi người đứng dậy, nàng cũng đứng dậy theo. Nhận ra chàng, nàng tươi cười tiến lại gần. Hàng lông tơ xanh phớt trên mép làm chàng thất vọng. Trong một lúc Thanh đã tưởng yêu Sâm. Không, chàng chỉ nhìn Sâm qua hình bóng của Tú.

Tình đã tới, tiếng nàng trong và vui:

-    Thế nào anh Thanh, đến xem chị Tú dượt cho các em lần chót nữa chứ?

Thanh, Sâm cùng bừng tỉnh khỏi vùng không khí hư hư ảo ảo với hai nụ cười mỉm che dấu tâm tư.

-    Đi chứ anh Thanh? – Tình hỏi thêm một lần nữa.

Thanh muốn giữ trọn vẹn hình ảnh Tú qua Sâm lúc quỳ trước bàn thờ Phật, nước da trắng mịn, đôi bàn tay hiền ngoan chắp lại trước ngực, nét đồi mộng của sinh thành…Thanh đã muốn quyết định lắc đầu trả lời: “Tôi đến nói với hai chị chiều nay tôi bận không đến xem được” nhưng không hiểu vì sao chàng lại gật đầu đáp:

-    Vâng thì đi.

Thế là cả ba cùng đến nhà Tú để dự buổi tập dượt cuối cùng cho sáu em. Tú mặc chiếc áo dài hoa tím nhị hồng, đầy mình nàng ngợp màu hoa. Ba nàng chống nạng từ nhà trong ra phòng khách. Cụ đã sáu mươi tuổi mà chưa có một sợi tóc bạc, vừng trán cao khuôn mặt vuông, đôi mắt cũng như nụ cười rất hiền những vẫn thấp thoáng vẻ hóm hỉnh của thời trẻ. Cụ có vẻ thèm chuyện, lúc đó có một mình Thanh ở phòng khách. Sâm, Tình và Tú sang phòng bên. Cụ nói:

-    Bác từ Trà Vinh lên Sài Gòn năm 1912, ngày đó, kể từ sau nhà thờ Đức Bà, dân còn thắp đèn dầu chư có đèn khí (điện). Hồi bác còn trẻ, dân đao búa mùa! Bác lên Sài Gòn ba tháng mà không có việc đi mần. Cha! Bác xoay sở cực thiệt cực. Rồi bác vô lính đi Pháp, khi trở về nước bác đi khắp Trung Nam Bắc. Mãn hạn lính bác vô Gendarmerie. Bác bỏ Gendarmerie đi thầu, đi buôn, cha! Bác mần ăn khá từ đấy, bác đi hoài…đi hoài, bác sang Lào gặp đặng một người bạn buôn người Bắc tên Khóa buôn một chuyến cau khô.

Thanh nhớ ngay đến thành tích chuyến buôn này mà ông bố mình vẫn thường thao thao nhắc lại với các chú các bác bên tòa soạn Văn Hóa và cả với mẹ mình ở nhà nữa, bèn vội vã ngắt lời:

-    Dạ thưa bác cậu cháu có buôn ở Lào, chính cậu cháu tên là Khóa.

Tuy nói vậy mà Thanh cũng chẳng hề ngạc nhiên nhiều về sự gặp gỡ bất ngờ đó vì còn mải đưa mắt ngắm tà áo hoa của Tú ở buồng bên.

-    Cha…cháu là con anh Khóa? Thế ảnh đâu?

-    Dạ cậu cháu…ba cháu hiện giúp một người bạn thân ở  Nha trang.

-    Chừng nào ảnh ở ngoài vô nhớ đưa lại thắm bác nghe. Cha….cháu là con anh Khóa? Ba cháu xem tử vi giỏi thiệt giỏi. Gặp bác ở Lào nghe bác thuật chuyện ba cháu biết ngay là cung thân của bác có sao Thiên Mã. Cha…ba cháu giỏi thiệt là giỏi. chuyến buôn cau khô của bác với cháu ngộ thiệt là ngộ. Hai anh em gặp nhau ở Vạn Tượng cùng hùn vốn buôn một chuyến cau khô, lùng mua hết cau ở Vạn Tượng rồi lần sang  các vùng kế cận tất cả lãi hai trăm năm chục ngàn, cha…mần an như vậy sướng thiệt sướng. ba cháu người giỏi thiệt giỏi.

Dốc bầu tâm sự xem chừng đã vợi, cụ buông tha Thanh sau khi căn dặn thêm một lần nữa: “Bao giờ ba cháu tự ngoải vô nhớ đưa lại thăm bác nghe”.

Các em học vũ hôm nay đã thuộc diện, Tú chỉ phải vừa hát vừa vỗ tay làm nhịp cho các em nhảy. Thanh không dấu diếm, chăm chú nhìn, Tú mỗi khi tia nhìn của Tú vô tình gặp tia nhìn của Thanh, Tú chớp mắt. Tú đứng gần cửa sổ, chiếc màn cửa bằng sa tanh trắng theo gió lùa vào phấp phới nhiều khi như cánh tay người đàn ông nào mặc áo trăng âu yếm quàng vai áo hoa của Tú và Thanh muốn ghen. Thanh nhìn Tú như người khác ở sa mạc uống nước.

Khuôn mặt Tú trái xoan, mái tóc rẽ giữa, uốn khoảng rủ xuống ngang vai, còn khoảng trên đầu thì chải mượt, đôi mắt với đôi mi thường khép hờ rất thích hợp với đường cong khum khum của đôi lông mày ở trên, Thanh nhìn nàng thở, bộ ngực lẽ ra phồng căng…nhưng chiếc áo nịt chật giữ khoảng đó xẹp xuống chút ít, điều này làm Thanh càng mến nàng. Với bộ mặt xinh và hiền như vậy mà có thêm đường cong rõ rệt thì quyến rũ biết mấy việc nàng cố tình bỏ ngực, Thanh cho là một cử chỉ biểu lộ đạo đức, nàng hé miệng cười, nụ cười e ấp như bông hoa dưới áp lực của nắng gió nở mà không biết là mình nở. Làm sao cuộc sống còn ý nghĩa nếu Thanh để xổng mất nàng!

Tú đã cho các em nghỉ. Nàng lại nói chuyện với Sâm, Tình và với Thanh rồi cả bốn người ra hiên xuống thềm đứng giữa vườn hoa. Hình như Tú biết, nên mỗi lần Thanh đứng gần thì lời nói của nàng không được tự nhiên, hai tay vung vẩy cùng một lúc, cùng một chiều, ngượng ngập và nàng chớp mắt, đòi môi mòng mọng, hơi thở hổn hển nhẹ.

Có điều lạ là Thanh không hề muốn ghi nàng bằng một vài nét. Thanh cho là nét bút của mình bất lực chăng? Sự thật hình ảnh Tú ăn nhập vào với một hình ảnh lý tưởng nào trong Thanh; không dám vẽ Tú vì Thanh sợ xúc phạm đến nàng và cũng xúc phạm đến hình ảnh lý tưởng.

Lúc sắp ra về, thoáng thấy ba Tú chống nạng ra hiên, Thanh đon đả lên hỏi chuyện. Lần này Thanh cảm thấy sự cần thiết phải làm thân với cụ. Cụ kể chuyện vì sao mà cụ bị tật ở chân. Năm 1950 cụ dương di ở đường De Gaulle, thấy chiếc GMC của nhà binh Pháp từ xa lao lại chệnh choạng. Biết là thằng linh say cụ đã lên bè nép vô bờ tường, thế mà rủi thay cụ như nam châm hút chiếc xe lại. Rầm! Cụ ngã bất tỉnh. Xe vô nhà thương, phải cưa mất một chân.

-    Vô phước mà thành ra có phước – cụ nói – bác không bị tật ở chan bác còn đi hoài. Bị tật ở chân bác ở nhà trông nom hai đứa chúng nó học bằng người cả. (Tú còn người anh giai mới được học bổng đi Pháp học về kỹ sư canh nông).

Thấy Thanh nói chuyện thân mật với ba, khi tiễn Thanh  ra sau cùng, Tú nói khẽ:

-    Khi nào không mắc chuyện chi mời anh lại chơi.

Thanh chỉ đợi có thế!

Đêm 24 tháng chạp âm lịch, trong buổi trình diễn văn nghệ kỷ niệm Phật Thích Ca thành đạo tại chùa Chí Hòa, không có Tú. Là người công giáo nàng không nghĩ đến dự một buổi lễ bên Phật Giáo?

-    Thanh tự hỏi: nàng không nghĩ đến dự mặc dầu nàng biết nếu tới sẽ gặp Thanh ở đây. Nàng chưa yêu Thanh? Khoảng chín giờ tối Thanh đáp xe qua nhà nàng, cuối đường Champagne. Cửa đóng kín, đèn tắt, ngôi nhà âm thầm như ngôi chùa. Thanh thấy thương người con gái dịu hiền đó, ngôi nhà âm thầm câm lặng bỗng như lãnh cung. Thanh mỉm cười ôn lại vang trong trí những lời đáng yêu của Tú.

-    Hổng được, xây mặt lại, đi thục lùi nghe – Bây giờ cưng trở lại chỗ cũ đặng đi thục lùi nghe. Cái chưn trật rồi cưng – Đừng bước dài quá, bước vừa vừa thôi, dực lại chút sín nữa nghe cưng…

V

Thanh lại chợt thức giấc từ bốn giờ sáng để suy nghĩ liên mien và thêu dệt những lời đối thoại, đối thoại với Tú.

-    Em muốn anh phải…

-    Em ơi đất nước này đã có hàng ngàn năm lịch sử em nhỉ. Tiền nhân chúng ta đã từ biết bao nhiêu đời kế tiếp nhọc nhằn đau đớn…

-    Em muốn anh…

-    Không một đỉnh núi nào chỉ có một con đường để lên em thấy không, người đức hạnh chẳng bao giờ không kính trọng kẻ đối thoại của mình.

-    Em muốn anh…

Lời nói của tình yêu luôn luôn phải bình tĩnh dễ dàng – Thanh tự nhủ thế và đã nêu thành một kỷ luật, một phương châm – nhất là trong vấn đề tế nhị, quá ư tế nhị này.

-    Em nhỉ, linh hồn chỉ đẹp khi là một linh hồn tự do trong lựa chọn đường đi thích hợp, như vậy mới có thể đắm mình trong nguồn sống vô hạn mà giao cảm với siêu việt…

Lời mình phải luôn luôn bình tĩnh và dễ dàng – Thanh lại tự nhủ. Thanh bỗng nhớ đến bài ngụ ngôn “Em bé và cái gương” mà em bé hàng xóm mấy hôm nay ra rả hàng ngày làm Thanh cũng thuộc. Bà mẹ dặn con khi con giận bóng trong gương:

Rằng con hỡi cớ làm sao

Để ta soi bóng sửa mình mai sau

Một hạt bụi mánh lời cũng phải thổi cho bay khỏi linh hồn, linh hồn phải trắng tinh để mà bàn chuyện tự do linh hồn. Thái độ đó Thanh phải thực hiện cho bằng được để xứng đáng với niềm tin của Tú.

Tiếng gà gáy sáng làm trí Thanh hoàn  toàn lãng đi trong một vài giây, khi trở lại suy nghĩ tiếp Thanh bông như biến thành một nhân vật khác, Thanh thấy muốn nổi giận với mọi hình thức tôn giáo, chính những hình thức đó đã phản bội cứu cánh kia, Tôn giáo nào chẳng gặp nhau ở trên tột đỉnh? Nhưng rồi Thanh trở lại bình tĩnh ngay. Đó là một kỹ luật, đó là một phương châm! Sự ma quyện trong nội tâm mà động lực là tình yêu ấy làm cho Thanh khôn ngoan thèm, sáng suốt mà không hề vị kỷ chỉ để vươn tới ba dung hòa đồng!

Sở dĩ Thanh đã thức giấc từ bốn giờ sáng để rồi cứ loay hoay suy nghĩ liên mien như vậy vì chiều thứ bảy hôm trước Thanh đã đến thăm Tú. Thanh gặp Tú ở nhà một mình. Thoạt Tú tiếp Thanh ở phòng khách, Tú bận bộ pyjama hồng, ống quần hơi ngắn và chẽn. Thanh hiểu lầm – (và cả Tú nữa) – nàng mặc bộ đồ đó đâu phải chỉ để che thân cho khỏi nắng gió mà còn để làm đỏm, để cho một người đàn ông nhìn nàng say mê, để nàng có thể ngồi lên lòng đó. Trong câu chuyện: giọng Tú nhỏ nhẹ đáp lại mỗi khi Thanh hỏi ngược lại lời của Thanh khi hỏi cũng như khi đáp thường đứt quãng vì trong câu chuyện Thanh luôn luôn tự nghĩ tình yêu bộc phát giữa trai gái là một tôn giáo đại đồng hơn cả, các tôn giáo khác chỉ nên là những bờ đê hướng dòng sông ra biển theo đường thẳng, các tôn giáo khác không bao giờ nên và cũng không bao giờ có thể là một cái đập ngăn chặn dòng sông tình ái. Một trai một gái với mãnh lực yêu đương, với sức hút sinh thành của vũ trụ, hai người hòa hợp với sức hút đó mà thể hiện công cuộc sáng tạo nhân loại, tôn giáo nào mà ngăn chặn nổi!

Khi hai người xuống thềm ra vườn, Thanh rụt rè nắm lấy bàn tay thuôn nhỏ của Tú và cúi xuống nói khẽ:

-    Tú đẹp và hiền như Đức mẹ.

Tú hốt hoảng rụt tay lại làm dấu trên ngực và thốt lên câu nghe đau thương:

-    Lạy chúa!

Thanh thấy đau lòng tưởng như chính mình vừa cầm dao tự chích vào đầu ngón tay, lung túng chào Tú rồi rút lui chẳng dám nhìn thẳng vào đôi mắt Tú xem Tú có giận mình không?

Bên ngoài trời đã thật sáng, Thanh vươn vai mắt nhìn vào một khe cửa theo dõi bóng đu đưa của một cành phượng bên ngoài. Bỗng có tiếng chân bước lao xào vào sân, Kha và Luận đã cất tiếng gọi Thanh. Đôi khi sớm chủ nhật Luận bất chợt lái xe đến rủ mọi người cùng đi ăn phở như vậy. Câu chuyện mà có Luận đi thì tất nhiên vừa nhảm vừa vui rồi. Thanh rửa mặt mũi, đánh răng, thay đồ rồi theo chú Kha chú Luận r axe. Khi xe qua nhà thờ ngã sáu, Luận phải cho hãm ga lại vì đông người đi lễ quá. Tự nhiên Thanh thấy nhớ tiếng chuông thu không miền Bắc, tiếng chuông lâng lâng nhẹ nhàng, cả vũ trụ cũng trầm lặng tịch mịch suy ngẫm theo tiếng chuông. Người dân Việt trước đây nhiễm tinh thần đạo Phật hồn nhiên sâu sa bao nhiêu, mà hiểu đạo lý Phật thì hời hợt. Nhưng điều đáng quý nhất theo Thanh là họ giữ được vẻ người toàn vẹn tinh anh, có thể bổ khuyết điều hời hợt đó bằng cách cho in nhiều sách để phổ biến bằng cách tổ chức thành đoàn Phật tử để nghiên cứu Phật pháp nhưng chớ bao giờ xâm phạm đến cá tính xâm phạm đến chất người của con người.

Thanh không ngờ rằng cảm tình biểu lộ của Thanh chiều hôm thứ bảy đã làm Tú vội vã rút lui Tú bần thần đứng lại ngoài vườn giây lâu, khi sực tỉnh thì trên tay nàng đã có bông hoa cỏ mầu tím mà nàng cúi xuống ngắt tự lúc nào. Nàng đưa bông hoa lên mũi ngửi, mùi hoa thơm thoảng lẫn với mùi đất hang hắc như niềm vui nho của đời có pha chút chua cay. Nghĩ lại vừa rồi Thanh nắm tay mình Tú nghĩ rằng nếu nàng cứ để vậy Thanh đã ôm nàng rồi. Nàng cũng là con người vô danh nhưng nàng muốn ghi được sự hiện hữu của mình trong thời gian, trong không gian bằng giây phút thực sự trong cánh tay người yêu.

VI

Sang buổi chiều chủ nhật, Thanh không dằn nổi nhớ nhung, cháu Thanh lại đến thăm…hai bác (bây giờ Thanh xưng hô như vậy rất tự nhiên). Nhưng tuy là đến thăm hai bác mà Thanh luôn luôn quay về phía Tú hỏi chuyện. Thanh hứa với hai bác bao giờ ba mình ở ngoài vô thế nào cũng mòi lại đây. Khi hai bác đã vui vẻ rút lui vào nhà trong, Thanh hỏi Tú về phép tắc bên đạo.

Tú nói hết những điều cần thiết.

Thoạt Tú nói về tuần cấm phòng, mọi người đọc kinh nhiêu, hãm mình, ăn chay, ép xác. Nếu xét mình có tội thì xưng tội để chịu phép giải tội rồi rước lễ (chịu phép mình Thành Chúa).

Thanh nghe làm vẻ chăm chú ngắm đôi môi chum rồi gật gù như thể hiểu lắm, sự thực Thanh chẳng hiểu gì cả, Thanh chỉ thấy đôi môi Tú đẹp.

Thanh hít mạnh, ngực phồng căng rồi thở phào.  Biết nàng đã nói hết chuyện tuần cấm phòng, Thanh hỏi Tú về chuyện giả thiết một người ngoại đạo muốn lấy một người Công giáo thì phải thế nào? – Tú đáp: Thì gia đình Công giáo cho cha Sở hay Cha Sở hỏi người ngoại đạo có ưng theo Thiên Chúa giáo không. Rồi Cha Sở định ngày làm phép rửa tội có sổ ghi người đó được cấp giấy rửa tội ngày nào tại đâu, do linh mục nào. Thế là người con trai được dự quyền Giáo hội, được chịu các phép bí tích; có bẩy phép bí tích, ngày cưới được làm phép tại nhà thờ.

Thanh nhìn Tú ngập ngừng rồi hỏi:

-    Trong trường hợp người đàn bà lấy người đàn ông ngoại đạo thì sao hở Tú?

Tú chớp mắt có vẻ lo âu. Nàng đáp:

-    Người đàn bà lấy chồng ngoại đạo bị coi như bỏ đạo, lúc sắp chết không được chịu phép xức đầu Thánh, lúc chết không được mang vào nhà Thờ để Cha làm phép xác. Cũng có Cha ưng làm cho nhưng phải để áo quan ở ngoài nhà Thờ…,

         Cách Tú nói rạch ròi trôi chảy, chứng tỏ Tú là người ngoan đạo biết chừng nào, Thanh càng quý mến và quý trọng nàng.

-    Anh theo đạo Phật? – Tú hỏi.

Thanh nhìn Tú giây lâu để chứng tỏ cho Tú hay là Thanh biết giờ đây đến lượt Thanh bị cật vấn.

-    Theo đạo Phật như một tôn giáo – Thanh đáp nghĩa là đến Chùa dâng hương hoa và quỳ lễ dưới bệ Phật thì không, nhưng suy cứu đạo Phật như một đường sống để hiểu để hành động thì có.

-    Hiểu phải chăng là hiểu về lý nhân quả của đạo Phật?

-    Còn vượt xa hơn nữa, hơn nhiều nữa đến căn nguyên thanh tịnh chân không của bán thể và tâm.

Thanh nhìn Tú; Tú nhìn lại Thanh vẻ chú ý lắng nghe.

-    Kinh Lăng Nghiêm nói – Thanh tiếp – lấy kinh hứng ánh sáng mặt trời rọi vào mớ bùi nhùi thấy lửa. Lửa từ mặt nhật chăng? Vậy sao cây rừng không bị thiêu trụi hết? – Lửa từ bùi nhùi chăng? Vậy thì sao còn cần bàn tay và cài kinh? – Lửa từ cài kinh chăng? – Vậy sao cài kinh ngươì cầm đó không cháy và cả bàn tay người cầm cũng không cháy? Vật chất như tứ đại: đất, nước, gió, lửa. Tinh thần như nhũ uẩn: sắc, thọ, tưởng, hành, thức; những sắc đó tâm đó thảy đều biến hiện vô thường. Bản thể và tâm hồn thanh tịnh rồi tùy theo tâm của chúng sinh tạo nghiệp như thế nào thì hiện ra thế ấy.

Tú khẽ gật đầu nhưng đôi mắt bỡ ngỡ. Thanh nghĩ thầm: “Nếu em là vợ anh, anh sẽ có thì giờ để nói rõ hơn, em có thì giờ để hiểu hơn”.

Tình bạn một ngày thêm khăng khít mà tình yêu thì ngập ngừng, giới luật của Giáo hội là bức tường ngăn. Trong những phút gặp mặt khi dứt câu chuyện Thanh chỉ còn biết nhìn Tú chăm chăm và Tú thì lảng nhìn về phía khác vẻ rụt rè như buổi đầu. Thanh không dám năm tay Tú một lần nữa vì kính trọng tín ngưỡng của nàng. Biết rằng có lấy nhau được không? Và Thanh vẫn chưa hề một lần ghi hình ảnh Tú bằng đường nét. Mà với Tú thì mỗi lần Thanh ra về, nàng ngồi xuống khâu, đường khâu chệch choạc, xao xuyến.

Thanh được xem một phim ở Eden vội tìm Tú ngỏ ý mời Tú cùng đi. Tú kín đáo từ chối. Thanh ân cần khuyên Tú đi xem phim đó một mình. Tú gật đầu ưng thuận.

Có gì đâu, trong phim có hai câu đối thoại giữa một nữ bác sĩ ngoại đạo với một vị linh mục.

Nữ bác sĩ; - (cười thân mật) Cha tốt lắm mặc dầu Cha là người Công giáo.

Linh mục; - (cười hồn hậu) Bác sĩ tốt lắm mặc dầu Bác sĩ không là người Công giáo.

Lời đối thoại đơn giản mà thấm thúy cảu hai tâm hồn phóng khoáng bao dung nhau để chỉ công nhận có lẽ phải và ngầm kết tội bao thái độ cố chấp hẹp hòi.

-    Tú ơi anh muốn quỳ xuống hôn em lên tay em mà rằng: Chúng ta hãy đối thoại với nhau theo tinh thần cởi mở quý giá ấy.

VII

Nhưng rồi Thanh cũng không cần đến những tiểu xảo như vậy nữa. Có những sự kiện bất ngờ bên ngoài thúc đẩy mối tình.

Về Tú, một buổi trưa, nàng đi xe đạp vừa tới ngã tư Phan Đình Phùng và Duy Tân thì nghe tiếng phanh ô tô rung rợn, chiếc xe chở xăng lớn của hang Shell sơn đỏ còn tiếp tục lết thêm một qunxg nhỏ..khiến Tú khi dừng xe lại thấy ngay hình một người ngã xấp bất động bên lề đường nhựa. Quãng đường này vốn đã vắng lại càng vắng vào quãng một giờ trưa, hình người chết xấp – Tú biết là người đó chết tức khắc – vì vậy trông càng bi thàm. Chết tức khắc như vậy – Tú tự hỏi trongbang hoàng – hồn lìa khỏi xác ra sao và bay về đâu. Người tài xế đã nhảy xuống xe, tiến tới đứng bên người xấu số, mãi tới lúc đó Tú mới thấy một dòng máu ứa ra chảy xuống mặt đường, dòng máu lập tức chảy xiết theo triều dốc xuống đúng một miệng cống ngầm sát vỉa hè gần đấy, dòng máu thẫm màu, đôi chỗ lấp lánh dưới ánh nắng không cuống quýt nhưng chảy mau, chảy xiết…Tú tưởng tượng như khi người xấu số vừa ngã đập đầu xuống mặt nhựa, sọ bể ra, máu bị tù túng lâu ngày còn bỡ ngỡ vướng chân trong những khớp xương thớ thịt nhưng rồi một phút sau khi ứa được ra ngoài và rớt xuống mặt đường máu biết đã đạt được tự do và máu chảy xiết, chảy xiết mang theo sự sống ra khỏi cơ thể, tiếng reo siêu âm của dòng máu chảy xiết để rồi chiu tọt xuống miệng công đen ngòm đã lay động đến cội rễ tâm hồn Tú. Tú thấy sự sống kia mới thực đáng quý biết chừng nào!

Thanh thì theo dõi việc khắp Sài thành sửng sốt về tin cô M một tuyệt thế giai nhân vừa uống thuốc ngủ tự vẫn, khi người nhà biết mang vào nhà thương không kịp. M không những là tuyệt thế giai nhân mà còn là một thiếu nữ có học thức, nàng đã bắt đầu bước vào ngưỡng cửa Đại học. Năm ngoái một ông chứ họ xa từ Pháp về ở nhà nàng vì thân thích ông không còn ai khác. Là vai chứ nhưng ông chỉ hơn M chừng ba bốn tuổi. Hai người yêu nhau không dấu diếm gì, toàn thể gia đình này theo Tây học. Tuổi xấp xỉ họ xa, lấy nhau được. Có những chiều thứ bảy đôi trai gái đưa nhau đi nhảy đên squas mười hai giờ mới về. Vẻ lịch lãm của người chú từ Thủ đô ánh sáng bên kia trời Tây về đã làm cô gái thấy cuộc đời tràn ngập màu hồng hạnh phcus và tâm hồn rung lên thành bản trường ca tình ái, nồng nàn chờ đợi. Hồi ông chú lên đường sang Pháp nói là tiếp tcuj học nốt cho dến tột đỉnh của tài năng, sẽ trở về trong một ngày rất gần. Hai tháng qua đi, cô gái không nhận được một lá thơ, Cô có mang…Ôi ánh sáng hạnh phúc trả giá, âm thanh điêu ngoa…- Thanh nghĩa – Trong tình yêu kia người con gái đã đem cả cái chủ quan say mê và đánh quý của mình dâng hiến người yêu trong khi người đàn ông hưởng thụ một cách tỉnh táo và do đó bỉ ổi làm sao.

Nếu Tú hiến dâng nàng cho Thanh, sự tin cẩn đó càng làm Tú cao quý lên muôn phần dưới mắt Thanh. Thế là Thanh đến tìm Tú đôi mắt sáng, hơi thở gấp. Lúc đo đã gần chín giờ. Căn nhà im lìm chìm trong bóng tối bên ngoài, quanh nhà lá cây vườn xao xuyến nhẹ hòa với tiếng xào xạc lớn của hàng cây ngoài đường. Phòng nàng còn ánh sáng.

-    Lời cầu nguyện phải làm cho đôi mắt sáng lên, đừng làm cho đôi mắt tắt đi em ơi – Thanh nghĩ vậy khi gõ khẽ cánh cửa.

VIII

-    Ba má ngủ rồi. Tú nói khẽ khi mở cửa nhận ra Thanh.

Lời nói thầm của nàng khiến sự gặp mặt đột nhiên nhuốm màu hò hẹn tội lỗi. Thành vào rồi phòng khách mới được bật đèn.Kế với phòng khách là phòng học của nàng, cánh cửa mở tung Thanh thân mật dời phòng khách bước vào phòng học. Bàn học của nàng kê ở phía góc trên bàn ngổn ngang sách là sách viết, một chiếc đèn có chụp xanh tỏa vùng ánh sáng vàng rất bâng khuâng xuống khoảng bàn đủ để nàng đọc hay chép bài. Thanh tưởng như nàng còn ngồi kia và chăm chú suy nghĩ về mái tóc của nàng cúi xuống từ khoảng tối bên trên. Ngay phía sau bàn học là chiếc giường sắt cá nhân phủ nệm trắng xóa, thanh giường là thứ lò xo uốn cong ở giữa, khi có người nằm thì nhún xuống.

Tú đã rót nước mời Thanh uống. Tình Thanh yêu nàng nặng như núi Thái SƠn và bền bỉ như mạch suối của núi đó.

Tú thu gọn bàn học, Thanh đặt tách nước xuống. Thấy sẵn có thỏi phấn hồng Thanh cầm lấy vẽ. Thật là thần bút, chỉ sơ mấy nét đơn giản mà mái tóc ấy khuôn mặt ấy, khuôn mặt đầy đặn như trái hồng, hai mi mắt khum khum và miệng cười lơ đãng. Lần đầu tiên Thanh vẽ Tú. Tú đưa mắt nhìn nét vẽ. Nàng hỏi:

-    Khi các anh học vẽ chắc có vẻ đàn bà khỏa thân làm mẫu?

Hỏi dứt câu Tú cúi xuống, hai mắt hơi dướn lên nhìn về phía khác rồi lại hạ xuống ngay khiến Thanh có cảm giác cả khuôn mặt nàng nhất là đôi môi nàng gợn sống như hình ảnh trên một màn bạc căng trúng khi có đợt gió lướt qua. Thanh cũng biết đỏ chỉ là ảo giác vì luôn luôn Thanh nghĩ về phía Tú tha thiết quá nên bất cứ ảo giác nào cũng chỉ có tác dụng làm Tú đẹp thêm lên  ngay lúc có ảo giác và đẹp sau ảo giác.

Thanh cười hỏi lại;

-    Ai bảo Tú thế:

-    Biết! – Tú đáp gọn, nũng nịu, ánh mắt sáng lên rồi dịu ngay.

-    Có thế, nhưng người đàn bà khỏa thân dưới mắt họa sĩ không ngượng vì lúc đó đường nét thân thể là hiện thân của nghệ thuật.

Thanh biết là mình ngụy biện một cách hẹp hòi, vì nói như vậy thì cảm giác yêu đương khi mình ôm người đàn bà khỏa thân không là nghệ thuật sao? Nhưng Thanh vẫn tiếp tục:

-    Có một nàng công chúa Tây phương ý thức được nét cong tuyệt mỹ của mình, bèn khỏa thân cho họa sĩ vẽ để nhờ nghệ thuật vĩnh viễn hóa đường nét của mình.

Sự đụng chạm giữa hai làn môi đã là một sự kiện phổ thông quốc tế nên khi nói với Tú, Thanh luôn luôn có khuynh hướng cúi xuống tìm gặp môi nàng và sự ám ảnh – đã từ lâu – mãnh liệt đến nỗi ngay khi ấy Thanh vẽ hình Tú lần thứ hai đã vô tình dùng phấn vẽ làn môi trước rồi mới tới khuôn mặt sau. Thanh cố ý nói nhiều về khỏa thân về đường nét để Tú nghe quen và bạo với hình ảnh đó. Việc Tú dám hỏi trước về người kiểu khỏa thân khiến Thanh yên lòng không còn nghi ngờ gì về cảm tình của nàng đối với mình.

Thanh tiếp tục gian đối một cách đáng yêu:

-    Đường nét của người đàn bà đẹp cần đi vào vĩnh viễn nhờ nghệ thuật. Đường nét đó gần với hương thơm, thứ hương thơm thanh khiết đã được siêu hóa bởi nghệ thuật.

Một cơn gió mạnh từ ngoài lùa vào khuôn cửa.

Tôi còn nhớ câu chuyện đọc đã lâu – Thanh tiếp – Có một điêu khắc gia đắp tượng người đẹp bằng cát vàng trên bải biển; bức tượng được đắp trong một lúc hứng khởi tuyệt vời, nhà điêu khắc vội cho nấu xáp để đổ lên mà giữ lấy, nhưng thủy triều tiến quá nhanh, không kịp! Biết rằng không bao giờ bắt lại được nguồn cảm hứng đó, qua một đếm không ngủ, buổi sớm mờ sương hôm sau, nhà điêu khắc đã như kẻ mắt hồn tiến thẳng và đi sâu xuống biển để…lần tìm những mảnh tượng.

Một cơn gió mạnh hơn lùa vào, cái đầu tròn rất xinh của Tú xù lên tơi bời, Thanh mỉm cười nhìn khuôn mặt đẹp của Tú rồi lướt lên khắp thân thể nàng như muốn nói lớn trong im lặng: “Đường nét của Tú…cần được vĩnh viễn hóa, Tú nên khỏa thân…”.

Tú nhìn Thanh như cầu cứu, nàng sợ cái im lặng lúc đó.

Nếu Tú đổ nước – Thanh tiếp – xóa bức vẽ này thì mặt bàn sẽ là mặt biển và tôi sẽ lặn xuống sâu để tìm lại những nét của khuôn mặt Tú.

Tú mỉm cười luống cuống, miệng như muốn nói điều gì mà không tìm được lời, một bàn chân xinh đặt vào vùng ánh sáng, nàng đi dép quai nylon, móng chân phớt màu cánh sen lợt. Áo lá bên trong nàng mặc hằn lên, cổ viền detelle.

Tú – Thanh nói trong cơn sốt – em xem, tên đôi ta sinh ra đã là để lấy nhau rồi, chẳng còn một trở lực nào cản nổi. Anh yêu Tú, chúng ta phải lấy nhau, điều đó mới là quan trọng. Anh không thể ở đây nhìn em được nữa. Anh về. Mai anh sẽ lại để em trả lời. Nếu không lấy nhau được đừng bao giờ gặp mặt nữa.

Thanh bước quanh chiếc giường sắt ra thềm bằng lối cửa ngách, tiến băng ra đường, ngoái cổ lại. Một ngôi sao chói lọi trên sát vòm cây tim đen như muốn cười riễu bóng tối chập chờn bao phủ quanh nhà người đẹp.

Thanh đi đến tòa báo Văn – Hóa, Đã mười giờ khuya nhưng vào giờ này chắc chắn Khiết còn làm việc ở đấy. Không hiểu sao vào lúc này Thanh chỉ nghĩ đến Khiết như nghĩ đến người anh cả, một cố vấn thân yêu. Tới nơi Thanh thoáng thấy bóng Luận và Kha bên trong, Luận ngật cổ ra cười, ý hẳn vừa nói câu gì nhảm nhí đắc ý. Còn Kha, Thanh thấy Kha sắc sảo quá, uy nghi quá trong yêu đương, chẳng hợp với tâm tình tha thiết và thơ dại của Thanh. Ngập ngừng một giây rồi Thanh đi thẳng, thất vọng.

Ra đường Thanh không tự chủ được nữa, bước miết mải về phía nhà Tú. Có lẽ đã quá mười giờ khuya. Thanh rón rén bước lên thềm…

-    Tú ơi!

Có tiếng giở mình ngồi dậy, tiếng chân quờ quạng dưới đất tìm dép, rồi tiếng dép rón rén. Tiếng khóa mở khẽ, quả đấm khẽ xoay, cánh cửa từ từ hé mở. Khuôn mặt yêu kiều của Tú vừa xuất hiện giữa nền tối bên trong và khoảng ánh sáng bên ngoài Thanh đã nắm lấy tay kéo nàng lại ôm riết trong vòng tay, thoạt hồi hộp rồi đê mê:

-    Anh không thể chờ được đến ngày mai, anh phải gặp em, anh đã gặp em!

Thanh cúi xuống hôn lên trán Tú rồi lên má, sau cùng ngừng lại trên môi, thoạt là sự ngừng lại bỡ ngỡ, rồi qua đi mấy giây Thanh hiểu Tú đã bằng lòng, cái hôn mới thật có ý thức và ý thức đó lớn mạnh rất chóng để còn bạo dạn lay động ý thức của Tú nữa.