Năm nọ, gần đến lễ Noel, chúng tôi gặp một trận động đất tương đối mạnh có sức phá hoại ngang với một con voi nổi điên, khiến vài túp lều của người bản xứ lật nhào. Đất rung chuyển ba đợt, mỗi lần kéo dài vài giây, khoảng giữa là mấy mươi giây tĩnh lặng. Mấy khoảng lặng này đã cho mọi người thời gian để nhận thức chuyện đang xảy ra.
Denys Finch-Hatton, khi ấy cắm trại ở Khu bảo tồn Masai và đang ngủ trong xe tải, kể với tôi lúc trở về rằng thời điểm chợt tỉnh vì chấn động anh đã nghĩ: “Có một con tê giác dưới gầm xe.” Phần tôi đang trong phòng, sửa soạn đi ngủ thì động đất xảy đến. Đợt rung lắc đầu tiên tôi nghĩ: “Có một con báo nhảy lên mái nhà.” Tới đợt thứ hai tôi thầm nhủ: “Mình sắp chết, cảm giác chết là thế này đây.” Nhưng ở khoảng lặng giữa cơn chấn động thứ hai và thứ ba thì tôi nhận ra đó là một trận động đất mà mình không bao giờ tưởng tượng sẽ có dịp trải qua. Trong khoảnh khắc tôi nghĩ nó đã chấm dứt. Nhưng lúc cơn địa chấn thứ ba và là cơn cuối diễn ra, nó mang đến cảm giác hân hoan ngập tràn mà tôi chẳng thể nhớ đời mình còn dịp nào được một niềm sung sướng đột ngột và trọn vẹn hơn thế cuốn phăng đi.
Trên lộ trình của mình, các thiên thể mang theo thứ mãnh lực huyền diệu đưa con người lên những đỉnh cao chưa từng được khám phá của niềm vui thích. Chúng ta thường chẳng mấy khi để tâm tới thiên thể, có điều khi ý niệm về chúng đột nhiên quay lại và trở nên chân thật, nó sẽ lập tức mở ra cho ta một thực tại bao la vô tận. Sau nhiều năm lao động miệt mài để cuối cùng tìm ra định luật chuyển động của các hành tinh, Kepler* đã viết về cảm tưởng của mình khi ấy như sau:
“Tôi phó mặc bản thân cho niềm hạnh phúc tột cùng. Số mệnh đã an bài. Cảm giác lúc này chẳng giống bất kì xúc cảm nào tôi từng nếm trải. Người tôi run lên, bầu máu sôi trào. Chúa trời đã ngóng đợi một khán giả cho tác phẩm của Người suốt cả sáu nghìn năm. Trí thông tuệ của Người là vô hạn, chứa đựng cả kho tri thức chúng ta còn chưa biết, cũng như nhúm hiểu biết nhỏ nhoi ta đang nắm”
Nhà toán học, thiên văn học người Đức Johannes Kepler (1571-1630).
Đó cũng chính là niềm sướng vui mãnh liệt đã nhấn chìm và khiến toàn thân tôi run rẩy, ở thời điểm động đất.
Nguồn cơn cảm giác hạnh phúc lớn lao kia chủ yếu ở chỗ nhận ra một thứ bạn cho là bất động lại có năng lực cựa mình. Đấy có lẽ là một trong những cảm giác mừng vui và hi vọng mạnh nhất trên đời. Quả cầu vô tri, khối vật chất chết, Trái Đất, đã trở mình, duỗi người bên dưới tôi. Nó gửi cho tôi một thông điệp, một va đụng nhẹ nhàng nhất, nhưng lại mang ý nghĩa to lớn vô hạn. Nó cười khiến lều của dân bản xứ đổ sụp và la lớn: Dầu gì Trái Đất cũng chuyển động *.
Sáng sớm hôm sau, Juma mang trà vào cho tôi rồi bảo: “Vua nước Anh chết rồi.”
Tôi hỏi sao cậu ta biết.
“Memsahib chẳng cảm thấy mặt đất tối qua tròng trành, lắc lư sao? Đó có nghĩa là vua nước Anh bị chết.”
May sao Hoàng đế Anh còn sống thêm nhiều năm sau cơn địa chấn ấy.
Tiếng Ý trong nguyên bản: Eppur si muove . Đây cũng chính là câu nói lẫy lừng của Galileo Galilei khi bị buộc phải từ bỏ quan điểm Trái Đất quay quanh Mặt Trời.