Mỗi chúng ta, trong hành trình làm người của mình, đều gắn bó với một xứ sở nào đó. Đó có thể là mảnh đất nơi ta được sinh ra, hoặc có thể là một mảnh đất khác mà ta tự nguyện chọn lựa để gắn bó. Và khi đã là "dân" của một xứ sở, dù là theo cách nào, không ai là không mong muốn xứ sở đó sẽ trở nên văn minh, thịnh vượng nhất có thể. Nhưng viễn cảnh tốt đẹp đó của một xứ sở, của một quốc gia hay của một hành tính có đạt được hay không lại bắt đầu từ chính việc "làm dân" của mỗi người như thế nào.
Bởi vì, không một đất nước nào ngay từ khi sinh ra đã là cường quốc. Người Mỹ có câu: " Chúng ta không phát hiện ra nước Mỹ hùng mạnh mà chúng ta xây dựng nên nó " là vì vậy. Lịch sử nhân loại cho thấy một quốc gia trở nên vĩ đại thường không phải nhờ dân số đông hay sử lâu đời, mà bởi vì quốc gia đó có những lãnh đạo vĩ đại và đặc biệt là góp phần lớn người dân trong quốc gia đó hiểu đúng và làm tốt công việc “làm dân” của mình. Tương tự như vậy, một đất nước chỉ có thể đi từ nô lệ đến tự do khi đất nước đó có những con người thực sự hiểu thế nào là tự do, luôn khát khao tự do và săn sàng chiến đấu vì điều đó.
Đó là chưa kể đến, nếu như mục tiêu lớn nhất trong đời là sống cho ra một "con người” thì ta không thể "làm người" nếu như không làm dân" và làm việc, vì "làm dân” và làm việc là một phần quan trọng và không thể thiếu của làm người". Nói cách khác, "làm dân" hay "làm việc" chính là cách để hiện thực hóa chuyện "làm người" trong đời sống công việc hay đời sống xã hội.
Cụ thể hơn, nếu trong lòng ta có quê hương xứ sở, có quốc gia dân tộc, có quốc dân đồng bào... thì khi ta "làm người" (ta sống đúng với con người của mình) cũng là lúc ta "làm dân" đúng nghĩa nhất.
Với cách hiểu đó, "làm dân" không phải là một nghĩa vụ mà tổ quốc vẫy gọi theo kiểu của John F. Kennedy (thường được nhiều người trích dẫn) là: " Đừng hỏi tổ quốc có thể làm gì cho ta mà hãy hỏi ta có thể làm gì cho tổ quốc ", mà là một nghĩa vụ tự thân của mỗi người. Những gì ta làm, ta dấn thân cho quê hương xứ sở, cho quốc gia dân tộc, cho quốc dân đồng bào, thậm chí cho thế giới...- là xuất phát từ " tiếng lòng " (tiếng gọi bên trong) của ta, là xuất phát từ sự chia sẻ lương tri và phẩm giá của ta với các mối quan hệ với bên ngoài, trong đó bao gồm cả quốc gia dân tộc thế giới loài người.
Tuy nhiên khi bàn về "làm dân", ngoài giác độ cá nhân ("làm dân" cũng là "làm người" nói trên, còn có một giác độ nữa để bàn về vấn đề này, đó là, góc độ quốc gia. Vậy, ở góc độ quốc gia, một quốc gia nên được quản trị/ vận hành như thế nào, một công dân quốc gia đúng nghĩa sẽ có những quyền gì và được hưởng gì khi sống trong quốc gia đó, và ngược lại, nên có và cần có nghĩa vụ tự thân gì, trách nhiệm công dân gì với quốc gia của mình? Chuyện "làm dân" cũng là "làm người" đã được bàn nhiều trong Chương I, nên trong chương này, ta sẽ chủ yếu mổ xẻ nó ở giác độ quốc gia nên được vận hành như thế nào, cũng như "công dân" là ai và ở đâu trong mỗi quốc gia sẽ là khía cạnh chính mà ta sẽ bàn quanh câu chuyện "làm dân" này.
Ngày nay, khái niệm "dân chủ" thường được nhắc đến như tiêu chí của một xã hội văn minh, tiến bộ mà hầu hết quốc gia đều hướng tới. Vậy nên nếu như biết làm người là biết cách làm chủ chính mình, thì biết làm dân đúng nghĩa là biết cách làm chủ đất nước của mình. Làm chủ không chỉ là quyền, mà còn là trách nhiệm tự thân của mỗi công dân.
Đến đây, một câu hỏi khác tiếp tục được đặt ra là: Công việc "làm chủ" đất nước của một công dân gồm những gì? Cần phải có những năng lực gì để thực hiện được công việc "làm chủ" đó? Và cần học gì để có được năng lực "làm chủ" này?