[*] Cung điện Topkapi tọa lạc tại Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ, với lối kiến trúc xa hoa, lộng lẫy, từng là nơi cư trú chính của các vị vua Ottoman trong bốn trăm năm. Sau khi nước Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ được thành lập vào năm 1924, cung điện đã được chuyển đổi thành viện bảo tàng.
[*] Chiến dịch xâm lược Liên Xô do Đức Quốc xã tiến hành trong Thế chiến thứ hai, được Hitler đặt tên theo biệt hiệu của vị Hoàng đế La Mã Thần thánh Friedrich I ở thế kỷ 11.
[*] Bài hát thiếu nhi tiếng Đức Ein Mannlein steht im Walde (Gã nhỏ bé trong rừng). Bài hát vốn là về quả tầm xuân, nhưng có thể gợi ra các liên tưởng khác.
[*] Waffen-SS (tiếng Đức nghĩa là Lực lượng vũ trang SS ): nhánh chiến đấu của lực lượng SS. Ban đầu SS được Hitler thành lập như là đội cận vệ cho cấp lãnh đạo đảng Quốc xã, sau đó dưới sự lãnh đạo của Himmler đã nhanh chóng biến thành một tổ chức có hệ thống cấp bậc tương tự như trong quân đội Đức (Wehrmacht) nhưng với tên gọi khác, có đồng phục và quân phù riêng. Trong Thế chiến thứ hai, Waffen-SS đã dần mở rộng và phục vụ như thể một lực lượng tinh nhuệ tác chiến cùng với Wehrmacht.
[*] Theo kinh Torah của người Do Thái, khi một người Do Thái mua một người Do Thái khác về làm gia nhân, sau sáu năm gia nhân đó có thể được tự do đi tìm việc khác, nhưng nếu gia nhân đó muốn tiếp tục phục vụ thì người chủ sẽ xỏ một lỗ tai cho gia nhân và anh ta có thể phục vụ chủ đến hết đời. Sĩ quan SS cho rằng Berndt là một gia nhân lâu năm và nếu có lỗ tai thì hẳn sẽ là người Do Thái.
[*] Cũng theo luật Do Thái, tất cả nam giới Do Thái đều phải trải qua lễ cắt da quy đầu vào ngày thứ tám sau khi chào đời.
[*] Từ cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, các cuộc đấu tay đôi rất phổ biến trong nhiều trường đại học lớn ở Đức. Những vết sẹo từ các cuộc đấu tay đôi này (tiếng Đức: Schmisse) được xem như dấu ấn của danh dự và biểu hiện của lòng dũng cảm.
[*] Bộ sách gồm 13 cuốn về toán học và hình học được nhà toán học Euclid viết từ thế kỷ 3 TCN.
[*] Hun khói lạnh là kỹ thuật hun khói thực phẩm duy trì nhiệt độ ở 30°C-40°C, trong thời gian khoảng 5 ngày đêm. Kỹ thuật này thường được áp dụng với các sản phẩm như xúc xích, thịt ba chỉ… và thành phẩm chưa chín hẳn nên vẫn cần nấu lên mới ăn được.
[*] Người Do Thái Ashkenazi chiếm đa phần dân số người Do Thái hiện đại. Từng có nghiên cứu chỉ ra rằng người Do Thái Ashkenazi có chỉ số IQ trung bình cao nhất so với bất kỳ dân tộc nào.
[*] Đội quân được Đức Quốc xã thành lập trong giai đoạn Thế chiến thứ hai, gồm tù binh Xô Viết và thường dân ở các nước Đông Âu bị chiếm đóng, đa phần tình nguyện gia nhập. Quân Osttruppen không chỉ bị quân Đức khinh miệt mà thường phải chịu những kết cục thảm khốc nếu rơi vào tay quân Xô Viết hoặc Đồng Minh.
[*] Theo lịch Gregorius hay còn gọi là Công lịch - loại lịch tiêu chuẩn hiện được dùng hầu như trên khắp thế giới - thì năm nhuận (năm có 366 ngày vì tháng Hai sẽ có 29 ngày) là năm chia hết cho 4 và không chia hết cho 100. Tuy nhiên, nếu năm nào chia hết cho 100 và đồng thời chia hết cho 400 thì năm đó cũng là năm nhuận.
[*] Năm 1944, khi quân Đồng Minh đã tiến công nước Đức, Heinrich Himmler khởi xướng Chiến dịch Người Sói ( Unternehmen Werwolf ), tổ chức một đội quân tinh nhuệ gồm các lực lượng tình nguyện kháng cự, hoạt động bí mật sau lưng kẻ thù.
[*] Tiếng Pháp: Mẹ kiếp.
[*] Tiếng Pháp: Mày định giải tán à?
[*] Tiếng Pháp: Mẹ mày.
[*] Từ gốc decanting candle , là cây nến dùng trong quá trình decant một chai rượu vang đỏ lâu năm để loại bỏ cặn trong rượu - vốn được hình thành sau quá trình lên men và theo thời gian sẽ lắng dần dưới đáy chai. Rượu được từ từ rót ra decanter (bình đựng rượu bằng pha lê hay thủy tinh) và sau đó được rót từ decanter vào ly để thưởng thức. Người ta phải soi rượu trên ngọn nến trong quá trình rót vào ly hay vào decanter để quan sát, không cho cặn lẫn vào rượu. Tuy nhiên, với các chai rượu trẻ, quá trình decant không nhằm mục đích gạn cặn mà cốt để cho rượu có thời gian thở - tiếp xúc với không khí - để giảm độ hăng gắt và bởi vậy, uống ngon hơn, dậy mùi hơn.
[*] Tiếng Pháp: Tại sao?
[*] Hermann Wilhelm Goering (1893-1946) là một chính trị gia người Đức, chỉ huy quân sự và thành viên hàng đầu của Đức Quốc xã. Sau Thế chiến thứ hai, Goering đã bị tỏa án Nuremberg kết án phạm phải tội ác chiến tranh và tội ác chống lại loài người và bị phán tử hình, nhưng ông ta đã tự tử ngay đêm trước ngày thi hành án.
[*] Một loại nhạc cụ dây truyền thống của Nhật Bản, tương tự với đàn tranh của Việt Nam.
[*] Bài thơ waka (hòa ca) của Ono no Komachi, nữ thi sĩ nổi tiếng Nhật Bản thời Heian.
[*] Hay còn gọi là Hợp hoa, phong cách cắm hoa ra đời vào thế kỷ thứ 19 và được xem là lối cắm hoa đơn giản nhất trong nghệ thuật cắm hoa Nhật Bản. Hoa có thể cắm theo dạng thẳng đứng, dạng nghiêng hay dạng nằm, nhưng luôn phải tuân thủ nguyên tắc các cành chính tạo thành hình tam giác.
[*] Kịch Noh và kịch Kabuki là hai trong ba loại hình nghệ thuật sân khấu chính của Nhật Bản (cùng với kịch rối Bunraku), kết hợp giữa kỹ năng diễn xuất, múa và âm nhạc.
[*] Kami-dana, bàn thờ nhỏ trong nhà theo Thần Đạo Nhật Bản.
[*] Loại quạt được người Nhật thiết kế cho mục đích sử dụng trên chiến trường, vào thời phong kiến được các samurai dùng khá nhiều. Quạt chiến có nhiều kích cỡ, chất liệu, hình dạng và chức năng.
[*] Hệ thống điểm chuông La Mã (Roman Striking), không mấy thông dụng, do Joseph Knibb phát minh, trong đó một chuông to/âm trầm hơn biểu thị số “năm” còn một chuông nhỏ/âm cao biểu thị số “một”. Ví dụ, lúc bảy giờ, đồng hồ sẽ điểm ba tiếng chuông thay vì bảy, còn lúc mười hai giờ, đồng hồ điểm bốn chuông thay vì mười hai. Những đồng hồ sử dụng hệ thống điểm chuông này sẽ sử dụng ký hiệu “IV” thay vì “IIII”.
[*] Hay Tám phương pháp về chữ Vĩnh, là bài tập nền tảng cho người học thư pháp. Chữ Vĩnh (永) (nghĩa: lâu dài, mãi mãi) bao quát tám nét cơ bản nhất khi viết chữ Hán. Tương truyền, Vương Hi Chi, nhà thư pháp nổi tiếng thời Đông Tấn, từng luyện viết chữ Vĩnh suốt mười lăm năm, để đạt được sự tinh xảo trong thư pháp.
[*] Tiếng Pháp: Của tao đây, của mày đâu?
[*] Hay chính phủ Vichy, do Thống chế Philippe Pétain thành lập sau khi Pháp đầu hàng Đức năm 1940, lấy tên theo trung tâm hành chính của chính phủ tại Vichy, miền Trung nước Pháp. Chính phủ Vichy tự lấy tên là “Nhà nước Pháp”, về hình thức giữ tính trung lập, nhưng trên thực tế ủng hộ Phát xít và cộng tác tích cực với Đức Quốc xã. Đa phần các lãnh đạo chính phủ Vichy sau này đều bị đưa ra xét xử.
[*] Musashi Miyamoto (1584-1645) là một kiếm sĩ bậc thầy và nhà triết học võ thuật nổi tiếng Nhật Bản. Ông còn là tác giả của cuốn sách bàn về kiếm đạo Gorin no sho (Ngũ luân thư) đồng thời là bậc thầy về nghệ thuật chạm khắc tượng gỗ và hội họa thủy mặc.
[*] Người tù được hưởng những đặc ân riêng.
[*] Dragunovic ratline: hệ thống các con đường thoát thân cuối Thế chiến thứ hai, giúp quân Đức Quốc xã và những tên phát xít khác chạy trốn khỏi châu Âu đến với các bến đỗ an toàn (chủ yếu ở châu Mỹ Latin).
[*] Joan d’Arc (1412-1431), được xem là một nữ anh hùng người Pháp, chiến đấu trong cuộc Chiến tranh Trăm Năm giữa Pháp và Anh. Joan d’Arc bị kết tội dị giáo và bị thiêu sống trên giản thiêu khi mới 19 tuổi, nhưng đến năm 1456, bà đã được Giáo hoàng Callixtus III xóa bỏ các cáo buộc và phong là một người tử vì đạo.
[*] Tức vua Louis XVI, bị xử tử năm 1793. Theo một số nhân chứng thuật lại, sau nhát chém đầu tiên, đầu của Louis vẫn chưa rời khỏi cổ.
[*] Ngày 18/06/1940, Tướng Charles de Gaulle đã nói chuyện với dân chúng Pháp qua đài phát thanh BBC đặt tại London, kêu gọi toàn quốc kháng chiến.
[*] Lều quân sự thép uốn hình ống bán nguyệt, được Anh phát triển từ Thế chiến thứ nhất và trở nên phổ biến trong Thế chiến thứ hai.
[*] Chương trình của Mỹ trong Thế chiến thứ hai nhằm hỗ trợ về ngân sách và vật tư cho các đồng minh, trong đó có cả Liên Xô.
[*] Tiếng Đức: Ông.
[*] Trong các bài thơ haiku cổ điển bắt buộc phải có kigo nghĩa là từ miêu tả một mùa nào đó trong năm - có thể trực tiếp chỉ mùa hay gián tiếp thông qua các hình ảnh, hoạt động… mang đặc trưng của mùa.
[*] Kế hoạch thành lập Cộng đồng Phòng thủ châu Âu (EDC) do thủ tướng Pháp Pléven đưa ra vào tháng 10/1950, mục đích thành lập một Quân đội châu Âu trong đó các nước thành viên sẽ gửi lực lượng quân đội tham gia dưới sự chỉ huy của Bộ trưởng Phòng thủ châu Âu. Tuy nhiên, kế hoạch này đã không được thực hiện.
[*] “Privé” trong tiếng Pháp nghĩa là “riêng, tư”, ở đây nghĩa là “khu vực riêng”. “Privy” tiếng Anh có nghĩa là nhà xí, nhà vệ sinh.
[*] Còn gọi là Vương cung thánh đường Sacré-Cour hay Nhà thờ Sacré-Coeur: một nhà thờ Công giáo nổi tiếng của Paris, nằm trên đồi Montmartre.
[*] Lawrence Welk (1903-1992). Nhạc công, người dẫn chương trình truyền hình nổi tiếng người Mỹ.
[*] Vỏ bà một loại vật liệu chống sốc, chống va đập phổ biến, thường được nhét vào thùng hàng khi vận chuyển.
[*] Kiểu cửa ra vào một cánh nhưng chia làm hai phần trên và dưới, có thể mở phần trên trong khi vẫn đóng phần dưới.
[*] Trích từ Faust, Johann Wolfgang von Goethe, bản dịch của Quang Chiến, Nhã Nam & NXB Văn học, 2015.
[*] Hình ảnh con chó tai cụp ở lâu đài Lecter lúc Hannibal từ trại mồ côi trở về đã được mượn từ con chó trong bài thơ Christabel của S.T.Coleridge. Ông cũng đồng thời lấy tên Christabel để đặt cho con thuyền nơi Hannibal tới giải cứu phu nhân Murasaki.
