Con người không dễ dàng quên được quá khứ của mình. Quá khứ đôi khi như lưỡi dao bén ngót cứa vào trái tim đau buốt để lại vết thương mãi mãi không lành miệng.
Ni cô Diệu Lan đứng tần ngần dưới gốc ngọc lan, nhiều đêm rồi mùi hương quyến rũ của nó dẫn cô ra vườn. Ngôi chùa Thanh Long chìm dưới ánh trăng bàng bạc, chìm trong mùi hương ngọc lan, một cây cau sau chùa cô độc vươn lên buồn bã dưới ánh trăng. Nhiều lần sư bà đã có ý định chặt bỏ cây cau, nhưng ni cô đã thuyết phục bà để lại, mỗi lần như vậy, sư bà nhìn cô với ánh mắt hiền từ và lắc đầu.
- Con vẫn chưa thoát nợ hồng trần.
Ni cô biết ơn sư bà, sau những tháng ngày hoảng loạn tìm đến ngôi chùa nằm ngay vùng đất cô ở, nơi thời tuổi thơ cô có những giây phút yên bình hiếm hoi. Diệu Lan đã trở thành nữ tu mà sư bà yêu quý nhất bởi ngộ tính cao, cô tiếp nhận đời sống tu hành nhanh chóng. Nhưng con người không dễ dàng quên được quá khứ của mình. Quá khứ Diệu Lan như lưỡi dao bén ngót cứa vào trái tim đau buốt để lại vết thương mãi mãi không lành miệng. Vào những đêm trăng sáng như thế này cô không tài nào ngủ được. Những cơn ác mộng hiện về hành hạ cô, những giấc mơ màu máu đỏ quạch, trùm lên cô và cô bật dậy đi lang thang trong vườn suốt đêm.
Những giấc mơ... và đó cũng là chuyện thật, những chuyện thật trong quá khứ luôn hiện về trong những giấc mơ.
*
Bục... hú... hú... hú... Những quả đại bác từ trên chi khu Lộc Hòa rót xuống nổ sau vườn, đất đá văng tung tóe rớt lộp độp trên mái nhà. Tạch... tạch... tạch... đạn trung liên, tiểu liên vãi như trấu xuống cánh đồng cù lao. Lâu lâu viên đạn lửa xé bầu trời đen kịt bằng vạch vòng cung đỏ lòm. Lại đánh nhau, bom rơi đạn nổ, dân chúng phải chui ra, chui vào trong hầm không biết bao nhiêu lần. Lính ngoại quốc kéo đến, hành quân về các vùng lân cận thành phố Lộc Hòa. Những cuộc chạm trán thường xuyên giữa quân ngoại quốc và đoàn quân giữ nước, không ít người dân vô tội ngã xuống, máu loang đỏ những cánh ruộng. Lúa đang thì con gái dập nát, tanh nồng tử khí. Sự yên ắng tạm thời từ lúc gà gáy.Buổi sáng thật đẹp, những đám mây trắng như bông gòn, nhởn nhơ giữa bầu trời cao lồng lộng, trong xanh. Sau mùa gặt, cánh đồng trơ gốc rạ, những con trâu hững hờ gặm cỏ trên bờ, những chú mục đồng chơi trò đánh trận giả, lâu lâu có tiếng súng nổ phía chiến khu. Trên con đường đất hun hút bụi mù, năm người lính ngoại quốc vừa đi vừa vung vấy máy rà mìn. Dân cù lao nhận ra đó là lính công binh sư đoàn Châu Á, đội quân đồng minh của quân đội Sài Gòn, những người lính xuất thân từ xứ sở thích ăn tỏi, ớt, các thức ăn cay và nóng nên tính tình nóng nảy và khá tàn bạo. Dân rất sợ đụng phải họ, nên khi họ chuẩn bị hành quân là cánh đồng vắng ngắt, đàn cò cũng ủ rũ trốn trên những bụi gừa ven sông, bọn trẻ vội vã lùa bầy trâu về chuồng. Ông Mân đưa tay che mắt nhìn về phía con đường, ánh nắng vẩn đục bởi đám bụi mờ do máy rà mìn sục xuống đất. Âm... Âm... Hai tiếng nổ lớn của mìn clâymo, đây là loại mìn do người bấm nút điều khiển, năm người lính tung lên trời, xương thịt bay lả tả. Ông Mân hốt hoảng, kinh nghiệm cho ông biết những người lính này tử trận, sẽ có cuộc trả thù khủng khiếp diễn ra trên cù lao. Ông ôm con gái lao về phía bờ sông, nhảy lên chiếc xuồng và chèo vun vút qua làng Vĩnh Thanh. Dân làng nháo nhào tìm đường trốn khỏi cù lao, nhưng đã trễ. Chỉ nửa giờ sau, cả sư đoàn Mãnh Hổ đóng bên Lộc Hòa tràn qua cù lao. Những gương mặt đằng đằng sát khí, đoàn quân lùng sục vào trong các ngôi nhà tranh, đàn ông, đàn bà, trẻ con lếch thếch đi sau những họng súng đen ngòm...
Tạch tạch tạch..., khẩu đại liên khạc đạn trên đầu họ, bất kể già trẻ trai gái.
Buổi sáng đẫm máu, cánh đồng tanh tưởi, xác chết ngổn ngang chồng chất trên những gốc rạ.
Những người lính ngoại quốc rút đi với gương mặt lầm lì.
Ông Mân ôm Lan trở về, mặt trời chìm dân xuống phía sau lưng, đặt con trên cánh võng treo giữa nhà, ông vác cuốc ra đồng. Những người đàn ông lặng lẽ đào huyệt. Tiếng khóc ri rỉ lẫn vào tiếng côn trùng uất nghẹn, cù lao đặc quánh mùi tử khí.
*
Nông thôn luôn là chiến trường cho các cuộc chiến tranh, những người dân hiền lành cam chịu, hứng trọn những đau thương do chiến tranh mang lại. Ngày xưa cũng thế, bây giờ cũng thế và chắc là sau này cũng thế. Không chỉ hứng chịu sự chết chóc mà họ còn gánh vác cả việc nuôi quân. Họ khổ ngay từ khi lọt lòng mẹ. Những đứa trẻ ở thành phố lớn lên trong nhung lụa với đủ loại sữa. Những đứa trẻ nông thôn uống nước cơm và ngủ trên những manh chiếu rách, nhầy nhụa ruồi nhặng. Lan đã lớn lên như thế, từ ngày mẹ cô chết đi, cha mang cô đi bú nhờ hàng xóm. Những hôm đi làm ruộng, ông treo chiếc võng dưới gốc cây duối để cho cô nằm. Những tia nắng len qua tàn duối rọi gương mặt bé bỏng của cô. Khi cô khóc, ông nâng cô trên đôi bàn tay thô ráp vụng về và “hờ hờ...” thay cho lời ru, những tiếng “hờ” phát ra cùng với hơi thở nặng nhọc, như tiếng gừ của con chó cái đang cho con bú. Ông nhét những muỗng nước cơm nhạt thếch vào miệng cô. Những tiếng “hờ” của ông làm cho cô nhớ đến những giọt sữa của con chó cái. Con chó đã cho cô bú cùng với hai đứa con của nó. Khi ông ra vườn, ông đặt cô nằm trên manh chiếu rách, cô đã bò lại bên bầu vú của con chó, bằng phản xạ tự nhiên cô ngoạm vào bầu vú căng tròn của nó. Con chó thoáng giật mình rồi nằm xuống, nhẹ nhàng vuốt ve cô bằng cái lưỡi đỏ và thô ráp. Bú no, cô ngủ ngon lành trong lòng con chó đến khi cha cô vào và ẵm lên. Giữa cô và con chó đã hình thành tình mẫu tử thiêng liêng. Một sợi dây vô hình ràng buộc khiến cô yêu thương nó vô hạn. Cha cô cũng yêu quý và biết ơn con chó, nên cho phép nó ngồi ăn cùng mâm như một thành viên của gia đình. Ông nhặt được nó hom hem bên vệ đường ngày cô vừa chào đời. Nó đã được mẹ cô nặn sữa để nuôi, bà âu yếm gọi con chó là bé, nó lớn lên bằng dòng sữa của mẹ cô và sau này, khi đã trở thành chú chó to lớn, nó đã trả ơn mẹ cô! Ni cô Diệu Lan giật mình thoát khỏi dòng hồi ức đau buồn, khi nghe có tiếng vỡ của lá khô trong vườn.- Bạch thầy! Ni cô chắp tay cung kính đón sư bà. Vị sư già phúc hậu tay lần tràng hạt tiến về phía cô:
- Mô Phật, con đang nghĩ về chuyện ngày xưa ư? Thưa thầy, thật khó quên quá khứ!
- Quá khứ của mỗi con người chứa đựng nỗi buồn và thân phận của tất cả chúng sinh. Thưa thầy, giá mà con có thể quên được!
- Mô Phật!
Sư bà chậm rãi đi vào chùa. Ni cô Diệu Lan bước theo thầy. Mùi hương ngọc lan và ánh trăng tiễn chân họ. Sư bà chợt rùng mình, khi nhìn thấy vẻ đẹp u buồn của Diệu Lan dưới ánh trăng. Một vẻ đẹp tiềm ẩn nghiệp chướng nặng nề...
Ngôi chùa Diệu Lan đang tá túc là ngôi chùa cổ nhất của người Việt, sư bà kể cho cô nghe một câu chuyện tình vào thuở xa xưa, một chuyện tình buồn của một thiền sư:
“Thiền sư trụ trì xưa kia của chùa là người có kiến thức Phật học uyên thâm. Danh tiếng vang tận kinh thành. Vua vời ông về kinh để giảng dạy cho hoàng tộc. Tại kinh đô, bà cô ruột của vua thọ giới Bồ Tát. Trong những ngày theo học đạo, bà yêu say đắm nhà sư. Khi sư phụ của ông viên tịch, ông trở về cù lao chịu tang rồi ở lại chùa luôn. Những tưởng tránh được oan tình ràng buộc, nào ngờ vị hoàng cô si tình tìm đến tận nơi. Ông quyết định nhập thất hai năm, tránh không gặp mặt người đàn bà si tình, nhưng hoàng cô quyết liệt xin được nắm tay ông. Cảm động trước tấm tình ấy, ông đưa tay ra cửa sổ cho bà hôn. Đêm ấy ông tự thiêu sau khi ghi lại bài kệ trên vách để bày tỏ tấm lòng trong sạch của mình. Điều lạ là mọi thứ cháy hết nhưng bài kệ ông ghi trên vách vẫn còn. Ba ngày sau khi an táng thiền sư, hoàng cô cũng uống độc dược quyên sinh tại chùa”.
Ngôi chùa này có tên là Chùa Tượng, sư bà giải thích: Chữ “tượng” ở đây không phải là tượng Phật mà là voi, vì ngày xưa có vị vua lưu lạc tá túc trong chùa, khi phục quốc ngài đã cho đàn voi đến chở đất đắp sân xây lại chùa, khi công trình hoàn thành ngài cho thợ tạc pho tượng Phật Di Đà bằng gỗ quý cao gần hai mét, đến nay vẫn còn thờ tại chính điện.
Trong bầu đoàn thê tử của ngài có công chúa Ngọc Lan là người uyên thâm về Phật học, công chúa xuất gia đầu Phật và ở đây cho đến khi vua cha lên ngôi và triệu hồi về kinh. Đó cũng là lý do tại sao chùa này luôn trồng cây ngọc lan".1
Từ nhỏ, Diệu Lan hay vào chùa này chơi. Cô tha thẩn nhặt hoa ngọc lan, những ngày hiếm hoi không có bom rơi đạn nổ. Mỗi khi bước chân vào chùa, cô cảm giác thế giới này không hề có chiến tranh, cô không ngờ cuộc đời cô gắn liền với ngôi chùa cổ trên đất cù lao.
