Chồn ám

Lắm kẻ đồn rằng Shaku, cư dân bộ lạc Neuri, đang bị chồn ám. Hình như bao nhiêu thứ ác linh đã nhập vào người chàng trai. Tinh linh của các loài thú từ chim ưng cho đến lang sói, ngay cả rái cá đã chiếm lấy cái đầu yếu kém ấy làm cho gã thường thốt ra những lời lẽ kỳ quái.

Người Hy Lạp về sau từng cho biết là Skyutia [1], một chủng tộc hãy còn ở trình độ bán khai, cũng để lại dấu vết của một số phong tục kỳ quái như giống dân này. Họ là một tập đoàn thường cất nhà trên mặt hồ để sinh sống. Lý do là vì không muốn để dã thú đến tấn công. Họ cắm hàng nghìn súc gỗ còn nguyên khối trên phần nước cạn của vùng hồ rồi lợp ván lên thành mặt bằng và xây cất nhà cửa. Nhiều nơi trên mặt sàn, họ cho đục những cánh cửa dưới sàn nhìn xuống hồ rồi thả nơm đơm cá. Họ cũng cưỡi thuyền độc mộc đi lùng những con chồn nước (thủy ly) hay rái cá. Họ có kỹ năng làm ra vải gai, dùng nó với da thú để che thân. Họ biết ăn thịt ngựa, thịt cừu, nấm rừng và củ ấu, uống sữa ngựa và thưởng thức rượu cất ra từ thứ sữa ấy, theo một phương pháp cổ truyền rất kỳ lạ là đặt ống làm bằng xương thú vào bụng ngựa cái rồi sai nô lệ hút để sữa nhỏ giọt xuống từ đó.

Shaku chỉ là một người dân hết sức bình thường của bộ lạc Neuri chuyên sống trên mặt hồ như vậy. Nghe nói Shaku bắt đầu thay đổi tính tình từ mùa xuân năm ngoái, ngay sau cái chết của cậu em tên Dekku. Lúc đó có một đội quân của đám dân du mục hung hãn tên là Uguri từ phía Bắc kéo xuống. Vẫn ngồi trên lưng ngựa, chúng đã vung những thanh đao hình trăng khuyết (yển nguyệt đao) và tấn công như vũ bão vào bộ lạc Neuri. Dân chúng ngôi làng trên hồ liều chết để phòng thủ. Ban đầu, họ từng ra khỏi hồ để nghênh địch nhưng không đủ sức để ngăn cản được đoàn kỵ bịnh vốn nổi tiếng thiện chiến của vùng thảo nguyên phương Bắc, đành lui ngay vào cứ điểm trong lòng hồ. Sau khi đã rút cầu ván ngăn chia làng với đất liền, họ cố thủ trong nhà, nhắm địch quân qua cửa sổ dùng để bắn, sử dụng cung tên và máy bắn đá ứng chiến. Nhân vì đám kỵ binh du mục không giỏi điều khiển thuyền độc mộc, chúng đã phải bỏ rơi tham vọng tiêu diệt ngôi làng trên mặt nước, chỉ có thể lùa bầy gia súc đang thả trên bờ như chiến lợp phẩm rồi quay về Bắc và lần này cũng nhanh như gió cuốn. Sau đó, trên mặt đất thắm máu ở ven hồ chỉ còn trơ lại những thi thể hoặc cụt đầu hoặc mất đi cánh tay phải. Phần đầu và tay phải của các tử sĩ đã bị quân xâm lược chặt đem đi mất hết. Hộp xương sọ của những cái đầu ấy sau đó được chúng cẩn vàng bên ngoài dùng làm tô uống rượu gọi là "đầu lâu bôi". Còn đối với cánh tay phải, bọn giặc sẽ để nguyên cả móng nhưng lóc hết da ra chế bao tay. Thi thể cậu Dekku, em trai của Shaku, cũng đã bị chúng vứt bỏ sau khi chịu cảnh ngộ tàn khốc ấy. Tuy mặt mũi không còn để có thể nhận ra cái thây đó là của em mình nhưng khi Shaku tìm đến nơi, nhờ ở trang phục và vật tùy thân, gã đã phân biệt nó với những cái xác khác, nhất là nhờ ở đấu ấn trên chiếc thắt lưng bằng da và cách tô điểm cái búa chiến (masakari), vũ khí cậu mang theo người. Lúc nhận ra xác em, Shaku đã đứng thừ người một đỗi thật lâu tại chỗ và nhìn đi nhìn lại cảnh tượng thê thảm bày ra trước mắt. Thế nhưng thái độ này hãy còn có cái gì chưa thấm vào đâu so với khát vọng muốn ai điếu mà gã hằng mong ước. Đó là cảm tưởng mà gã đã kể lại cho người khác biết.

Chẳng bao lâu sau, Shaku đâm ra nói xàm. Ban đầu xóm giềng không biết ai đã nhập vào người đàn ông này để hắn có thể buông ra những lời lẽ kỳ quặc đó. Nếu dựa trên ngôn từ mà phán đoán, mọi người nghĩ rằng đây có thể là lời của linh hồn những con thú hoang chết vì bị lột da trong lúc đang còn sống. Sau đó cả bọn lại đi đến kết luận đó hẳn là tiếng nói từ bàn tay phải của Dekku đã bị quân dã man chặt lấy đem đi..Bốn năm hôm sau, Shaku lại phát ngôn với lời lẽ như đến từ một linh hồn khác. Lần này thì thiên hạ đã biết ngay nguồn gốc của nó. Cái giọng bi ai than thở cho cảnh ngộ, từ lúc ngã gục trên chiến trường cho đến khi thủ cấp của mình bị ném vào trong cái hắc ám vô biên của cõi hư không, chỉ có thể là tiếng của cậu Dekku, người chiến binh xấu số! Ai nấy đều đồng ý như thế cả. Mọi người nghi rằng phải chăng trong lúc Shaku đứng thừ người trước cái xác của em mình, linh hồn của Dekku đã chui lọt vào trong đầu người anh?.

Một khoảng thời gian dài kể từ bữa đó, nếu Shaku không đem chuyện cánh tay của đứa em nhập vào mình kể cho ai nghe, (đù với thân bằng quyến thuộc), thì cũng phải hiểu đó là chuyện tự nhiên. Làm như Shaku chỉ tạm bình tĩnh trong ít lâu trước khi nói xàm trở lại và lần này hắn đã khiến thiên hạ ngạc nhiên hơn. Lý do là trong những điều Shaku nói, nay còn chứa cả tiếng nói của các giống thú vật và những hạng người mà ngày thường không có gì liên quan đến cuộc sống của Shaku.

Lúc đó cũng có nhiều thanh niên nam nữ bị chứng linh nhập nhưng không trường hợp nào cho thấy nhiều loại hình đa tạp có thể nhập một lượt vào trong con người duy nhất. Có khi đó là giống cá trám bơi lội trong hồ nằm bên dưới nơi bộ lạc sinh sống đã mượn miệng của Shaku để nói lên những niềm vui và nỗi khổ trong cuộc sống của những loài động vật có vẩy cứng (irokuzu). Có khi đó là lời những con chim ưng (hayabuki, falcon) trên ngọn Torasu muốn kể lại quang cảnh nên thơ và hùng vĩ của cái hồ, của đồng cỏ, của những rặng núi ở đằng sau, cũng như những mặt hồ khác, bóng như tấm kính khi chúng phóng tầm mắt từ trên cao nhìn dõi về xa.. Có khi đó là những con lang cái trên thảo nguyên, ngẩng đầu nhìn vầng trăng mà tru lên như kể lể cái đói cái lạnh và sự khốn khổ vì phải lang thang trên mặt đất đóng cứng như băng chỉ sau một đêm thôi.

Người người lấy làm lạ nên đã kéo nhau đến nghe Shaku nói xàm. Buồn cười hơn nữa là về phía Shaku (hay những con tinh đang ngụ bên trong đầu Shaku) cũng có vẻ như ngóng đợi cho có thật nhiều kẻ đến nghe mình. Dần dần đám "khán thính giả" của Shaku trở nên đông đảo. Một người trong bọn đó đã lên tiếng. Ông ta bảo "Những điều Shaku nói không phải do ma nhập đâu! Có thể đó chỉ là những điều Shaku tự nghĩ và thốt ra thôi."

À, nếu đúng như ông ta phỏng đoán thì những người gọi là bị ma ám chỉ là những kẻ nói lên điều gì đó trong sự hoảng hốt của một trạng thái tự mất kiểm soát, bởi vì nhìn tình hình chung, không có gì cho thấy Shaku đang đứng mấp mé bên bờ một cơn điên loạn. Nội dung hắn nói lại còn quá là trình tự lớp lang nữa chứ. Điều đó khiến cho càng ngày phần đông chỉ xem hắn như một kẻ tính khí bất thường mà thôi.

Ngay Shaku cũng không ý thức về hành động của mình mấy lúc sau này. Tuy vậy, hắn biết là mình phải có gì khang khác so với những kẻ thực sự bị ma ám. Shaku chỉ nhớ là trong nhiều tháng liên tục, hắn đã có những cử chỉ lạ lùng. Có lẽ vì quá mệt mỏi để tìm hiểu nguyên nhân, hắn đành tự cho là mình bị ma ám.. Đúng là hành động của hắn đã bắt đầu với nỗi buồn về cái chết của cậu em trai, rồi khi nghĩ đến việc thủ cấp và cánh tay của em mình không biết nay thất lạc về đâu mà sinh ra bị phẫn, hắn chợt buột miệng thốt ra thành lời. Không thể bảo điều hắn nói là bịa đặt nhưng một người vốn hay mơ mộng viễn vông như Shaku thì dường như hắn chỉ hứng thú khi nói về những điều vượt ra ngoài sức tưởng tượng cũng như ngoài phạm vi của cá nhân mình. Lần hồi, người nghe tụ tập đông đảo chung quanh hắn. Họ vừa nghe vừa nhìn cách diễn tả của Shaku, lúc thì căng thẳng, lúc thì thoải mái, lúc thì bình thản, lúc thì sợ hãi, nhưng tất cả đều rất chân thực, nên họ cảm thấy vô cùng thích thú. Cùng với thời gian, các câu chuyện Shaku kể càng khéo léo và thu hút. Tình tiết miêu tả trong những câu chuyện đó ngày càng thêm nhiều sắc thái và sống động hơn. Đến Shaku mà cũng không ngờ trí tưởng tượng của mình có thể nẩy sinh được chừng ấy chi tiết tươi mới và tinh tế như vậy. Shaku vừa ngạc nhiên vừa thầm nghĩ đúng là phải có ma quỉ nào ám thì mình mới trở thành thế được. Có điều là lúc đó, Shaku hãy còn chưa nghĩ tới việc hắn không sao hiểu vì lý do gì mà về sau, lại có nhiều ngôn ngữ và văn tự nối tiếp nhau ra đời để trở thành những công cụ truyền đạt đến thế. Còn lúc đó thì ngay với vai trò mình đang diễn xuất, Shaku còn không biết người đời sau sẽ gọi nó là gì!

Dù những câu chuyện Shaku đem ra kể rốt cuộc chỉ là "sáng tác" của hắn nhưng số "khán thính giả" đến nghe không hề giảm bớt. Chẳng những thế, họ càng đòi hỏi Shaku phải cho họ nghe những câu chuyện còn mới mẻ hơn nữa. Thế rồi họ cũng đi đến chỗ nghĩ giống như tác giả của chúng nghĩa là một người phàm mắt thịt, bình sinh không có gì nổi trội như Shaku lại, có thể đặt ra được những câu chuyện tuyệt vời như thế, tất nhiên phải có sự trợ lực của yêu ma..Cũng vì họ cho rằng những người không bị ma ám như họ làm sao có thể trình bày một cách tường tận kiểu đó những chuyện mà trong thực tế, mắt mình chưa có dịp thấy bao giờ. Họ đã quây quần với nhau thành một vòng bán nguyệt, lúc thì ở cạnh một ghềnh đá ven hồ, lúc thì dưới bóng những cây sồi lớn trong khu rừng bên cạnh, lúc thì trước cánh cửa lều che bằng da thú của Shaku, để thích chí nghe hắn kể. Nào là chuyện 30 tên ăn trộm trên cao nguyên miền Bắc, nào là chuyện những con quái vật hiện ra trong rừng sâu vào lúc đêm về, nào là chuyện con bò mộng trẻ trung sống ở vùng đồng cỏ..

Thấy bọn trai tráng mãi mê nghe Shaku kể chuyện đến xao lãng công việc, các vị trưởng lão trong bộ lạc đã bắt đầu nhăn nhó. Một cụ trong nhóm lên tiếng: "Sự xuất hiện của một đứa như Shaku là điềm gở cho bộ lạc". Ví bằng hắn là kẻ bị ma ám thì phải là một trường hợp ma ám quá đặc biệt, trước đây chưa từng có. Còn bảo là hắn không bị ma ám trong khi hắn vẫn tiếp tục kể hết những chuyện chẳng đâu vào đâu như thế thì hắn đúng là một kẻ điên nặng chưa từng thấy bao giờ. Dù thuộc trường hợp nào đi nữa, sự xuất hiện bất chợt của hắn là một điều xúi quẩy mà thiên nhiên vừa báo trước cho chúng ta. Vị trưởng lão này tình cờ lại là người hay sử dụng hình ảnh "móng chân báo" như hoa văn cho dòng họ của mình và xuất thân từ một gia tộc có thế lực nhất bộ lạc. Lập luận của vị trưởng lão đó đã được hội đồng các trưởng lão chấp nhận ngay. Thế rồi họ bèn âm thầm lập kế trừ khử Shaku.

Những câu chuyện Shaku kể mỗi ngày càng có thêm nhiều tư liệu đến từ cuộc sống của xã hội chung quanh. Cũng chỉ vì những câu chuyện xoay quanh đề tài chim ưng hay bò mộng không còn đủ sức thỏa mãn người nghe, Shaku bèn chuyển qua những đề tài khác như về tình yêu của những đôi thanh niên nam nữ, về một bà lão keo kiệt và hay ganh tỵ, về một vị tù trưởng thích bắt nạt tất cả mọi người nhưng về nhà lại đội vợ lên đầu... Người ngồi nghe đã cười rộ lên khi Shaku kể chuyện một ông tù trưởng đầu đã sói như chim ưng rụng hết lông còn đi giành giật tình yêu một cô gái trẻ với một anh thanh niên để bị thảm bại.Vì họ cười quá hăng hái nên khi được hỏi duyên cớ, họ đã bảo rằng câu chuyện nói trên sao mà giốngnhư đúc tình cảnh đã xảy đến cho một vị trưởng lão, tình cờ lại là người vừa mới lên tiếng đả kích hành động của Shaku.

Trưởng lão ấy ngày càng căm hận Shaku.Như một con bạch xà hiểm ác, vị này bèn vắt óc tìm mọi thủ đoạn để hãm hại hắn. Một tên đàn ông vừa bị cắm sừng đã cùng tham gia vào kế hoạch của lão ta. Bởi vì hắn tin rằng có một câu chuyện Shaku kể đã khiến cho mọi người liên tưởng đến sự nhục nhã hắn đã gặp phải. Sau khi đã nghĩ đủ cách, hai kẻ âm hiểm nói trên mới nhắm vào việc Shaku hay xao lãng nghĩa vụ của một thành viên trong bộ lạc để gây nên sự chú ý cho mọi người. Từ chuyện Shaku không chịu đi câu cho đến việc Shaku không chăm lo cho ngựa hay Shaku không chịu vào rừng phạt cây, không chịu lột da rái cá....Họ đặt câu hỏi là kể từ lúc những ngọn gió bấc đem những bông tuyết trắng như lông ngỗng rắc xuống thôn làng, có ai đã thấy Shaku tham dự vào việc làng việc nước bao giờ chưa?

Nghe thế, mọi người giờ mới vỡ lẽ.Đúng là Shaku không mó tay vào công việc nào cả. Đến khi phải chia nhau mọi vật dụng cần thiết để sống chui rúc qua mùa đông (fuyugomori), người trong làng càng thấy điều đó rõ hơn nữa. Ngay cả những "khán thính giả" nhiệt tình nhất của Shaku cũng vậy. Tuy nhiên, vì hãy còn hứng thú với những câu chuyện do Shaku kể nên họ vẫn gượng gạo đem chia đều vật dụng cần thiết trong mùa đông cho hắn.

Nhờ có những tấm da thú dày, dân làng tránh được ngọn bắc phong lạnh buốt, họ có thể sống qua mùa đông bằng cách ngồi bên lò sưởi bằng đá đốt bằng phân thú vật sấy khô để nhâm nhi thứ rượu cất từ sữa ngựa. Đến khi những đóa hoa lau bắt đầu nẩy chồi bên bờ sông, họ mới bắt đầu ra ngoài lao động như cũ.

Shaku cũng ra đồng như mọi người nhưng mặt mày hắn lại bơ thờ, ánh mắt không còn sinh khí. Mọi người có cảm tưởng gã không còn nghĩ ra được câu chuyện mới mẻ nào cả. Nay thì dù ép uổng cách mấy, hắn vẫn không còn làm nổi, ngay cả việc xào đi nấu lại mấy câu chuyện cũ. Mà coi bộ cách nói chuyện của hắn cũng đã hết duyên dáng. Rõ ràng là những con tinh từng ám quẻ để giúp Shaku đẻ ra bao nhiêu câu chuyện kia đã bỏ hắn đi rồi.

Tuy ma hết ám nhưng vẫn không thấy Shaku trở lại với thói quen cần mẫn như trước nữa. Chẳng những không lao động, hắn cũng chẳng nghĩ ra câu chuyện mới nào để kể. Cuộc sống của Shaku chỉ còn là những buổi chiều thẫn thờ lặng ngắm mặt hồ. Mỗi lần chứng kiến cảnh tượng này, các "khán thính giả" ngày xưa vẫn yêu thích truyện do hắn kể, bỗng lồng lộn lên tức giận khi nhớ lại là họ đã từng đem vật dụng cần thiết trong mùa đông quí giá thế kia để chia sớt cho một kẻ mặt mày ngu ngơ và tính khi lười biếng như Shaku. Còn những vị trưởng lão có vấn đề với Shaku thì chỉ cười thầm trong bụng. Bởi vì các ông thừa biết khi có kẻ bị mọi người xem là một phần tử chẳng những vô dụng mà còn có hại cho cộng đồng, cả bộ lạc có thể họp nhau lại để phán xét trường hợp của hắn.

Các vị lão trượng quyền thế rậm râu và đeo xâu chuỗi bằng ngọc cứng lòng thòng trên cổ đã ngồi bàn luận với nhau rất lâu. Nhân vì không có một vị nào có liên hệ huyết thống với Shaku nên chẳng ai chịu lên tiếng biện hộ cho tội nhân.

Lúc đó lại đúng vào mùa mưa giông. Các vị trưởng lão này là những người dễ mất hồn mất vía trước sấm sét bởi vì trong đầu họ đã có sẵn hình ảnh một người khổng lồ chột mắt ở trên trời đang nổi cơn thịnh nộ và nguyền rũa họ. Mỗi lần có tiếng sấm nổ, họ đều dừng mọi công việc và chỉ biết cung kính làm phép đuổi tà. Lão già xảo quyệt nhất trong đám trưởng lão kia đã mua chuộc một tên thầy pháp bằng cách hối lộ cho hắn hai bộ sừng trâu để tên này thành công trong việc phán quyết rằng chính sự hiện diện của Shaku đã làm tăng mưa giông sấm sét những ngày gần đây. Mọi người bèn đi đến chỗ thỏa thuận là vào cái ngày Mỗ, khi mặt trời vừa qua khỏi trung tâm của mặt hồ và ngả về hướng Tây ngang tầm một ngọn cây dẻ gai (buna, beech) cổ thụ, nếu có tiếng sấm nổi lên ba lần thì hôm sau, họ sẽ đem Shaku ra xử hình theo đúng phong tục của tổ tiên.

Tương truyền là xế trưa ngày hôm đó đã có kẻ nghe tới bốn lần sấm nổ. Kẻ khác còn nói mình đã nghe đến năm lần.

Vào buổi chiều hôm sau, một buổi tiệc lớn có đốt lửa trại đã được tổ chức ở ven hồ, Trong một cái vạc lớn, họ nấu cả thịt dê lẫn thịt ngựa. Cả những miếng thịt của gã Shaku đáng thương cũng đang nằm bên trong nồi nước dùng đang sôi lên sùng sục đó. Dĩ nhiên, dân chúng ở cái địa phương không mấy dồi dào về lương thực này đã sử dụng thi thể của những kẻ vừa mới chết làm thức ăn, miễn là kẻ ấy không chết vì lý do bệnh tật. Một anh chàng tóc xoăn -người vốn là kẻ yêu thích những câu chuyện kể của Shaku hơn cả, đã để cho ánh lửa lò phản chiếu lên khuôn mặt mình trong khi mồm nhồm nhoàm miếng thịt vai của Shaku. Còn vị trưởng lão kia thì bàn tay mặt đang cầm lấy cái xương đùi của kẻ đại cừu thù mà ông căm ghét, gặm lấy gặm để chút thịt còn dính vào mẩu xương đó. Khi đã ăn hết tiệt, ông ta bèn ném cái xương ấy ra một chỗ thật xa. Sau một tiếng động nhỏ, ống xương kia đã lọt tỏm dưới hồ.

*

Dịch ngày 2/11/2024

Văn bản:

Nakajima Atsushi, Tsukinetsuki (hay) Kohô (Chồn ám) trong Mojika, Gyuujin (Văn Tự Họa, Ngưu Nhân) tên tập truyện khổ bỏ túi do Kadokawa, Tokyo xuất bản năm 2020. Từ trang 6 đến 14. Nguyên tác Nhật ngữ.

Chú thích:

[1] - Skyutai là một sắc dân sống vào thế kỷ thứ 7 BC đến thứ 3 BC ở vùng phía Bắc Hắc Hải và mảnh đất họ ở gọi là Skyutia.