Tâm lý có tác dụng như thế nào với con người? Quá điều chỉnh tác dụng của tâm lý có phải là “duy tâm”?
Nếu người thân nơi xa của bạn bị bệnh nặng, đột nhiên có người gọi bạn nhận điện khẩn, lúc đó cảm giác hồi hộp lo lắng bao phủ lấy bạn, tim đập nhanh, chân run, đầu choáng váng, dường như sắp ngã. Đây không phải là tác dụng tâm lý hay sao? Trò đùa dai cũng có thể phản ánh ảnh hưởng của tâm lý với con người.
Trước tiên, kiếm mấy người bạn giúp bạn chơi trò này, chọn một người làm vật hy sinh cho trò đùa dai này. Rồi sắp xếp mấy người còn lại cùng gặp người làm vật hy sinh vào một buổi sáng theo thứ tự. Bạn nói với người đó: “Trông hôm nay bạn xanh thế! Nhất định là ốm rồi”. Rồi người khác lại nói với người đó: “Hình như anh mắc bệnh truyền nhiễm rồi!”. Người khác lại nói: “Anh sốt cao à? Trông anh đáng sợ quá, nhanh đi khám bác sĩ đi!”. Nếu bạn nói những lời đó như thật, người làm vật hy sinh đó thực sự sẽ lăn ra ốm.
Có một nhà tâm lý rất thích kể câu chuyện này với mọi người: “Hồi còn học đại học, để kiếm tiền ăn và ở, tôi chăm sóc một bà lão sống một mình và làm các công việc vặt. Bà lão này thường xuyên mất ngủ, luôn phải uống một viên thuốc ngủ mới có thể an giấc. Một buổi tối, bà lão gõ cửa phòng tôi và hỏi: “Xin lỗi vì đã làm phiền cháu, bà không ngủ được, mà thuốc an thần lại hết rồi. Không biết chỗ cháu có thuốc hay không?”. Tôi trả lời rất nhanh: “Cháu có thuốc an thần đây bà ạ. Cháu để ở tầng dưới. Bây giờ cháu sẽ xuống lấy cho bà một viên”. Tôi biết thị lực của bà lão không tốt, không thể phân biệt được đâu là đậu xanh, đâu là thuốc ngủ. Tôi lên gác và nói: “Đây là viên thuốc ngủ cực mạnh, nó rất hữu ích. Uống nó vào bà sẽ ngủ rất nhanh”. Bà lão này uống viên thuốc đó thật và ngủ một giấc ngon nhất trong đời mình. Từ đó mỗi ngày bà đều bắt tôi đưa cho bà “viên thuốc” đặc biệt đó”.
Trên thực tế, trạng thái tâm lý không chỉ ảnh hưởng đến trạng thái sinh lý, mà thậm chí còn có thể ảnh hưởng đến thành công và hạnh phúc cả đời người. Một người không giỏi giao tiếp, không phải vì không biết các cách giao tiếp mà là không vượt ra được khỏi sự ức chế tâm lý, bị sự tự ti, thẹn thùng, sợ hãi khống chế. Sự phiền não của con người cũng do tâm lý gây ra. Những trở ngại tâm lý là nguyên nhân dẫn đến sự phiền não, khổ đau và thất bại trong cuộc sống. Nó có thể dập tắt ánh sáng trong tâm hồn con người, che lấp ánh sáng từ sức hấp dẫn kỳ lạ của con người, khiến bạn khác người và không được mọi người đón nhận.
Tôi thích câu chuyện dưới đây.
Ở Mỹ có một mục sư, ngày hôm sau ông phải thực hiện một buổi diễn thuyết quan trọng, nhưng cứ chần chừ mãi chưa tìm được chủ đề thích hợp, con ông lại quấy ở bên cạnh, ông liền cầm tấm bản đồ thế giới và xé thành nhiều miếng đưa cho con và nói: “Nếu con có thể ghép lại tấm bản đồ này thì cha sẽ cho con hai đồng”. Đứa bé vui vẻ và cầm lấy. Vị mục sư nghĩ: Tấm bản đồ này đủ để đứa con bận rộn trong mấy tiếng. Lúc đó thì mình chuẩn bị bài diễn thuyết.
Nào ngờ vài phút sau đứa bé vui vẻ chạy lại nói đã ghép xong tấm bản đồ. Mục sư đỡ lấy xem, quả nhiên trước mắt ông là tấm bản đồ thế giới hoàn chỉnh, ông hỏi một cách kỳ lạ: “Sao con lại ghép nhanh thế?”. Đứa bé trả lời: “Mặt trái của tấm bản đồ có hình đầu người, con ghép các mảnh giấy thành hình đầu người thì tấm bản đồ cũng được ghép đúng”. Mục sư đột nhiên bừng tỉnh, ông cuối cùng cũng đã tìm ra chủ đề: Cá nhân là đúng, thế giới của anh ta cũng đúng.
Thời cổ đại, trên thế giới có những người bị người khác không coi là người. Bọn họ bị ép làm nô lệ, bị xiềng xích gông cùm trói buộc. Vậy bây giờ chế độ nô lệ đã bị xoá bỏ, nhưng có còn nô lệ không? Bây giờ vẫn còn nô lệ, nhưng chỉ khác là những người nô lệ này không bị gông cùm về thân thể, nhưng bị gông cùm về “tâm hồn, cá tính, lương tâm”. Gông cùm này không phải là do người khác ép buộc phải đeo mà tự họ mang vào thân.
Có người nói: “Tôi nhút nhát”, “tôi e thẹn”, “làm sao tôi bằng người ta được”, “tôi có khiếm khuyết”, những lý do này đã hạn chế cái đẹp trong bản tính của người đó, hạn chế sự phát huy tiềm lực của anh ta, khiến anh ta không có sức hấp dẫn. Đó đều là những gông cùm đối với anh ta, có thể cũng là gông xiềng của bạn. Cuộc đời và hạnh phúc của bạn bị trói buộc bởi gông xiềng vô hình này. Bạn đã không được tự do thì tất nhiên tâm hồn sẽ bị trói buộc.
Bạn đã từng hỏi mình liệu bạn có dám làm những chuyện bạn muốn làm, những chuyện bạn cho rằng đúng, liệu bạn có luôn giữ được sự tự nhiên và biểu hiện ra sự hấp dẫn kỳ lạ của riêng mình? Tôi nghĩ không ai dám trả lời thẳng thắn: “Tôi dám làm! Tôi thấy rất tự nhiên”. Con người đều bị những thứ vô hình đó khống chế, bao gồm bạn, tôi. Chúng ta đều phải cố gắng phá tan những gông xiềng đó, thoát khỏi sự ràng buộc đó để mình được tự do một cách thực sự. Đó là cách duy nhất để vươn tới hạnh phúc.
Muốn giành được thành công thì phải giành được sự tự do cho mình. Sự tự do trong tâm hồn giúp chúng ta phát huy được năng lực tiềm tàng của mình một cách cao nhất, giúp biểu hiện ra cái đẹp bình dị của mình.
1.
Một lần, tôi đến thăm một vị giáo sư hồi học đại học, bắt gặp lúc ông ấy đang lo lắng vì thành tích học tập của con không tốt, tôi bèn hỏi: “Cháu nhà thầy mấy tuổi rồi?”. “Nó học lớp hai”. Tôi giải thích với ông ấy: “Trẻ nhỏ, đặc biệt là con trai, khi nhỏ thành tích học tập không phản ánh điều gì. Trước kia, em học đến lớp hai, thành tích cũng vẫn không tốt, nhưng vẫn có thể thi đỗ vào đại học”. Vị giáo sư nói: “Thực ra thành tích học tập của nó không tốt không quan trọng, hai vợ chồng chúng tôi đều làm nghề giáo, đợi khi học đến cấp ba, học lại sẽ không thành vấn đề. Quan trọng là ở chỗ nó tự cho rằng mình thua kém hơn người khác. Thời gian kéo dài thì nó sẽ có cảm giác tự ti, đây mới là vấn đề lớn”.
Nghe những lời vị giáo sư nói, trong lòng tôi thấy xúc động. Người làm về giáo dục chú ý xoá bỏ tâm lý tự ti của con mình và nuôi dưỡng sự tự tin từ khi đứa trẻ còn nhỏ. Nếu một người luôn yếu kém hơn người khác về mọi mặt, người đó sẽ cảm thấy mình thua kém người khác. Ngược lại, nếu một người luôn hơn người khác về mọi mặt, anh ta sẽ có tâm lý: mình là kẻ mạnh, là người “hạng nhất”. Có thể khẳng định rằng người cho mình là “hạng nhất” thì tương lai không thể trở thành một kẻ tiểu nhân dung tục, khí chất của người đó sẽ càng tốt hơn, tấm lòng sẽ càng rộng mở, càng có sức mạnh, không bao giờ chịu từ bỏ, không bao giờ chịu khuất phục.
Nhớ lại những người bạn hồi còn học đại học, những người có ảnh hưởng, có khả năng kêu gọi người khác thường là những người xuất sắc. Khi còn nhỏ, họ được cha mẹ dạy dỗ chu đáo, được đào tạo chuyên sâu về một lĩnh vực nào đó vì vậy mà xuất sắc hơn người khác một bậc. Trong học tập, sở trường này giúp anh ta luôn dẫn đầu, được mọi người chú ý, từ đó cũng nuôi dưỡng tâm lý “hạng nhất” của anh ta. Những người này sau khi bước ra xã hội rất ít người chịu cam phận mà có chí tiến thủ mạnh mẽ. Còn những người bạn học không có sở trường đặc biệt, trong thời gian học lại không thể bộc lộ hết sở trường của mình, luôn luôn là con vịt ngốc nghếch trong lớp, luôn phải chịu sự giày vò vì tự ti, sự thay đổi về tâm lý, sự ức chế trong cuộc sống, sự buồn khổ, cuối cùng cũng sẽ ảnh hưởng đến cuộc sống cả đời của anh ta. Vì vậy, rèn luyện cho con trẻ có sở trường đặc biệt từ nhỏ, giỏi hơn người khác về một phương diện nào đó thì sẽ có lợi cho việc nuôi dưỡng tâm lý “hạng nhất” của đứa trẻ. Nếu lại có thể để cho đứa trẻ trải qua những khó khăn thất bại trên đời, tiêu diệt sự kiêu ngạo của nó thì sau khi trưởng thành, đứa bé sẽ nhất định trở thành tài năng trụ cột.
Tâm lý “hạng nhất” không chỉ quan trọng đối với việc làm người, cũng là nhân tố quan trọng trong giao tiếp. Từ trước tới nay, tôi tin tưởng rằng con người khi sinh ra là bình đẳng với nhau, đặc biệt trong giao tiếp hai bên đều có vị trí bình đẳng, đều là chủ thể giao tiếp, đều có tính chủ động. Giao tiếp là hoạt động bình đẳng cùng có lợi giữa chúng ta. Nếu một người có sự khiêm tốn thì dễ khiến người khác gần gũi mình. Nhưng nếu một người quá tự ti, điều đó có nghĩa là đánh mất đi tính chủ động trong giao tiếp, có nghĩa là mất đi nhân cách. Và ai lại muốn giao tiếp với một người không có nhân cách?
Tự ti không chỉ làm mất đi sự tôn nghiêm trong nhân cách của bạn, cũng khiến bạn không thể hiểu về mình một cách chính xác. Người tự ti nếu thi không tốt môn toán thì sẽ nói rằng: “Môn toán của tôi không ổn rồi”. Có thể anh ấy không may mắn trong thi cử nhưng học môn toán rất tốt. Kết quả môn toán của rất nhiều nhà toán học lớn cũng không tốt. Có người lại tự ti hơn, kết quả môn toán không tốt, người đó liền cho rằng: “Con người tôi không được rồi”. Nghiêm trọng nhất cũng chỉ là anh ta kém về môn toán, tại sao lại phóng đại rằng mình là người tồi?
Tôi nhớ lại một ngày khi tôi còn học đại học. Hôm đó điểm thi của tôi là 32 điểm, đó là kết quả cực kỳ khó chấp nhận! Từ tiểu học tới trung học, kết quả những môn chuyên ngành của tôi chưa bao giờ thấp hơn 80 điểm, nhưng lần đó tôi chỉ đạt 32 điểm. Tối hôm đó tôi mất ngủ, nhưng tôi vẫn an ủi mình rằng có thể người ta đã cho đề thật khó với những người vừa đặt chân vào đại học, đang hừng hực khí thế như chúng tôi, người khác có lẽ còn kém điểm hơn tôi! Nhưng hôm sau, tôi phát hiện ra rằng rất nhiều bạn có số điểm cao hơn tôi, thậm chí còn có người đạt điểm giỏi, kết quả của tôi đạt loại kém nhất. Tôi đau khổ, bàng hoàng. Nhưng trong những kỳ thi tiếp theo, điểm của tôi cũng chỉ thuộc loại trung bình, điều đó là một sự giày vò tâm hồn đối với một anh sinh viên có nhiều khát vọng như tôi. Nhưng tôi lại nghĩ có lẽ họ không thông minh bằng tôi, tôi nhất định làm bài giỏi hơn họ. Thế là tôi chủ động so tốc độ giải bài khó với các bạn học, tôi thất vọng phát hiện ra rằng thường khi họ làm xong rồi, tôi vẫn chưa làm xong, còn nói gì đến so tốc độ. Tôi ngửa cổ lên trời mà gào rằng: “Đã sinh ra tôi trên đời này, tại sao lại để tôi kém hơn người khác?”. Trong cả thời gian học đại học, tôi trầm lặng ít nói, đau khổ vì không thể hơn được người khác. Bốn năm học đại học là bốn năm tôi phải đau khổ và không thể ngẩng đầu lên vì tự ti.
Khi đi làm, có một lần tôi đi khâu giày, sau mười phút bà lão khâu giày đòi tôi hơn 20 đồng, tôi bất mãn nói: “Thu nhập của bà còn cao hơn của tôi đấy!”. Nhưng bà lão trả lời dứt khoát: “Tại sao tôi lại cứ phải kém anh?”. Tôi nghĩ thấy cũng đúng, tại sao thu nhập của bà lão lại cứ phải kém hơn tôi? Tuy tôi tốt nghiệp đại học, tuy bà ấy chỉ là bà lão không có trình độ văn hoá, nhưng bà ấy biết sửa giày, tôi không biết sửa giày, sửa giày cũng là một cái tài chứ!
Cuối cùng, tôi đã phát hiện ra nguyên nhân tự ti của mình. Có lẽ tôi không giỏi đọc những quyển sách đó và không giỏi trong việc thi cử, nhưng tôi lại dùng những nhược điểm đó để đi so sánh với người khác, vậy đương nhiên sẽ mãi mãi tự ti. Những đau khổ hồi đại học là hoàn toàn do tôi tự chuốc lấy, tôi chỉ luôn nghĩ đến nhược điểm của mình mà không phát huy sở trường của mình. Điều đó khiến tôi rơi vào nỗi đau khổ không thể tự thoát ra được.
Con người có sở trường cũng có sở đoản. Khả năng của con người cũng có nhiều mặt, mặt này không mạnh nhưng mặt kia lại mạnh. Người thành công là người biết tìm ra sở trường của mình và cố gắng phát huy nó. Nếu bạn cứ để ý đến những điểm yếu của mình và so sánh với những điểm mạnh của người khác, tất nhiên sẽ không bì được với họ, như vậy tự nhiên sẽ cảm thấy tự ti. Nếu chạy 100m cũng không vượt được nhà vô địch thế giới Louis, bạn có tự ti không? Không. Bởi vì tôi không so chạy 100m với anh ấy, tuy anh ấy chạy nhanh hơn tôi nhưng tôi biết nói tiếng Trung còn anh ấy thì không.
Sự tự ti rất có thể phát sinh vì bạn so sở đoản của mình với sở trường của người khác. Muốn xoá bỏ cảm giác tự ti thì phải cố gắng phát hiện ra sở trường của mình và phát huy nó thật mạnh.
Nhà tâm lý học Nhật Bản Đa Hồ Huy phát hiện ra một quy luật gọi là cách nuôi dưỡng bù đắp lòng tự tôn. Ông Đa Hồ Huy thường nghe mọi người bàn luận là các nữ thanh niên không học đại học thường xinh hơn các nữ sinh viên. Vì vậy, ông đi sâu vào nghiên cứu. Sau nhiều ngày điều tra nghiên cứu, ông phát hiện ra rằng dung mạo của các cô gái thi đỗ vào đại học hàng năm kém hơn các cô gái khác, đó không phải là hiện tượng ngẫu nhiên. Tại sao lại có tình trạng đó? Hoá ra đó là do lòng tự tôn của con người đã có tác dụng điều tiết quan trọng. Chính bởi vì dung mạo của những sinh viên nữ đó không bằng người khác, nên lòng tự tôn đã thúc đẩy họ cố gắng học tập, từ đó học hành giỏi giang và đỗ vào đại học.
Khi bạn có điểm yếu, lòng tự tôn của bạn sẽ thúc đẩy bạn phải vượt qua người khác bằng thứ khác, từ đó sẽ dần hình thành sở trường, đây là cách bù đắp của lòng tự tôn. Cũng giống như cựu tổng thống Mỹ Reagan đã nói: “Người không có nhược điểm gì nổi bật cũng không có ưu điểm gì nổi bật”. Người không mắc khuyết điểm rõ ràng chắc chắn giải quyết công việc một cách bình thường, có nghĩa là không có đặc sắc, không có cá tính, như vậy cũng sẽ không có ưu điểm nổi bật.
Tôi nhìn thẳng vào những nhược điểm của mình nhưng tôi chú trọng hơn đến sở trường của tôi, bởi vì đó mới là điểm tiêu biểu thực sự của tôi. “Phát huy điểm mạnh, hạn chế điểm yếu khiến tôi cảm thấy mình tự tin hơn, cũng mang lại sự vui vẻ cho cuộc sống của tôi, đó là bí quyết sống của tôi. Liệu nó có thể trở thành bí quyết sống của bạn không?”.
Tự ti là sự quá thận trọng của con người. Quá theo đuổi sự hoàn mỹ, lại quá thận trọng với năng lực của mình, như vậy tất yếu sẽ dẫn đến sự tự ti. Vì vậy, trong cách dùng người, người có nhiều tự ti làm việc rất chăm chỉ và thận trọng, thích hợp với các công việc tỉ mỉ, vụn vặt.
Mặt khác, tự ti là do bạn đòi hỏi mình quá cao. Ví dụ điểm thi của bạn là 80, nhưng bạn đặt ra mức là 90, như vậy bạn tất yếu sẽ cảm thấy tự ti. Người không có lòng tự ti thi được 70 điểm nhưng người đó chỉ đặt ra mức là đạt, như vậy người đó sẽ cảm thấy vui vui. Không được đòi hỏi mình quá khắt khe, không được theo đuổi cái hoàn thiện nhất, đẹp nhất, trên thế giới không có toàn mỹ, cũng không có việc toàn mỹ. Luôn luôn có những điều thiếu sót, chấp nhận nó, chấp nhận bản thân mình, chấp nhận thực tế, đó là cách xoá bỏ sự tự ti.
Trên thực tế, tất cả mọi người trên thế giới này đều có lòng tự ti, người không biết tự ti là người ngốc nghếch không biết trời cao đất dày. Chúng tôi từng tổ chức một cuộc thi cho các nam nữ nhân viên marketing, có một cô gái lọt vào vòng chung kết đang học khoa kinh tế đối ngoại ở một trường đại học nổi tiếng, bố mẹ đều học cao. Cô ấy vào được đến vòng chung kết là vì nhân phẩm và tướng mạo đều khá, ban giám khảo đã cho tôi xem bài thi viết của cô ấy, trong đó có những câu như: “Người khác nói rằng tôi kiêu căng, thực tế từ sâu thẳm trong lòng mình tôi cảm thấy rất tự ti, tôi kiêu căng là vì muốn dùng nó làm vỏ bọc bảo vệ mình, để tránh người khác làm tổn hại đến trái tim yếu đuối của tôi”.
Trước cuộc sống khó khăn phức tạp này, thực sự ai cũng có lúc cảm thấy tự ti. Jackson, nhân vật chính trong bộ phim: “Jackson huy chương vàng” của điện ảnh Mỹ trông rất sung sức, cực kỳ tự tin, trước khi tham gia cuộc thi trượt tuyết tại thế vận hội, phóng viên đã hỏi anh ta rằng: “Anh cho rằng ai sẽ về nhất?”. Jackson trả lời: “Câu hỏi của ông thật ngốc nghếch, ông không nên hỏi: “Ai sẽ đạt danh hiệu quán quân” mà phải hỏi rằng: “Ai sẽ đạt danh hiệu á quân?”, bởi vì chức quán quân đương nhiên thuộc về tôi”. Một Jackson luôn luôn lúc nào cũng tỏ ra tự tin như vậy nhưng khi về nhà đã nói với bạn gái rằng: “Nếu anh không đạt danh hiệu quán quân thì làm thế nào?”. Loại bỏ cảm giác tự ti không phải là không tự ti mà là phải biết vực dậy lòng tự tin của mình vào giây phút bạn bị lòng tự ti đánh ngã.
2.
Tôi có một học viên cao 1m60, anh ta rất tự ti. Song anh ta viết rất rõ ràng trong phần mục đích đăng ký đào tạo là: “Tôi quá cô độc, tôi muốn giao tiếp với mọi người, muốn tìm được niềm vui từ trong lò lửa xã hội”. Nhưng tôi quan sát thấy rằng mỗi lần chúng tôi đi dã ngoại, nấu nướng, anh ta đều ngồi một mình một góc, không chuyện trò với ai cả. Tôi ngạc nhiên và hỏi anh ta, anh ta giải thích rằng: “Mọi người đều coi thường em”. Tôi hỏi: “Ai coi thường em?”. Anh ta trả lời tôi rất chân thành: “Nếu em cũng phong độ như thầy, hoặc cao to đẹp trai như các bạn kia, em cũng có lòng tin, cũng hoà nhập được với mọi người”.
Tôi nhìn cậu ta, trong lòng cảm thấy rất buồn rầu, khuyết điểm về mặt sinh lý đã hạn chế cậu ta, đã làm tổn thương tâm hồn cậu ta, đã dập tắt ngọn lửa trong trái tim cậu ta. Tôi chỉ có thể nói với cậu ta rằng: “Nếu em cần tự do, tôi sẽ ở bên ngoài và gọi to: “Hãy ra đây, hãy mang đến cho em hạnh phúc!”. Nhưng em lại không dám nhìn thẳng vào cuộc sống, giống như một con rùa rụt cổ vào trong lớp mai cứng, tôi còn biết làm thế nào đây?”.
Tự do không phải do người khác mang đến mà lại phải tự mình giành lấy. Những khuyết điểm về sinh lý hay những khiếm khuyết về tâm lý đủ để hạn chế một con người, khiến bạn không có được tự do. Trừ phi bản thân bạn coi chúng là gông xiềng khoá chặt mình lại! Ai không có khiếm khuyết, ai không có nhược điểm? Tây Thi, Vương Chiêu Quân, Điêu Thuyền, Dương Quý Phi - những người được phong là tứ đại mỹ nhân của Trung Quốc cổ đại cũng có khiếm khuyết theo như lời một tạp chí. Tây Thi với nhan sắc chim sa cá lặn của mình, khi cá nhìn thấy sắc đẹp tuyệt trần của nàng cũng sợ hãi lặn sâu xuống đáy nước, nhưng chân Tây Thi rất to, không thật hoàn mỹ. Vương Chiêu Quân nhan sắc chim sa cá lặn, chim cũng bị mê hoặc bởi vẻ đẹp của nàng và rơi xuống đất, nhưng trên vai nàng lại có một số vết sẹo, một vẻ đẹp không hoàn thiện. Điêu Thuyền với nhan sắc hoa nhường nguyệt thẹn, hoa cũng xấu hổ trước dung mạo của nàng, không dám nở, nhưng nàng lại bị hôi nách, thật không hoàn mỹ.
Trên đời này không có việc gì là hoàn mỹ, không có người nào là hoàn mỹ cả, mọi người đều có khiếm khuyết, đều có thiếu sót, làm người điều quan trọng là phát huy điểm mạnh, hạn chế điểm yếu, thoát khỏi sự trói buộc của “sở đoản”, thoát khỏi sự ràng buộc của nó đối với tâm lý, để mình hoàn toàn tự do hoà mình vào cuộc sống. Ngoại trưởng Philippin ông Luomuluo là một trong những người khởi xướng thành lập Liên Hợp Quốc và là nhà hoạt động chính trị nổi tiếng thế giới. Khi ông qua đời, để bày tỏ sự thương tiếc, Liên Hợp Quốc đã hạ một nửa lá cờ xuống, nhưng ông chỉ cao khoảng 1m60. Đầu tiên ông cũng xấu hổ vì chiều cao khiêm tốn của mình. Khi còn trẻ ông hay đi giày cao gót, nhưng chiều cao chỉ có 1m60, liệu đi giày cao gót có cao hơn được bao nhiêu, người khác lại còn chê cười ông là đã xấu lại còn làm dáng. Vì vậy Luomuluo quyết định cởi bỏ giày cao gót, thề sẽ không bao giờ đi nó nữa. Sau đó ông dốc sức làm việc, dùng những thành công để bù đắp khiếm khuyết của mình, cuối cùng ông đã trở thành ngoại trưởng Philippin, trở thành những người sáng lập Liên Hợp Quốc. Trong đại hội thành lập Liên Hợp Quốc năm đó, Luomuluo đã phát biểu diễn văn với tư cách là trưởng đoàn Philippine, khi ông bước lên bục phát biểu, do độ cao của bục được thiết kế theo chiều cao của người phương Tây nên chỉ có hai con mắt của ông là lộ ra trên bục, khiến cả hội trường cười ầm lên. Khi nữ hoàng Anh đến thăm Mỹ, do bục phát biểu trong buổi họp báo ở sân bay được thiết kế theo chiều cao của tổng thống Mỹ Bush nên người ta chỉ nhìn thấy hai con mắt của nữ hoàng lộ ra trên bục phát biểu khiến phòng họp báo nhộn nhạo, nước Mỹ luôn cảm thấy có lỗi với nước Anh về chuyện này, nhưng Luomduo vẫn bình tĩnh đứng đó, chờ khi tiếng cười lắng xuống, ông đột nhiên giơ cao một cánh tay và vẫy, rồi nói một câu rất trang nghiêm: “Chúng ta hãy coi hội trường này như một chiến trường cuối cùng đi”. Tiếng nói tiếng cười ngưng bặt, cả hội trường im phăng phắc và rồi những tràng pháo tay nổi lên giòn giã. Luomuluo phân tích: Nếu tôi cao to đẹp trai, người khác vừa nhìn đã biết là có trình độ. Vậy thì những lời tôi nói, người ta sẽ cho là đương nhiên, sẽ không cảm thấy ngạc nhiên. Chính vì chiều cao khiêm tốn của tôi nên mọi người cho rằng không có trình độ, nhưng khi tôi nói những lời có trình độ, người ta sẽ cảm thấy bất ngờ và thay đổi cách nhìn.
Luomuluo đã thành công trong việc chuyển điểm yếu của mình thành điểm mạnh, chiều cao khiêm tốn đã đem lại thành công cho ông. Đến nỗi ông còn nói như thế này: “Ước sao cho tôi mãi mãi là một người lùn”.
Ngưỡng mộ người khác là vô tri, bắt chước họ là tự sát. Con người phải dũng cảm chấp nhận mình cho dù mình có khuyết điểm bởi vì đó mới là chính mình.
Tôi khâm phục người bạn tốt của mình - giám đốc Trần Tân. Anh cao 1m62, dung mạo cũng không đẹp đẽ gì, nhưng bạn gái lại rất xinh đẹp. Có một lần, cô ấy trêu anh: “Người ta nói em là như bông hoa nhài cắm bãi cứt trâu”. Trần Tân trả lời thẳng thắn: “Anh sinh ra đã là như vậy rồi. Nếu anh cao to đẹp trai thì sẽ trở thành quái vật bởi vì đó không phải là anh, anh là như thế này”. Tôi nghĩ rằng đó là một tuyên ngôn làm người thực sự, tuyên ngôn của một nam tử hán thực sự. Bạn có thể tự hào mà nói như vậy không? Nếu anh có thể, tôi nghĩ anh đã trở thành một nam tử hán chân chính rồi đó. Hãy trở thành một nam tử hán chân chính! Đập vỡ những trói buộc tâm lý đó, để mình thoát khỏi sự ràng buộc, làm một con người thực sự tự do, không có tự do thì không được chết yên ổn! Hãy để việc dám nghĩ, dám nói, dám làm trở thành phương châm sống của chúng ta.
3.
Tôi đã từng ước thầm rằng: Nếu có thượng đế, thì cầu mong thượng đế cho tôi vẻ cao to đẹp trai, có tiền và cả một cuộc sống vui vẻ. Nhưng tôi lại nghĩ nếu thượng đế nói rằng tôi quá tham lam, chỉ cho phép tôi chọn một điều thì sao? Nếu bạn phải chọn lựa giống tôi, tôi tin rằng mọi người nhất định sẽ chọn sự vui vẻ. Thúc Bản Hoa nói: “Người bi quan coi tất cả điều vui vẻ là những điều không vui vẻ, giống như rượu ngon mà trong mồm lại đầy mật thì cũng trở nên đắng ngắt. Hạnh phúc và khó khăn trong cuộc sống không phải là trong bản thân sự việc tốt hay xấu mà phải xem chúng ta xử lý chúng như thế nào”. Rất nhiều bạn bè của tôi ở Thâm Quyến cũng nói rằng: Khách quan chỉ mang đến rất ít những điều có lợi cho con người, con người vui vẻ hay không là do mình quyết định.
4.
Cuộc đời cũng giống như một con thuyền lướt trên biển lớn, chìm nổi trong sóng gió, lúc dâng cao, lúc xuống thấp. Đoạn đời tối tăm của tôi chính là lúc hàng loạt những thất bại, đau khổ trong sự nghiệp, trong cuộc sống thường làm tôi không ngủ được, nhiều lúc còn nghĩ chết đi còn sướng hơn.
Một hôm, tôi đi lang thang một mình trên phố, nỗi đau khổ giày vò tôi từ nửa đêm cho đến lúc bình minh. Lúc đó một chuyện ngẫu nhiên xảy ra đã mang lại ánh sáng cho cuộc đời tôi. Tôi nhìn thấy một cụ già bị cụt cả hai chân ngồi trên chiếc xe lăn đang dùng tay lăn xe một cách khó khăn, muốn qua đường quốc lộ để sang phần đường dành cho người đi bộ. Tôi thấy cụ già lùi xe lại mấy bước rồi đột nhiên tăng tốc, lao vào đường dành cho người đi bộ. Tôi nhìn dáng vẻ đó của cụ già và cảm thấy rất buồn cười, cũng không có ý nghĩ đi giúp đỡ cụ. Lúc đó cụ già ngẩng đầu lên phát hiện ra tôi, cụ cười với tôi và nói: “Xin chào anh!”.
Bây giờ tôi rất khó biểu đạt cảm giác của mình lúc đó bằng lời nói. Một người mạnh khoẻ trẻ trung như tôi lại cảm thấy đau khổ, còn cụ già đi vào đường dành cho người đi bộ còn khó khăn như vậy lại chào hỏi tôi một cách vui vẻ. Từ hôm đó tôi nhủ thầm trong lòng rằng: Tôi phải làm cho cuộc sống mỗi ngày của tôi tràn đầy niềm vui.
Niềm vui của cuộc sống bắt đầu từ đâu? Napoleon - người đại diện cho mộng tưởng của một thế hệ, người đạt được sự vinh quang, quyền lực, tiền tài - những thứ hầu hết mọi người mong muốn, đã nói như thế này: “Cả đời này tôi chưa từng có một ngày vui vẻ”.
Lý luận tâm lý học cho chúng ta biết rằng: Nếu mình cho rằng mình rơi vào trạng thái nào đó và muốn nó như vậy, thì trạng thái này sẽ càng rõ rệt hơn. Có một số đứa trẻ vốn không buồn lắm nhưng lại khóc oà lên và càng khóc càng thương tâm, đó chính là điều nói ở trên. Khi bạn cho rằng mình đáng thương, chìm ngập trong đau khổ, cuộc sống của bạn thực sự sẽ rất đau khổ. Nhưng nếu bạn tin rằng bạn rất vui vẻ và sống một cách vui vẻ như vậy, cuộc sống của bạn sẽ thực sẽ rất vui vẻ, sự vui vẻ bắt nguồn từ trong lòng bạn, sẽ không bao giờ cạn.
Tôi nhớ đến chuyện nhà giáo dục nổi tiếng Pashangkaliya đi thăm cô nhi viện. Nhìn thấy một đứa bé mất cả bố mẹ, lại bị bại liệt phải ngồi trên xe đẩy, Pashangkaliya quan tâm và hỏi thăm: “Cháu biết làm gì?”. Đứa trẻ trả lời ngây thơ: “Cháu biết khạc đờm” Nói rồi khạc một miếng đờm ra. Pashangkaliya nhìn thấy như vậy trong lòng rất cảm kích: Thật là thần kỳ! Bạn không cảm thấy thần kỳ ư? Khạc hẳn một miếng đờm ra. Tay muốn bóp mũi thì không thể cùng một lúc nắm lấy tai. Chỉ cần bạn yêu cuộc sống, mỗi phút mỗi giây bên bạn đều có thứ thần kỳ diễn ra. Bạn sẽ cảm thấy mới lạ ngay cả trước những chú chuồn chuồn đang bay trên trời, những con chim đang hót, những trò chơi của con trẻ trên mặt đất. Chỉ cần bạn quý trọng nó, dâng hiến tình yêu cho nó, thì những khía cạnh nhỏ của cuộc sống đó sẽ giống như những khúc nhạc kỳ diệu đang dạo lên quanh bạn.
5.
Tôi mong muốn rằng cuộc sống đối với mỗi người đều là một bài ca vui. Nhưng sống trên đời ai không gặp phiền phức hay thất bại? Thất bại là gì? Tôi thích một định luật của Oujilide: Chỉnh thể là sự tổng hòa của các bộ phận, nhưng lại lớn hơn từng bộ phận một. Thành công chỉ là một chỉnh thể, nhưng thất bại nghĩa là thiếu một phần trong chỉnh thể đó. Ví dụ: 5 cái bút phấn được coi là thành công, 4 cái bút phấn lại được coi là thất bại. Nhưng rất nhiều người vì thiếu một chiếc bút phấn mà vứt luôn cả 4 chiếc còn lại đi. Một chiếc bút phấn bị thiếu đó có độ lớn như thế nào?
Bây giờ mọi người đều biết điện thoại là do Bell phát hiện ra. Nhưng thực tế, rất nhiều công việc của việc phát minh ra máy điện thoại là do các nhà khoa học như Edison hoàn thành. Việc Bell làm chỉ là chuyển động một đai ốc vòng. Vì vậy giữa mọi người đã xảy ra một vụ kiện nổi tiếng. Cuối cùng, toà án trao quyền phát minh cho Bell. Quan tòa nói rằng: Tuy các nhà khoa học như Edison làm được rất nhiều việc, nhưng bọn họ cho rằng không thể đưa máy điện thoại vào sử dụng, và cuối cùng đều bỏ dở, nhưng Bell không bỏ dở. Ông ấy chuyển động đai ốc 4,1 vòng, thay đổi biên độ dòng điện, khiến điện thoại được đưa vào sử dụng thực tế, vì vậy quyền phát minh điện thoại thuộc về Bell. Khoảng cách giữa thất bại của các nhà khoa học như Edison với chỉnh thể thành công chỉ là xoay 4,1 vòng đai ốc.
Anh em nhà Caite phát minh ra máy bay. Việc mà họ làm cũng chỉ là cho hoạt động cánh phụ sau máy bay mà người trước đã phát minh, nhưng điều đó đã khiến tên tuổi họ lưu truyền sử xanh. Đại bại chính là thiếu một phần trong chỉnh thể thành công, chỉ cần bạn bù vào cho đủ là được, nhất định không được “Đổ chậu nước tắm lại đổ luôn cả đứa trẻ đang tắm”.
Thất bại không phải là sự kết thúc thực sự mà là sự bắt đầu tìm kiếm mới. Thất bại là một sự đau khổ. Có một số người vì sợ thất bại nên không dám hành động. Loại người này tuy không gặp thất bại nhưng cũng không đạt được thành công. Rất nhiều người cả một đời mà không biết mình có tài cán gì, chưa thực sự biết được niềm hạnh phúc mà họ tha thiết mong đợi. Bởi vì bọn họ chưa từng thử qua, chưa từng hành động, chưa từng cố gắng. Cố gắng để theo đuổi hạnh phúc thuộc về mình, phấn đấu để thực hiện mộng ước của mình, cho dù có thất bại cũng không hối hận, bởi vì ta đã thử qua, đã cố gắng. Bạn đi sai một bước cũng đã chiến thắng cả cao nguyên bất động. Nếu không hành động thì trí não và hệ thống thần kinh không thể chỉ dẫn bạn, nhưng khi bạn hành động, cho dù đi sai thì cơ quan trợ giúp thành công cũng sẽ giúp bạn đi đúng, cuối cùng dẫn bạn đi đúng hướng.
Tôi thích câu danh ngôn của Beethoven: “Cầu mong thất bại”. Mọi người đều muốn thành công, tại sao lại có “kẻ điên” đi cầu mong thất bại? Mỗi lần thất bại tới, bạn không lùi bước mà dốc hết sức mình khắc phục, bạn sẽ thấy khả năng của mình được tăng lên. Thất bại là mẹ thành công, là con đường tốt nhất để bạn nâng cao khả năng của mình.
Trong mắt những người bi quan, thất bại là tai hoạ, trong mắt những người lạc quan thì đó lại là lãng mạn của cuộc sống. Có sự đau khổ do thất bại mới có niềm vui thành công; có sự khảo nghiệm của thất bại mới có sự trưởng thành. Thất bại sẽ khiến cuộc sống có những bước thăng trầm, làm cho cuộc sống thêm ý vị.
Cổ ngữ có câu: “Không ai giàu ba họ”. Một môi trường quá thuận lợi không phải là tốt, sẽ chỉ bóp chết tài năng của con người. Trong tình yêu cũng vậy, chưa trải qua thất tình thì rất khó hiểu được rằng phải biết trân trọng tình cảm, thất tình chưa chắc đã là việc xấu trong tình yêu. (Đùa một chút: Tôi khuyên những bạn chưa xây dựng gia đình hãy đi tìm một người từng thất tình làm người bạn đời của mình. Họ sẽ rất biết trân trọng tình cảm của bạn). Vì vậy, khi còn trẻ, trải qua nhiều thất bại là việc tốt, người chưa gặp thất bại mãi mãi chỉ nổi mà không chìm. Một người trải qua càng nhiều thất bại thì kinh nghiệm càng phong phú, con người sẽ càng trưởng thành, từ đó có thể ngày càng mạnh mẽ hơn, chỉ cần anh ta giữ được sự lạc quan, giữ được chí tiến thủ ngoan cường, cuối cùng anh ta sẽ là một người thành công.
6.
Một lần tôi đi du lịch Bắc Kinh cùng đồng nghiệp. Dù định chơi khoảng hơn hai chục ngày, nhưng đến ngày thứ hai, đồng nghiệp bị mất túi tiền. Vì vậy, anh ấy rất lo lắng buồn phiền. Tôi khuyên anh ấy dù sao thì tiền cũng đã mất rồi, buồn cũng chẳng có ích lợi gì, chi bằng quên nó đi, coi như chưa xảy ra chuyện này và chơi vui vẻ, có lẽ cả đời này cũng chỉ đến Bắc Kinh một lần này thôi. Nhưng anh ấy vẫn rất buồn, đi chơi mà mặt mày ỉu xìu, khiến tôi dù rất thích chơi vui vẻ cũng đành chuẩn bị về nhà sớm hơn dự định. Nhưng khi thu dọn hành lý, đột nhiên phát hiện ra túi tiền của anh ấy ở trong khe giường, lúc đó lập tức anh ấy vui hẳn lên, nhưng tôi ở bên cạnh tức đến nỗi chỉ muốn đá cho anh ấy một cái. Cuộc hành trình tuyệt diệu lần này đã bị anh ấy làm hỏng. Tuy anh ấy không mất tiền nhưng lại mất đi một lần hưởng thụ cuộc sống tuyệt vời.
Lincoln nói rằng: Mọi người ai muốn vui vẻ bao nhiêu thì có thể vui vẻ bấy nhiêu. Sự phiền não của chúng ta dường như hoàn toàn thuộc về mặt tâm lý chứ không phải thuộc về mặt sinh lý.
Có một học viên buồn phiền nói với tôi: “Một đồng nghiệp cứ nói xấu tôi trước mặt lãnh đạo”. Tôi hỏi: “Thế những điều anh ta nói có tác dụng gì không?”. “Chả có tác dụng gì! Quan hệ giữa tôi và lãnh đạo rất tốt, mỗi lần anh ta phàn nàn về tôi, lãnh đạo đều nói cho tôi biết. Thật đau đầu”. Tôi trả lời: “Những lời anh ta nói có tác dụng, vì nó khiến anh buồn bực, không ngủ được”.
Ông Ngụy Thư Sinh - một người làm công tác giáo dục nổi tiếng khi được bình là giáo viên xuất sắc, đồng nghiệp nói cho ông biết rằng có một nhà giáo già luôn nói xấu ông ở khắp nơi. Ngụy Thư Sinh nói: “Tôi có lỗi với ông ấy, khiến ông ấy phải buồn bực, khiến ông ấy chết đi nhiều tế bào”.
Trên đời này điều gì có thể làm tổn hại tới chúng ta? Những thứ khách quan đều không thể, cái duy nhất có thể làm hại chúng ta sẽ thực hiện tác dụng đó thông qua nội tâm của chúng ta, hiện nay tất cả vũ khí hạt nhân trên thế giới bất kỳ lúc nào đều có thể huỷ diệt quả đất này. Đối với vấn đề nghiêm trọng này, bạn đã từng buồn phiền vì nó chưa? Bất kỳ lúc nào bạn đi trên phố xe cộ đều có thể cán chết bạn, bạn đã từng phiền não về nó chưa? Những việc nguy hiểm nhưng không để ở trong lòng thì sẽ không thấy phiền não, vậy thì những buồn phiền kia không phải là do chính bạn tự tạo ra hay sao? Xét đến cùng, cái gọi là làm tổn thương, cái gọi là phiền não chỉ do nội tâm chúng ta gây ra, do chúng ta tự làm hại mình. Tại sao chúng ta phải tự làm hại mình, tại sao lại phải tự chuốc khổ ải vào thân, nói nghiêm trọng một chút, chết cũng chẳng đến nỗi như vậy, phải không? Có điều gì đáng để chúng ta phiền não hơn đây?
Nếu một người khoan hồng đại lượng, tấm lòng rộng mở, thì dường như chẳng có gì có thể làm hại anh ta.
Một lần đài truyền hình phát câu chuyện về một cô gái bị bệnh máu trắng. Thời gian sống của cô ấy không còn nhiều nữa. Cả nhà đều dốc sức chăm sóc cho cô ấy, còn trả rất nhiều tiền chữa bệnh cho cô, trước gánh nặng cuộc sống này, cô nghĩ ra cách kiếm tiền, đó là mở một đường dây nóng để giúp đỡ về tâm lý cho những người chán đời. Có người hỏi cô đã học được những đau khổ của cuộc sống hay chưa, cô trả lời: Bạn đau khổ là vì cuộc sống đã rộng mở với bạn. Thời gian còn lại của tôi không nhiều, tôi không thể nghĩ đến đau khổ, chỉ có thể càng thêm trân trọng từng giây, từng phút đang qua đi của cuộc đời tôi. Lời nói của cô đã có ảnh hưởng rất lớn tới tôi. Một người giàu có khi nhặt được 100 đồng sẽ không trân trọng nó, nhưng một người nghèo kiết xác khi có được 100 đồng thì vui mừng và trân trọng vô cùng, những người cảm thấy đau khổ không phải là vì cuộc sống đã quá ưu ái với anh ta sao?
Những người lạc quan đi đâu cũng được chào đón, họ là thiên sứ của cuộc sống. Tâm trạng vui vẻ, tràn đầy sức sống của họ đều có thể cảm hoá bất cứ ai, có sức hấp dẫn vô cùng.