.
[1] Chơi chữ dựa trên câu thành ngữ “cleanliness is next to godliness” (sự sạch sẽ xếp ngay sau sự ngoan đạo). / Tất cả chú thích trong sách đều của người dịch thêm vào cho bạn đọc dễ theo dõi.
☆
[2] Nguyên bản chỗ này là Turn one’s face to the wall. Nghĩa đen là ngoảnh mặt vào tường, nghĩa bóng là không màng thế sự.
☆
[3] Nguyên bản chỗ này là He wanted neither Gloucestershire sympathy nor Lancashire briskness just now. Nghĩa là: Giờ đây anh chẳng muốn cả sự cảm thông kiểu Gloucestershire lẫn sự sống động kiểu Lancashire. Nàng Bé là người xứ Lancashire, còn Nàng Amazon là người xứ Gloucestershire, nên xin phép được dịch thoáng ra cho bạn đọc dễ hiểu.
☆
[4] Nguyên văn “martyr”, vừa có nghĩa là người tuẫn đạo, vừa có nghĩa là người bị hành hạ, giày vò bởi một nguyên do nào đó, ví dụ như bệnh tật.
☆
[5] Nguyên văn “me blue”. Blue vừa có nghĩa là màu xanh lơ, vừa có nghĩa là nỗi buồn chán.
☆
[6] Ám chỉ lời bài Nhã Ca 2:1 của Solomon trong Cựu Ước.
☆
[7] Ám chỉ Phúc Âm Matthew 6:28.
☆
[8] Quarto: Phong bì có kích thước dài 10 inch rộng 8 inch.
☆
[9] Nguyên văn “Benevolence”: Một loại thuế, ban đầu là hình thức thần dân tự nguyện đóng góp tiền hoặc quà tặng, về sau biến thành một một loại thuế nhà vua bắt buộc người dân phải đóng.
☆
[10] Chỉ câu chuyện vua Charles Đệ Nhị trước khi lên ngôi, từng nấp trong lòng một cây sồi để tránh bị truy bắt sau trận Worcester năm 1651.
☆
[11] Chỉ việc đô đốc Hà Lan Maarten Tromp buộc một cây chổi lên cột buồm tàu mình sau khi thắng người Anh trong trận Dungeness năm 1652 với ngụ ý đã quét sạch người Anh khỏi mặt biển.
☆
[12] Nhắc tới việc binh lính trung đoàn 92 Thượng Scotland bám vào bàn đạp kỵ binh Thượng Scotland xung phong trong trận Waterloo.
☆
[13] Chỉ việc William Nhà Chinh phục chiếm nước Anh năm 1066.
☆
[14] Tức vua George III (trị vì trong giai đoạn 1760-1820).
☆
[15] Ám chỉ câu vị quan tòa nói cắt lời nhân chứng trong tiểu thuyết The Pickwick Papers của Dickens: “ông không phải nói với chúng tôi những gì anh lính... đã nói, thưa ông.” Ngụ ý là những lời thuật lại lời nói của người khác không có giá trị làm bằng chứng vì thiếu độ tin cậy.
☆
[16] Nghĩa là “Vì quyền chinh phạt và vì dòng máu Lancaster”.
☆
[17] Quân đội Cộng hòa Ireland, một phong trào vũ trang đòi độc lập cho Ireland.
☆
[18] Nguyên văn “dragoon” - long kỵ, hài âm với “dragon” - con rồng. Rồng của phương Tây biểu thị sự hung ác.
☆
[19] Một loại tòa án dùng để xử các nhân vật có quyền lực được Henry Đệ Thất lập bổ sung cho các tòa án thông thường.