Bogdan đã đào bới được một lúc lâu. Bởi vì tại sao lại không chứ? Tốt hơn là nên hoàn thành một việc gì đó. Anh bắt đầu từ phía trên cùng Khu vườn của Sự An nghỉ Vĩnh hằng, nơi những ngôi mộ lâu đời nhất hiện nằm vĩnh viễn dưới bóng râm của những tán cây xòe rộng đằng sau bức tường. Mặt đất mềm hơn, khi không bị ánh sáng mặt trời chiếu vào trong nhiều năm, và Bogdan biết những chiếc quan tài cũ kỹ hơn và quy mô hơn ở đây sẽ còn nguyên vẹn. Chúng được làm từ gỗ sồi nguyên tấm. Chúng sẽ không bị vỡ ra hay bị mục nát. Sẽ không có những cái đầu lâu nhìn chằm chằm vào anh tỏ vẻ hy vọng, trong khi đã bị đục rỗng và ăn mòn.
Anh thoáng nghe thấy tiếng phấn khích kỳ lạ ở chỗ chân đồi, nhưng vẫn không có tiếng động cơ của chiếc xe tải sàn thấp, vậy nên anh tiếp tục đào. Một chiếc máy đào có thể lật tung cả một hàng mộ trong vài phút, đặc biệt là nếu không cần quan tâm quá nhiều đến việc đào xới cẩn thận—đó là điều sẽ xảy ra trong trường hợp này, Bogdan biết vậy. Vì thế, anh chọn làm việc một cách gọn gàng và ngăn nắp, chừng nào vẫn chỉ có anh và chiếc xẻng của mình.
Ngôi mộ tiếp theo mà anh chọn để xử lý đang nằm gọn góc trên cùng của nghĩa địa. Khi đào, anh nghĩ về Marina, người phụ nữ mà anh gặp trên đường lên đây. Anh từng nhìn thấy bà ấy trong làng, nhưng hầu hết mọi người không nói chuyện với anh, thậm chí họ không để ý đến anh, và điều đó cũng không sao cả. Anh không cho rằng mọi người được phép đến thăm những cư dân ở đây, nhưng có thể một ngày nào đó, nếu anh tình cờ gặp lại bà ấy, thì vậy cũng tốt. Có đôi lúc anh thấy nhớ mẹ.
Cái xẻng của Bogdan cuối cùng cũng chạm tới một thứ gì đó rắn chắc, nhưng nó không phải là nắp quan tài. Có rất nhiều đá và rễ cây, khiến công việc của Bogdan trở nên khó khăn hơn, nhưng cũng vui hơn. Anh cúi xuống và phủi sạch lớp đất dày ở phía trên vật cản. Vật đó trắng tinh. Rất đẹp, Bogdan nghĩ, trong khoảnh khắc ngắn ngủi trước khi anh nhận ra đó là gì.
Chuyện này không có trong kế hoạch của Bogdan. Điếm mấu chốt của việc đào ở vị trí này là anh sẽ không chạm phải mấy cái quan tài mục rữa và cũng không chạm phải xương. Và rồi, chúng vẫn xuất hiện đây này. Vậy là ngay từ 150 năm trước người ta cũng đã làm ăn cẩu thả rồi? Quan tài giá rẻ, ai mà thèm phát hiện ra được chứ?
Anh có nên lấp mồ lại không? Làm như chưa có gì xảy ra và chờ đợi các máy đào? Có điều gì đó khiến anh cảm thấy bồn chồn. Bogdan đã phát hiện ra một khúc xương và điều đó khiến anh trở thành một người canh giữ. Anh không có dụng cụ nào nhỏ hơn cái xẻng ở bên mình, vì vậy, anh quỳ xuống đất và bắt đầu dùng đôi tay của mình để làm việc. Anh nhẹ nhàng hết mức có thể. Anh thay đổi tư thế quỳ để có được một góc tốt hơn, để dọn được nhiều đất hơn, và khi làm vậy, anh nhận ra mình không còn quỳ trên nền đất được nén chặt mà là trên một thứ gì đó rắn chắc hơn nhiều. Anh nhận ra mình đang quỳ trên nắp gỗ sồi nguyên tấm của quan tài. Không thể nào. Một cái xác không thể thoát ra khỏi quan tài. Bogdan cố gắng gạt bỏ một ý nghĩ kinh khủng. Ai đó đã bị chôn sống ư? Có phải bằng một cách nào đó, họ đã xoay xở để chui ra khỏi quan tài, nhưng không thoát xa hơn được nữa?
Bogdan hành động nhanh chóng, không có thời gian cho nghi lễ hay những suy nghĩ mê tín. Có rất nhiều xương và sau đó là một hộp sọ, mặc dù anh cố gắng không đụng tới nó. Anh gạt bỏ lớp đất phủ trên quan tài, đủ để chọc đầu xẻng của mình xuống dưới nắp. Sau một nỗ lực đáng kể, anh hé mở được một phần ba. Bên trong là một bộ xương khác.
Hai bộ xương. Một bên trong quan tài và một ở bên ngoài. Một nhỏ, một lớn. Một màu xám và vàng, một màu trắng như mây.
Nên làm gì bây giờ? Ai đó nên xem qua thứ này, đó là điều khá chắc chắn. Mặc dù việc ấy sẽ mất nhiều thời gian. Họ sẽ đào bới bằng những cái bay nhỏ xíu, Bogdan đã từng thấy nó trên TV. Và họ sẽ không chỉ đào mỗi ngôi mộ này, họ sẽ đào tất cả lên. Và Bogdan biết kết quả sẽ chẳng là gì cả. Đây có thể là cách người ta vẫn từng làm để chôn người chết ở vùng này, hoặc một năm nào đó đã bùng phát dịch bệnh và họ phải chôn mọi người cùng nhau, hoặc còn do hàng triệu khả năng khác. Trong khi đó, việc mở rộng khu làng sẽ bị trì hoãn và anh sẽ phải chờ đợi để được tiếp tục công việc. Những câu hỏi vẫn còn đó. Nên làm gì bây giờ?
Bogdan cần thời gian để suy nghĩ, nhưng tiếc là anh không có thời gian. Bogdan nghe thấy tiếng còi hụ từ đằng xa. Anh đợi một lúc và tiếng còi đến gần hơn. Với Bogdan thì âm thanh ấy nghe có vẻ giống như một chiếc xe cấp cứu, nhưng anh biết, về mặt logic, đó hẳn là cảnh sát. Có nghĩa là rào chắn sẽ sớm được dọn thông thoáng và màn diễn của những chiếc máy đào sẽ bắt đầu. Bogdan rời xa khỏi ngôi mộ và bắt đầu lấp nó lại.
Ian sẽ cho mình biết phải làm gì, anh nghĩ, khi tiếng còi hụ tiến tới phía cuối con đường.