Núp đứng dưới nhà sàn, trong bóng tối, tiếng con nít khóc nghe vừa buồn, vừa đau trong ruột, vừa bực tức. Núp nhớ tới đứa con bok Pa. Nó tên là Tun. Không có sữa mẹ, bok Pa phải nhai bắp non mớm cho nó. Bok để nó nằm ngửa giữa sàn nhà, cúi xuống, nước bắp non chảy dài trên má thằng bé, chảy xuống sàn. Hai cánh tay bok Pa giang ra, chống xuống sàn, giống như hai cánh con gà trống che cho gà con mất mẹ, to quá mà lại che không kín. Thằng bé không lớn được. Nó giống cha, nó chỉ có hai con mắt lớn, sáng, màu nâu.
- Bok Pa ơi, bây giờ bok ở chỗ nào rồi. Thằng Tun chắc tối nay nó khóc lắm. Bok dỗ, nó kêu mẹ miết, nó không chịu nín. Khổ quá! Thù thằng Pháp quá!…
Bok Pa bị Pháp bắt buổi sáng này rồi. Nó bắt cả Tun nữa.
Tháng trước nó tới làng Kông-lê. Kông-lê chạy hai lần rồi cũng phải về đầu nó, chịu đi xâu. Sáng nay, nó tới rẫy làng Kông-hoa.
Núp đi Kông-ka đổi muối chưa về. Thanh niên cũng có bắn ná. Nhưng Pháp bắn súng nhiều, thanh niên phải chạy cả. Nó bắt bok Pa, Tun, mai On, Gung, Gia, dẫn về đồn. Sẩm tối nó cho một người Kông-lê lên nói với Kông-hoa:
- Pháp bỏ tù năm người Kông-hoa rồi. Dân làng Kông-hoa chịu về đầu hàng hết, Pháp tha năm người. Không chịu, Pháp giết năm người.
Bây giờ Núp đứng đây, ông già Sung, Xíp, Ghíp, Du… đứng chung quanh. Ông già Sung nói:
- Núp ơi, tôi không muốn bok Pa chết, tôi không muốn Tun chết… thôi, phải về đầu Pháp, đầu phép[13] thôi, Núp ạ.
Núp cầm cái ná, muốn bóp dẹp cái ná:
- Tôi không biết về đầu nó đâu!
- Thế Núp có muốn bok Pa, Tun, On, Gung, Gia chết không?
Núp cũng không trả lời được. Anh cắn cái răng, con mắt cay như có ớt. Cái ngực tức quá. Tại sao? Tại sao he? Tại sao cứ thua Pháp miết thế này? Làng Kông-lê cũng thua rồi. Mai mốt làng Kông-ka, Hà-nừng thua nữa, Kông-hoa chạy đi đâu? Còn đất nước đâu người Ba-na ở?… Người Kinh có gươm ông Tú không? Sao không thấy người Kinh đánh Pháp?…
Núp đứng đó tới nửa đêm. Sao rua đứng trên đầu, Núp mới chịu bằng lòng với bok Sung. Thôi, để bok Sung dẫn một nửa dân làng mười bếp về đầu ghép với Pháp cứu bok Pa và bốn người. Còn mười bếp phải chạy, theo Núp, tới gần Kông-ka hơn nữa, làm làng mới, cắm thử chông. Trong số mười bếp chạy theo Núp, có bếp của Liêu, của Du, của Xíp, của Ghíp…
༺༒༻
Ở gần Kông-ka một năm, Pháp lại đi đánh Kông-ka, Hà-nừng. Kông-ka, Hà-nừng phải kéo về đi xâu ở đồn Pơ-le-bông.
Bây giờ Pháp đi đánh Kông-hoa nữa. Kông-hoa như hòn đá giữa suối, bốn phía toàn là nước, như con mang chạy lạc vào làng, bốn phía toàn là người. Núp muốn chạy nữa. Xíp nói:
- Hết đường rồi. Chạy đi đâu, rừng núi ở đâu Pháp cũng lấy hết rồi. Ở đâu cũng không có người chống Pháp với mình nữa.
Mười bếp Kông-hoa, mười bếp cuối cùng trong toàn vùng, bây giờ cũng phải chịu về đi xâu, đi thuế cho Pháp.
Họ đi thành một hàng dài trong núi. Người địu con, người cõng cháu, người ôm cái mền, người dắt con heo. Buồn thúi cả ruột, không muốn nói chuyện nữa. Họ đi về sống tập trung với Pháp.
Qua khỏi suối Thi-om, cả đoàn dừng lại nghỉ. Núp đi sau cùng. Anh đứng trên một hòn đá giữa suối, để cho nước suối lanh tanh leo lên chân, lên gần tới đầu gối. Lũ con nít cũng bắt chước, chạy ra nhúng hai chân xuống nước và cười. Nó không biết gì cả, nó chưa biết buồn. Mai mốt ở với Pháp, nó khổ nhiều lắm. Núp nhìn lũ con nít, thương quá mà không biết nói sao.
Trong núi vang ra có tiếng đàn tơ-rưng. Nghe như tiếng gió thổi qua rẫy lúa chín, gặp mấy cây le non, kêu lên vu vu! Nghe như tiếng người con gái thổi lửa nấu cơm trong nhà rẫy và kêu lũ thanh niên đi suốt lúa về vào ăn.
Đi sống tập trung với Pháp, tai không được nghe tiếng đờn tơ-rưng nữa rồi. Pháp không cho đốt rẫy to, làm nhà lớn, đi ra suối bắt cá, đi lên rừng bẻ rau. Pháp bắt đi xâu làm đường cho Pháp đi đánh lũ người Ba-na, Ê-đê, Kinh, Gia-rai khác nữa, bỏ cái rẫy không ai làm cỏ, cỏ ăn hết lúa. Đến mùa, người mình ăn cỏ, thằng Pháp ăn lúa. Đói, Pháp không cho đi tìm củ mài. Đi lấy được mật con ong, đứa nhỏ không được ăn, Pháp lấy ăn hết…
Núp đứng nhìn bốn mươi người Kông-hoa ngồi bên suối. Mẹ Núp cũng ngồi trong đó. Tóc mẹ bạc rồi. Núp nóng trong cổ quá, uống nước hai, ba lần cũng chưa hết. Ông trời lên cao chói xuống nước loà con mắt. Núp kêu lớn:
- Thôi, đi thôi, lũ làng ơi!… Trước khi đi tôi nói cái này: ai có cái ché tốt, ghè tốt, nồi, coong tốt bây giờ đem giấu hết trong rừng đi. Đừng đem về làng Pháp nữa, Pháp ưng lắm, Pháp cướp hết… Cứ để trong này, mai mốt khi nào mình chạy làng chống Pháp nữa, mình trở lại đây lấy.
Xíp hỏi:
- Khi nào mình chạy nữa?
Núp nói:
- Cũng chưa biết khi nào. Nhưng thế nào cũng phải chạy. Ở với nó, mình không sống nổi đâu…
[13] Đầu phép: đầu hàng giả vờ, tạm thời.
