HỊCH ĐÁNH TRỊNH
Lời giới thiệu: Bài này hịch này tương truyền của Nguyễn Hữu Chỉnh thay mặt vua Quang Trung soạn ra, nhưng dù vua Quang Trung không làm toàn bộ thì chắc cũng phải tham gia hiệu đính tu sửa rất nhiều vì bài hịch chính thức đứng tên ông, mà vua Quang Trung vốn là người sính chữ Nôm và cũng có học vấn, lại là người thích tự tay làm mọi việc. Đọc đoạn thơ Nôm của vua Quang Trung "Đánh cho để dài tóc, đánh cho để đen răng, đánh cho nó chích luân bất phản, đánh cho nó phiến giáp bất hoàn, đánh cho sử tri Nam quốc anh hùng chi hữu chủ..." chúng ta thấy giọng điệu khí phách không khác gì bài hịch, nên bảo rằng Nguyễn Hữu Chỉnh làm toàn bộ là không có cơ sở !.
生民沛餒民乄苉, 丕皇天劺坦君師
Sinh dân phải nuôi dân làm trước, vậy hoàng thiên dựng đất quân sư
厳亂乭篭亂買衝, 意王者固番兵革
Gặp loạn đành dẹp loạn mới xong, ấy vương giả có phen binh cách
會順應世停特渚
Hội thuận ứng thế đừng được chửa
役征誅峼呵悶凨
Việc chinh tru lòng há muốn ru
些低: 稟氣俼南
Ta đây: Bẩm khí trời Nam
本匇戶阮
Vốn dòng họ Nguyễn
唕祿搩沛剗役搩, 璳番張子者恩韓
Nhờ lộc nước phải lo việc nước, đòi phen Trương tử giả ơn Hàn
吿恱噖戼仌義噖, 之底曹昿噽鑊漢
Ăn cơm vua nên nhớ nghĩa vua, chi để Tào man nhòm vạc Hán
恨國傅歯峼背上
Giận quốc phó ra lòng bội thượng
戼西山唱義勤王
Nên tây Sơn xướng nghĩa cần vương
苉卥垠焈廏堚匇, 矯党逆撻謀岌紤
Trước là ngăn cột đá giữa dòng, kẻo đảng nghịch đặt mưu ngấp ghé
畱卥扅湄霪欺旱, 矯窮人沙準淋炭
Sau là tưới mưa dầm khi hạn, kẻo cùng nhân sa chốn lầm than
叿峼俼群咜頉富春
Ví lòng trời còn nền nếp Phú Xuân
亁玌辸吏基圖華夏
Ắt đấu cũ lại cơ đồ Hoa Hạ
儍別辻俼固斎, 賊戶張櫲遍氾厰份
Nào biết ngôi trời có bảy, giặc họ Trương toan biến phiếm mười phần
俸吹侙搩爭倈, 碎茹夏沛收回侼搩
Bỗng xui thế nước tranh ba, tôi nhà Hạ phải thu hồi hai nước
侙蚌鷸當群對炦
Thế bạng duật đương còn đối mặt
軐鯨狼澃窖緫碒
Thói kình lang sao khéo lắng tai
外瀓坘救援乄名, 民驚亂舉兵弔罰
Ngoài mượn lời cứu viện làm danh, dân kinh loạn cử binh điếu phạt
瑇亖岲承危底腋, 準承平戼餒流離
Trong mấy chữ thừa nguy để dạ, chốn thừa bình nên nỗi lưu ly
宮笌城郭破凌凌
Cung đền thành quách phá lâng lâng
銃蓊船廵收汰汰
Súng ống thuyền bè thu thảy thảy
怽扱曲拯傷匇外族, 乑窮塘訸獸時崔
Cơn gấp khúc chẳng thương dòng ngoại tộc, đã cùng đường đuổi thú thời thôi
玌騎纅群仌淁先君, 吏劂讁彅焵澃堖
Dấu cưỡi rồng còn nhớ đấng tiên quân, lại khoét lỗ bừa sâu sao nỡ
棊岲暴帞蘍儖項
So chữ bạo lửa nồng quá Hạng
椖峼圤搩沚衛劉
Dò lòng người nước chảy về Lưu
眾窮塘旗義剾衛投, 戼軍數每挧沒盛
Chúng cùng đường cờ nghĩa đem về đầu, nên quân số mỗi ngày một thịnh
民飢饉感峼仁顒股, 遣兵威強瀋強添
Dân cơ cận cảm lòng nhân ngóng cổ, khiến binh uy càng thấm càng thêm
廣南它撅瀝樚塵
Quảng Nam đà quét sạch bụi trần
順化吏剾衛坡憥
Thuận Hóa lại đem về bờ cõi
南沒綨沁鯨滂焔, 機太平蹱待乑媑
Nam một dải tăm kình phẳng lặng, cơ thái bình đứng đợi đã gần
北亖城信雁荗安, 僟救援憹鐭澃便
Bắc mấy thành tin nhạn chưa yên, bề cứu viện ngồi trông sao tiện
感功德噖黎敢負
Cảm công đức vua Lê dám phụ
弄權行戶鄭讱牐
Lộng quyền hành họ Trịnh khó nghe
辻皇帝撻空, 甧搩隰牢絤獕鄧
Ngôi hoàng đế đặt không, há nước thấp lao lung thấy đặng
罪黃巢拯固, 峼貞挑緈侟屏
Tội Hoàng Sào chẳng có, lòng trinh thêu dệt vào bình
乨端王強煏腋無君
Hiệu Đoan Vương càng tỏ dạ vô quân
謀篡奪戼峼背父
Mưu soán đoạt nên lòng bội phụ
長宮本汖哰卥嫡, 權吒槒背泊澃乭
Trưởng cung vốn xưa nay là đích, quyền cha trót bội bạc sao đành
殿都雖珷岺仍英, 命吒僲爭欺澃沛
Điện Đô tuy bé nhỏ nhưng anh, mệnh cha rắp tranh khi sao phải
碒拯兌彣坘顧命
Tai chẳng đoái đến lời cố mệnh
炦儍鐭侟準梓宮
Mặt nào trông vào chốn tử cung
遣沒彈岞娋彈堏, 剾岲孝堖招笹坦
Khiến một đàn con trẻ đàn bà, đem chữ hiếu nỡ gieo xuống đất
底仍丗碎桰圤様, 曢嘺冤乑動彣俼
Để những kẻ tôi ngay người thẳng, tiếng kêu oan đã động đến trời
志尊扶叿拯謀珄, 時敕令銀錢儍待佊
Chí tôn phù ví chẳng mưu mình, thì sắc lệnh ngân tiền nào đợi nó
詟虐杆群剾笹撨, 義理儍俼坦群容
Gươm ngược cán còn đem xuống dưới, nghĩa lý nào trời đất còn dong
歄侊欮軍訸特官, 意事意汖哰共邏
Lưới đứt giềng quân đuổi được quan, ấy sự ấy xưa nay cũng lạ
為廢立悶珄朱益
Vì phế lập muốn mình cho ích
底傾危乄搩沛剗
Để khuynh nguy làm nước phải lo
円閉哰臣佞主惛, 鎼平治峼俼 罕悶
Vả bấy nay thần nịnh chúa hôn, mở bình trị lòng trời hẳn muốn
吏厳會兵驕民怨, 嵦欦欮才奇沛歯
Lại gặp hội binh kiêu dân oán, sửa mối giềng tài cả phải ra
斫万全乑鑿廏衡山
Chước vạn toàn đã tạc đá Hoành Sơn
兵即刻張帆北海
Binh tức khắc giương buồm Bắc Hải
戈槣孟拂旗周武, 歯壦處正篭斜
Qua sông Mạnh phất cờ Chu Võ, ra tay sử chính dẹp tà
侟坦關凒馭漢皇, 志決娎仁啚暴
Vào đất Quan thét ngựa Hán Hoàng, quyết chí lấy nhân đổi bạo
插嵦本原峼寔
Sắp sửa vốn nguyên lòng thật
啔腬沛俌坘桰
Giữ gìn phải ngỏ lời ngay
岲向明沛瀓埃推, 傷士女玄黃卥世
Chữ hướng minh phải mượn ai suy, thương sĩ nữ huyền hoàng là thế
簕助順罕蜫丗別, ....女些
Máy trợ thuận hẳn nhiều kẻ biết, .... nữa ta
埃別推理沛, 決沒峼夏眾兮蘇
Ai biết suy lẽ phải, quyết một lòng hạ chúng hề tô
些拯負民肑, 亁侼岲秋毫無犯
Ta chẳng phụ dân lành, ắt hai chữ thu hào vô phạm
軐背反籒慣如苉
Thói bội phản chớ quen như trước
刼太平群底浌憻
Chút thái bình còn để dài lâu
搩潮東啻拯順匇, 吏拒強僲篍壦振
Nước triều đông ví chẳng thuận dòng, lại cự cưỡng rắp giơ tay chắn
帞奵廏塩和峢玉, 凨賢愚坤扨歄俼
Lửa cháy đá lỡ hòa lầm ngọc, dù hiền ngu khôn lọt lưới trời
恩買威俌告坘恒
Ân với uy ngỏ cáo lời hằng
順呍逆默峼埃決.
Thuận hay nghịch mặc lòng ai quyết.
Bài này chúng tôi đánh lại theo bản phiên âm nhớ được chứ không hề có bản nôm nào đối chiếu, toàn bộ chữ quốc ngữ & chữ Nôm được nhập vào MS Word 97 trên nền Windows98 mục đích để minh họa cho việc sử dụng chương trình Hán Nôm 2002.
HUE 10-2002
function click() {if (event.button==2) {alert('Khong co menu cho nut phai!')}}document.onmousedown=click