Phải có gan bỏ rẻ một cuộc đời cho một cuộc thí nghiệm thơ
16/1
Cả ngày nghe anh T.H báo cáo hội nghị văn công khai thác vốn cũ. Bản báo cáo sao mà nó lõm bõm. Chỗ lý luận thì không cất lên được thành lý luận xác đáng. Chỗ thực tế thì không xoáy sâu được vào thực tế. Anh T.H có một sự cố gắng nhiều. Giống như thơ của anh. Ratél Tối xem phim Lương Sơn Bá-Chúc Anh Đài. Xem lại.
Đến quãng hai nguôi gặp nhau, ông bố đi ra. Tôi rùng mình. Trong nguôi gió nó rít. Những cơn gió ảo não. Tôi chạy ra ngoài nhà hát lớn. Đi thẳng. Phố vắng tanh. Tròi rét. Một vài ánh đèn ngả trên đường nhựa. Sao mà buồn vậy.
Cuộc đấu tranh xây dựng chính sách và tổ chức trong văn nghệ quân đội còn đang tiếp diễn. Tôi xem ra nhiều anh em đấu tranh mà ít tin tưởng. Tôi cũng ít tin ở trên. Còn lâu lắm. Lâu lắm nguôi ta mới hiểu được rằng việc nghệ thuật cần một sự lãnh đạo, một chính sách hết sức rộng rãi, tự do. Tâm trạng tôi thời kỳ này lẫn lộn nhũng cái nản, chán như vậy. Tôi không coi là khuyết điểm. Trên như thế mà bảo tin hay sao?
Buồn lắm.
Vào một quán cà phê. Không uống cà phê. Uống sữa. "Lấy sức" mà.
Muốn có một sự gặp gỡ bất ngờ. Một nguôi quen nào đó. Cho nó dê chịu. Những lúc này nghĩ đến sáng tác cũng thấy ảm đạm. Chẳng nhẽ những cái khó chịu, trái nguợc đã đầu độc tôi nặng lắm à? Chẳng nhẽ tôi roi xuống thảm thuơng? Roi xuống địa vị tầm thuòng của ngưòi-không-sáng-tạo?
Gió còn rít trong nguôi, ảm đạm tận khuya.
Ở nhà, một vài câu chuyện, bọn Huy Du, TBHùng, Doãn Chung, [...] về vấn đề lấy vợ. Nhưng câu chuyện không có kết luận. Vấn đề vợ con là một chuyện bất ngờ. Nhất là vói cái anh làm văn nghệ. Tôi tìm một việc làm: tính nhuận bút cho một số tác phẩm... Hết việc lại buồn. Tôi muốn cho tôi đi hết vài cõ của từng tình cảm một, rồi tự nhiên sẽ chuyển sang tình cảm khác.
Tôi vẫn muốn lãnh đạo tình cảm tôi theo kiểu ấy. Buồn cho hết cõ của nó đi. Sẽ hết buồn.
Tôi nhắm mắt, cố ngủ, gió còn đổ từng hồi trên cuộc đòi tôi.
20/1
Những ngày cuối năm.
Tết năm nay ở Hà Nội. ít cành đào quá. Hoa thủy tiên cũng hiếm. Hàng sách chưa thấy những bìa xanh đỏ. Phố Hàng Mã có ít hoa giấy. 10 giờ phố xá đã đóng im ỉm. Vắng tanh vắng lạnh. Những dãy phố Bà Đanh này phản ảnh tình hình chính trị kinh tế bây giờ. Còn thiết quân luật. Những ngày đầu tiên cúa Hoà bình gặp nhiều khó khăn. Nạn đói khu 4. Nạn di CU’ miền công giáo. Khu 4, vụ Ba Làng nổi loạn. Hải Phòng phá giá đồng bạc. Các ổ Mỹ, Ngô Đình Diệm phá hoại Hoà bình, kều nguôi đi Nam. Đô la Mỹ vẫn làm nguời ta tối mắt. Chính nghĩa thì nghèo. Kinh tế ta vừa thoát khỏi nanh vuốt Mỹ Pháp, còn non yếu, như đứa bé sơ sinh đỏ hon hỏn. Cán bộ máy móc. Vụ thuế công thương gây một panique lốn. Các rạp hát ế khách. Các hiệu ăn chuyển sang "phở" nhiều. Giá hàng đắt lên. Tiền Đông Dương ăn hơn 70 rồi. Nhiều người thất nghiệp. 6 vạn công nhân. 3 vạn cán bộ miền Nam. 30 vạn đồng bào miền Nam phải xếp việc. Trí thức không có việc. Nghệ sĩ chưa tìm được cách sống cho bằng trước. Trường tư sụt đi nhiều. Báo chí bán rẻ, ế. Khả năng mua sách của Hà Nội sụt đi. Hiệu cúp tóc vắng. Cyclo bí, cơ quan cán bộ không đi. Lạp sường [lồ mát phàn] một đêm khéo lắm bán được cho 2 người!
Đúng vậy. Kẻ tà có đô la. Chính nghĩa không có tiền. Tùy từng người chọn đường.
10/3
Phòng Văn nghệ 1 .
Độ này tôi ít ở với nó.
Chính sách tính lại thử xem có những gì? - Vài cái bàn. Vài cái đèn điện lạnh và vàng. Thêm một bàn hành chính. Tờ báo ra nhung khổ và tên SHVN 2 cũ. Người ta sợ khổ đổi là chiến đấu tính của nó đổi đi.
Có vậy thôi.
Tôi không nói ngoa.
Người ta quan niệm chính sách là như vậy. Đấy. Cái thông minh của người lãnh đạo tới năm 1955 tói cái mức ấy. Vậy là quá đáng lắm rồi. Còn đòi hỏi cái gì? Văn nghệ được thế là "chiếu cố", là "châm chước" tột độ rồi. Đáng lẽ chúng mày không có bàn, có điện, có báo nữa. Đáng lẽ chúng mày không được thức khuya hon 9 giờ. Không được ra ngoài trại. Đằng này còn cho đi lại một chút. Vậy là rộng rãi lắm rồi còn gì!
Nhung tôi nghĩ, những ông Cưong ông Thanh gì đó không đáng trách. Họ nghĩ tói mức ấy là quá thông minh rồi. Không nên đòi hỏi nhiều. Đáng trách là cả một cái HẸ THONG! Nó nặng như núi. Nó ở trên có, ở dưới có. ơ ngang có. Đằng trước, đằng sau đều có nó. Hệ thống gì? Đó là hổn lốn: sợ hãi cúi đầu, làm thân con sên, con tầm gửi, - hò hét mệnh lệnh, làm ông sấm ông sét. Đảng ở đâu? Thương oi! Đảng chưa ở chúng mình, ở tùng người một. Ở những người nào có lao động. Có đấu tranh thực. Có rỏ máu trên một vần thơ, một nét bút. Đảng chưa ở đó bốc ra. Vì vậy bóng tối phản động vây hãm tất cả. Đặc xịt. Đen ngòm.
Chỉ khi nào Đảng ở tùng người, từng cánh tay mình, thì mới tan được "hệ thống".
Tôi nghĩ và tôi làm: Đảng ở tôi. Tôi phá Hệ thống. Làm sao tói Hội nghị Văn thơ tôi phải làm được một số việc: vượt khỏi các ước lệ, điều lệnh, thành kiến mà làm bằng được. Nếu như vậy mà mang tiếng anarchỉste thì anarchiste còn hơn. Không làm được việc gì chỉ được tiếng "thuần".
Độ này đang có hai chiến trường khá sôi sục:
1 . Vượt Côn Đảo 3
2 . Thơ Tố Hữu 4
Tôi thích những cuộc tranh luận này. Không phải vì bản thân nhũng quyên sách và nhũng tác giả ấy. Mà vì ý nghĩa nó rộng ra nhiều mặt khác. Phát huy phê bình tự do. Nâng nhau lên, làm cho Đảng vào tùng người một. Giương cao: - lá cờ hiện thực - giá trị con người
Người nào tích cực đấu tranh trong những vụ này sẽ lớn lên hàng mấy đầu. Nghệ thuật vói cuộc sống gắn nhau như vậy.
8/3
Có nhũng kẻ tourner. Một độ họ cố "làm ra tiến bộ", làm ra đấu tranh. Làm ra không công thức. Nhung rồi cuộc sống lại trả họ về vói nguyên hình: loài bò sát, -(...),- và làm giấy bạc giả.
Tại sao bọn giả mạo được tin hon nguời thực thà? Tại sao loài bò sát lại đuợc dùng nhiều? Tại sao chúng có mặt ở cái thời đại này? Ớ trong Đảng? Ớ cách mạng? - Lạ lùng nhất là tại sao không vạch mặt chúng ra?
Văn thơ tôi sẽ baỉayer bọn ấy. Quét! Quét!
Bây giờ tôi chỉ còn một nguyên tắc lớn thôi. Là: làm thế nào bằng cuộc sống, bằng lời nói việc làm, bằng văn thơ quét cái bọn ấy đi. Tất cả nhũng cái gì, nguyên tắc gì trở ngại cho nguyên tắc lớn của tôi là xoá hết! Mặc! Tôi chỉ còn một nguyên tắc mà thôi! Sống và viết để mà đánh bọn giả mạo, bọn ì ạch, bọn mốc xì, bọn nguời-bệnh, bọn nguòi-dòi, bọn nguòi-ụ. Anarchistc?
Nếu vậy gọi là anarchỉste thì tôi rất muốn là anarchiste. Cám ơn quần chúng đã tạo cho tôi thành anarchiste nhu vậy! Và quần chúng cũng có thể cám ơn tôi ít nhiều! Thực đó chứ lị.
Tất cả những nguyên tắc nhỏ nào cản trở tôi thực hiện nguyên tắc lớn là đạp hết! Chỉ hon nhau và kém nhau ở chỗ ấy thôi. Tôi chỉ có khả năng làm nguôi kiểu ấy. Tôi không có khả năng công chức, khả năng nguòi-ụ. Khả năng tôi là khả năng ngưòi-phá.
Giản dị vậy thôi.
Tôi cú’ thế mà tiến. Lù lù như quả đất... Nó vẫn quay quay lớn mạnh trong Vũ trụ, Thòi gian... Đúng... Tôi là quả đất. Không cho chúng nó ở nhờ. Chúng nó ỉa bậy, thối quá.
22/3
Quốc hội họp.
Nhân dân mong chờ nhiều về vấn đề kinh tế.
Uy ban Hành chính Hà Nội cũng họp: làm cho Hà Nội từ thành phố tiêu thụ sang thành phố sản xuất.
Hôm nọ có bà bảo tháng 10 thì vui thế. Ngày 10/10 là ngày tiếp quản Hà Nội. Một phút mà cách nhau hai chế độ mấy trăm năm. Ngày ấy người ta say mê, đầy tưong lai trong người... Có cán bộ hay nhắc lại nhũng ngày đó. Cho là dân chóng quên. Không thấy hạnh phúc của mình. Hoài Thanh diễn thuyết ở Đảng Xã hội cũng nói vậy. Chúng ta chóng quên. Quên mất hạnh phúc lớn của mình. Tôi cũng đồng ý là nên nói vậy. Với điều kiện là phải nghĩ rằng: chúng ta không thể ăn được bằng dư vị bữa tiệc tháng 10 ấy. Tháng 10 là bữa tiệc lớn cho nhân dân thủ đô. Nhưng bây giờ là tháng 3/1955. Người ta phải ăn bằng những bữa com hàng ngày... Không thể ăn bằng ký ức một bữa tiệc từ năm ngoái được.
Người đi làm cách mạng mà cứ giải quyết bằng hồi ký cả thì thật là nguy cho quần chúng. Cũng nguy như chỉ giải quyết bằng viễn vọng tưong lai.
Nói vậy không phải tán thành chủ nghĩa sống thiến cận. Hiện tại chủ nghĩa. Mà là nhâh rất mạnh vào hiện tại. Bây giờ. Trước mắt. Đó là cứ điểm của mọi nỗ lực, mọi người, và lãnh đạo.
23/4
Granães décisions.
Lá đơn giải ngũ (quyết định)
Lá đơn ra Đảng (dự định đường cùng)
Và vâh đề K. 5 Vừa là granãe vừa là petite ãécision.
Đời đi tói một giai đoạn mới. Mâu thuẫn cũng tới độ phải phá đi, để cho sinh thành và nảy nở mâu thuẫn mới.
Từ đây bắt đầu nhũng chuyện đói no, ấm lạnh. Chuyện thành kiến, oan ức. Nhũng vùi dập hăm doạ của cuộc sống, mặc dầu là cuộc sống cách mạng. Nhung mà giờ đã điểm! Giờ chiến đấu. C'est engagé. Cam kết rồi. Thơ, văn, cuộc sống bắt đầu xung trận.
Phải có gan bỏ rẻ một cuộc đời cho một cuộc thí nghiệm thơ.
22/5
Xem phim xiếc Tiệp Khắc.
Cái anh thuyết minh luôn luôn gắn vào: "phục vụ nhân dân". Cố ý hay không nhận thức nổi cái ý nghĩa rất cao mà anh nghệ sĩ xiếc hay nhắc tói trong phim: "Le circịue avant tout", - "Voilà notre cỉrque"...
Xiếc làm tôi nghĩ nhiều về thế nào là nghệ thuật quần chúng. Không phải là dễ. Không phải là ai cũng làm theo đuợc. Nghệ thuật quần chúng chân chính phải là một sự khổ công, một sự tu luyện, tìm tòi, sáng tạo tới cùng độ khả năng của con nguôi. Vui buồn, giận dữ trong nghệ thuật quần chúng đuợc phát huy tói mức tột đỉnh của nó.
13/6 đến 14/9
3 tháng bị giam giữ lại.
3 tháng bị giữ lại kiểm thảo.
3 tháng là một bài học lớn về nhiều vâh đề: sống - kết bạn - đấu tranh....
Tự xét tự luọng đuợc sức mình, gan mật của mình, trí lực của mình, đức hay và tật xấu của mình.
- Nọc bệnh: anarchỉsme.
- Khi xua phản đối xã hội cũ bằng symboỉisme.
- Ớ văn công phản đối tu tuởng văn nghệ lạc hậu bằng đấu tranh quá trớn.
- Bây giờ phản đối những cái sai trong lãnh đạo văn nghệ bằng đấu tranh loạn ẩu.
Ban bè:
- Những nguời nào vì địa vị mà họp bạn vói mình thì cũng lại vì địa vị mà giẫm lên thân xác mình.
- Những nguôi vì vui thú mà đánh bạn vói mình thì cũng vì vui thú mà lìa bỏ mình.
- Chủ nghĩa chacun sa peau thịnh hành.
- Những người thực là có tình bạn, không vì lọi, vì địa vị, vì vui thú, thì trước sau như một vẫn là bạn tốt.
- Không oán ai, không ghét ai, không thù ai cả. Không nên hạ thấp mình xuống những tình cảm bâh thỉu ấy đối bạn.
Tình yêu:
- Yêu không nên làm khổ người yêu.
- Tình yêu là một thứ tình mạnh tói rồ dại, phong phú và phiền phức.
-Yêu nhau thì lấy nhau, không gì câm được. Mạnh hon số mệnh là tình yêu.
-Tôi rất khổ, rất uất, vì người ta cư xử quá hà khắc với chuyện yêu của tôi 6 . Người ta chi cần nói hai chữ "cảnh giác" là đã có thể làm khó dễ, phản đối, làm khổ sở, hành tội nhũng người yêu nhau.
-Tôi coi những sự hà khắc đối vói tình yêu như một tội ác.
Đẩu tranh:
- Cách mạng khác nghĩa vói nổi loạn, cáu uất, nổi khùng.
- Dũng không đủ. Phải có trí sáng suốt.
- Chế độ mói vẫn còn nhiều sự vô lý, nhũng lỗi không bị trừng trị, những lỗi nặng trùng trị nhẹ, nhũng lỗi nhẹ trừng trị nặng.
- Sách nói: thái độ là phụ, không quan hệ. Nhung thực tế tôi thấy nguôi ta đặt thái độ lên hàng đầu.
Cu xứ:
- Khi lên nghĩ tói khi xuống. Khi xuống nghĩ tói khi lên.
- Phận duới chớ có phạm trên.
- "Bố mày, mày cũng không tin đuợc", câu chuyện LĐạt kê’ đáng nhớ.
- Nhung lại nên nhớ: cuộc sống rất bao dung.
- Không nên kết bè, không nên vui thú vói kẻ ham vui, không nên thân thiết với kẻ ham địa vị.
- Giang tay thật rộng, yêu mến từ con nguôi xấu nhất, nhung đùng mớ bụng cho tất cả mọi nguôi xem, nhất là đừng mở bụng cho bọn địa vị, huởng lạc.
Nhiều lắm, nhiều lắm.
Nói chung nhiều câu tục ngũ’, ca dao cũ nói về tình đòi, tôi đã nghiệm thấy rất đúng.
Ba tháng. Học khá nhiều điêu...
Từ đây, mâu thuẫn mới thế nào? Một đằng là: thành kiến, nghi ngờ, và cả đố kỵ nữa. Nó tới mức là: đình chỉ sáng tác, - hạn chế hiểu biết về tình hình chủ truong (cả văn nghệ), - hạn chế quyền lợi, - hạn chế giao nhiệm vụ và công tác... Tức là sự thành kiến, nghi ngờ và đố kỵ tói mức có phuơng pháp hành chính. Một đằng khác là: sức sống bán thân tôi, và một phần nào đòi sống cách mạng quanh tôi.
Mâu thuẫn ấy gay go, đòi tôi phải có sức lớn. Càng gay go, vì nó đặt trong hoàn cảnh nuớc ta lúc này, khi này... Sông có khúc, nguôi có lúc. Nhung sông này sao lắm khúc? Nguôi mình sao lắm lúc vậy?
Thành kiến không thể thành kiến đòi. Lấy lòng thực mà ăn ở. Ngờ vực không thể ngờ vực đời. Lấy lòng thực mà ăn ở. Đố kỵ không thê’ hại đuợc những nguời thực lòng. Nguyên tắc sống ấy còn là bản chất mình đó, càng phải phát huy. Chân thực. Tuy vậy phải có trí sáng, giữ mình, phòng thân, làm tuyệt đuờng ngờ của mọi nguời.
Sống cho chân thành, độ luọng, sáng suốt. Có trí tuệ mà có nhân đức.
15/9
Mạc Phi: Mình có bệnh cầu an mà đâm ra uu điểm. Khỏi phải lôi thôi. Tuy lý luận là nên thẳng thắn, hoặc viết thì viết cả hay lẫn dở, nhung thực tế thì nguời ta ít ua sự thẳng thắn, ít ua nếu cái dở ra. Mình nghe trong tuơng lai viết "3 lần 3 nguôi" TBH, TN và ông c. nêu ra vâh đề khen thuởng và kỷ luật viết. Mình muốn hỏi xỏ kỷ luật thế nào, song nghĩ lại thôi, dại mặt...
12/9
K. em,
Bỏ lỗi cho anh. Em khổ cũng nhiều rồi. Nguời ta có thể quen vói mọi thứ, cả sự khổ não, - nhung anh sẽ cố làm cho em đõ khổ, nguôi ta không nên quen vói khổ đau.
Phải có một cái không thay đổi mói có thể làm cái trục thay đổi mọi cái khác. Tình yêu chúng ta càng vững, xung quanh chúng ta sẽ biến đổi hết.
Khi nguời ta khổ mọi vẻ, phải còn một cái gì sung suớng, dù là hy vọng, mới sống được. Đêm bão biển ít nhất phải còn một vì sao trên trời, hay trong lòng thủy thủ. Bây giờ anh khổ lắm, anh phải có em giữa biển khổ, anh phải có một vì sao trong tâm hồn. Em cũng mất nhiều lắm, mất cả tiếng cười, cuộc sống hồn nhiên. Anh cố lắm... Nhưng em có thê’ thấy ở anh như một tia nắng giữa trời mây đen không? Nếu mà có thể, anh muốn khổ thay em tất cả, cho em sung sướng phần nào.
23/9
Mọi việc rồi đâu vào đấy cả.
Xây dựng cuộc đời:
- Những cái rất nhỏ gây ra những tấn kịch lớn. Cuộc đời làm nên bởi những cái rất tầm thường, không ra gì...
- Xây dụng cuộc đời không nên bỏ qua những cái không ra gì, des riens, những cái không đáng đếm xỉa tói.
- Gay go: Coi như không thì không gay go. Câu chuyện cái thuyền của Trang Tử. Nếu có một cái thuyền nào đó nó đâm vào thuyền mình thì hãy coi như cái thuyền ấy không có người nào cả. Thế thì không gay go gì nữa.
- Hằn học: Đó là cái tật của những nguôi cận thị...
- Sung sướng: Sáng tạo, tình yêu có những nỗi khổ của nó. Sung sướng là kết quả của sự chiến thắng khổ não.
- Dụng tượng: Đặt lên bệ thờ mà không ai đến vái; - khói hương có nghi ngút, thủ từ cần mẫn nhưng không có người cúng thì làm gì?
- Đạp tượng: Cái tượng cao mà đạp dưới chân nó, nó sẽ đổ lên mình, đè mình chết.
- Tiếng nói: Tiếng nói vô hình, không sờ mó cân lượng được, nhưng mà còn ghê hơn bom đạn.
- Sợ, không sợ: Người ta chỉ đánh những cái người ta sợ. Nếu anh bị đánh nhiều quá, anh hãy tự an ủi, đó là vì người ta sợ anh.
- Chết: Có những cái chết xương tan thịt nát. Có những cái chết sâu trong lòng. Tôi sợ cái kiểu chết ngay khi còn đang sống.
- Cấm: Của cấm ăn càng ngon, ăn bao nhiêu vẫn thèm. Có những của cấm đáng ăn. Có những của cấm không đáng ăn.
- Vui buồn: Ớ giữa những hằn học, thù ghét kín đặc, phải cố tìm lấy một tình yêu, một người con gái, một người bạn hay một đứa con thôi. Đó là một cái bàn đạp cho tương lai sung sướng.
- Trừng phạt: Người ta không thể trừng phạt tất cả mọi tội lỗi. Cho nên những lỗi nào lộ liễu nhất thì người ta trừng trị. Có những lỗi không bị trừng phạt còn nặng nề bỉ ổi gấp vạn những tội lỗi bị trừng phạt.
- Tình yêu: Anh còn một vì sao. Yêu K., anh không bao giờ chết được. Những người đau khổ nhất hãy tìm lấy một người yêu. Những người tưởng như sắp chết hãy tìm lấy một người yêu. Cả những người đã chết rồi, nếu mà yêu thì có thể hồi sinh được lắm. Người ta cú’ tìm mãi thuốc trường sinh bất tử, thuốc cải tử hoàn sinh... Sao mà tìm quanh quẩn vậy? Khi người ta yêu nhau, thì người ta không thể chết được, trời đánh thánh vật cũng không chết, chết đi sống lại, chôn rồi cũng lại bò khỏi huyệt mà sống mà yêu.
(...) hỏi về chuyện K. Ông Khắc bảo:
- Bên công an báo cáo cô K. cũng không phái là làm vói địch, chính trị gì tói mức (...). Trước kia thành phần dân nghèo nhưng bây giờ đã biến chất. Có quan hệ xã hội phức tạp. Như vậy trên không thể đồng ý được. Sợ rằng hại tưong lai một nguôi cán bộ. Khuynh hướng việc ấy trước đã sai thì không nên giải quyết theo chiều sai của nó nữa. (...) có cắt đứt cốt là vì lợi ích của (...)
Vân vân.
Và hỏi: Nếu trên bảo cắt thì sao?
Tôi lâm bâm: Tôi chịu...
Nhũng hôm gần đây tôi nghĩ nhiều. Người ta không có một (...) gì về tình yêu (...). Tốt, tiên bộ có phải đồng nghĩa với tình yêu đâu. (...) Cộng sản lại hà khắc (...) Cứ việc nói mấy chữ cảnh giác, chữ quan hệ xã hội phức tạp là người ta có thê’ làm khổ những người yêu nhau rồi.
Nhung mà trên quyết định cắt, tức là (...)
Đời một người con gái, một đứa bé 7 và đòi tôi người ta quyết định tùy tiện như vậy sao? Vậy có nhân đạo gì nữa không? Tư tưởng lập trường gì mà đàn áp tâm hồn người ta như vậy?
Kính gửi những người phụ trách cuộc sống ở Việt Nam, tôi buồn như thế, khổ như thế. Người ta hà khắc vô lối vói đòi tôi, đòi người con gái tôi yêu, đòi đứa con tôi sắp đẻ như thế.
Hỡi những người phụ trách cuộc sống ở Việt Nam, các nguôi có đồng ý vậy không?
Nếu các người cũng đồng ý thì tôi chỉ còn một cách: "Viết nốt lá đơn xin rút lui khỏi cuộc sống"...
La fin.
K. bắt đầu lo những câu chuyện thực tế của việc đứa con sắp ra đòi. Bao nhiêu thứ cần: 10,15 cái tã ngoài, tã trong, quần áo, áo len, áo bông, mũ, tất, màn cho con, chăn bông cho con, một cái gối cho con, giường cho con. Và tiền dự trữ đau ốm cho con, cho mẹ. Những món tiền không có tên nữa.
Mặt khác, chuyện giữa K. và TD cũng nhiều [...] khổ tâm. K. nghi hoặc [...]. Hàng xóm lại xì xào: "Công an người ta bảo rằng cơ quan không đồng ý vì anh D. đã có vợ cả." Thế mới rày rà, giọng lưỡi thiên hạ đặt điều ra vậy, D. khó nói, K. nghi hoặc (...) anh D. thế nào? Có chung thủy không? Bọn đàn ông hay nhăng nhít, trăm người như một...
Rồi những chuyện nghi ngờ chính trị khác [...]. Nếu K. không dính vào mình, cứ rỗi thân [...], lấy chồng Hà Nội thì đâu có khổ vậy?
K. bảo, nhưng mà thế không có tình yêu. [...] Không phải riêng K., mà TD cũng vậy. Trước kia anh ta ngây tho lắm, sống tin cậy, thẳng thắn, bộc trực, sốc nổi... Cuộc đời đã và còn dậy cho anh ta nhiều điều...
Anh em "giúp đõ" TD nhiều quá. Bám sát từng tí một. Bói lông tìm vết.
Ví dụ TD đi lại trung bình không bằng một phần ba sự đi lại của "anh em". Nhưng anh em lại giúp đõ phê phán. Anh em thích vậy. [...] Ví dụ TD để đèn xem sách, ảnh hưởng giấc ngủ của anh em (cùng ngủ một phòng, giường kê san sát kiểu trại lính). Anh em bảo tắt đèn. [...] Một tối khác, quá giờ, LNT xem sách, không ai bảo gì cả. Vì rằng anh em chú ý giúp đõ TD, chứ có chú ý giúp đõ LNT đau?
Ví dụ "dậy". Sớm phải dậy (điều lệnh). [...] Sớm nào trực phòng vào cũng kêu: Dậy! Dậy!. Xong kêu cụ thể: AC, TD dậy đi. Thường thường kêu TD nhiều hon. Hình như trực phòng không biết tên các anh khác. Hoặc không nhìn thấy các màn khác còn buông sùm sụp.
Vặt vãnh vậy thì nhiều.
Những cái vặt vãnh làm nên cuộc đòi chứ! Nhưng cuộc đòi gì? Thực là một cuộc đời bị trâh áp, khổ sở, đứng không được, ngồi không được, duỗi ra không xong, co vào cũng chịu.
TD thành một thằng câm, điếc và mù.
Thế tức là tiến bộ.
?/9
NgTNghìêm
Đầu như gỗ rồi. Không đọc được sách nữa. Chỉ xem tranh ảnh qua quít. Không tìm thấy đề tài. "Tôi không thể tự tìm ra đề tài nữa. Các anh giúp tôi đề tài."
Ngồi vẽ những motifs ãécoratifs cổ: mái chùa, con phượng, con rùa... Toujours ỉnachevé.
Đi mua tranh cụ Hồ vói tranh thiếu nhi (của SNgọc) về treo. Ước gì gặp cụ Hồ. Làm một cái ỉaque-. cụ Hồ với 2 trẻ. Nghe tiếng ô tô tưởng tiếng người. Lên thang gác, tiếng động mạnh đều nghe như tiếng nguôi cả. Ở quân y mất nửa tháng. Viết thư anh THữu. Viết thư cho HCT. "Tôi là nguôi vô tội. Sao giam tôi vào những chỗ phi nhân đạo thế này?"
Đề nghị trên giúp tôi về tư tuởng. Anh em không thể giúp được. Bản thân không thể tự giải quyết được.
Đề nghị đi CCRĐ. "Mày làm gì tao làm theo y như thế. Còn tự mình tao thì tao chịu, tao làm một mình không được."
Anh em bảo "tùy ý" muốn họp hay không thì tùy ý. Ng-đề nghị cho họp.
Thưong mẹ ở THóa, địa chủ phá sản.
Anh em góp tiền, non 10 vạn giúp riêng. Thưong hại. Mến tài một phần.
Vẽ sóng biển trong đó có con mắt.
Văn Giáo
Đứng lù lù giữa nhà. Thẳng đuỗn. Nói gio hai tay quều quào, vung tay một cái nhu quều cả gian phòng, như đụng vào tường.
Có những ngày cafard. Tưởng chỉ còn đường chết.
Mày chỉ còn một con đường: tích cực, không kêu ca phàn nàn. Việc gì cũng làm. Nhẫn nại bền bỉ. Vui vẻ vói mọi người. Chịu khó phê bình & tự phê bình. Nhất cử nhất động đều suy nghĩ chín chắn. Thôi không bốc nữa. Tin tưởng. Cốt nhất là tin tưởng. Có ai ghét mày đâu? Tao còn bao nhiêu! Khai trừ Đảng, đuổi khỏi Hội, sang bộ đội thì như thế, đi cải tạo một năm, giờ lại biên chế khỏi bộ đội. Nhưng cũng có nhiều ưu điểm. Mày chỉ còn một đường. Cốt nhất là bền bỉ vui vẻ. Ăn nói gì thì suy nghĩ. Cốt nhất là phê bình tự phê bình. Từng phút từng giờ, không có xao lãng một lúc nào. Cốt nhất là tin tưởng...
- Có ai khuyên mày như vậy không?
-Có.
Đi một lúc loanh quanh lại vào, lại nói. Rồi lại đi đâu một lúc, song có lẽ nghĩ là nói nhiều quá rồi bất lọi, chạy đến bàn, cầm tay thủ thỉ, mặt chân thành, thớ thịt bốn năm mươi tuổi, nhão, răn, nhưng cũng còn chỗ rắn đỏ, máu lên mặt ngây thơ, cỏi mở vụng về, có chút ngượng ngập, như cố tìm chuyện gì thực tế thay vào chỗ đã thuyết nhiều. - Mày viết thư cho tao nhé. Tao cũng viết.
Rồi lại thuyết:
- Viết thư cho nhau lúc này bổ ích lắm. Cốt nhất là giúp đỡ nhau,...
Cười hềnh hệch, bắn cả nước dãi ra, lấy tay chùi nước dãi, thân mật: Mẹ sư mày là hay bốc lắm. Mặt đỏ lên, cười, nước dãi càng rớt ra, cười hềnh hệch, cúi gập cả nguôi xuống.
Phê phán LĐat
Đồng chí định bỏ vợ lấy Thúy là bỏ cục vàng lấy cục đất. Còn gì quý hơn là người làm việc cho Đảng? Đi CCRĐ bao nhiêu đợt rồi. Thành phần nông dân cốt cán. Đồng chí còn muốn gì? Không yêu nhân dân thì yêu ai? Chỉ có kẻ thù mới không yêu nhân dân thôi chứ!
Kể xấu Thúy. Con lính đế quốc. Nhăng nhít nọ kia bao nhiêu vụ rồi.
Tôi không thể đồng ý đề nghị của đồng chí. Không bao giờ Đảng đồng ý những cái sai.
Đồng chí lắm lý luận lắm, đao to búa lớn, vợ đồng chí hiền lành, đồng chí có đem lý luận đàn áp, dù vợ đồng chí có bằng lòng ly dị, Đảng cũng không đồng ý vì biết chắc chắn rằng đó chỉ là vì bị đồng chí đàn áp, bằng lòng mồm chứ không bằng lòng thực.
LĐạt ông la belle ỉrance [...]
Mình không xấu như chúng nó. Chúng khinh mình. Mình cũng không hạ thấp mình xuống chỗ đả lại nó. Muốn nói: "Anh còn xấu hơn tôi nhiều lắm." Nó đánh giá đảng tính mình thấp quá. Nó cứ lầm tốt với lại yêu. Mà cái tốt của nó thì lạ lắm. Nó có thế, nó hại mình thì nó được thưởng. Chết vì tình thì không ra cái gì cả. M. Gorki tự tử vì tình. Đảng, qu'est ce Đảng? Quan xa nha gần...
Ông ỉa belle Fran.ce...
Hai nhà văn nghê
Mưa, bão từ hôm qua. Bão Quảng Trị, qua Thanh Nghệ, Nam Định, Thái Bình về Hà Nội. Anh em đã bàn chán ra rồi, rằng kỳ này lại mất mùa, đói to. Lúa noi đang ra đong đòng, noi sắp gặt. [...] Một nhà nhạc nói với bạn là một nhà văn:
- Mình ăn no đủ hai bữa mà nhìn cây chuối xanh đổ gục mình còn tiếc. [...] Nữa là nguôi dân.
Nhà văn đế vào:
- Đấy, đấy là ý một bài nhạc.
Nhà nhạc cưòi hề hề, đắc ý.
Môt nhac sĩ
Người ta vẫn gọi anh ta là một nhạc sĩ. Xưa kia cả 9 năm kháng chiến đâu cũng có làm được 3, 4 bài, đếm ra chưa đủ năm đầu ngón tay, Xưa kia nữa đánh đàn ở dancing, mười bảy mười tám tuổi đã đi những Nam Ninh, Quáng Kiếc gì đó, xem tabỉeau những nhà thổ tầu, giật nhạc bar có tiền tiêu cò con mà ra vẻ ăn choi, bé tí mà khôn ngoan, hay đứng đầu thay mặt anh em điều đình vói những chủ bar, ký kết những contrat nọ kia.
Kháng chiến, anh ta nhiều phen nghĩ phận văn nghệ chang ra gì, cố xoay sang cán bộ chính trị. Làm những truớng phó BCT gì đó, rồi chính trị viên văn công rền mãi. Són mãi chẳng ra bài nhạc nào, cố rặn vài bài, giới nhạc kêu là lai Tây, anh ta cũng thành khâh nhận là nhu vậy, quần chúng cũng chẳng thấy "thịnh hành" gì cả. Nguời ta bảo nhạc giống nguôi anh ta, [...] ý nói giống thể xác, ám chỉ cái bộ mặt lai Tây của anh ta. Chính anh ta cũng kể lại thú vị là có lần bộ đội ĩâm anh ta là tù binh Pháp, suýt bắt nhầm.[...]
Nhạc luật, théorie, lịch sử v.v... anh ta cũng chả biết mù tịt. [...] Người ta kể anh ta lắm cái khôn vặt. Ví dụ muốn bỏ tối học thì anh phát vé đi nghe nhạc cho cả tổ trưởng tô’ phó, thế là buổi học tan, hoãn lại. Ví dụ anh ta miệng nói rất ghê: "cấm xuất bản, giao dịch tư sản...", nhưng thực tế người ta thấy anh lén lút tói những nhà xuất bản tư, van nài cầu cạnh họ in cho những bài nhạc từ trước rặn són ra mà quần chúng đã quên tự bao giờ. Đó là lối làm ăn. Homme d'affaires. Chủ nghĩa commenị réussỉr de la vie. Cái gì cũng nghĩ là "có lọi", "không có lọi"... Người ta bảo anh có cái khôn vặt của Tây lai. Anh thì khác, anh gọi đó là tư tưởng, nhũng ngoan ngoãn, tổ chức tính, lập trường v.v...[...]
Người ta thấy trong một ngày anh làm những gì? Sáng cố dậy cho đúng giờ, nhưng cố "lọi dụng nằm thêm vài phút đã". Tập tí thể thao, vì tư tưởng trong sạch nằm ở một thân thể khoẻ khoắn, vì "văn nghệ sĩ mói phải khoẻ, chứ yếu Ốm gầy còm là văn nghệ sĩ cũ" v.v... Lập trường văn nghệ sĩ mói phải như vậy. Xong, làm tí xôi, ăn hết không để dính giấy hột nào, "không có lọi". Xong học 2 tiếng, phát biểu vài câu, cả buổi gà gật lơ đãng nhung cũng cố nói vài tràng, vậy mói có lọi... Xong vào bàn giấy, loay hoay, ra vào, một lúc lại tìm xem thằng nào có thuốc lá đến vê một điếu bự. "A thằng cha này giầu nhỉ, có thuốc lá à?" Xong đến mục ngủ trưa, có trưa bận việc gì thì xách xe đạp lẩn đi, gặp ai thì chiềng việc ra, khéo léo nói không cho người nghe biết là mình chiềng việc mà lại vẫn hiêu là mình đi có việc. Chẳng hạn: "Gớm cái anh Anbani búi sòm sòm..." Xong lại chiều, lại tối. Họp. Học. Đi... Hoặc kiểm thảo đấu tranh bạn này bạn nọ, anh ta lắm ý kiên chắc chắn lắm, buộc người ta vào những tội tày đình. Tối ung dung đi, gặp ai lại tất tả, vội việc quá!
Kết quả, Hoà bình qua một năm rồi, anh ta cũng chưa rặn được một bài nhạc nào. Ấy vậy mà nguôi ta thường gọi anh là nhạc sĩ này nọ. Mặt trắng bệch như son phâh, môi như thoa son, cái kiêu đẹp giai de gamin Tây lai. Cười mép nhăn lên, răng hoi (...), nếp nhăn trên mặt trán trông kinh kinh như một con rắn con. Đi đứng nhanh nhẹn mà có tí vẻ đùa nghịch nhí nhảnh.
Sau trân bão ngày 27-28/9
Hai, ba mươi năm nay mói lại có bão to như vậy. Hà Nội đổ nhà, đổ cây, đứt dây điện. Mái tôn bay như lá. Cây lớn nhổ bật như que. Người chết, bị thương vô số. Có phố hàng tuần không có điện. Xe điện ngưng chạy một tuần. Tuần lễ phim Trung Quốc ngừng hẳn. Các việc buôn bán, ciné, hộ khẩu v.v... đình trệ lại hết. [...]
Đảng viên quần chúng
Doãn Chung kêu:
- Mình ốm bỏ mẹ mà BLân đến hỏi có đi giúp dân chống bão hay không? Việc thì ùn cả lên [...]. Mình bảo BLân, ốm lắm mà đi thì đình mọi việc lại hết...
Cuốn điếu thuốc run run, mắt hơi ướt:
- Cứ những đi xem văn công Trung Triều mà ít vé thì đảng viên đi hết. Hay là những tiệc tùng chang bao giờ gọi đến quần chúng mình cả. Còn nhũng việc gì nặng hê thì lại gọi quần chúng. Dậy sớm từ 4 giờ ra ga tiễn văn công Triều Tiên chang hạn. Hay đi giúp dân mệt nhọc như thế này thì gọi.
Nguôi đảng viên cũng có thể kêu:
- Họp nhiều, suy nghĩ nhiều, hy sinh nhiêu cho quần chúng. Mà lại hay bị quần chúng chửi bói, đòi hỏi nhiều quá.
Quan xa nha gần
Anh ta bị khuyết điểm vì tội tự do. Cấp trên bảo phải tự hạn chế đi lại. Bảo rằng không có quyết định chính thức nào quy định sự đi lại, nhưng tinh thần thì khuyên nhủ anh nên tự hạn chế. Đó là lời của Cục.
Xuống tới Phòng, các đồng chí trưởng phòng trưởng ban bàn với nhau. Không nên để cho anh ta tự hạn chế, ở đòi không có cái gì là tự mình tự phát cả, cái gì cũng phải có lãnh đạo. Đó là nguyên tắc. Nên phải bàn mà lãnh đạo. Mỗi nguôi một ý, tán rộng lòi cấp trên. Tức là những cái gì cần thiết mói cho đi. Cần thiết tức là về công tác thôi, còn lặt vặt tự do uống cà phê, xem ciné, xúc tiếp bên ngoài thì đình chỉ lại. À xúc tiếp phải hạn chế, một thời gian hầu nhu không cho xúc tiếp mới đuợc. À nhung mà công tác của anh ấy là dịch thì có sách đấy rồi không cần đi đâu nữa.
Tóm lại bàn xong một hồi thì hầu nhu anh kia không còn một lý do nào mà đuợc đi lại nữa. Nhung mà Phòng vẫn còn rộng luọng cho đi thứ Bẩy Chủ nhật.
Trong khi đó nguôi ta đi lại cả ngày. Nhoáy một cái tớ đi 15 phút nhé, xong một tiếng mới về. Nhoáy một cái tớ đi ciné nhé. Nhoáy cái nào nhũng đi chữa môrát, nhũng sang Hội, những sang ngành, những nọ kia... Ai cấm nhũng cái nhoáy ấy trở thành những cái rất lâu, mất cả buổi? Ai cấm những cái có lý do ấy thành nhũng đi choi, nhũng hàng quán, những café, và nhũng vân vân gì (...) chẳng hạn?... Nhung anh ta cũng còn đuợc đi tối thứ Bẩy và ngày Chủ nhật.
Nhung cũng còn khó.
Đồng chí trực phòng hôm ấy còn vặn vẹo: - Tối thứ Bẩy này đồng chí định đi đâu? Đã xin phép anh Phác chua? Anh Phác đi vắng rồi, tôi không giải quyết, vì theo tinh thần trên phải hạn chế đồng chí đi lại.
Anh ta phát cáu, khi đầu còn biết giận dữ, sau chỉ lì ra uất ngầm, ừ, trên bảo tự hạn chế chứ có phải bảo các anh hạn chế tôi đâu? Hừ, mà hạn chế không có nghĩa là đình chỉ... Hạn chế đi lại không có nghĩa là không đi lại gì nữa.
Nhung mà anh ta không biết, nên mói uất ức nhu vậy. Anh ta không biết, trò đời quan xa nha gần.
HT và TQPhiêt
TQPhiệt tính vớ vẩn hay nói bóng, hỏi HT:
- Này xem chừng bây giờ văn nghệ nịnh nhau lắm phải không? Người ta cứ bảo mẹ hát con khen hay.
HT giở lý luận ra nghiêm nghị:
- Chứ gì. Theo tôi thì trong chế độ của mình phải như thế, chứ sao? Có lọi cho cách mạng thì làm. Chứ chê lung tung thì địch lọi dụng, có hại.
- Ai bảo thế nhỉ?
HT và ĐTM
HT nghe nói ĐTM giảng trong đại học sinh viên văn khoa, có nói là "HT là một thằng hèn". HT ức lắm, tìm gặp ĐTM. Thì ra không phải vậy. ĐTM chỉ có nói:
Trước cách mạng, ông HT có biết Tho lắm, chứ không phải không biết, - vậy mà viết Thi nhân Việt Nam ông HT không nói đến TH câu nào gọi là có. Sau cách mạng, trong kháng chiến đến giờ thì ông HT lại chỉ có nói đến một mình ông TH, tưởng như thi nhân Việt Nam chì có một mình TH.
Ông kết luận: Cách mạng đổi khác con người ta như vậy, tiến bộ vượt lên hẳn.
HT nghe xong, không biết nói thế nào.
Chuyện có vậy, mới biết rằng lòi đồn ghê gớm thực. Lòi đồn hay tóm tắt lấy cái ý chính, ý sâu xa, ý thực, nó phóng đại thêm ra. Ghê thật!
Có phải là tổ chức tính không?
Tính anh ta lăng nhăng, năm một cô, năm hai, ba cô. Khi đó đang tằng tịu với một chị. Tổ chức biết, buộc kiểm thảo. Hoá ra tội hoà bình chủ nghĩa. Tội lăng nhăng cũng mang cái tên mới của thời đại. Xét thêm khuynh hướng sai, cô kia phức tạp v.v... nên quyết nghị cắt. Anh ta suy nghĩ. Xong đồng ý. Anh ta được khen là có tổ chức tính.
Ai biết đâu anh ta vốn quen như vậy. Không quyết nghị thì rồi anh ta cũng sẽ cắt. Đó là một con người cắt tình yêu như cắt bánh.
15/10
Hai vụ tự tử vì tình
Tôi được nghe hai câu chuyên về văn hoá của Hà Nội, cái thòi kỳ Tây đi ta vào này, năm thứ 2 H oà bình (chủ nghĩa). Một vụ ớ Khâm Thiên. Chị là một nữ hộ sinh. Tóc phidê. Anh bộ đội. Nhà chị cũng không đồng ý. Bộ đội cũng không đồng ý. Kết quả: chị tự vẫn chết (sau hai lần tự vẫn không chết). Còn anh vẫn sống.
Một vụ [...] chị ấy xinh lắm. [...] Anh: bộ đội. Bộ đội bắt cắt. Anh đến nói vói chị. Chị cười tái mặt. Ban đêm thì tự vẫn chết. [...]
Thực ra chỉ thiệt các cô, còn bộ đội các anh vẫn sống cả...
DMChâu kế:
Triển lãm hội hoạ Liên Xô tại Tiệp Khắc. Các cuộc triêh lãm trước, giáo sư phải giảng tranh cho học sinh, có khi giảng hàng giờ... Lần này giáo sư chỉ nói:
- Đấy các anh xem khắc hiêù, không có gì mà phải giảng cả.
Lẩy Kìềư
NHĐ:
Lời nói không mất tiên mua
Liệu mà kiểm thảo cho vừa lòng nhau
TLâm:
Sự đời đã tắt lừa lòng
Còn chui vào chỗ Cửa Đông u làm gì
Đau đớn thay phận đàn ông
Ngang hmg thì thắt phương châm
Đau đội chính sách tay câm chủ trương
14 Cửa Đông: Khu quân đội ở Hà Nội
Nhà văn
Một nhà trẻ. Đời văn chương chưa có gì gọi là tiếng tăm (tác phẩm). Đòi tư cũng chưa có gì tiếng tăm (cả xấu lẫn tốt). Còn nhà văn kia là một nhà văn già. Đã có tiếng. [...] Nhà văn trẻ phát biểu về mục đích viết văn:
- Viết văn là để giáo dục nhân dân.
Nhà văn già đăm chiêu. Nhíu lông mày:
- Thế nhà văn là một ông giáo dậy đời à?
- Hẳn chứ.
- Anh còn trẻ lắm.
Nhà văn trẻ đáp:
- Anh già quá. Phải cải tạo theo lập trường văn nghệ mói. Nhà văn già cười, khó hiêu, khinh bỉ hay nhận khuyết điểm? Hay mỉa mai hay thương hại? Hay là tất cả? Nhà văn trẻ không nhận thấy hết những cái phức tạp trong cái cười ấy, ngỡ là nhà văn già nhận lỗi một cách thảm hại, mới động lòng thương, bèn kiếm lời nâng đỡ:
- Thế theo anh viết làm gì?
Nhà văn già chậm rãi, nói cũng không sôi nổi tin tưởng gì cho lắm:
-Tôi chỉ muốn làm một người bạn của quần chúng. Văn viết nói nhũng chuyện lớn, nhỏ, tâm tình đời sống chung và riêng. [...] An ủi những người đau khổ, ghìm giữ những người hăng máu vịt. Củ mi cù mì làm người bạn lòng của thiên hạ...
Nhà văn trẻ khó chịu những chữ thiên hạ, bạn lòng... tâm tình... làm một người bạn..., bèn phê phán:
- Vậy là lập trường không dứt khoát. Dễ roi vào quan điểm văn nghệ tư sản...
Nhà văn già lại nở một nụ cười phức tạp.
Lê Minh
Bé làm liên lạc. Mộng văn chưong to tát. Luôn mo ước tên tuổi, danh tiếng. Làm tho viết văn. Mộng không phải mộng thường, mà tói mức folie de grandeur (điên cuồng danh vọng). Trong lòng ấp ủ thì to tát lắm, những vĩnh viễn, những tên tuổi lịch sử... Thực tế xung quanh thì ngược lại, người ta chỉ coi LM là một thằng nhãi, dốt đặc, tự do linh tinh, có nhiều tính xấu hèn hèn tựa nói dối, ăn tham, người ta coi LM như một con ếch ngu ngốc sần sùi mà lại muốn nuốt cả tròi xanh.
Dư luận không biết có những điều quá đáng không? LM coi đó là "thành kiến".
Rất bực mình về điểm bị coi là nhãi ranh, [...] LM bịa ra những chuyện ghê gớm về mình, mục đích chống lại sự coi rẻ. [...] Chính anh chàng kể lại. Một lần ngủ đêm tại một nhà sàn nguôi Thổ. Chủ nhà yêu LM vì tính vui vẻ, nên cho Minh vào ngủ trong màn với một đứa con gái độ lên 10, vì nhà lắm muỗi quá, chủ nhà thương LM. Ban đêm, đứa con gái hỏi LM: "Anh không đ. em à?" LM ngạc nhiên. Đứa con gái lại bảo: "Đ. em đi" (LM nói chữ đ. một cách ngọt xớt, hắn không ngượng, chỉ người nghe là ngượng.) Sau LM hỏi: Sao em lại muốn thế? Đứa bé nói: Ấy, bố em vẫn đ. em đấy...
Chuyện bịa như vậy... nghe thật kinh khủng. Ý LM là [...] mình cũng tùng trải mùi đời, biết ối nhũng ngõ ngách cuộc sống như ai.
[...] Tính ăn tham. Anh em có ít kẹo đê’ trên bàn. Là kẹo lấy ở tiệc liên hoan, nhiêu quá thì anh em nhón về nhà ăn, đê tránh cái lối no dồn đói góp. Con người mới hay phòng xa, nhưng vì con người mới nghèo, nên con người mới có tật nhón như vậy.
Nửa đêm LM về. Sớm sau anh em thấy kẹo trên bàn nhẵn hết. Anh em hỏi nhau, tra nhau. Kết luận: chỉ có LMinh.
LMinh khen: - Tập thê’ tinh thật. Thực không có gì giấu tập thể được... [...] Vì mình đói quá. [...] Các ông không biết chuyện M. Gorki à?...
Có anh không biết. Thế là LMinh chuyên sang kể chuyện M. Gorki, hồi niên thiếu thất nghiệp, đói quá, thành ma cà bông, có ăn cắp chút ít gì đấy. Anh em mắng:
- Mày ví vói M. Gorki thế nào được?...
[...] Đổi tên là Lý Đăng Cao. Phải chăng cũng là một cách khác, nói dối vói cuộc đòi?
Thù nhau?
Cô bán hàng cà phê "Nhân Dân", - ông cụ bị bắt lên công an mất một ngày, về cứ uất ức mãi. Tây Tầu mãi không việc gì, Dân chủ Độc lập bị tù mói ức chứ. Nhất nhật tại tù, thiên thu tại ngoại.
Chỉ là chuyện hộ khẩu. Khai về mục loại hộ, ông cụ khai là công chức. Vì nguồn sống chính của gia đình là ông, tức là công chức. Anh cán bộ là một thanh niên khu phố cứ buộc phải khai "công chức kiêm công thuơng", vì có hàng cà phê của cô con gái... Ông không chịu. Giằng co mãi, sau anh thanh niên hạ cho một câu là: "Ngoan cố. Chống lại chính sách hộ khẩu của Đảng của chính phủ. "
Anh ta đi báo công an. Thế là một ngày tù. Công an giải thích cho ông về. Sau cũng vẫn khai là công chức. Và nguôi ta đặt vâh đề không biết anh thanh niên khu phố kia có phải là vì non nớt hay là vì có tu thù gì vói ông cụ?
Con Bô
Berger. K. nuôi từ bé. [...] Độ K ốm, nó cứ hay vào buồng nghé mõm nhìn. [...] Hay soi guong. Ghếch chân lên tuờng soi guong. Còi 11 giờ thì nó cứ rú lên. Hay nghe tầu hỏa rúc còi nó cũng rú lên. Truớc có nguời trả 2000 đồng (6 vạn) không bán. Bây giờ túng quá, bán 1 vạn 5 cho bà hàng com bên cạnh. Bà hàng com để nuôi, không giết, nhu vậy K. đõ buồn. [...]
Hô khẩu
[...] Một anh khai văn hoá trình độ là thi tú tài truợt. Mà lại biết Ăng-lê.
Cán bộ hỏi: - Có đíp lôm không?
- Không.
- Thế có certificat không?
- Cũng không.
- Thế sao khai thi tú tài trượt?
Cán bộ hỏi vậy vì không biết Hà Nội họ như thế. Cái trò thi tú tài trượt là nhan nhản ra, các cậu con nhà giầu, học dốt, muốn lấy vợ đều khai thế. [...]
Cán bộ bảo: - Vậy khai là so học. Biết đọc biết viết.
Anh kia: - Vâng, tùy ông.
Chuyên khác
Một cô ở Hàng Bài. Dĩ vãng có những điểm mờ ám về vâh đề chữ trinh của đàn bà, nói nôm nghĩa là đã kiếm ăn bằng một sự khổ tâm như vậy.
Khi chỉnh lý, và trước kia nữa, nào cán bộ nào tổ trưởng, nào xung quanh cứ day dứt căn vặn mãi về mục chông con. Hôm đó họp chỉnh lý. Cứ lôi thôi lằng nhằng mãi về mục này, đến nỗi cô ấy đỏ cả mặt, ứa nước mắt. Mà còn hon thế.
Lúc nghi cô ta lên gác ba, định đâm đầu xuống. Cán bộ cảnh giác đi theo ngăn lại được. Dĩ nhiên rách cả quần áo. Cán bộ bảo: - Vậy là ngoan cố, phá hoại hội nghị. Đồng bào cho biết là có nên giải lên công an không?
- Có! Đồng ý!
Cô ta bị ở công an một ngày, giải thích xong cho về. Và cũng thông qua cái mục khổ tâm ấy.
Chuyên khác
- Thế là ông câu kết vói đế quốc...
- Dạ, một nguôi anh họ tôi đi làm, tôi có gì đâu, mà họ xa... Tôi không nhận chữ "câu kết" đuợc...
- Ông còn cãi làm gì. Nhân dân đã nhận xét cả rồi.
- Nhung "câu kết"...
- Ông không nên ngoan cố!
- "Câu kết"...
- Ông nhận hay không nhận? Nhận thì thôi, không nhận chúng tôi sẽ báo cáo lên trên. Thôi. Khỏi mất thì giờ hội nghị.
- Nhung nặng quá, oan...
- Thế ông không nhận phải không?
- Dạ, oan...
- Thôi, thông qua. Ông sẽ lên công an sau...
Đàn ông đẻ
Năm nay 18 tuổi. 9 tuổi bụng đã to, tuỏng báng. Mà không đi nuớc độc sao lại báng? [...] Mổ lấy ra đuợc một cái thai quái lạ. Nhu người có một chân một tay, đầu có tóc, răng như răng người lốn, có bộ phận sinh dục, 5 kg. Ra được một lát thì chết.
Hà Nội bàn tán sôi nổi. Người ta rủ nhau đi xem, xúm đông xúm đỏ cửa nhà thương Phủ Doãn. [...]
- Không biết có thực hay lại gián điệp phản động làm hoang mang?
- Đúng thực đấy.
[...] Bên Trung Quốc cũng có một chuyện tuơng tự. [...] Báo chí Trung Quốc đăng rằng: Thời đại Mao Chủ tịch mới có chuyện lạ này. Và giải thích: truớc kia nguôi nghèo bị nhu thế chỉ có chết. [...] Cách mạng nổi lên nguôi nghèo mới đuợcmổ. [...]
Quy đinh về đì ỉa
Bản quy định khổ 40cm X 60cm, giấy hồng:
1) Tất cả các nam nữ đi ỉa đái phải tới chỗ quy định.
2) Phải ỉa đúng lỗ.
3) Nếu là chuồng xí máy, ỉa xong phải tháo nuớc, bỏ giấy vào thùng đã quy định. Nếu không phải là chuồng xí máy thì thôi. (?)
4) la xong phải rửa tay sạch sẽ.
Đó là một ví dụ đi sâu về điểm thống nhất tập trung.
Vìêt Bắc lai cúng
Vùng chợ Chu mất mùa, dịch họa. Lắm bệnh kỳ lạ: nóng nửa nguôi, lạnh nửa nguời.
Bây giờ lại cúng ma. [...] Ai ai cũng đổ cho là tại vì bộ đội về xuôi cả, ma quỷ lộn về tác quái, trả thù. Nhung không có ai nói rằng đó là sự trả thù quặt lại cúa dĩ vãng.
Hoàng Yến than phiền
Mình đi CCRĐ. Ai thấy mình cũng thành kiến là mình đả THũu, đả Trung uơng. Thành thử khó làm ăn quá.
Một lối than phiền tự đề cao.
2/1115
Đi dự hội nghị tổng kết đợt 4 và tham quan Cải cách Ruộng đất đợt 5.Truớc khi đi, VPhác họp một số anh em, những VCao, LNTrác, (...), ĐNhuận để dặn dò.
VCao: Tôi thấy đi có lợi lắm, [...] dĩ nhiên là lọi lắm. Truớc kia đồng chí TDần hay tụ’ do sinh hoạt, tôi lo nhỡ ra đồng chí TD lại khuyết điểm thì bỏ mẹ chúng mình. [...]
VPhác nhận định: đồng chí TDần vừa qua công tác thì khá, nhung mà các mặt khác, sinh hoạt v.v... thì nhiều khuyết điểm. Thế là VPh kể dài dòng về khuyết, ưu chỉ nói luớt qua vài chữ cụt lủn. Khuyết thì phân tích lê thê... Mồng 2 lấy giấy má xong xuôi.
3/11
Đi Bắc Ninh. Ban tổ chức bảo rằng Đảng ủy đóng ở thành. TD bán tin bán nghi. [...] Đợi ô tô lâu quá. K chỉ chực mếu. Ban sớm TD không cho đi tiễn, K cứ mếu mãi cho em đi cơ. Tiễn nhau khổ quá, muốn kéo dài thòi gian ra; đau lòng lại muốn rút ngắn thời gian lại, ô tô đi chóng lên, để nỗi khổ biệt ly đỡ lê thê.
Tói BN: quả nhiên Đảng ủy không ở đó.
Quay lại Từ Sơn, tìm Đảng ủy: thì ra Đảng ủy ở Đình Báng. Gặp AC, HTLinh, hai cụ lại lộn lại, các cụ đạp mất 15 Từ ngày 2/11/1955, các ghi chép của Trần Dần nằm tương đối không theo trật tự thời gian trong 3 cuốn sổ khác nhau, tôi đã sắp xếp lại.
30 cây số công toi. Coi như một cuộc đi choi ngược gió, không lấy gì làm thú vị lắm.
Thủ tục giấy tờ mất đến 2 tiếng. Xong đi tìm đội Thái Hoà ở xóm Thịnh Lang, Đình Bảng. Đội chưa về. Tìm mất hơn tiếng.
Có cơ hội mong Hà Nội đây. Nguôi ta không trừng phạt được những lỗi giấu kín. Bí mật là ổn. về sau có lộ ra thì nguôi ta cũng không trừng trị những khuyết diêm đã qua cơ mà. Chỉ chết cái anh nào lộ liễu. Nếu đó không phải là filosofie về tội lỗi và trùng phạt, thì cũng là kinh nghiệm rất đúng về vâh đề ấy.
Địa điểm: Khi đi bên cục tổ chức bảo đi Bắc Ninh, đoàn ủy ở ngay trong thành.
TD lẩm bẩm: Không biết có chắc không?
Có anh bảo, mày không tin ở trên. TD không nói gì, vì kinh nghiêm là trên hay như thế, chứ không phải là chuyên tin hay không tin. TD trước đã vào thành tìm Đảng ủy rồi. Quả nhiên, không thấy. Thì ra đoàn ủy ở Phủ Từ, Đình Bảng. Mất một ngày đi tìm. 30 cây số công toi.
4/11
Đội Thái Hoà về.
TD không có com chiều, vì anh em quên không báo com cho TD.
Bữa ăn.
Hàng nghìn người từ các nhà, các ngõ, các thôn xóm bát đũa lanh canh kéo ra chỗ ăn. Một cái trại cột không, lọp lá, xung quanh có chằng dây thép gai.
- Thiếu 2 người ăn đây...
- Cần 2 người biết ăn đây...
Cơm: nước và rau muống luộc với một món măng xào lơ thơ dăm miếng thịt. Bằng nửa đại táo bộ đội 8 .
Mâu sắc: xanh bộ đội, nâu nhân dân, vàng xanh Tầu và trắng sơ mi cán bộ. Phụ nữ thuần một mầu đen và nâu. Bên nam hoá ra nhiều mầu sắc hon bên nữ.
Nguôi ta ăn hối hả; nắng chiều lẫn bụi. Người ta và cả nắng, cả bụi đường làng, cả tiếng ồn ào lẫn vào miếng com.
5/11
Sớm dậy tờ mờ đã có tiếng đập lúa ngoài sân.
Nhớ K. quá. Buổi sớm tinh mơ, tình yêu tình nhớ hay nhức nhối, đứt ruột đứt gan. Bé K. mà thức giấc nhũng lúc này ắt sao cũng khóc. Khổ thân bé. Phòng Văn nghệ đã hứa sẽ săn sóc chu đáo, nhưng lời hứa cúa VPhác ấy mà, TD không tin, - chứ ai lại đi tin mồm VPhác có là thằng ngu dại, cả tin vậy. Có mà chết.
Bước từ Hà Nội ra thôn quê, là bước sang cuộc sống rộng thoáng hon, đang sôi sục hơn. Nhung mà nhiều cái khổ hơn. Một cái phố Sinh Từ đại biểu cho cuộc sống đôi ba vạn người thị dân. Một cái xóm Thịnh Lang, Đình Bảng đây, đại biểu cho đôi ba chục triệu người nông dân.
Mình có cái áo len. Anh em trong đội ý bảo: "Sang quá. Ấm quá". Vậy, cầm chắc là chuyến này gian khổ đặc biệt.
Đoàn ủy viên bảo TD: - Sớm nay đi họp đảng viên nhé. TD: - Tôi không được họp.
Đoàn ủy viên im lặng không nói gì. Lát sau đồng chí Khoa lại bảo TD đi họp.
TD: - Tôi không được họp.
TD đem ít báo CCRĐ đợt 4 ra đầu ngõ ngồi xem. Ngõ rải đầy rom mói xanh úa, nắng nửa ngõ, bóng râm nửa ngõ. Gà nó bới tung cả rom. Một bà xi con đái đầu ngõ. Mấy đứa trẻ lăn lộn tùng phèo trên đống rom.
Trong nhà họp Đảng. TD muốn để cả tâm trí vào tờ báo, song lại lơ đãng nhìn nắng, nhìn rom, những ý nghĩ nó để đi đâu. TD đứng dậy không thèm rũ rom, đi tìm một cái quán ngồi ăn chút gì, nói chuyện với bà hàng, nghĩ đi đâu, nhưng chợt lại nhớ rằng ở nhà Đảng đang họp. TD không được họp.
[...]■
Thòi gian dự hội nghị tổng kết đợt 4 CCRĐ:
6-11: Khai mạc -1 ngày
6-9/11: Học nghị quyết trung ương - 4 ngày
11-18/11: Báo cáo Đảng - 7 ngày
19-22/11: Kinh nghiệm cụ thể một số vâh đề - 4 ngày
23-27/11: Chỉnh đốn tổ chức - 5 ngày
28/11- 4/12: Chỉnh huâh - 7 ngày
5-14/12: Sắp xếp đội ngũ, khái quát 4 bước, kinh nghiệm, sản xuất, công giáo, kế hoạch bước 1-10 ngày
Cộng: 38 ngày
Cảnh giác qưá
Hội nghị họp ở Đình Bảng, đã giảm tô, bọn phản động càng hoạt động dữ: cắt điện thoại, đốt nhà 1 lần, ném đá 2 lần.
Có anh phê bình ngay đoàn ủy là thiếu cảnh giác. Vậy thì muốn có cảnh giác phải lên trời mà họp hay sao? [...]
Không mưa mà cũng có ếch
Khi thảo luận nội quy chị X cứ thắc mắc về mục: "thế nhỡ anh ấy ở đoàn bạn, lâu ngày mới gặp thì có được đi nói chuyện vói nhau không?" Anh em can: Không nên đi một trai một gái nhiều quá. Tuy là vô tư nhưng nhân dân có con mắt nghi ngờ, kẻ địch có cái miệng hiểm, đàn bà có cái lưỡi bép xép v.v...
Về sau ban đêm có hai cái bóng cõng nhau ngoài đồng. ì ọp mãi. Có anh thấy vắng chị ở giường, mãi sau chị mới về, thay quần áo ban đêm. Anh đâm nghi, hôm sau báo cáo.
Dư luận nhân dân tức thì ngay hôm ấy có câu: Không mưa mà lại có ếch. Ểch to hắn cõng nhau ngoài đồng.
về sau chị X mói kiêm thảo ra. Và dĩ nhiên chịu kỷ luật của đoàn.
tigures
1. Đội truởng đội Thái Hoà tên là ông Liễu. Nguòi gầy đét, quần áo nâu bạc, khoác một cái vét tông tím [...], đôi môi dầy lúc nào cũng mở làm cho bộ mặt có cái gì dễ tính. Cả mặt chỉ có đôi môi là có duyên. - Thành phần gì? - Trung nông - Quê đồng chí phát động chua? - Chua - Vậy thì cái trung nông ấy là có vấn đề đấy. Đánh một cái dấu hỏi. Ông Liễu cuòi khì.
2. Đội truởng đoàn giảm tô Vĩnh Phúc truớc, sáp nhập sang đây chỉ làm đội viên. Trên 40 tuổi. Mặt to, vuông. Mắt sâu vào lỗ, song lại lồi lên trong đáy, viền đỏ, khi nhìn cứ trờn trọn đôi mắt toét lên, lông mày nhấp nháy, đôi môi mỏng mà sắc, hai mép nhọn hoắt cứ mấp máy, bộ mặt tuy xanh vàng nhung có lẫn những vầng máu đỏ tụ lên. CỔ khoác khăn mặt, quần áo nâu mói, dáng cứng, tất cả toát ra một cái vẻ gì hào lý cũ. Ăn nói sang sảng, gọi nguôi trống không. [...] Bên kia làm đội truởng, sang đây làm đội viên, ông ta có thắc mắc ngầm nhung không nói, định xúi bẩy đội viên khác nói. Phát biểu ra vẻ đành hanh, kiểu ta đây biết rồi. [...] Nguời ta có cảm tuởng ai làm việc vói ông ta cũng sẽ bị biến thành con cờ gỗ, tùy ông xếp đặt cho nó đẹp mắt, gọn gàng, khỏi lung tung cái vâh đề gì lôi thôi cho ông ta. [...] Phát biêù gì là có tính cách thay mặt anh em Vĩnh Phúc. Kiêù anh chị. Hay cãi, hay chối, hay chiềng,
"sở dĩ tôi nói thế là vì... ý tôi nói thế này cơ... Đấy tôi làm việc ấy đấy..."
Goì bà Quản là mất gao
Đội vừa về, đi đâu thấy dân đang nói chuyện bỗng im thin thít, [...] là vì có tin tung ra, đội phát động về, hễ ai gọi ông bà là bị phạt 5 cân gạo. Thành ra dân sợ, giữ mồm giữ miệng. Nếu nói kiêng thì phải kiêng nhiều lắm: ông Quản, bà Lý, ông Hào, cụ Thơ, ông Chánh, bà Giáo v.v...
Đã biết ai là địa chủ ai không mà tránh? Đâu mà đã dễ đổi giọng luỡi, hôm qua ông bà, hôm nay thằng ngay? Đó là tâm lý của nhân dân. Chi bằng giữ miệng là hơn.
Luơng giáo
Luơng giáo gặp nhau, tránh vào ngõ, rẽ đuờng khác. Đang ngồi hàng bỏ đi. Không thèm nói vói nhau một câu nào.
Ta khác đìa chủ
Một anh cán bộ X thấy tịch biên tài sản của địa chủ, lại tịch thu từ cái tã của con cái nó, anh thuơng lắm.
Anh Y bảo: - Thuơng gì nó? Nó có thuong con cái nhân dân mình đâu?
Anh X đáp: - Tôi nghĩ ta khác địa chủ ở chỗ đó. Những đứa bé con kia có tội tinh gì? Chúng nó giết trẻ con. Chúng ta cứu trẻ con chứ. Mà phải cứu cho trẻ con thoát cả ảnh hưởng bố mẹ nó nữa chứ.
Không đem xe đap - Ông tỉnh đôi trưởng không biết gì Trước khi đi, ông tỉnh đội trưởng không biết nghe đâu về nói ầm ầm vói anh em, những đi cải cách phải mặc quần áo nâu, không được mang theo xe đạp v.v... [...] "Đem xe đạp đi mà nát nông dân à?" Thế là có anh gửi, có anh bán xe, đáng 8, 9 vạn chỉ bán 6, 7 thốc tháo đi.
Tói nơi, mới thấy không có xe đạp thì dở quá, dại quá nghe ông tỉnh đội không biết gì ấy đâm ra khổ.
Phàm ở đời, những anh không biết gì lại là những anh ngậu xị, nhắng nhất. Gắt: Đi cải cách mà ăn vận công tử vậy à (quân phục mói). Xe đạp với xe điếc, đem đi người ta lại đuổi về cho ấy à? Đừng có làm xấu hổ tỉnh đội ta đi. Tôi xin các ông, các ông miễn cho món xe cộ xa xỉ ấy đi cho. "Ba cùng" mà lại còn kè kè cái xe bên cạnh sao? Giải quyết thế nào á? Gửi đi. Bán đi... Chiều nay là lên đường rồi... Lại còn coi cái xe hơn là cải cách hay sao?
Gánh củi đì nhanh
Cán bộ "ba cùng" với một anh làm nghề đốn củi rừng bán kiếm ăn. Ban sóm đi theo anh vào rừng. Anh ta đi thoăn thoắt, cán bộ theo không kịp, một lát thì thấy mất hút, vào rừng tìm mãi mới thấy anh ta thì bó củi đã to rồi. Cán bộ đẵn giúp ít cành, cũng chưa kịp phát động gì cả. Anh kia bó vội thành hai bó, xâu đòn gánh chạy về. Cán bộ đuổi theo không kịp. Loáng cái lại mất hút. Cán bộ nghĩ có lẽ anh ấy sợ cán bộ hay sao? Có vâh đề gì mà cứ lẩn như vậy?
Mãi sau mới biết: chỉ vì anh không có gạo, phải vội đi vội về, bán củi lấy gạo mà ăn.
Đẩu tên Bút
Anh Bông là anh em họ, làm thẩm phán. Anh nói đến một tiếng để thanh minh sự liên quan giữa anh vói tên Bút. Quần chúng xì xào, anh em vói nó thì còn kê’ lể gì? Ai cũng sốt ruột, cán bộ véo anh Bông 2 lần, véo cái nào Bông càng thanh minh dài dòng mãi.
Tròi nắng nhễ nhại. Cuối cùng Bông cũng im, hết lòi lải nhải. Trong khi đấu tên Bút cứ nhìn lên trời. Anh Bông tố. Xong hỏi Bút mày có nhận không?
- Dạ thưa ông, bố ông chết tôi phải chôn, mẹ ông đi lấy chồng tôi phải rước ông vói các em ông về nuôi. Ông tố vậy chúng tôi xin nhận là có ạ.
Xong nó lại nhìn lên trời cười ha hả. Quần chúng có nguôi cười. Có người mắng: lại còn cười, mất cả lập trường. Có người chửi sư thằng phản động. Có nguôi trách: cái anh Bông mói dại chứ! Mà sao thẩm phán cứ ngồi im cả thế kia! Nắng quá càng thêm khó chịu.
Kết quả: phải ngùng cuộc đấu lại.
Vụ án con giết bố
Ấn mang
Ông Tuân treo cổ xà nhà bếp. Ngang tai có vết chém. Chân lại chạm đất.
Có trưởng ban công an Tuế, có phó chủ tịch Hoành làm biên bản. Có anh Thụ, vợ và mẹ (tức là vợ ông Tuân). Có cả cán bộ đội cải cách vừa mói về xã.
Tuế cứ hỏi:
- Mày giết cha phải không?
Thụ tái xanh tái xám vâng vâng dạ dạ.
- Mẹ mày vói mày bàn nhau giết tên Tuân để tránh vạ phải đấu phải không? Bố mày là cường hào ác bá sắp phải đấu, chúng mày giết đi để mà trốn thoát đấu tranh của nhân dân phải không?... Chúng mày sợ bị tịch thu trâu bò ruộng đất, sợ bị tù tội liên quan?
Anh Thụ với người mẹ nhận hết.
- Nếu mà nhận thì ký vào đây.
Anh Thụ ký. Người mẹ điểm chỉ.
Nghi vâh
ít hôm sau cán bộ cũng coi nhẹ chuyện đó. Cho là gia đình ông Tuân sợ bị quy là cường hào, nên thủ tiêu ông Tuân đi cho xong.
Nhưng án mạng có nhiều cái vô lý:
- Vết chém ở tai đúng là do anh Thụ. Nhung nguyên vết chém ấy không chết được. Vậy nên mói đem treo cổ, nhưng treo cổ chân chạm đất thì cũng không chết được. Vậy thì tính ra chết vì cái gì?
- Bức thư trong túi ông Tuân: Tôi chết đi đê’ cho nhân dân đừng có nghe bọn thằng Tố, thằng Hồ, thằng Sang chúng nó vu sằng vu bậy.
Vậy là ông Tuân tự vẫn.
Nhưng nếu vậy sao lại có vết chém của anh Thụ? Hay không phải anh Thụ chém? Hay bức thư là viết trá?
- Nếu bảo ông Tuân tự tử vì lý do sợ bị quy là cường hào thì cũng còn hoi có lý. Nhưng nếu thế sao lại có vết chém? Không phải anh Thụ chém thì ai? Mà tại sao anh Thụ lại nhận tội giết cha?
- Nếu bảo anh Thụ giết cha thì chém cũng chưa đủ chết, treo cổ chân chạm đất thì cũng không đủ chết. Mà vì sao lại giết cha? Anh ta khai là vì "căm thù", nghe nó vô lý lắm. Hay là sợ bị đấu thì bố chết đi cho rảnh để khỏi bị đấu? Hay là vì (...)? Nhiều giả thuyết. Nhiều uâh khúc.
Kết luân
- Đây là một án mạng mờ ám.
- Anh Thụ cũng có dính tay vào, nhưng còn nhiều đứa khác nữa. Chưa biết đứa nào là thủ phạm, là tòng phạm
vv...
- Nhất định có vâh đề chính trị ở trong.
Du luân nhân dân
- Nó là cường hào nên nó chết thôi.
- Bố nó hung tinh chiếu mệnh.
- Nó sợ bị đấu nên nó chết
-Vợ con nó sợ liên quan nên giết nó đi để tránh vạ...
Phát đông anh Mang
Truớc có đi ngụy. Có khổ có thù.
Cán bộ tói hôm đầu, anh ta đang ngồi trong nhà. Cán bộ hỏi, anh ta chỉ đáp gióng từng câu một. Cán bộ nói đả thông về "liên quan", "ngụy binh" v.v... Anh kêu: Ruộng cạn rồi em phải đi tát nuớc.... Đi.
Hôm sau anh ta đang nấu com, con đang băm bèo cho lợn. Đổ bèo nấu bị vuong ra ngoài, anh ta mắng. Cán bộ giúp đứa bé.
- Sớm anh đi đâu?
- Em đi tát nuớc về. Bây giờ thủi com ăn...
Câu chuyện một lúc về địch truớc kia giết hại dân làng, anh bắt chuyện. Nó đánh nguôi này, giết nguời kia. Bỗng có nói tói ông Tuân. Cán bộ bắt lấy: - Ông Tuân làm gì mà Tây nó cũng bắt?
- Ông ấy truớc có giấu cán bộ đấy.
- Giấu thế nào?
- Nhà ông ấy có cái hầm cho cán bộ ở.
- Ông ấy có đi báo Tây bắt cán bộ bao giờ không?
- Không. Ông ấy giấu cán bộ tốt lắm, Tây bắt cán bộ đuợc ở đâu thì bắt, chứ chua bao giờ bắt đuợc ở nhà ông ta. Ông ấy nhường hầm cho cán bộ rồi bố con lại lủi đi kiếm hầm khác.
- Trước ông Tuân có bao nhiêu ruộng?
- Trước chả có gì, sau hai vợ chồng vói đứa con đi mãi đâu làm trại gì, về mới được 7 sào. Bây giờ thêm ruộng làng cho vói người chị nào, nên tất cả có hơn 2 mẫu.
Cán bộ đặt vâh đề: 2 mẫu! Vậy có thể ông Tuân không phải là địa chủ.
Mãi một hôm cán bộ đi về, anh Mang chạy theo chân ra. Tói chỗ giàn bí rất dày, anh Mang kéo cán bộ lại. Cán bộ theo anh ta vào một quãng kín ở giàn bầu.
- Bây giờ em mới dám nói, em nghi ông Hoành lắm. Vì em đang ở ngoài đồng thì ông ta bảo em là du kích mà chẳng biết gì. Em bảo biết gì cơ? Ông ấy bảo sao làm du kích mà không ngăn thằng Tuân nó chết rồi. Em sửng sốt nó chết làm sao? Em làm du kích làm sao biết được mà ngăn nó? Ông Hoành nói nó là cường hào, nó chết là nó trốn khỏi sự đấu tranh của nhân dân rồi. Du kích thế là khuyết điểm. Em nghi ông Hoành lắm. Việc gì là ông ấy cũng biết cả.
Cán bộ hỏi: - Tuân hắn chết ai mà chả biết?
Anh Mang nói: - Nhung em vẫn nghi ông Hoành lắm, vì ông Tuân chết lúc 1 giờ chiều. Mà khi đó đang trưa, trời chưa đứng bóng, chưa đến 12 giờ. Vậy mà sao ông ta lại biết trước?
Cán bộ thấy có lý. Hỏi thêm anh Mang về Hoành. Anh Mang không nói được gì, cán bộ lại biết là anh ta lo liên quan. Sau cán bộ hẹn đến mai và bảo anh Mang nghĩ xem có những ai biết rõ về ông Hoành thì giói thiệu ra. Anh Mang nói một số người, bà Bít, anh Diễm vv... Bảo: bà Bít ở cạnh nhà đấy, biết rõ chuyện tên Hoành, nhưng bà ấy có dây dưa liên quan gì ấy. Cán bộ biết anh Mang vẫn bị ám ảnh điểm liên quan...
Phát đông bà Bít
Bà Bít ở gần nhà Hoành. Cán bộ đến một lát thấy bà biến mất. Lại đến...
- Chúng em sắp sửa dâng sao!
- Vì sao phải dâng sao hử bà?
- Thày Ngô bảo thế. Làng độ này động đất vì đội cải cách về, đất đá cứ tung lên bôm bốp cả ngày cả đêm, không cúng rồi thì sụp đất chết cả.
- Thế trước kia có dâng sao không?
- Trước kia thằng Tây còn đóng thì chỉ lo chạy là hết năm hết tháng, còn thì giờ đâu mà cúng lễ.
- Thế trước có động đất không?
- Không có bao giờ.
Thế là phát hiện vâh đề thày Ngô. Biết thêm Hoành trước kia hay đi Hà Nội, ông Thiệu gì đó, ông Hoành thì bạn bè nhiều lắm, ông quan hai nọ, ông đồn trưởng kia... Ăn uống, vặn kèn hát.
Nòng cốt
Tiến tói một loạt rễ, chuỗi 9 . Quần chúng nói nhiều về Hoành, Tuế. Hoành nó hung hăng, Tuế nó thâm hiểm hon.
Xác định được: ông Tuân là trung nông.
Phát động anh Thụ
Anh Thụ bị giam ở công an Bắc Ninh, chân bị cùm. Cán bộ tới giải thích mãi. Anh cứ bảo vì em căm thù nên em giết bố. Bố là cường hào gian ác. Cán bộ giải thích: - Nhất định nhà anh là thành phần trung nông, nhân dân xác định rõ ràng rồi. Nhất định cái việc giết ông cụ đây không phải là do anh, mà là anh mắc mưu bọn địa chủ. Chúng nó lừa gạt, bắt ép anh, đó là tội của chúng nó. Anh căm thù thì nói hết ra, đấy là căm thù, trả thù cho bố, vạch bọn phản động ra, sẽ trừng trị chúng nó. Còn anh thì kiên quyết tha bổng, chỉ vì anh mắc mưu chúng nó thôi. Không sợ nó trả thù, vì mình trừng trị nó rồi thì còn sợ gì! Anh có nói ra thì mới trả thù được cho cha, lại gỡ được tiếng giết bố...
Thụ gục đầu lên bàn khóc. Oi trời oi. Không nói gì cả.
Bỏ cùm xích cho Thụ.
Hôm sau lại khêu gọi tình cha con, tình vợ chồng (trừng trị được bọn phản động anh lại về được với vợ, cùng sum họp, anh Thụ rất yêu vợ, vợ chồng trẻ). Lại nhâh mạnh: khoan hồng, không sợ trả thù...
Mãi sau Thụ nói: chính thằng Hoành nó xui tôi giết bố tôi. Thụ đang ngoài đồng, Hoành gặp, nói chuyện: - Cậu đã biết gia đình cậu thế nào chưa?
- Chưa, thế nào?
- Hôm qua họp cán bộ đã xác định bố cậu là cuờng hào gian ác, nay mai sẽ đem ra đấu. Tớ thuơng cậu lắm. Cậu đã ở vùng tự do cậu biết chứ gì. Địa chủ thì gặp từ đứa bé con cũng phải gọi là ông. Vợ cậu nó sẽ bỏ cậu nó đi. Trâu bò ruộng đất tịch thu hết. Cậu sẽ khổ lắm.
- Tròi, thế làm thế nào?
- Bây giờ chỉ có một cách là làm thế nào bố cậu chết đi, thế thì chẳng còn đấu chẳng còn truy gì nữa. Chết rồi thì còn đấu ai?... Nhung mà cậu vẫn còn bị liên quan... Nếu mà cậu tự tay giết bố đi thì mói tỏ ra căm thù địa chủ, dứt khoát đấu tranh, đứng về vói nhân dân. Tớ thuong cậu lắm tớ mới bầy cách cho...
Cách mấy hôm, Thụ gặp Hoành đầu nhà.
- Hôm nay chuyển kho thóc đây. Chuyên xong, mai là đấu. Cậu về phải làm ngay đi, không có thì chậm hỏng cả. Nếu tự cậu làm không xong đã có chúng tớ giúp.
Thụ cầm con dao 10 lần buông ra, nuớc mắt ròng ròng. Bố đau bụng nằm trong nhà quay mặt vào. Thụ chém một nhát, buông dao chạy đi.
(Chua rõ: sao lại treo cổ.)
Lần khác, Thụ lại nói thêm: - Không rõ ai treo cổ. Thụ chạy lên nhà trên ôm mẹ khóc. Còn nghe tiếng bố: Không phải giết tao nữa, tao sẽ chết thôi. Không phải mày giết tao đâu, con đừng sợ. Không biết ai treo cổ. Chỉ thấy vụt một cái quần đen ra cửa sau chuồng trâu.
Tất cả 4 lần mới khai đuợc thế. (Chua rõ: lý do nào giết bố...)
Cán bô
Được đến thế cán bộ đội đã thú vị, thoá mãn. Đề nghị trên cho bắt Hoành, tấp tểnh đem đấu. Đoàn ủy đồng ý cho bắt, nhưng còn tiếp tục chuẩn bị. Nòng cốt chưa vững, chưa xâu chuỗi ra quần chúng rộng rãi. Vụ án chưa điều tra minh bạch. Đội phải tiếp tục điều tra thêm, và phát động quần chúng rộng nữa.
Nhiều cán bộ lảu bảu, còn minh bạch thế nào nữa?
Phát đông vo Thu
Vợ Thụ lại về với chồng. Cán bộ giải thích, định dùng vợ Thụ để phát động chồng.
Hôm hai vợ chồng gặp nhau (đội đã xin công an cho Thụ về xã), cứ vợ ra chồng lại vào, vợ vào chồng lại ra. Cứ tránh mặt vòng quanh như đèn cù. Cán bộ thân mật:
-Vợ chồng bây giờ chị ấy về rồi thì phải hỏi han chuyện trò chứ lại cứ thế thì còn ra làm sao nữa? (Nói thân mật như anh em vậy.)
Sau hai vợ chồng ngồi trong nhà, vợ thủ thỉ: - Em xin lỗi vì em ngõ bố là cường hào nên em bỏ em về, bây giờ mới võ lẽ là không phải, thì ra là âm mưu địa chủ nó chia rẽ gia đình ta, em lại về với anh. Thì anh có những điều gì bí ẩn nên nói ra cả đi, cho vợ chồng lại sum họp một gia đình, trung nông thôi chứ có phải cường hào ác bá gì mà cứ im đi là mất lập trường, bênh cho chúng nó chẳng có lợi gì mà chỉ hại cho mình, thù cha không trả được, vợ chồng không được sum họp làm ăn. Cái tiếng giết cha bao giờ rửa được, vợ chồng xa cách em khổ tâm lắm.
- Nhà mày biết gì, thôi đi, có gì tao nói với cán bộ cả rồi. Mi cứ kệ tao...
Về sau Thụ cũng nói được thêm:
- Trước kia, bố Thụ bắt Thụ đi học ở trường huyện. Thụ không thích học, cứ bét lớp, khổ lắm, học dốt, xa vợ. Sau Thụ xếp quần áo lên Hà Nội tìm đến tên Thiệu là chú xa xin việc. Thiệu làm ở Phòng Nhì. Thiệu bảo cú’ ở xã, có gì thì báo: du kích, Việt Minh, là có ăn. Thụ bảo mỗi lần biết lại lên Hà Nội báo thì xa quá. Hắn bảo, ở xã cũng có, cứ báo cho Tuế, Hoành, cũng là người của ta cả đấy. Thụ về làng, nhảy xuống ruộng lấm bết, nói dối bố là bị Tây càn nên chạy về. Hôm sau ra đồng thì gặp Hoành toe toét:
- Hôm qua cu cậu xin việc ông Thiệu được chưa?
- Sao ông biết?
- Việc gì tao chả biết, bây giờ mày có tên đây cả rồi nhé. Phải bí mật không có mất mạng toi.
Về sau Thụ cũng không có hoạt động gì.
Cán bộ hỏi: - Vậy khi nó xui cậu giết ông cụ thì nó có đem chuyện ấy ra doạ ép không?
- Có, nó bảo mày không giết bố mày không thoát được. Bố mày là cường hào, nguôi ta đấu sẽ lòi cả mày ra có ghi tên ở Phòng Nhì thì mày chết...
Như thế là về Thụ đã khá minh bạch. Bản thân Thụ có yếu điểm ấy nên mói bị chúng nắm lấy doạ nạt, cưỡng ép làm điều bất nhẫn.
Phát đông bà Tuân
Cúng 3 ngày ông Tuân. Cán bộ đến đang cúng ở nhà trên. Bà Tuân vói họ hàng vội kéo nhau xuống bếp ngồi lo xo vói nhau.
Cán bộ giải thích cú’ cúng chứ không sợ gì. Chuyện này xảy ra thực là khổ, không những là một cái tang của gia đình mà cả làng cả đội ai cũng thuong xót.
Bà Tuân cho biết: truớc khi đội về mấy ngày, tên Hoành có đến với nhà tôi. Ớ nhà trên nói chuyện những gì tôi cũng ở đó. Tên Hoành bảo là kiểm thảo thành khẩn đi. Còn những đoạn bóc lột, tội ác sao không ghi vào. Ông nhà tôi cứ vùng vằng, bảo rằng thế này thì ức nhau nhiều quá. Xong Hoành bảo đi nhà khác cho dễ, chỗ này đàn bà...
Đêm về cứ thấy ông nhà tôi thở dài... Nuớc mắt ràn rụa. ức quá ức quá... Loáy hoáy viết. Khéo tao chết mất thôi mẹ mày ạ...
Mờ rông ra trung nông
Họp nòng cốt mở rộng trung nông. Công việc CCRĐ cứ tiến hành, không phải vì vụ án mà ngùng lại. [...] Hoành bị bắt, phong trào đã lên một ít. Nòng cán vững, tích cực nhiều, trung nông nhiều. Trong cuộc họp một ông cụ cho biết: nguôi con đánh giậm có vớt được 2 bộ qùân áo dính máu đem chôn rồi. [...] Phát hiện ra tên Vịnh địa chủ quá điền. Quyết nghị: Khai trừ Vịnh, không cho đi họp với bà con. Về sau lại phát hiện ra địa chủ Duong, thày cúng Ngô. Nhân dân đề nghị khai trừ cả hai khỏi cuộc họp. Cán bộ nghiên cứu đồng ý khai trừ Dương. Còn thày Ngô thì đem ra nhận xét.
Bà con tố: - Hắn đi lại làm tay sai cho bọn Hoành, Tuế. Hắn bày những trò dâng sao, động đất. Hắn lấy một người mẹ xong lại ngủ vói cả con, lấy cả hai mẹ con.
Về sau, theo đề nghị của cán bộ thì vẫn cho tên Ngô họp với bà con, vì hắn chỉ là tay sai, để mở đường cho hắn ăn năn hối lỗi, nếu hắn đấu tranh tích cực vạch tội bọn kia thì nhân dân sẽ tha thứ, bằng không sẽ xử trí.
[...] Sau hắn nói: - Tôi nói liệu có phải tội không?
- Nói thực thì tha cho.
Hắn khai: Tuế, Hoành, Dương, ích v.v... là cá một bọn Quốc dân Đảng. Trước khi đội về, chúng họp, có gọi Ngô đến. Ngô đến chúng đã họp rồi.
Đến mục ích nói: - Tôi sợ phen này tôi thế nào cũng bị địa chủ rồi. Ruộng sờ sờ chứ không như các bác. Tôi sẽ bị đấu thôi.
Tuếbảo: - Không lo. Hãy về xem còn mấy thằng thiếu thóc tô thì thí cho chúng nó. Xem ra cũng chả có mấy thằng. Một mặt ta lên Đồng Nang tháo nước cho ruộng cạn, chúng phải đi tát không còn thì giờ họp hành. Chú Hồ thì CỐ lấy cắp thóc gạo, cho chúng hết gạo, lo mất gạo ăn thì cũng lơ là họp hành, hoặc chúng đi họp ít đi, nhà có hai đứa phải một đứa gác nhà, một đứa đi thôi. Rồi ném đất ném đá, tung tin động đất, chú Ngô bày việc cúng tế. Một mặt giết tên Tuân, nó già rồi chết cũng đáng, để nó sợ nó tố, em nó đi cải cách về anh em thì thụt thì nó nói lộ hết. Xong ta quy nó là cường hào. Như vậy cũng chả lo gì. Cái bọn cán bộ, như cái thằng gì bụ sữa hôm qua họp sản xuất với nhân dân chẳng nói ra lời, ngữ chúng chẳng lo gì. Cứ vậy mà làm...
Một lần khác, sau khi giết ông Tuân được 2 ngày, chúng lại họp một lần nữa. Bàn thêm: Giết Thụ, giết Diệm, Mang. Mày không dám giết Thụ thì tự tao giết cho.
Phân hoá thêm mãi Ngô lại khai: Hôm đó Ngô đến Tuế than phiền ông Sang bảo đem tiền vàng hưong mãi chưa thấy. Nói chuyện loanh quanh, Ngô bảo, quái, sao Thụ nó chém có một nhát vậy mà ông Tuân chết? Tuế cuời: - Thụ chém nó có chết đâu. Mình phái ra tay đấy...
Đào đất tìm 2 bộ quần áo đẫm máu. Phân hoá nữa, tên Hoành thú nhận. Bắt Tuế.
Diễn lai vu án
Thụ chém xong, Hoành, Sang nhảy vào đè ông Tuân xuống, thọc con dao nhọn vào vết chém đâm sâu vào thái dưong, ông Tuân ọc ọc rồi chết. Hoành, Sang khiêng xuống bếp, treo cổ. Hoành chạy đi. Sang chạy ra cản nhân dân, xem giấy không cho vào.
Chìa quả thưc
Căm thù địa chủ thì có, nhưng thưong yêu giai cấp thì chưa có (người ta bảo vì chưa được học). Nên khi chia quả thực thì bà con tranh giành nhau í ỏm. Cán bộ lúng túng mới nghĩ ra những cái mưu thật là lúng túng.
Chia nồi: Cán bộ bịt mắt bắt dê, nhân dân gọi tên bà Noã chang hạn thì cán bộ chỉ vào đống nồi, phải cái nào thì bà Noã phải nhận cái đấy.
Chia cuốc: Cán bộ lấy vái trùm lên đống cuốc chỉ còn thòi cái cán ra, ai cũng chỉ trông thấy có cán, lấy cái nào ra thì là lấy cái ấy, không đuợc chê cùn chê mẻ gì nữa.
Kết quả: Nguôi nghèo đuợc cái nồi thủng, cái cuốc mẻ. Nguôi khá hon đuợc cái nồi tốt, cái cuốc sắc. Cuộc đời trớ trêu hay là cái mưu của cán bộ kia trớ trêu?
Vì lâp truờng quá nên mất ba lô
Anh ta là đội phó CCRĐ. Một kiểu đội phó hay nói những lập truờng tu tuởng nọ kia, anh ta có tài là nhiều chuyện bằng móng tay anh có thể phân tích phê phán thành bằng con bò, kết luận thành quả núi.
Đến khi đi bắt rễ thấy anh cứ long đong ba lô trên lung vào nhà này lại ra, sang nhà kia lại bỏ. Anh ta báo cáo, toàn thấy những anh này ngụy binh tổ chức cũ kiên quyết không dựa, những chị kia là cháu địa chủ có liên quan, vậy không thể là rễ tốt v.v... Cứ vậy hết ngày nọ ngày kia. Một hôm anh ta vào nhà anh Lã là nguôi đại lao đại khổ. Tuổi trên duới 30. Nguôi nhu cục đất. Anh đội phó đã mừng. Nhung cũng còn cảnh giác, nhìn xa thấy rộng con đuờng phát triêh sau này, nên anh ta thử hỏi:
- Một tháng bao nhiêu ngày?
Anh Lã đáp: - 30 ngày.
- Thế một năm bao nhiêu tháng?
Anh Lã đáp : - 30 tháng. Không biết anh Lã nói đùa hay nói thực. Hay là do trình độ anh như vậy. Nhưng trình độ anh đội phó thì anh bèn phân tích:
- Con người như thế này có bồi dưỡng lắm thì về sau cũng chẳng có triển vọng gì cả. Lớn bằng ấy tuổi đầu mà ngu như vậy.
Anh đội phó lại xách ba lô đi. Vì cảnh giác nên ba lô cứ phải trên lưng, chưa có sở vững, tin cẩn mà gửi ba lô được. Hôm đó là ngày thứ 13 rồi. Trong khi đó các anh em khác đều đã có rễ cả: noi ăn chốn ở, ba lô không phải vác vai, công tác phâh khởi.
Anh đội phó sốt ruột, tìm một bụi cây giấu ba lô, để đi tìm rễ, tìm "con người đại lao đại khổ, có triển vọng", vừa là để nhò có gặp anh em nào, họ thấy ba lô đeo vai thì họ cười chết.
Sẩm tối về bụi tìm thì thấy mất ba lô.
Về sau anh Lã do một cán bộ khác dìu dắt trở nên cốt cán, rồi vào Đảng.
Oan là tổ chức cũ
Sau giảm tô 10 , anh cốt cán Lụt được lên chủ tịch. Đội giảm tô đi có dặn: Địa chủ đã thoái tô thì cho nó bán gà lọn của nó.
Nhất trời nhì đội, anh cốt cán tuân theo.
Tổ quốc tế về kiểm tra thôn quê, tỉnh rồi huyện có lệnh: Kẻ biên tự do đi lại, đổi giấy thông hành trắng ra giấy xanh nhu mọi nguôi cho địa chủ. Mục đích là tỏ ra mình bảo đảm quyền tự do đi lại.
Anh cốt cán Lụt tích cực thi hành.
Xong lại có lệnh đảm bảo thóc thuế nông nghiệp. Lệnh rằng: Nếu địa chủ nó không có nhân công thì mình phải tìm nhân công chuyển cho nhanh thóc thuế của nó, và phải đảm bảo tiền công cho anh em nhân công.
Lụt lại thi hành nhanh chóng.
Đến khi đội cải cách về mói thành vâh đề. Nhất tròi nhì đội, cả quần chúng, cả đội cũng tự nhìn mình nhu thế. Đội nghe thấy du luận: anh cốt cán lên làm chủ tịch, không biết sao lại cho địa chủ bán lợn gà phân tán tài sản, cấp giấy thông hành xanh cho nó, lại còn vận động nông dân gánh thóc thuế cho nó. Đội kết luận: anh Lụt này bị nó mua chuộc thành tay sai địa chủ rồi. Tổ chức cũ ấy xấu, con nguôi tổ chức cũ ấy cũng hỏng. Âm mưu địa chủ ghê thật.
Dĩ nhiên từ đó anh Lụt mất tín nhiệm, đội cũng chẳng nói gì vói anh, anh cũng chẳng biết tại sao, chi biết rằng tự nhiên đội chẳng hỏi han gì anh nữa. Anh bị bỏ roi.
Viết chuyện này, bà con sẽ phê bình người viết và sẽ khối thắc mắc. [...] Cuộc đòi nó như vậy đó, sự thực nó trớ trêu chứ có phải tại người viết bịa đặt ra đâu?
Liên quan đìa chủ
Bà Toán góa chồng, trung nông, tự dưng bụng to ra, bà con điều tra là bà Toán có chửa vói địa chủ Tâm góa vợ. Sau lại thấy nhà bà có con lợn của địa chủ Tâm. Bà con xì xào: nhận của phân tán của địa chủ.
Bà Toán bị coi là tay sai địa chủ, bà con kể ra lắm tội, từ cái việc bà Toán mất con gà vén váy chửi đổng cũng bị coi là lập mưu vờ mất gà để chia rẽ nông dân, v.v... Cán bộ bước tới ngõ định vào là bà con đã kéo áo: Tay sai địa chủ đấy... Liên quan đấy...
Về sau điều tra lại thì ra địa chủ Tâm lại xuống trung nông... Cán bộ giảng giải chính sách đoàn kết trung nông. Bà Toán lại đi họp. Những chuyện thông dâm và nhận lợn không ai nói tói nữa. Mà nguôi ta lại nói tói những đức tốt của bà Toán, những nỗi khổ của bà. Bà trở nên loại tích cực, chuỗi tốt! Từ cái việc bà mất con gà vén váy chửi đổng người ta cũng bảo thế là đúng rồi của đau con xót, và người ta quy, chắc lại tay sai địa chủ nào nó ăn cắp gà của bà để gây chia rẽ nông dân thôi.
Lo lên bá
Đội truy bá. Sự thực toàn những tiểu bá, bá xóm cả. Nhung cả đội đã sốt ruột. Các xã người ta cờ giong trống đánh, đấu bá cứ ầm ầm cả lên rồi. Xã mình mãi không tìm ra bá xã mà đấu. Nên cứ sốt vó cả lên.
- Cứ quy nó là bá xã cũng được chứ sao? Nó cũng có dính dáng đến một xóm khác Ớ chỗ: nó đem đánh vịt qua xóm nguôi ta xong chửi mắng bà con cho vịt nó đi đấy thôi? Một anh cãi: - Có một tội xíu ấy quy lên bá xã làm sao được?
Nhiều tiếng khác: - Cứ quy mẹ nó lên. Cĩmg chẳng oan ức gì chúng nó mà sợ.
Thế là quy lên bá xã.
Từ 20/11 trở đi
Trung nông quy lên phú nông
Đối với nhà Tiều, bà con tố rất nhiều những thái độ những cư xử những tội tình lầm lỗi từ mấy đời. Cũng có cả bóc lột nữa.
Lưong phụ trách lên biêù. Lưong lấy biểu mãi vẫn không thấy đủ tiêu chuẩn, công xá gạn mãi cũng không đủ 240 công.
Thành là đội trưởng cứ bảo: - Cố lấy biểu mà quy cho nó lên phú nông.
- Nhưng mà tôi đã cố mãi rồi không đủ. Thì chi ủy phải xét lại cho kỹ. Không thể lên phú nông được.
Thành lườm: - Cậu thì cứ hẹp hòi, cò kè công xá mãi. Quy lên phú nông thì có lọi cho CCRĐ, trường hợp đặc biệt còn tiếc gì mà không quy?
[...] Sau cứ quy lên phú nông.
Đìa chủ Soi là lang thuốc
Diên là cán bộ xóm đã cùng cốt cán điều tra lên biểu địa chủ Sợi. Ruộng đất đủ tiêu chuẩn mà không có lao động. Chỉ mắc cái là Soi có nghề bốc thuốc. Nhưng Soi bốc thuốc từ 49 về trước, từ 49 thì hắn chi bán sì sằng tí thuốc cam, cả nhà có mấy cái lọ bằng nắm tay nhì nhằng. Theo bà con thì hắn sống bằng tô. Đến 53 thì hắn chết. Còn vợ vẫn bán thuốc cam và cho phát canh 7 mẫu ruộng.
Diên báo cáo lên, trên chi ủy cứ gạt đi. Người ta có nghề thuốc, quy là tiểu thưong thôi.
"Một mình tôi cãi chả lại", thế là Diên chịu lép vế. Giải thích lại cho bà con, không ai chịu cả.
Chi ủy đang bận lắm vâh đề. Bí thư nhìn con số địa chủ đã quy là 23, so vói 392 gia đình thì tỷ lệ là 4,7% rồi. Nếu quy thêm 1 nguôi nữa thì vượt tỷ lệ. Bí thư lo vượt tỷ lệ, lo không biết nói vói trên thế nào. Cụm lại bắt kiểm tra lại hết cả thì chậm hết, công tác lại kém cả... Bí thư cứ gạt đi, không cho lên biêù Soi.
Bần CỔ nông
Anh ta là bần cố nông, cán bộ cơ quan, có tính tự ái và bảo thủ đặc biệt, [...] rất tự tin ở bản chất bần cố nông của mình. Một hôm cãi nhau về vâh đề văn hoá, anh khăng khăng rằng: tôi chả có văn hoá gì mà tôi vẫn làm kế toán cơ quan đuợc. Vì tôi là bần cố nông. Ối anh trung nông, ối anh tu bản chủ nghĩa nhiều mà chả làm đuợc.
Quyết vặn: - Thế kế toán có mấy loại mấy mục?
Anh ta ấp úng. Song quật lại: - Cái đó chẳng cần biết cũng vẫn làm đuợc.
[...] Quyết cuời giễu: - Thế không phải là anh biết làm kế toán. Anh chỉ biết làm có tính cộng tính trừ. Nhu vậy có làm cũng nhu lối mèo ăn cứt mà thôi.
Anh em cuời ồ cả lên. [...] Anh chàng ức lắm nhung vẫn không chịu:
- Vâng vâng các anh là thành phần trên các anh giỏi. Chúng tôi chỉ là bần cố nông dốt nát thôi. Thế Đảng dựa vào các anh tiểu tu sản hay dựa vào chúng tôi?
[...] Nhiều khi anh kêu ca về điểm "chỉ thấy nói nâng đỡ bần cố nông mà không thấy thực tế đâu cả". Anh nói "nâng đỡ" và anh hiểu ngầm là: không thấy đề bạt anh vào lãnh đạo, không thấy kết nạp anh vào Đảng. Kỳ chỉnh huâh, anh đã tố khổ căm thù, các chị ở cơ quan phải khóc cơ mà? Cán bộ phải bồi duỡng anh ngày đêm, nhất nhất liên hệ về nông thôn gần nhu chỉ có anh, chứ cơ quan đa phần là tiếu tu sản biết gì về nông thôn?
Chìa ruông
Đã nhắc anh em cố nông dăm lần bẩy lượt, học đi học lại mãi rằng: "Nhận trước thì phải nhận có gần có xa, có xấu có tốt", ừ ào cả. Thông cả.
Đến buổi tự nhận, cố nông ưu tiên tự nhận ruộng cả buổi tối, nhận chưa xong thì đã thấy hết cả ruộng thứ nhất, thứ nhì và ruộng gần. Bần nông xì xào, trung nông thở dài. "Đấy cứ bảo để anh em tự giác. Thông chỉ thông cái mồm chứ không thông cái bụng tham."
Môt anh thanh niên
Trước ở du kích, anh ta bị chính trị viên xã đội chèn ép nhiều bề. Ruộng nưong là một, bị CTV 11 xã đội cắm mất. Tình yêu là hai, anh ta yêu một chị nữ du kích, [...] bị đem ra chi bộ kiểm thảo và khai trừ vị tội hủ hoá. Anh ức lắm. Mẹ nó người ta yêu nhau nó cấm, nguôi ta yêu nhau mà gọi là hủ hoá!
Anh ta bỏ làng đi bộ đội địa phương. Kỳ cải cách, anh nhất định xin về xã. Một là lấy nguôi yêu cũ, hai là trả thù. Anh không nói vói trên rõ ý anh như vậy, mà chỉ xoáy mạnh vào chỗ có thù ruộng đất. Trên cho về.
Anh ta rất tích cực. về sau tìm ra được CTV xã đội là một địa chủ, loại tiểu bá. Nhưng người yêu cũ thì đã đi yêu một người khác...
Danh từ
Cán bộ: - Tại sao thằng hào Thức nó lại sướng cao đô thế? Chị cốt cán: - Nó sướng cao đô thế là vì nhà nó đi bóc lột nhân dân.
Cán bộ: - Thế tại sao chị lại khổ cao đô thế?
Chị cốt cán: - Em khổ cao đô thế là vì em bị nó bóc lột em trên một cái vâh đề đi ở cho nó mười mấy năm.
Hôm nay em không đi họp được vì nhà em nó cứ khổng chế em. [...]
Tảo hôn
Chị cốt cán 20 tuổi. Đi họp. Vào Đảng. Vào ủy ban.
Trong khi đó đức ông chồng 13 tuổi trèo me bẻ sấu. Đánh đáo. Đánh nhau. Người ta kêu ngoài ngõ: "Có chồng mà không biết dạy à. Để nó bẻ cả chuối nhà người ta rồi." [...]
Đơt4
76 xã Bái Bắc:
- Con giết bố mẹ
26 vụ
7 vụ
14 vụ
4 vụ
1 vụ
86 vụ
- Vợ giết chồng
- Anh em giết nhau
- Chú giết cháu
- Bố giết con
- Đốt nhà
Tỉnh phê bình đoàn ủy
Phượng Mao nhiều ngụy quân ngụy quyền. Đồng chí Cần (đoàn ủy cụm trưởng) không có kế hoạch gì, cú’ bảo tránh tổ chức cũ, đi sâu tìm nguôi tốt. Đội hoang mang, tìm đâu ra người trắng như tờ giấy trắng. Không bị bắt thì bị tù, không tù thì ngụy. Loanh quanh đường vòng mãi.
Bước 2 cũng không kết nạp được đảng viên. Chỉ vì lý do muốn người trắng như giấy trắng. Chật vật quá. Trên cứ thúc, đề mức 10 người. Gạn lắm chi được 5 là cùng. [...] Ông Cần đi, ông Đạt đến thay, mang theo một cái mức của đoàn ủy là mức ruộng đất năm 1936. Chỉ nhũng mức là mức, đội càng hoang mang.
Về gia đình nhà Sọi (lang thuốc) năm lần bẩy lượt đồng chí Cần cũng không duyệt cho là địa chủ, cứ cho là tiêù thương. Đội đành cứ để Sợi là tiểu thương.
Lương phê bình đoàn ủy: - Duyệt cho bắt người xong thì đồng chí đoàn ủy khác lại phê bình.
[...] Y phê bình đoàn ủy: - Lên hồ sơ ác bá Seo rồi, phát động xóm mà lên hồ sơ, lên duyệt, đồng chí Cần không duyệt, cứ bảo: Ác bá thì sao xóm này không có tay sai?
[...] Trên cứ giáng xuống chỉ thị nào, mức nọ mức kia nào. Làm đoàn ủy như vậy thì cũng dễ. Trình bày ra thì chi ủy lại xua tay đi. [...]
Bà cụ chết [...]
Nguyễn T Tiến bị giết [...]
Chị Tính bị chết [...]
Tên Nhất chết [...]
Phú nông Mau treo cổ không chết [...]
Tôi giật mình sợ quá, chết mãi thế này, không thiết com nuớc gì nữa.
Lại một vụ đốt nhà [...] Giết trung nông Trạch [...]
BCL phê bình Hoàng Cầm
Tho hay thì hay thực, nhung mà hắn địa phuơng tính lắm. Quê hắn ở Thuận Thành Bắc Ninh mà. Bài nào cũng đá một tí Bắc Ninh. Bên kia sông Đuống nhé. Quê hương ta lúa nếp rơm rìông... Địa phuơng tính quá.
Văn nghê đì tham quan
A: - Văn nghệ đi tham quan thì cũng phải "3 cùng", họp, bắt rễ... Các việc đều làm thì mói kết quả. Viết mới hay đuợc.
Phóng viên B: - Không nhất thiết. [...] Thế Đảng có "3 cùng" không? Sao vẫn kết quả?
A hoi bối rối, song quật lại: - Đảng khác. Nhiệm vụ Đảng là lãnh đạo, cậu có phải Đảng đâu? Lập truòng so sánh thế nào đuợc?
B: - Mỗi nguôi mỗi việc. Trong cải cách, đội viên có nhiệm vụ riêng, Đảng có nhiệm vụ riêng, nguôi viết văn có nhiệm vụ riêng. Do nhiệm vụ, khó khăn của từng nhiệm vụ khác nhau nên nhất định cách làm việc có chỗ khác nhau.
A: - Văn nghệ còn phải đi sâu hon người đội viên chứ! Càng phải "3 cùng" gấp bội chứ!
B: - Đi sâu hon không phải có nghĩa là phải "3 cùng" hon. A chu chéo: - Không "3 cùng" thì đi sâu làm sao được?
B hỏi quặt lại: - Cậu có hiếu một nguôi viết văn cần phải làm việc thế nào không?
A: - Lạ gì! Phải đi sâu đi sát quần chúng, tức là còn phải "3 cùng" hon đội viên chứ.
B lại hỏi: Thế Trung ưong có "3 cùng" không? Thế TƯ có sâu sát không? [...]
A: - Anh không phải là TƯ...
B: - Không phải là TƯ, nhưng cũng không phải là đội viên.
Là văn nghệ. [...]
A: - Anh quan niệm văn nghệ tách ròi chính trị.
B: - Tôi tách rời văn nghệ khỏi chính trị máy móc.
A: - Anh văn nghệ nào cũng thế. Tự do, lại lắm lý lẽ bào chữa.
Cuộc cãi vã đâm ra biến thành cuộc ẩu đả, cầm xoong chảo to tướng úp lên đầu nhau. Ai khoẻ thì được. [...]
BCL
Hết tăm thì lại ra nhà hàng ăn 100 đồng cháo gì đó, rồi lừa lúc chủ hàng vô tình vơ một nắm tăm đút túi.[...] Bảo văn nghệ ta còn kém quá. ít quyển hay. Kể ra thì chỉ có 2 quyển, Trường kỳ kháng chiến nhất định thắng lợi của Trường Chinh và Sửa đôỉ tê lồĩ làm việc của CB 12 là hay.
Tư tưởng thành tích
Đem một bần nông, thổi phồng khuyết điểm, quy thành cường hào gian ác, xử tử hình. Anh nào cũng muốn xóm mình có bá. Lại muốn bá xóm mình thật ác, lắm tội, thành bá xã, bá vùng. Lại muốn bá xóm mình càng bị xử nặng càng thành tích. Cán bộ tranh nhau cho bá mình nặng tội. Anh nào cũng muốn cho rễ xóm mình trở nên những bí thư, chủ tịch. Cán bộ tranh nhau cho rễ được kết nạp, được đề bạt.
Không nhận ra địch
Mắc vòng vây địch bị mua chuộc
Hoang mang sợ địch
Đả kích nhân dân
Bắt nguôi
Bắt trá hình
Nhục hình
Vạch thành phần sai
Chia sai
Không 3 cùng, kém chịu khổ
Bao biện
Tham ô
Không muốn đi cải cách
100%
143/700
153/700
777/1000
306/700
334/1000
559/1000
346/700
277/700
169/1000
824/1000
35/700
103/4000
Con giống gẫy
VCao kể: XD đang dịp đi thăm Trung Quốc, lúc sắp về thì dốc túi đi sắm quà ngoại quốc. Mua những con giống nhỏ. Loay hoay đánh gẫy chân một con. Xong nhất định không cho tính tiền.
Tạ Phuớc: - Làm thế mất danh dự nguôi Việt Nam. Con giống là bao nhiêu!
- Ở Bắc Kinh này ối Việt kiều chứ. Vả lại không trả tiền để cho họ phải kiểm điểm, ai bảo làm con giống không đuợc tốt!
Mua violons
vẫn chuyện thi sĩ XD. Còn thừa một ít tiền, không biết nên mua cái gì cho có lọi. Thi sĩ đang thiếu một cái Parker 21 , làm sao mua cái gì để về nuớc có lòi kiếm lấy một cái Parker.
TPhuớc xui: - Violon về nhà thì bán chạy lắm.
Thế là thi sĩ đi mua 2 cái violons. TPhuớc chả là nhạc sĩ: Tuy vậy nhưng mà nước Việt Nam được thêm 2 cái violons.
Chay gadôden
Đồng chí TL gặp VCao hỏi thăm sức khoẻ bây giờ ra sao.
VCao: - Độ này chạy gadôden lắm anh ạ.
Đồng chí TL chân thực không hiểu mói hỏi: - Chạy gadôden là thế nào hử anh?
VCao vân cái điệu nói tự nhiên mà xỏ, xỏ mà tự nhiên: -Nghĩa là nó cứ xập xì xập xò...
Kiên đôi, đòi bỏ chồng
Một chị bần nông lấy anh ta cũng bần nông. Lấy năm ngoái (54), hai bên cùng 17 tuổi. Nhưng mà đâu như không yêu nhau lắm. Chị ấy chê chồng là bé quá. Con gái người nó phổng, chị lớn gấp rưõi chồng.
Đội về, chị đến đòi li dị chồng. Đội không giải quyết, hẹn để sau CCRĐ. Sau CCRĐ chị lại đến. Lần này đội giải quyết bằng tình thưong yêu giai cấp.
Chị không thông. Hiện nay chị vẫn chê chồng.[...]
25/12
10 giờ 30 về tói Tiên Phong, vào xóm Kim Quan. Một số đi thăm nghèo hỏi khổ xóm Kim Quan. 1 giờ 30 họp ủy ban xã nghe báo cáo tình hình. Tối họp đội, phân phối cán bộ đi các thôn.
26/12
Cán bộ xuống xóm. Thăm nghèo. Tìm hiêù tình hình. Tuyên truyền chính sách. Tìm rễ. 12 giờ họp du kích và công an xã. 1 giờ gặp hiệu trưởng trường học, BCH 13 công trường. Tối họp xóm giới thiệu đội, tuyên truyền chính sách, chuẩn bị meeting.
Khó phân bìêt
Cán bộ đội hỏi nhà trưởng xóm. Một ông trạc 50 chỉ đường. Rồi dẫn đến tận nơi. Rồi vào tận nhà. Theo chân đội. Rót nước. Hút thuốc lào. Thiếu nhi theo cán bộ hàng dăm bảy em. Đang ngồi nói chuyên ở đâu các em cũng sà vào. Cán bộ nhớ báo cáo ở hội trường: Lo bị bao vây!
Bà con đến choi. Xem mặt anh đội. Bế con bồng cháu vào nhà, đứng ở sân nhòm. Đó là lòng tốt của nhân dân? Đó là sự bao vây của địch?
Nhà cửa tàn phá chiến tranh mới làm lại. Lộn ẩu cả. Có bần cố nông lại vớ được cái sân gạch to tướng, cái nền gạch thực đẹp. Có địa chủ lại chỉ tùm hum một cái túp tranh.
Nào công trường, nào nhà ga, nào nhà máy diêm, nào thồ nước đái, nào đẩy xe bò, lắm việc pha tạp. [...]
Lũ trẻ
Lên 2 lên 3. Mắt toét nhoèn. Ruồi đậu đầy cả vành mắt. Bụng ỏng, mỗi cái áo hoa mậu dịch đen bún, chân đầy mụn nhọt, phẩm xanh bôi đầy cả. [...]
Bà bác anh Lươc
[...] Mòi các anh về nhà em. Nhà em thì nghèo khổ lắm. Mà thực thà lắm. Không còn biết khôn ngoan gì cả.
Trước kia cũng ăn lộc thánh. Hồi xưa kia. Sau này thánh chẳng còn ăn thua gì nữa, đâm ra túng bâh quá. Kỳ giảm tô được loại A về quả thực. Được hơn 1 vạn. Con cháu được 1 sào tạm cấp. Xa quá. Chỗ đầu trâu trán khí. Không cày cấy được. [...]
27/12
Nhà Trúc
Thăm nghèo... Tìm rễ. Chiều meeting, 3 giờ. Tối họp xóm học mục đích CCRĐ, đường lối, nhiệm vụ nhân dân. Tối họp chi bộ: chính sách xây dựng Đảng ở nông thôn, ổn định tư tưởng.
Con cháu nhà tôi
Đang ăn com bà cụ Câh đến ngồi xệp bên mâm cơm.
- Anh ăn xong rồi chứ?
- Xong rồi.
- Thế anh đội cho em trình bày. Từ hôm đội về nhân dân ai cũng phâh khởi, mà em chảy nước mắt ra...
- Làm sao hử cụ?
- [...] Đầu đuôi câu chuyện nhà em lại bão mà 4 anh cán bộ ở. [...] Giá mà anh Thúy thì em không thắc mắc, nhưng mà lại đúng vào anh Ân mói khổ cho em chứ. Thật là nói ra xấu hổ, em xin trình bày với ông đội. Con cháu nó hư nết quá. [...] Nó lại đàng dúm với hai con nữa. [...] Nghĩa là nhân dân các ngành các giói cìmg với em căn vặn con cháu mãi mà nó không chịu nói ra. [...] Anh Ân anh ấy đánh mất cái đồng hồ. Anh ấy không nói gì cả với em mà lại đi nói vói ông trưởng xóm chả biết thế nào, bảo là con cháu nó lấy. Em đánh nó 2 ngày rồi nó chả xưng ra. [...] Em doạ nó là mày không nói, đội về sẽ bắt mày "trói điếm", nó cũng không chịu xưng. [...] Em đã dùng mọi phưong pháp tiến hành mà nó cứ cúi gằm mặt xuống rồi lại thõng một câu "em không lấy".
- Thế bây giờ cụ đề nghị với đội ra sao?
- Em chẳng biết thế nào nữa. Khổ quá. Còn có một mụn con. Các anh thường hay bảo là hiện còn lắm địch. Em cứ nghĩ là em chẳng có liên quan gì vói địch nào, mà lại hoá ra chính em đẻ ra địch. Em thực là nghèo khó mà em đẻ ra địch. [...] Nhà có dưa cho em xin vài cái.
Môt cái nhà bần cổ nông
Một cái vườn chuối. Nhà nhỏ ba gian tí xíu. Cột gỗ, mái tranh. Gạch xếp chồng lên nhau, không có vôi vữa gì cả, thay vách. [...] 2 cái chõng, hoen hoẻn lối đi. [...] Rổ rá khắp các xó xỉnh. Niêu đất. Rế. Chổi cùn. Thúng thóc. Đi ba bước thì hết nhà. [...]
Một cái nhà như thế, lại có một cái gối vuông, vải trắng, rua đăng ten, thêu những núi non phong cảnh, gối trắng nhưng cáu ghét xin xỉn. Nổi bật lên trong cả nhà. [...] Sau mói biết là cái gối quả thực. Cán bộ chia cho bằng cái lối rút thăm. Hoá nên nhà bần nông thiếu vô số thứ cần dùng khác lại vớ phải cái gối này. Số mệnh trớ trêu, cuộc đòi không có lãnh đạo sáng suốt hay đâm ra lối nghịch tính như vậy.
17 tuổi
Hai bên cùng là bần nông. Kỳ cải cách học tập hiểu nhau. Cán bộ bắt rễ vào anh ta. Anh ta đi xâu chị. Rồi công tác gần gũi nhau. Hai bên cùng 17 tuổi. Rồi cùng là cốt cán. Rồi cùng vào thanh niên xóm, anh là tổ truởng, chị tổ phó. Rồi sau chị vào BCH thanh niên xóm. Anh làm phân đoàn truởng, chị ấy lại tiến vọt lên trên anh. Nhung hai bên vẫn yêu nhau đằm thắm.
Tới buớc 3 thì cuới nhau. Do đội đứng lên. Đám cuới đời sống mói, chỉ có nuớc chè không. Thuốc lá, tí kẹo vùng cũng không có. Cuói nhau là dắt nhau về, vào cuộc đòi mới.
Thế là đúng lập truòng, không sợ trên phê bình.
28/12
Nhà Trúc.
Thăm nghèo... Tìm rễ. Trua họp quần chúng, họp phú nông, địa chủ.
29/12
Nhà Trúc.
Thăm nghèo... Tìm chỗ dựa. Tối họp Nông Hội: vâh đề sản xuất- [...]
30/12
Nhà Trúc.
Sáng: phát động sản xuất. Đào giếng. Mương mạch. Trưa họp con địa chủ. 11 giờ duyệt chỗ dựa tạm thòi.
31/12
Nhà Trúc.
Meeting lại. Tối họp: tìm tội ác địa chủ.
Anh Lươc
30 tuổi. Theo nhân dân thì anh ta là nguôi có tính hấp. Độ giảm tô tố khổ lại cứ nói là đi ở nó cho ăn no, không phải đói, cũng không khổ bằng khi về nhà đói quá. Hoặc là bị nó đánh thì anh cũng nghĩ là hôm ấy mình cũng có sơ ý để cho trâu đói thì nó đánh cho, mình cũng vậy nữa là. [...] Mãi đêm qua, TD đến mới gặp đích anh ta. [...] TD trông cái mặt bụ bẫm đầy đặn kia, đôi môi hoi chảy nễ hiền lành, trông không thể biết là người hấp, mà chỉ thấy là một người chất phác, thực thà bậc nhất. TD hỏi anh Lược phải không? Anh quay lại, lúng túng: - Vâng, em à Lược ây... À, anh chàng ngọng, có lẽ vì cái lưỡi anh cứng nên cái lưỡi mềm của bà con mói uốn là anh cám hấp chăng?
Biết là hôm qua anh lại được bầu, TD hỏi: - Anh có được điển hình nữa không?
Anh cười thẹn thò: - Ó, em ại được điểng ìng.
Anh chỉ vào tập sách thưởng trên thúng thóc: - Ẩy, em ả đọc được... Điêng ìng khăng mặt ơn à điểng ìng sách.
Chì Chuôt chửa hoang
6 tháng bụng to rồi. Làng mới đem ra điếm cho tuần gác, cùm, trói. Nuôi cho ăn cho đẻ xong xuôi. Trói hai ngón tay hai ngón chân, lấy xe điếu lăn chân, rứt lông cho đau. Tra hỏi: chửa vói ai. Chị Chuột khai chửa với phó Riếm.
Vào bắt bò nhà phó Riếm. Phó Riếm không chịu, xin thủ máu. Bát nuớc lã: giọt máu phó Riếm với giọt máu đứa bé không quyện vào nhau. Vậy là không phải.
Lại tra, lăn xe điếu. Chuột khai ngủ vói Bạch.
Bạch đẹp trai, đàn sáo. Vợ cũng đẹp. Bạch nhận. Làng ăn vạ. Bắt bò, 2 lọn, đong thóc, cả làng ăn. Sạt nghiệp.
[•••]
"Trần Dan thành một thằng câm, điếc và mù. Thế tức là tiến bộ."
1
Tên gọi tắt Phòng Văn nghệ Quân đội thuộc Tổng cục Chính trị. Từ năm 1951 đến 1957, Trần Dần thuộc biên chế cơ quan quân đội này trước khi chuyển ngành (giải ngũ) sang Ban Nghiên cứu Sáng tác thuộc Hội Nhà văn.
2
Tạp chí Sinh hoạt Văn nghệ của Phòng Văn nghệ Quân đội
3
Tiểu thuyết của Phùng Quán
4
Tập thơ Việt Bắc của Tố Hữu. Xem thêm bài Cách nhìn sự vật của nhà thơ Tô'Hữu của Trần Dần.
5
Bà Bùi Thị Ngọc Khuê, vợ Trần Dần, xuất thân trong một gia đình Công giáo. Toàn bộ gia đình họ hàng của bà Khuê đã di cư vào miền Nam. Quyết định mà Trần Dần nói tới là quyết định kết hôn với bà Khuê bất chấp sự phản đối của cơ quan quân đội và tổ chức Đảng.
6
Mối tình giữa Trần Dần và bà Bùi Thị Ngọc Khuê bị phê phán gay gắt. Trần Dần bị kiểm thảo về vấn đề này trong thời gian 3 tháng bị giam giữ.
7
Thời gian này, bà Khuê đã mang thai đứa con đầu lòng. Bà sinh con khi Trần Dần bị giam giũ’ năm 1956.
8
Đại táo: Bếp tập thể trong quân đội, ăn "cơm ngữ", đông người, chế độ ăn không được bằng bếp "tiểu táo".
9
"Re", "chuỗi"... là những quần chúng nòng cốt đáng tin cậy, có lý lịch trong sạch, thuộc thành phân cơ bản, tức bần cố nông, là chỗ dựa cho cán bộ trong Cải cách Ruộng đất.
10
Bốn đợt giảm tô giảm tức, chia lại công điên, diễn ra năm 1953. Năm đợt CCRĐ bắt đầu từ tháng 5/1954, hoàn thành vào tháng 7/1956. Tháng 9/1956 tiến hành sửa sai trong CCRĐ và từng
bước chuyển sang hợp tác hóa. Năm 1960, công cuộc hợp tác hóa trong nông nghiệp CO’ bản hoàn thành.
11
Chính trị viên
12
Bút danh của Hồ Chủ tịch
13
Ban chấp hành
