Sự giành giật giữa Trôtxki và Stalin. Quan điểm mới - Vì sao họ lại hận thù nhau - Là cuộc đấu tranh tư tưởng hay là đấu tranh giữa người với người - Vì sao Stalin lại giành được thắng lợi.
Ngày 24 tháng 8 năm 1940, có một đoạn tin rất ngắn được đăng trên báo "Sự thật" với nội dung sau: "Luân đôn, tin ngày 22 tháng 8 (Thông tấn xã Tass). Theo đài phát Luân đôn ngày hôm nay đưa tin Trôtxki đã bị một người thân tín ám sát, bị bắn vỡ sọ, chết tại một bệnh viện ở Mêhicô".
Đồng thời Thông tấn xã Tass cũng đăng tải thông tin này, trên báo "Sự thật" còn có, thêm lời bình luận của Ban biên tập. Rất dễ nhận thấy là bài bình luận này đã viết ngay sau khi nhận được tin tức của đài phát thanh Luân đôn. Bất kể như thế nào thì rất nhiều độc giả cũng đều cho là như vậy. Ngay đến nhà báo sau khi xem bài bình luận cũng cảm thấy khâm phục những người làm việc ở báo "Sự thật" chỉ trong một thời gian ngắn như vậy mà có thể viết được những tài liệu đó - đây không phải là một việc đơn giản. Để hiểu rõ tin vắn này, được phát trên đài, bản thân các biên tập viên biết rất rõ những tài liệu như thế này phải qua cấp nào duyệt mới được phát.
Bài viết "Cái chết của gián điệp quốc tế” được đăng trên báo "Sự thật" đã được ra đời như thế nào? Lịch sử chưa có lời giải đáp. Có người đoán rằng nó được xuất phát từ văn phòng của cấp cao nhất. Chúng tôi xin chuyển đến các bạn nội dung sơ lược của bài viết này.
"Điện báo đưa tin Trôtxki đã chết. Báo chí Mỹ viết, đã có kẻ mấy năm nay sống ở Mêhicô ám sát Trôtxki. Hung thủ là R.Mortan Vanzênaise, kẻ đã từng theo đuôi Trôtxki và là nhân viên của ông ta. Trôtxki đã bị nhân dân lao động toàn thế giới phỉ báng và nhục mạ, nhiều năm đã phản bội lại giai cấp công nhân và đội tiền phong của nó - phản bội lại sự nghiệp của Đảng Bônsêvích, đã chui xuống nấm mồ. Giai cấp thống trị của chủ nghĩa tư bản nhà nước mất đi một tên nô bộc trung thành. Tình báo nước ngoài mất đi một tên gián điệp sừng sỏ trong nhiều năm, mất đi một người tổ chức và một kẻ giết người bất chấp mọi thủ đoạn với mục đích phản lại cách mạng.
Con đường phản trắc của Trôtxki đã trượt rất dài, trên vũ đài chính trị, ông ta luôn chơi trò hai mặt. Bởi vậy cho nên ngay từ năm 1911, Lênin đã sớm đặt cho ông ta biệt hiệu là kẻ "ngụy quân tử" , cái biệt hiệu chính xác này đã suốt đời bám lấy ông ta".
Bài viết còn liệt kê hàng loạt những việc được coi là nghiệp chướng của Lép Đaviđôvich Trôtxki. Từ năm 1903, tại Đại hội lần thứ 2 của Công Đảng xã hội dân chủ Nga, ông ta đã tích cực ủng hộ cho quan điểm của Mantôp và những lãnh tụ Mensêvích khác. Tháng 6 năm 1917, sau khi vào Đảng Bônsêvích, mùa xuân năm 1918, Trôtxki đã cấu kết cùng một nhóm người gọi là "phái tả" trong Đảng Cộng sản và những người cánh tả trong Đảng cách mạng xã hội, vạch ra những âm mưu hiểm độc để chống đối Lênin, rồi mưu toan lật đổ và tiêu diệt những lãnh tụ của giai cấp vô sản như Lênin, Stalin và Sveclôp. Trôtxki vốn dĩ là một tên gian tế chuyên tổ chức những tên hung thủ giết người, là kẻ âm mưu và mạo hiểm; ông ta luôn là người đứng trong bóng tối. Âm mưu mà ông ta định thực hiện, may mắn đã không hoàn thành được, nhưng ông ta đã phát huy được tác dụng lãnh đạo trong các tội ác của mình. Hai mươi năm sau, vào tháng 5 năm 1938 trong khi xét xử âm mưu "Liên minh phái hữu của Trôtxki chống Liên Xô" đã bị vạch trần.
Trong những năm nội chiến, vào thời điểm mà nhà nước Xô Viết đang phải chiến đấu để chống lại bọn Bạch vệ và một đội quân hùng hậu của bọn can thiệp nước ngoài tấn công nước Nga, thì những hành động phản trắc và nhu nhược của Trôtxki đã làm tổn hại đến sức chiến đấu của Hồng quân Liên Xô.
Trong lần xét xử "Liên minh phái hữu của Trôtxki" chống Liên Xô, toàn bộ con đường phản bội của Trôtxki đã được phơi bày trước toàn thể nhân dân thế giới. Theo những bị cáo đã bị xét xử trong vụ này, một chiến hữu thân cận nhất của Trôtxki đã thú nhận: Họ đã làm gián điệp cho tình báo nước ngoài, ngay từ đầu những năm 1921, từ đó trở đi, họ chính thức trở thành gián điệp quốc tế. Dưới sự lãnh đạo của Trôtxki, họ đã cung cấp nhiều tin tức tình báo cho các cơ quan tham mưu và các cơ quan tình báo của Anh, Pháp, Đức, Nhật.
Năm 1929 Chính phủ Liên Xô đã trục xuất tên phản bội Trôtxki phản cách mạng khỏi nước Nga. Khi bị trục xuất, một số tập đoàn tư bản chủ nghĩa của một số nước ở châu Âu, châu Mỹ đã ôm hắn vào lòng. Đây không phải là ngẫu nhiên, mà mọi sự đã rõ ràng, từ tất lâu Trôtxki đã phục vụ cho những kẻ bóc lột giai cấp công nhân.
Trôtxki đã tự giam mình vào cái chuồng đã được thiết kế sẵn. Sự sa đoạ của Trôtxki đã vượt quá giới hạn cho phép; ông ta giết hại cả những kẻ ủng hộ ông ta; Những người bị ông ta trừ khử chính là một số phần tử đã được ông ta huấn luyện. Ông ta dạy cho chúng biết ám sát, biết phản bội, đối xử tàn bạo với giai cấp công nhân và Nhà nước Xô Viết. Trôtxki là hung thủ tổ chức ra nhiều vụ giết người: Kirốp, Quibixép, Maxim Goocki đều đã trở thành vật hy sinh của Trôtxki. Con người bỉ ổi đó đã có một kết cục thật đáng thương. Trên trán ông ta, Thượng đế đã nhìn thấy hàng chữ gián điệp quốc tế, hung thủ giết người.
Cơ quan báo chí của Trung ương Đảng đã có phản ứng như thế trong việc đưa tin về cái chết của người bạn chiến đấu thân thiết nhất của Lênin, nguyên ủy viên Bộ chính trị, nguyên ủy viên Nhân dân hải lục quân.
Được sự giúp đỡ của Tạp chí "Cờ", Trôtxki đã đăng một số nhật ký trong những năm hoạt động cuối đời của mình. Vì thế, độc giả mới biết được, Trôtxki đã để lại bản di chúc viết vào ngày 27 tháng 2 năm 1940 tại một thị trấn nhỏ ở Mêhicô, đây là những gì còn lại của kẻ lưu vong này.
Bản di chúc viết xong trước khi Trôtxki chết mấy tháng. Xem ra, có vẻ như Trôtxki biết trước được điều này. Cái chết của Trôtxki đã làm cho đối thủ chiến thắng ông ta tại Điện Kremli phản ứng như thế. Trong di chúc của Trôtxki có đoạn "Trong này, tôi không cần phải phản bác lại những lời phỉ báng hèn hạ của Stalin và những người do ông ta đại diện. Trong con người cách mạng của tôi không hề mắc phải một vết đen nào. Từ trước đến nay, tôi chưa hề trực tiếp hay gián tiếp có thoả thuận bí mật gì đối với kẻ thù, cũng chưa bao giờ đàm phán với kẻ thù của giai cấp công nhân. Đã có hàng triệu kẻ thù của Stalin phải chết, nhưng họ chẳng biết mình đã mắc phải tội danh gì. Lớp người của cuộc cách mạng mới đang khôi phục lại danh dự chính trị của họ và họ đang bàn việc khen thưởng đối với những người đã bị Kremli bức hại".
Trôtxki viết tiếp: "Trong cuộc đời 43 năm hoạt động chính trị, trước sau tôi luôn là một người cách mạng, trong đó có 42 năm đấu tranh dưới ngọn cờ chủ nghĩa Mác. Giả dụ bây giờ được bắt đầu lại từ đầu, tôi đương nhiên sẽ cố gắng tránh những sai lầm này hoặc sai lầm khác, nhưng phương hướng của tôi, thì sẽ không bao giờ thay đổi. Tôi nguyện sẽ là một người cách mạng vô sản, là con người theo chủ nghĩa Mác, đi theo con đường duy vật biện chứng và là một con người vô thần, chết đi cũng không thỏa hiệp. Bây giờ so với thời thanh niên của tôi, lòng tin của tôi đối với tương lai của Chủ nghĩa Cộng sản không những tha thiết mà ngày càng kiên định hơn".
Ngày 3 tháng 3 năm 1940, Trôtxki bổ sung: "Cho dù tôi có chết trong tình huống nào, thì lòng tin vào tương lai của chủ nghĩa Cộng sản của tôi cũng không dao động".
Thật là ngoài sự dự đoán của mọi người, lẽ nào lại không phải là như vậy? Nói về thời học sinh phổ thông trung học và đại học của Trôtxki, thì hoàn toàn khác với những điều mà người ta cứ nhồi nhét cho chúng tôi.
Luận điểm của Trôtxki là: Không thể xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội ở một quốc gia, điều này được coi là cơ sở của Trôtxki chống Nhà nước Liên Xô.
Ở trong nước, cách đây không lâu, tên của Trôtxki còn xuất hiện trong nhiều ca khúc. Trong nhiều cơ quan Đảng và Nhà nước, tượng của Trôtxki còn được dựng bên cạnh tượng của Lênin. Nhưng cho đến nay, cũng cùng trong quốc gia này, tên của Trôtxki đã bị mọi người thóa mạ.
Vậy thì Lép Đaviđôvich Trôtxki là người thế nào?
Ông ta là thiên sứ chăng? Không phải, Trôtxki không phải là thiên sứ. Ông ta được gọi với rất nhiều tên gọi khác nhau như: "Con quỷ của cách mạng", "Người Hà Lan lâm thời" của cách mạng. Những ông già ở Pêtrôgrát còn nhớ, những người công nhân đã công kênh ông ta vào hội trường như thế nào, hội trường của đoàn "Nghệ thuật hiện đại". Học thức của Trôtxki rất uyên bác. Là người rất có tài về chính trị, đặc biệt là tài hùng biện. Cách mạng đã tạo nên cơ hội cho Trôtxki. Cùng với căn bệnh ngày càng trầm trọng của Lênin, các nước phương Tây đã nhận định, Trốtxki chính là người kế tục cương vị cao nhất của Đảng và Nhà nước Liên Xô. Rồi đột nhiên, Trôtxki bị mất hết chức vụ, ông bị khai trừ ra khỏi Đảng, bị lưu đầy đến Alamutu, rồi bị trục xuất khỏi nước Nga, cuối cùng chết thảm thương tại Mêhicô xa xôi.
Trong suốt một thời gian dài, chúng ta tránh nói đến cuộc đời của Trôtxki, mà chỉ tập trung vào nghiên cứu những hành vi làm gián điệp và ý đồ phản trắc của Trôtxki. Nhưng ở phương Tây có nhiều cuốn sách nói về Trôtxki, bản thân Trôtxki cũng viết rất nhiều. D.A. Wolkogenop đã khuấy động sự trầm lặng bằng cách ông ta viết một cuốn truyện ký về sự nghiệp chính trị của một nhân vật cách mạng có chất chứa đầy rẫy những bi kịch và mâu thuẫn nội tại.
Gần đây, nhất là vào tháng 8 năm 1995 tức là 55 năm sau ngày Trôtxki bị ám sát, báo chí đã đăng một số bài, trong chừng mực nào đó, đã có tác dụng bổ sung thêm những thông tin bị thiếu hụt mà trước đây bị cấm đoán.
Trôtxki và Stalin là hai người cùng tuổi (cùng cầm tinh một con vật) đều sinh vào năm 1879. Trôtxki lớn hơn đối thủ của mình 2 tháng. Cha của Trôtxki là một địa chủ người Do Thái, họ có một trang trại. Em gái Trôtxki - Ôliga. Cô cũng giống như anh mình, sau này trở thành nữ chiến sỹ cách mạng và sau đó đã kết hôn với Camênhép.
Năm 18 tuổi, Lep Bronstan đã tham gia vào phong trào xã hội dân chủ. Năm 19 tuổi, Lép Bronstan bắt, bị tù 2 năm ở các nhà tù Nicôlaiép, Kônsư, Ôđetsa, sau đó bị đi đầy ở Sibêri.
Tại Mátxcơva, Trôtxki bị giam cùng trại với các loại tội phạm. Trôtxki đã kết hôn với một phụ nữ hơn ông 7 tuổi. Đôi vợ chồng này đã cùng nhau đi đầy ở thành phố Ieccút.
Năm 1902, Trôtxki cùng vợ và hai con gái (đứa nhỏ mới 4 tháng tuổi) làm hộ chiếu giả, từ Sibêri trốn ra nước ngoài. Cái tên Bronstan khi đi đày không còn nữa, mà chỉ còn Trôtxki của tự do.
Vậy cái tên giả này đã phát sinh như thế nào? "Tôi tự điền tên, tuổi vào các cột mục trong hộ chiếu, tôi dùng tên người tù ở nhà tù Ođetsa".
Đây là lời thừa nhận của kẻ trốn tù tinh ranh.
Trôtxki đi qua Viên rồi đến Luân đôn. Lúc đó Trôtxki chưa biết tiếng Anh.
"Tôi đã đến Luân đôn mùa thu năm 1902, vì không biết tiếng Anh, nên phải dùng tay ra hiệu để thuê một chiếc xe ngựa và đưa cho người đánh xe một tờ giấy trong đó có địa chỉ. Đây là nơi ở của Vlađimia Ilích Lênin". Một năm sau, trong Đại hội lần thứ hai của Công Đảng Dân chủ Xã hội Nga, với danh nghĩa là đại biểu của Liên minh Dân chủ xã hội Sibêri, tham dự hội nghị là một kiều dân mới tới. Tại đây, do sự khác biệt về quan điểm với Lênin về ngay điều 1 của bản Điều lệ Đảng viên, Trôtxki đã trở thành một người Mensêvích.
Năm 1904, Trôtxki thoát ly khỏi phái Mensêvích cùng với Aléchxander Panus đề ra lý luận: Cách mạng không ngừng, nhưng Trôtxki tuyệt nhiên không tham gia vào Đảng Bônsêvích. Trôtxki luôn cao ngạo, tự coi mình là người của Đảng Dân chủ Xã hội "Độc lập".
Lập trường này khiến cho tài năng hùng biện kiệt xuất của Trôtxki được thể hiện rất rõ.
Trong các sách giáo khoa lịch sử lâu nay né tránh một sự thực là: Năm 1905 Trôtxki từng lãnh đạo Xô Viết đại biểu công nhân Sanh Pêtécbua. Khi cuộc cách mạng nước Nga vừa bùng nổ, Trôtxki trở về Sanh Pêtécbua để xây dựng các chiến lũy trên đường phố. Trôtxki đã từng lãnh đạo Xô Viết Sanh Pêtécbua trong 2 tuần. Những người cách mạng ở đây đều biết tên của Trôtxki. Nhưng cuộc cách mạng Nga lần thứ nhất bị thất bại, Xô Viết cũng bị giải thể, Trôtxki bị bắt. Ông ta lại một lần nữa lên đường đi Sibêri quen thuộc của mình. Nhưng chưa kịp đến địa điểm đi đầy, Trôtxki đã trốn thoát và một lần nữa Trôtxki lại đến Luân đôn.
Năm 1907, Trôtxki tham dự Đại hội đại biểu lần thứ 5 (tức Đại hội đại biểu Công Đảng Dân chủ Xã hội Nga). Đúng lúc Stalin cũng đến dự Đại hội. Nhưng Trôtxki chẳng hề chú ý tới con người mà sau này trở thành đối thủ cạnh tranh chủ yếu của mình. Trôtxki lại một lần nữa không tham gia vào đội ngũ của những người Bônsêvích. Nhưng ông ta cũng chẳng tham gia đội ngũ của những người Mensêvích. Camênhép có ý thử cho người dân chủ Xã hội "độc lập" này tham gia vào đội ngũ của những người Bônsêvích của Lênin, nhưng rồi kế hoạch của Camênhép đã không thành. Con người lắm tài nhiều tật này đã không đồng ý. Bản thân Lênin rất biết đến tài năng chính luận của Trôtxki. Thế nhưng vì Camênhép muốn lôi kéo Trôtxki về phía Lênin khiến ông ta tức giận. Trôtxki đã dùng ngòi bút sắc bén của mình để phản đối Lênin, Trôtxki gọi Lênin là: "kẻ bóc lột và đẩy phong trào công nhân Nga vào tình trạng lạc hậu". Thậm chí còn gọi Lênin là "tên độc tài dự khuyết".
Về cuộc sống của Trôtxki ở nước ngoài trước cách mạng tháng 10, có thể kể vắn tắt như sau: Khi đại chiến thế giới lần thứ nhất nổ ra, Trôtxki cũng giống như Lênin, ông ta cũng tham dự Hội nghị Simécvande. Các đại biểu đã phát biểu cương lĩnh chống chiến tranh. Năm 1916, Trôtxki bị coi là "kẻ cổ động nguy hiểm", do đó đã bị trục xuất từ Pháp sang Tây Ban Nha. Sau khi bị bắt ở Mađrít thì bị trục xuất, gia đình dắt nhau sang New York. Tuy con thuyền chính trị của Trôtxki gặp phải rất nhiều sóng gió, nguy hiểm, nhưng chính trong những năm đó, ông đã có dịp lại kết hôn lần thứ hai. Trôtxki đã cưới một nữ chiến sỹ cách mạng, bà Natalia Sietova. Bà sinh cho Trôtxki hai đứa con trai, đó là vào tháng 1 năm 1917.
Tháng 2 năm 1917, cuộc cách mạng dân chủ tư sản bùng nổ ở nước Nga, Kêrenxki được đứng đầu Chính phủ lâm thời, chế độ Sa hoàng bị lật đổ, Trôtxki lập tức trở về nước. Nhưng tại Canađa, ông lại bị bắt. Xô Viết Pêtrôgrát lúc này đang gia tăng áp lực đối với Chính phủ lâm thời, buộc Chính phủ Lâm thời phải can thiệp giải thoát cho Trôtxki. Đầu tháng 5, ông được trả tự do, trở về Sanh Pêtécbua. Trôtxki đã về chậm hơn so với Lênin một tháng. Rất nhiều người đã mang cờ đến chào đón đoàn tàu trở về của Trôtxki. Nhiều nhà báo đã viết, mọi người đến hoan hô, chào đón khi thấy Trôtxki xuất hiện. Giống như năm 1905, Trôtxki lại lãnh đạo Xô Viết Sanh Pêtécbua.
Đến nay, khi chúng ta truy đến cùng chân tướng của sự việc, mọi người ngày càng bàn tán nhiều đến vai trò thực sự của Trôtxki trong cuộc võ trang khởi nghĩa tháng 10 ở Pêtrôgrát. Về mặt này có nhiều kiểu bình luận khác nhau, đương nhiên không thể tìm thấy một đáp án chính xác trong các tài liệu lịch sử của nước ta.
Vì trên thực tế, trong nhiều tác phẩm nổi tiếng đã xuất bản trước đây, trong đó có "Lịch sử Đảng Cộng sản Liên Xô”, "Bách Khoa toàn thư”, "Cuộc cách mạng Tháng Mười Xã hội chủ nghĩa vĩ đại” và nhiều tác phẩm nổi tiếng khác, tên tuổi của Trôtxki không thấy được nhắc đến nhiều; hoặc có nhắc đến cũng chỉ qua loa. Các nhà sử học phương Tây luôn có xu hướng muốn khuyếch trương vai trò của Trôtxki. Ví dụ như chúng ta không thể tin ngay cách nói khẳng định của Cácmen, một trong những tác giả viết về Trôtxki, mà coi đó đều là thật cả. Ông này nói rằng, trên thực tế, Trôtxki dựa vào các cơ quan, báo chí của Đảng để đề cao chức Chủ tịch Xô Viết Pêtrôgrát được bầu một cách hợp pháp nhằm thực hiện đảo chính. Căn cứ quan điểm của nhà văn này là: Trong khi Lênin phải hoạt động bí mật, còn Trôtxki thì hoạt động công khai, và có quyền lực rất lớn.
Mọi người đều biết rằng, người lãnh đạo công tác chuẩn bị và thực hành khởi nghĩa vũ trang chính là Lênin. Hàng ngày Người đều viết văn kiện và sách báo, gửi cho Ban chấp hành Trung ương và cho Ban văn kiện ở Sanh Pêtécbua. Tôi nghĩ, chúng ta cũng không cần thiết phải hoài nghi và tranh luận làm gì.
Còn bàn về vai trò của Trôtxki lại là một việc khác. Ở đây chỉ cần nêu một ví dụ để chứng tỏ mọi vấn đề đã rõ ràng. Đó là bài đăng trên báo "Sự thật" nhân kỷ niệm tròn 1 năm Cách mạng Tháng Mười.
Đầu những năm 30, các tạp chí có đăng bài viết này, sau đó Stalin ra lệnh bãi bỏ và cấm không được đăng nữa. Trong bài này viết: "Lênin, người đứng đầu Ban chấp hành Trung ương Đảng luôn luôn cổ vũ phong trào cách mạng và là người tổ chức thực tế của toàn bộ cuộc khởi nghĩa, còn dưới sự lãnh đạo trực tiếp của đồng chí Trôtxki, Chủ tịch Xô Viết Sanh Pêtécbua có thể nói một cách chắc chắn rằng, Đảng nên đem tất cả những công lao và thành tích mà ủy ban cách mạng quân sự đã giành được chuyển cho chính quyền Xô Viết, mà người đầu tiên có công lớn là Trôtxki".
Dưới bài viết có chữ ký của Stalin. Bài đăng trên báo còn có một phần do Stalin viết.
Vậy vấn đề là ở chỗ nào, mọi người đại để không trách Lép Đaviđôvích thiếu sự lô gích và trí tuệ. Ông ta thành thạo với việc trả thù đối thủ của mình ở Điện Kremli xa xôi, đúng vậy, Trôtxki đã dùng thủ đoạn công kích cay độc. Nhưng trong đó cũng bao gồm cả những lời chế giễu, khinh thường nhạo báng, và moi móc.
Năm 1922, Dân ủy bộ Giáo dục đã cho xuất bản cuốn sách "Trong 5 năm" gồm 15 bài trong đó có 1 bài nói về xây dựng Hồng quân, và một bài với tiêu đề: "Hai năm ở Ucraina ". Những bài viết này không nói gì đến vai trò của Stalin. Trong năm 1922 còn xuất bản 2 cuốn gồm những tư liệu về cuộc nội chiến và về lịch sử Hồng quân. Lúc này mọi người cảm thấy không hài lòng với cuốn sách mang khuynh hướng này. Trong cuốn sách không hề nhắc đến vai trò của Stalin. Năm 1923, Ban chấp hành Trung ương xuất bản cuốn sách với tiêu đề "Văn hóa Xô Viết” dài 400 trang. Trong phần quân đội có đăng nhiều ảnh của những người xây dựng Hồng quân, nhưng cũng không thấy có hình ảnh của Stalin. Trong đó có một chương “Lực lượng cách mạng tháng 10 trong 7 năm sơ khai" cũng không hề thấy đả động đến Stalin. Trong cuốn sách có kèm theo hình ảnh của Trôtxki, Buxiôngni, Bulaokhen, Vôrôsilốp; còn nói đến Antônốp - Aphusêdencô, Bubônốp, Tơbiancô, Diêcơrốp, Tukhasiepxki, Ubôrêvích và những người khác.
Sau này, hầu hết trong số những người được nhắc đến trong này đều bị coi là "Kẻ thù của nhân dân" và đều bị xử bắn. Trong bài diễn văn nhân kỷ niệm 9 năm ngày thành lập Hồng quân tên của Stalin cũng không hề được nhắc tới.
Ngày 2 tháng 11 năm 1927, tại hội nghị đại biểu Đảng vùng Krasnôpnesrenskhơ, Vôrôsilốp đã phát biểu về vấn đề Hồng quân. Trong lời phát biểu của Vôrôsilốp, ngay đến việc ám chỉ Stalin là người tổ chức Hồng quân cũng không có, trong đầu Vôrôsilốp không có ý nghĩ rằng Stalin là người tổ chức Hồng quân. Mãi đến 3 năm sau đó Vôrôsilốp mới rất cẩn trọng mà chỉ ra rằng, Stalin là người tổ chức Hồng quân.
Tuy nhiên con người của Điện Kremli này cũng không vội say sưa trong chiến thắng, mà luôn phải cảnh giác với những kẻ chiến bại, kẻ thù nguy hiểm vẫn còn nhiều bài phát biểu.
Trôtxki hồi tưởng lại, lúc đó Stalin chỉ là một thành viên của bộ tư lệnh Bônsêvích. Thậm chí ông ta còn không nổi bật như những người khác.
Trôtxki buồn rầu nói rằng: "Trong một tình thế có đông đảo quần chúng diễu hành thị uy, rồi có xung đột lớn xảy ra, ông ta về mặt chính trị có thể miễn cưỡng đứng được. Nhưng trong hội nghị của Bộ tư lệnh Bônsêvích, Stalin cũng chẳng làm cho ai chú ý tới mình, Stalin tư duy chậm chạp, luôn không theo kịp với nhịp độ thay đổi. Không chỉ Zinôviép và Camênhép mà cả những người trẻ tuổi như Svéclốp, thậm chí Sôcôlinicốp khi thảo luận họ có đóng góp lớn hơn Stalin.
Suốt năm 1917, Stalin chỉ đóng vai quan sát thôi. Ý đồ cuối cùng của các nhà sử học bồi bút muốn khoác lên cho Stalin vai trò của người lãnh đạo cuộc cách mạng tháng 10 là một sự ngụy tạo xấu xa đối với lịch sử".
Sau khi Trôtxki bị trục xuất, các loại sách báo đã thực sự bắt đầu phát huy vai trò của Stalin. Sau khi đã có sự "thanh lọc" lớn, Stalin được đưa vào trong sách giáo khoa, trong các bộ phim, tranh ảnh... Như mọi người đều biết, trong các thứ bừa bãi, loạn xạ ấy đã từng mấy lần được đưa lên làm tác phẩm nghệ thuật. Nhưng cho đến nay không ai có thể biết được rằng Stalin đã họp ở đâu, vào lúc nào và để làm cái gì, đã lệnh cho ai. Tại làm sao lúc quan trọng nhất lại không thấy bóng ông ta, tại sao từ trước đến nay không ai nói đến cái Trung ương này.
Tại sao Stalin lại có thể hợp pháp hóa vai trò lãnh đạo của mình đối với cách mạng tháng 10, mà cần phải nhấn mạnh vai trò lãnh đạo của Stalin đối với Trung ương Đảng. Chẳng có loại hồ sơ nào, chứng cứ nào nhắc đến việc này. Trung ương đã bố trí Svéclốp là hàng số một chứ không phải Stalin. Nói cho cùng thì đây cũng chỉ là chi tiết.
Nhưng có thể thấy rằng: "Cho dù có ngụy tạo đến đâu đi chăng nữa thì cuối cùng cũng phải lộ ra".
Có lẽ là Stalin, không muốn đi tìm sự nổi danh cho mình chăng? Trôtxki đã tự hỏi rồi lại tự trả lời: Không đúng. Ngược lại Stalin luôn ráo riết đi tìm sự nổi danh cho mình, nhưng Stalin luôn không đạt được điều này. Điều này đã làm cho Stalin rất đau khổ. Ông đã phải đi tìm con đường vu hồi để tiến. Lúc đó một người muốn nổi tiếng thì phải đi vào với quần chúng, cũng có thể chỉ dùng một ngòi bút, hay dùng cái miệng khéo nói của mình hoặc giả sáng tạo ra lý luận. Nhưng đối với Stalin, những điều này, Stalin còn lâu mới có. Phương pháp thích hợp nhất đối với Stalin là, muốn được nổi danh thì phải xây dựng một cơ quan, và cơ quan này sẽ trở thành bộ máy thổi ông ta thành một lãnh tụ nổi tiếng.
Theo cách nhìn của Trôtxki thì Stalin không phải là một nhà tư tưởng, cũng chẳng phải là một nhà văn và cũng chưa bao giờ là một nhà diễn thuyết. Trong buổi lễ diễu hành nhân ngày quốc khánh tại lăng Lênin ở quảng trường Đỏ, khi quần chúng còn chưa thể thấy Stalin đứng tách ra với những nhà lãnh đạo khác ở trên lễ đài thì Stalin đã nắm được chính quyền rồi. Trôtxki vẫn chứng minh Stalin chẳng phải là một nhà lý luận: Khi Lênin còn sống, Người đã không chấp nhận Stalin vào ban khởi thảo cương lĩnh Đảng.
Điều này sẽ làm nảy sinh một vấn đề: Nếu Stalin có nhiều khuyết điểm, thất thố sai lầm như vậy, thì tại làm sao không một ai dám công khai vạch mặt Stalin trước toàn thể thế giới văn minh? Thì đó chẳng phải là đáng chê trách hay sao? Thật đáng tiếc các chứng cứ lịch sử không chứng thực điều này. Ngược lại đánh giá của các tài liệu lịch sử của Liên Xô và nước ngoài là giống nhau.
Trong khi thừa nhận Trôtxki là một trong những người xây dựng Hồng quân, thì đồng thời những tài liệu lịch sử này của Hồng quân được xây dựng bằng phương pháp tàn khốc và nghiêm khắc một cách công khai, đó là 2 cách đánh giá giống nhau.
Trong những tài liệu này đã tuyệt nhiên không hề giấu giếm phương pháp huấn luyện nghiêm khắc đối với Hồng quân của Trôtxki là hoàn toàn thống nhất. Tác giả Cácmen đã chứng minh rằng "chính Trôtxki là người bật đèn xanh cho sự tàn khốc của cuộc nội chiến. Mọi hình phạt cho đến mức tử hình đều được giải thích là vì lợi ích của cách mạng. Trôtxki và những tư tưởng vĩ đại của ông ta đã hòa làm một, hình thành một con người mặt sắt vô tình; "vô tình, tàn khốc" là câu cửa miệng của Trôtxki. Trôtxki đã xử tử tướng hải quân Xiasthơnây vì tội lãn công. Ông này là một người Bônsêvích, đã khắc phục nhiều khó khăn để cứu được hạm đội Ban Tích, đưa hạm đội này về cửa sông Nêva. Trong giới hải quân, ông là người rất có uy tín, nhưng việc ông tỏ thái độ cứng rắn với chính quyền mới đã làm cho ông bị hoàn tàn cô lập vì thế Trôtxki rất phẫn nộ với Xiasthơnây, nên Trôtxki đã làm mọi cách để Xiathơnây phải quy phục, và khiến cho những người khác phải run sợ. Trong khi xét xử, Trôtxki đã trực tiếp tuyên bố Xiathơnây là một tên tội phạm nguy hiểm cần phải bắn bỏ không thương tiếc... Trôtxki còn áp dụng các biện pháp dã man khác là bắt giữ con tin, căn cứ vào mệnh lệnh của Trôtxki đã có một danh sách những người thân của các sĩ quan ở ngoài mặt trận".
Tháng 8 năm 1919, Trôtxki đã cho ra một bản quy định cho các nhân viên. Có thể căn cứ vào 3 điều trong đó để thấy được tính chất của bản quy tắc đó. Điều thứ tư: "Cần phải bắt tay ngay vào việc thành lập phòng đặc biệt trừng trị những kẻ gây trở ngại cho việc xây dựng quân đội". Điều thứ 6 "Mỗi một Ủy viên chính trị cần phải biết đích xác gia cảnh của một người chỉ huy... Điều này có 2 nguyên nhân: Một là khi người chỉ huy bị hy sinh trong chiến đấu, tiện cho việc giúp đỡ gia đình họ. Thứ 2 là, khi chỉ huy có ý định phản bội, thì lập tức phải bắt giữ các thành viên trong gia đình...". Điều 8: "Phòng đặc biệt phải phối hợp chặt chẽ với phòng chính trị và Tribunan... để nhanh chóng trừng phạt tội phạm". (Tribunan là một loại tòa án thời kỳ đầu chính quyền Xô Viết để xét xử những tội phạm phản cách mạng và những tội phạm khác.)
Trôtxki đã tự mình chấp hành mọi quy tắc. Trong một số văn kiện lịch sử của chúng ta có miêu tả sự tàn khốc của Trôtxki như sau: Một trung đoàn, khi chưa có lệnh đã tự động rút khỏi phòng tuyến, Trôtxki biết được ông đã hạ lệnh xét bắn luôn viên chỉ huy. Tuy nhiên, Trôtxki cảm thấy như thế vẫn chưa đủ, ông ta ra lệnh cho cả Trung đoàn đứng thành hàng ngang, cứ 10 người ông ta lấy ra một người hành quyết ngay trước mắt mọi chiến sỹ khác.
Ngay trong thời kỳ chiến tranh, cũng như thời kỳ hậu chiến, giữa các vị chỉ huy và trong quân đội đã lưu truyền rất nhiều chuyện về Trôtxki. Có một đoàn tầu hỏa rất nặng, cần phải có 3 đầu máy mới kéo nổi, đây là một hình ảnh ấu trĩ của một số chỉ huy cơ động đặc biệt. Trôtxki chưa từng đi lính, Trôtxki không có khát vọng trở thành Nguyên soái. Trôtxki trở thành ủy viên hải lục quân chỉ là ủy viên nhân dân mà thôi, chứ không phải là tư lệnh quân đội. Đúng là Trôtxki chủ trương, trong các ủy viên quân sự Cách mạng cần có chức vụ Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang. Khi đó người đảm nhiệm chức vụ này là Yo.Yo. Wacaikits, sau này là Camênhép. Hai người đều là thượng tá của quân đội cũ.
Trừ việc tạm thời đến Mátxcơva trong một thời gian ngắn ra, Trôtxki đã đảm nhận chức vụ Chủ tịch ủy ban quân sự trong thời gian hai năm rưỡi. Chính những ngày nắm quyền trên cương vị này, Trôtxki đã tự chuốc lấy không ít kẻ thù. Đoàn xe bọc thép của Trôtxki đã đi qua nhiều nơi khó khăn nhất, người ta có hai tâm trạng muốn đoàn xe đến và sợ đoàn xe đến.
Họ chờ đợi vì, Trôtxki có quyền lực lớn trong tay, ông ta luôn ra tay giúp đỡ bộ đội mỗi khi gặp khó khăn. Điều này toàn quân kể cả các tướng soái ai cũng biết. Thuốc men, hàng hóa dự bị được đưa đến nơi cần thiết nhất. Còn nguyên nhân của sự sợ hãi đó là: Ai cũng biết tính khí ngang ngược của Trôtxki. Trôtxki luôn tỏ ra không khách sáo ngay cả với chỉ huy và chính trị viên có thể giao cho tòa án xét xử và cách chức họ. May mà trên xe luôn luôn có những chuyên gia quân sự và cán bộ chính trị để Trôtxki kịp thời trám vào những chỗ trống ở ngoài mặt trận. Để phân rõ địch ta, các nhân viên trong đoàn xe đều mặc áo da và trên tay có đeo phù hiệu, những nhân viên cảnh vệ và nhân viên công tác có phương thức đeo phù hiệu theo quy định sẵn. Trên các phù hiệu này có dòng chữ: "Chủ tịch ủy ban quân sự cách mạng Trôtxki". Phù hiệu này do Nhà máy in tiền bạc làm. Trên các phù hiệu đều co đánh số hiệu và được phát cho từng người một. Nếu ai đánh mất phù hiệu, thì phải bị khử ngay.
Trong đoàn xe của Trôtxki gồm có văn phòng, thư viện, y tế, đài vô tuyến, điện báo, có đội ô tô riêng, thậm chí còn có cả xưởng in riêng. Tại xưởng in có tờ báo "Trên đường”. Báo này không chỉ phát cho Bộ Tư lệnh Tập đoàn quân, Sư đoàn hay Lữ đoàn mà còn phát đến tận tay các chiến sĩ Hồng quân ở các ga. Những bài đăng trên báo này được các báo địa phương đăng lại và phát cho nông dân dọc hai bên đường tàu. Nhà máy in này còn in cả những mệnh lệnh lớn như lời hiệu triệu hô hào của Trôtxki. Những mệnh lệnh trấn áp tàn khốc những người Côzắc ở vùng Weishkaya, Miculinshkaya, Yelanshkaya cũng được xuất phát từ đây. Những người Côzắc ở vùng này đã chống lại ủy ban cách mạng địa phương một cách quyết liệt. Còn ủy ban cách mạng lại máy móc chấp hành những chỉ thị không chín muồi của Phương diện quân miền Nam. Vị ủy viên hải lục quân này đã nổi cơn thịnh nộ đối với những tên đầu sỏ hư hỏng không tuân lời này với lời lẽ cứng rắn, mạnh mẽ. Trôtxki nói rằng: "Phải nghiền nát những tên phản bội xấu xa này và đào huyệt chôn chúng! Đối với chúng thì giết không cần hỏi tội ! Đối với các cư dân Côzắc này nếu ai dám chống lại thì quyết không được nương tay.”
Trong tâm linh của Trôtxki, những tội ác không thể gột rửa được, không chỉ là những cuộc giết chóc đẫm máu ở sông Đông, tội của ông ta không chỉ là cưỡng bức Tư lệnh Tập đoàn quân kỵ binh số 2. F Mirônôp, khiến cho ông này bị chết trong nhà ngục Butenski năm 1921. Bàn về Trôtxki, D.Vônkôgơnôp đã viết: "Đối với Trôtxki, lý tưởng cuộc cách mạng tháng 10 là một bộ phận của cách mạng thế giới, là mục tiêu cao nhất. Để thực hiện được mục tiêu này, ông ta cho rằng tinh thần đặt lên trên tất cả những cái gì cao quý khác, kể cả đối với sinh mạng". Một trong những phương pháp để tiến hành chỉnh đốn quân đội là luôn dùng đến thủ đoạn bạo lực và khủng bố. Theo như báo cáo của Vôrônhépsư ta thấy: "Công tác tòa án quân sự dã chiến đã được triển khai, người bị bắt đợt đầu là những binh lính đào ngũ, các tổ chức Xô Viết, đại biểu của công nông binh, ủy ban dân nghèo và các chủ gia đình phải chịu trách nhiệm về việc cho những kẻ đào ngũ ẩn náu. Việc xử oan đối với những kẻ đào ngũ đầu tiên này đã phát huy tác dụng. Việc duy trì hình thức này là rất cần thiết".
Nói một cách thực sự cầu thị, đối với những bài báo được đăng trên các báo trung ương giống như các báo cáo không phát hiện ra được những văn kiện có tính chất ngăn chặn hay chỉ trích. Từ đó có thể thấy được rằng việc xử tử bừa bãi những kẻ đào ngũ, đã được rất nhiều ủy viên Trung ương biết, thậm chí vấn đề này cũng đã được bộc lộ tại Đại hội đại biểu lần 8 của Đảng Cộng sản Nga. Nhưng phái “quân sự đối lập" chống Trôtxki lại không giành được sự ủng hộ của Đại hội. Bản thân Trôtxki đã dùng nhiều cách khác nhau để cường điệu rằng, việc ông thực thi những chính sách hà khắc là đã được sự đồng ý của trung ương. Nhưng điều đó không có nghĩa là, trong khi đảm nhiệm chức vụ Chủ tịch ủy ban quân sự cách mạng, Trôtxki không phạm phải những sai lầm to tát nào, mà còn nhiều sai lầm là đằng khác, trong đó có sai lầm về việc xác định ưu thế chiến lược trong hành động của quân đội, xác định phương hướng đột kích chủ yếu. Còn không cần phải nói đến những sai lầm về cách làm cụ thể của ông ta nữa, thể hiện cụ thể ở chỗ là ông ta đã xử tử nhiều vị chỉ huy trung thành của cách mạng, rồi dùng những thủ đoạn khủng bố để đối phó với nông dân...
Tất cả những việc này đã được Lênin dự liệu trước. Quan hệ tốt, xấu giữa Trôtxki và Stalin là một nhân tố quan trọng gây nên sự chia rẽ trong Ban chấp hành Trung ương. Trong Di chúc, Người đã chỉ ra cách để tránh bị chia rẽ. Nhưng bản Di chúc đó đã bị giấu biệt đi mất, vậy là sau khi Lênin mất, Trôtxki và Stalin đã bắt đầu cuộc chiến giành quyền lực.
Hàng chục năm nay, người ta nói đi nói lại với chúng tôi, đây là cuộc đấu tranh tư tưởng. Như vậy, Trôtxki là người của phái cực tả theo quan điểm kiên trì cực đoan quá khích, người đã từng biến đất nước thành một trại lính cực lớn để đấu tranh với nhau, ở đó mọi người phải sống, phải chiến đấu, công tác theo kỷ luật của quân đội. Ông ta còn đấu tranh vì sự nghiệp siêu công nghiệp hóa của đất nước, xây dựng một đội quân lao động lớn dưới sự lãnh đạo của mình, thông qua bộ máy quan liêu.
Còn Stalin thì ngược lại, ông là người kế thừa những kế hoạch xây dựng chủ nghĩa xã hội của Lênin.
Đến nay, mọi việc đã hoàn toàn rõ ràng, đây không phải chỉ là cuộc đấu tranh tư tưởng, mà là một cuộc đấu tranh giữa người với người. Mục tiêu của cuộc đấu tranh chỉ có một giành lấy chính quyền. Tư tưởng này đã phát huy tác dụng dẫn dắt bổ trợ. Việc tranh giành quyền lực giữa các lãnh tụ không còn là lạ nữa. Nhưng mãi đến tận gần đây, sau những năm 70, sự việc mới được làm sáng tỏ. Trôtxki thuộc vào nhóm người phản đối Stalin - nhóm người đấu tranh vì sự nghiệp công nghiệp hóa, kinh tế có kế hoạch, tranh thủ đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế, tập thể hóa nông nghiệp, phản đối việc dựa dẫm vào phú nông. Đúng vậy, trước tình hình của đất nước, những khái niệm chín muồi trên đây là có liên quan đến kế hoạch 5 năm của Stalin, tất cả đều được sản sinh từ trong đội ngũ những người thuộc phái phản đối. Vào thời kỳ trước tháng 2 năm 1923, phái của Stalin nhận định rằng, cần phải dựa vào những người nông dân trung thực, không bắt họ phải hy sinh vì lợi ích của công nghiệp hóa. Kinh tế có kế hoạch đã từng bị chế nhạo là: sự chi phối của lãnh tụ chứ không phải là kế hoạch. Năm 1927, trong cuộc đấu tranh chống Trôtxki, Stalin đã nhận được sự ủng hộ từ Môlôtốp, Vôrôxilốp và một số người khác. Stalin nói, chúng ta cần gì xây dựng những công trình quốc gia trên sông Đơnhiép, chẳng khác nào người nông dân cần một cái máy ghi âm mà không phải là con bò sữa. Thật khó mà tin được rằng, từ năm 1923, phái phản đối lại yêu cầu làm kế hoạch 5 năm và tự mình đặt ra là một bộ phận cấu thành của kế hoạch đó. Điều mà mọi người đều biết đó chính là kế hoạch 5 năm lần thứ nhất của Stalin !
Sau khi đã trục xuất Trôtxki, Stalin đã hoàn toàn nắm được quyền chủ động thực thi kế hoạch của phái Trôtxki, việc tiến hành cưỡng ép tập thể hóa để "đội quân lao động" được giám sát chặt chẽ xây dựng nhà máy, thành phố, biến đất nước trở thành một trại lính của một đội quân có kỷ luật nghiêm khắc. Nếu sau này sự việc phát triển chứng minh rằng bản thân Stalin trên thực tế cũng chỉ là phần tử Trôtxki. Như vậy, người ta sẽ hỏi rằng: Trong giữa thập kỷ 20 họ tranh cãi không ngừng về việc gì vậy?
Ngay từ thời nội chiến, sự xung đột, va chạm của Trôtxki và Stalin đã xảy ra nhiều lần. Sau khi Lênin mất, sự xung đột, va chạm này trở nên công khai, thù địch nhau, vậy ai là người đầu tiên gây sự? Ai là người quyết tâm đẩy sự căng thẳng trong quan hệ giữa họ ngày càng dâng cao? Các tư liệu của chính giới không thấy đề cập đến vấn đề này. Thần thoại của cái gọi là đấu tranh tư tưởng vẫn chiếm vị trí chủ đạo. Trước mắt, những động cơ cá nhân, hãy tạm chưa truy xét. Tuy nhiên, thời gian gần đây trên báo chí đã đăng nhiều bài viết phá tan sự yên lặng và đạp đổ những giáo điều cũ kỹ.
Giáo sư B.Sirôtkin lần đầu tiên đã mạnh dạn giải thích động cơ âm thầm trong mối quan hệ đối địch không thể điều hòa giữa hai vị lãnh tụ. Việc hai vị lãnh tu, đối địch với nhau chỉ mang lại cho quốc gia những tai họa không thể lường hết mà thôi. Bài viết của Giáo sư có tiêu đề "Phần tử Trôtxki là hạng người thế nào", đó là một lần thử nghiệm hữu ích độc đáo, ông thử đưa ra những đầu mối về quan hệ lẫn nhau của những chi tiết đan xen giữa Stalin và Trôtxki trong những năm giữa thập kỷ 20. Giáo sư nhấn mạnh rằng, đây chỉ là quan điểm của riêng cá nhân giáo sư. Bài viết này có ý nghĩa hơn các bài của chính giới. Vì nếu không làm sáng tỏ chân tướng của các sự việc bên trong Điện Kremli sau khi Lênin mất, thì thật khó lý giải về động cơ mưu sát tại biệt thự ở một thị trấn nhỏ của Mêhicô 10 năm sau đó.
Toàn bộ sự thật đều được bắt đầu từ người hầu như không có tội. Năm 1924, lúc xuất bản tập 3 của tuyển tập Trôtxki, cuốn sách này có tựa đề "1917", tức là năm xảy ra cách mạng tháng 10. Nội dung cuốn sách không có gì đặc biệt. Nhưng cuốn sách đã vấp phải sự phản ứng mạnh mẽ. Ngày 26 tháng 11 năm 1924, trên tờ "Sự thật" lập tức có đăng tải 2 bài: Một bài của Camênhép với tựa đề "Chủ nghĩa Lênin hay chủ nghĩa Trôtxki", một bài khác của Stalin với tựa đề "Chủ nghĩa Trôtxki hay là chủ nghĩa Lênin". Tiếp sau 2 bài trên còn có nhiều bài báo khác của các tác giả Bukharin Zinôviép và Crúpxkaya... được đăng trên tờ "Sự thật" đã kịch liệt phê phán cuốn sách. Mũi nhọn của những bài phê phán này không chỉ nhằm vào riêng cuốn sách "1917", mà nó còn nhằm vào lời tựa của cuốn sách của Trôtxki với tiêu đề là: "Bài học của cách mạng Tháng Mười". Thái độ của các tác giả này đối với các cuốn sách là như thế nào, từ các tiêu đề của bài viết để phản bác lại phía địch có thể thấy rõ được. Bài viết của Bukharin có tên gọi: "Không nên viết về lịch sử cách mạng Tháng Mười như vậy" còn bài viết của Zinôviép có tiêu đề: "Chủ nghĩa Bônsêvích hay là chủ nghĩa Trôtxki", còn bài viết của Cúpxkaya có tiêu đề: Bàn về "Bài học từ cách mạng Tháng Mười".
Để chứng minh công tác phát triển đảng viên mới, nhân dịp kỷ niệm Lênin, Lep Đavinôvích đã hứa với mọi người như thế nào, ngày 09 tháng 12 năm 1924, tờ "Sự thật" có đăng bức thư của Trôtxki gửi cho Gikhơychơ đề ngày 01 tháng 4 năm 1913, lúc đó Trôtxki đang là một người phản đối Lênin. Trong thư có đoạn viết: "Hiện tại toàn bộ hệ thống chủ nghĩa Lênin đang chứa đầy nhân tố nguy hiểm dẫn đến tự tan rã. Những người công nhân trong một số nhà máy và những người vô sản không biết chữ", sau khi xem đoạn văn này đều giật mình kinh hãi. Từ những tin tức mà Đại hội 14 truyền ra, những người này đã bị hù dọa, và bức thư đã được tìm thấy trong kho lưu trữ, khiến cho nhiều người chưa được rèn rũa bản lĩnh chính trị cảm thấy hoang mang do dự. Họ nhận định rằng, những điều được gọi là "Người sáng lập ra cách mạng tháng Mười" và "Người anh hùng của cuộc nội chiến" là những lời tự bạch trong cuốn sách của Trôtxki. Trôtxki là một món hàng có giá trị của Mensêvích, là phần tử luôn ngầm chống đối Lênin. Thì ra uy tín của ông ta trong Đảng đã được thổi phồng lên như vậy?
"Cuộc bút chiến" giữa Stalin và Trôtxki đã diễn ra hơn 2 tháng liền. Tháng 01 năm 1925, tại hội nghị toàn thể Trung ương, chủ nghĩa Trôtxki đã bị khiển trách, mọi người nói rằng đây là phiên bản của tinh thần phái dân chủ xã hội ở châu Âu. Hầu hết mọi người trong hội nghị đã nhất trí thông qua quyết nghị này, những ý kiến phản đối chỉ có hai người: X.Racopski và Pytacôp, Zinôviép và Camênhép còn yêu cầu khai trừ Trôtxki ra khỏi Bộ chính trị. Stalin lại đề xuất một ý kiến khác - bãi miễn chức vụ Chủ tịch ủy ban cách mạng nước cộng hòa, và đại đa số đại biểu dự hội nghị đã bỏ phiếu tán thành kiến nghị của Stalin.
Ngày 20 tháng 01 năm 1925, trên báo "Sự thật" có đăng bức thư của Trôtxki nói về việc ông ta bị cưỡng bức từ chức. Bức thư này căn cứ vào nội dung phong phú trong bức thư phản bác tháng 11 năm 1924 với tiêu đề "Sự bất đồng giữa chúng tôi". Nhưng, bức thư đó là để chống trả lại sự trách cứ đối với ông ta. Vào thời điểm đó bức thư không được công bố, nó được lưu giữ trong kho lưu trữ tới 64 năm sau, cho đến mãi năm 1988 nó mới được phát hiện. Năm 1989 Giáo sư B.Sirôtkin lần đầu tiên cho đăng bức thư trên các báo chí Liên Xô, nhưng nội dung cũng bị cắt xén đi nhiều. Khi tuyên bố từ chức Chủ tịch ủy ban quân sự cách mạng, Trôtxki bác bỏ việc gán cho ông ta mọi loại tội danh, nhưng ông ta nói là sẵn sàng chịu mọi hình thức kỷ luật của Đảng.
B.Sirôtkin viết rằng: "Nguyên nhân thực sự của việc tước bỏ danh hiệu "Người sáng lập ra cách mạng tháng Mười" và "Anh hùng của cuộc nội chiến”, bất kể là lúc đó hay sau đó một thời gian ngắn (sau sự xét xử lẫn lộn trắng đen của những năm 30, lúc đó Trôtxki đã thành "hung thủ” "gián điệp" và "phần tử khủng bố”) cũng không được tuyên bố cho Đảng và nhân dân biết. Trên thực tế thì lúc đó đã xảy ra việc gì vậy? Theo những điều mà chúng ta được biết hiện nay thì Vlađimia I lích đã tha thứ cho hành vi "phi chủ nghĩa Bônsêvích" trước cách mạng tháng Mười của Trôtxki. Tưởng rằng sự việc chẳng có gì phức tạp, vì quá trình tranh luận giữa Trôtxki với Gikhơychơ đã kết thúc từ trước, khi ông gửi thư cho với Gikhơychơ. Nhưng vì sao mà Trôtxki và những đối thủ tranh luận khác lại không nghĩ đến bản Di chúc của Lênin.
Có thể trả lời đầy đủ các vấn đề này, khi sự việc nảy sinh ra hay không, trong một chừng mực nào đó có thể trả lời rằng, nó được đề cập đến trong văn kiện của Đảng, đó là căn cứ vào đề nghị của Camênhép. Ngày 21 tháng 11 năm 1924, Ban chấp hành thành ủy Mátxcơua đã thông qua quyết nghị với nội dung như sau: cuốn "Bài học của cách mạng tháng Mười" của đồng chí Trôtxki là một hành động vi phạm thô bạo nghĩa vụ đảng viên, đã được thông qua tại Đại hội 13 và cũng là một tác phẩm xấu làm ảnh hưởng đến sự đoàn kết trong Đảng...”
Nếu như nói việc phát hành tác phẩm này của Trôtxki là hành vi vi phạm nghĩa vụ đảng viên, thế thì việc không công bố bản Di chúc của Lênin là hành vi gì vậy?
Giáo sư B.Sirôtkin thuộc Học viện Ngoại giao viết: Trong tác phẩm "Bài học của cách mạng tháng Mười", Trôtxki một lần nữa miêu tả lại đêm trước của cuộc khởi nghĩa vũ trang tháng Mười, hành vi phản bội giai cấp của Zinôviép và Camênhép (trong bức thư đăng trên tờ “Đời sống mới" họ đã tiết lộ kế hoạch của Đảng Bônsêvích). "Điều này chủ yếu ám chỉ di huấn của Lênin có đoạn chỉ ra: "Việc phản bội giai cấp của Zinôviép và Camênhép trước cách mạng tháng Mười đương nhiên không phải là ngẫu nhiên..."
Đúng vậy trong di huấn của Lênin còn chỉ ra tiếp "Đối với hành vi phản bội này, việc truy cứu tội của hai người như vậy là quá nhẹ, giống như việc truy cứu trách nhiệm của việc phi Bônsêvích của Trôtxki trước đây".
Tuy nhiên hình ảnh Trôtxki "con quỷ cách mạng" đã dần phai mờ và người ta cũng đã quên rồi. Nhưng các đối thủ chính trị của ông vẫn không buông tha con bài "phi chủ nghĩa Bônsêvích của Trôtxki" để tiến hành trả thù ông. So sánh giữa hành vi phi chủ nghĩa Bônsêvích của Trôtxki trước cách mạng tháng Mười và tội của Zinôviép và Camênhép tiết lộ "tiểu tiết" của kế hoạch Bônsêvích, thì không hiểu rằng tội của Trôtxki sẽ nặng hơn bao nhiêu lần.
Ngoài ra, Trôtxki cũng ngầm đồng ý rằng di chúc bí mật của Lênin đã được “tiết lộ ra" và lưu truyền ở nước ngoài, cùng với Giôn - Ridơ, một phóng viên Mỹ có quan hệ mật thiết với Trôtxki, thì ngay từ những năm 1925, Mars Ixthơman đã xuất bản cuốn sách có tiêu đề "Nước Nga sau cái chết của Lênin", cuốn sách này đã đưa ra một cách nguyên văn bản Di chúc tương đối chuẩn xác, và còn đăng cả bức thư của Crúpxkaya trước đây - sau khi Lênin mất được một năm, Crúpxkiaya đã viết bức thư đó cho Trôtxki, trong thư có đoạn viết: "Thái độ của V.I.Lênin đối với anh... đến chết cũng không thay đổi".
Cái hay của sự việc ở chỗ bản di chúc của Lênin là "bí mật của Đảng" cho dù Trôtxki hay đối thủ của Trôtxki thì đều không thể trực tiếp dẫn lời trong Di chúc của Lênin. Việc biện luận xung quanh bài viết "Bài học của cách mạng tháng Mười", từ đầu chí cuối đều được tiến hành theo kiểu nguyên tắc "râu ông nọ cắm cằm bà kia".
Một số người lấy danh nghĩa Bộ chính trị để doạ khai trừ Trôtxki, một lần nữa ép ông ta phải nhận là có sai lầm, ngày 01 tháng 9 năm 1925, trong bài viết "Bônsêvích" ông ta phải tự mình công khai tuyên bố cắt đứt quan hệ với phóng viên riêng là Mars Ixthơman, và hơn thế nữa những điều mà tác giả này đã viết về Di chúc của Lênin chỉ là "những lời giả tạo".
Sau khi Zinôviép và Camênhép giúp Stalin một lần nữa tái chức Tổng Bí thư thì cả ba người đều cảm thấy mình đã có được một chỗ dựa chắc chắn: Bởi vì, giữa họ đã thông qua một quyết nghị không cho phép sao chép Di chúc của Lênin, cả ba người đều theo đuổi lợi ích của cá nhân mình. Đột nhiên Trôtxki lại phá vỡ "thỏa thuận" của họ, gây ra một cuộc tranh luận trong Đảng.
Không, Lép Đavinôvích quyết chẳng phải là một chú cừu non, tuyệt nhiên không phải là một chú cừu non dễ bảo. Ai cũng nghĩ rằng chính Trôtxki đã làm cho kẻ thù của mình phải chịu những đòn đầu tiên là vạch trần âm mưu quỷ kế của họ.
Nếu quy đến cùng thì nguyên nhân gây nên sự đối đầu giữa họ là do những yếu tố khách quan tạo thành, và điều này dường như có vẻ ngược lại chân tướng của sự thật. Theo lời của Bachanốp chứng minh rằng, Trôtxki là người thuộc loại cuồng tín. Trôtxki tin tưởng vào chủ nghĩa Mác. Sau này ông ta nói ông ta hoàn toàn tin tưởng vào Lênin và chủ nghĩa Mác. Sự tin tưởng sâu sắc đó là không thay đổi... Ông ta cúi đầu trước Đảng và ông ta cũng có nhận định rằng Đảng chính là vũ khí hoàn hảo nhất của cách mạng thế giới, nhưng từ trước tới nay ông ta không hề từ bỏ quan điểm tư tưởng của mình, cho đến tận lúc hấp hối, ông cũng không nghi ngờ, quan điểm của mình...
Tuy nhiên, ba năm sau thắng lợi của cách mạng tháng Mười, Lênin vẫn nói rằng, cách mạng Xã hội chủ nghĩa không thể chỉ thực hiện ở một quốc gia, nhưng cuối cùng Lênin cũng không thể không nhận ra là quan điểm về Xã hội chủ nghĩa của mình cần phải có những điều chỉnh căn bản. Giống như việc cắt bỏ chữ "thế giới" trong khẩu hiệu "cách mạng xã hội chủ nghĩa thế giới muôn năm" tháng 4 năm 1917 khi diễn thuyết ở một ga xe lửa ở Phần Lan. Sau này, người ta đã cắt bỏ mấy chữ đó trong các bài diễn thuyết của Lênin. Lênin rất giỏi phát hiện những mâu thuẫn giữa học thuyết và hiện thực khách quan, Lênin đã từng nghiên cứu từ đầu đến cuối những lý luận của chủ nghĩa Mác bàn về cách mạng thế giới, đề ra được kế hoạch mới về con đường đi lên Chủ nghĩa xã hội - Đó chính là chính sách kinh tế mới, thế nhưng đến ngay cả những người bạn thân cận nhất của Người cũng cảm thấy rất khó hiểu về những kế hoạch mới này. Trôtxki vẫn là người ủng hộ cách mạng thế giới đến cùng.
Đầu năm 1919, ông đã viết một bản báo cáo bí mật gửi Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Nga (b), trong báo cáo có viết: Ở phương Tây, những sự kiện lớn rất có thể sẽ không phát sinh nhanh chóng, do vậy ở đây thời gian chuẩn bị cho cách mạng cần phải là một thời gian dài. Không còn nghi ngờ gì nữa, lực lượng của Hồng quân chấp hành chính sách giữ gìn hòa bình ở châu Á là cực kỳ quan trọng, nhưng chưa thể so sánh được với châu Âu. Hiện nay con đường tới Ấn Độ so với con đường đến Hungari Xô Viết có thể thông thoáng hơn, nhưng cần một đội quân phát huy được vai trò to lớn hơn ở châu Âu, lực lượng này có thể phá vỡ trạng thái cân bằng của quan hệ thực dân không ổn định ở châu Á và trực tiếp thúc đẩy các cuộc khởi nghĩa vũ trang của quần chúng để đảm bảo thắng lợi cho các dân tộc bị thực dân áp bức ở châu Á.
Trôtxki không hoài nghi tính đúng đắn của tiến trình vu hồi này, nó giống như muốn đi đến Luân đôn hay Paris thì có thể vòng vèo một số thành phố của Apganixtan, Bănglađét...Ông còn hưng phấn một cách bất bình thường mà thông báo rằng: "Trong một vài tháng trước đây, tôi đã từng đưa ra kiến nghị xây dựng một đội kỵ binh (từ 3 trên 4 vạn chiến sỹ) và có ý định phái họ đến làm nhiệm vụ ở Ấn Độ".
Sau khi Trôtxki đăng phần văn kiện bí mật đó trên báo "Giáo sư", các độc giả phải giật mình kinh hãi. Biện pháp xử lý đối với việc này là, hoặc là dìm nó đi, hoặc là lựa chọn những tin tức, có khuynh hướng để đăng báo rồi dùng biện pháp khẳng định một cách tuyệt đối hoặc thủ đoạn tầm chương trích cú để thay thế cho phương pháp phân tích mà lý giải những việc đã qua. Những người bị gò bó bởi phương pháp tư tưởng này đang tỉnh ra. Họ đã mở ra một chân trời mới cho mình. Có lẽ Trôtxki đã từng hy vọng như thế. Nhưng kế hoạch mạo hiểm đưa quân sang Ấn Độ của Trôtxki lúc đó đã không được sự ủng hộ của Ban chấp hành Trung ương. Để dấy lên ngọn lửa cách mạng thế giới, cho dù gặp phải bất kỳ khó khăn gì cũng không làm giảm nhiệt tình cách mạng của Trôtxki cho đến lúc chết ông ta vẫn ôm ấp lòng tin huyễn hoặc là cách mạng thế giới tất nhiên sẽ tới. Năm 1938, ông thậm chí còn thành lập Quốc tế thứ tư - Chuẩn bị tiến hành thành lập quốc tế của cách mạng thế giới. Nhưng ông đã bị trục xuất sau sự việc này.
Trước ngày khai mạc Đại hội 15, Trôtxki đã bị khai trừ Đảng tịch, và đến tháng 01 năm 1928 ông bị đi đày ở Alamutu. Nơi Trôtxki bị đi đày ở cách Mátxcơva 4000 km, cách ga tàu hỏa gần nhất là 250 km và cách biên giới Trung Quốc khoảng 250 km. Tuy vậy, ông vẫn không ngừng tiến hành các hoạt động chính trị. Nhưng bắt đầu từ cuối tháng 10 năm 1928, đối với Trôtxki cùng vợ và con, mọi nguồn sách báo, thư từ từ bên ngoài đã hoàn toàn bị cắt đứt. Trôtxki nhận được bức thư của người con gái đang ốm ở một bệnh viện Mátxcơva gửi tới. Bức thư đến được tay Trôtxki phải đi mất 73 ngày đường, khi đó, con gái ông đã bị khai trừ Đảng tịch và bị đuổi việc. Khi người cha hồi âm lại cho con gái thì cô ta đã chết. Bức thư của người con gái thứ hai ốm yếu cũng mất 43 ngày và cũng giống như chị mình, bị khai trừ Đảng tịch và cũng bị đuổi việc.
Vào trung tuần tháng 12 năm 1928, Cục Bảo vệ an ninh chính trị quốc gia đã phái một đại biểu toàn quyền mang theo một văn kiện từ Mátxcơva đến cho Trôtxki yêu cầu ông ta dừng ngay việc lãnh đạo phái đối lập. Nếu như ông không chấp hành, thì sẽ đặt vấn đề thay đổi chỗ ở của Trôtxki. Trôtxki đã gửi thư trả lời cho Ban chấp hành Trung ương và Ban chấp hành quốc tế Cộng sản bảo ông từ bỏ những hoạt động chính trị, có nghĩa là bảo ông từ bỏ cuộc đấu tranh vì lợi ích của giai cấp vô sản quốc tế. Nhưng ông không thể dừng cuộc đấu tranh đã kéo dài suốt 32 năm này được, cũng có nghĩa là dừng toàn bộ cuộc sống chính trị của đời ông. Do vậy mà ông không thể phục tùng yêu cầu có tính chất thông điệp cuối cùng của Cục Bảo vệ an ninh chính trị quốc gia.
Một tháng sau, Bộ chính trị Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô đã biểu quyết với đại đa số phiếu để thông qua quyết nghị trục xuất Trôtxki ra khỏi lãnh thổ Liên Xô. Bukharin, Ricốp và Tômxki đã bỏ phiếu phản đối. Chính lúc Chính phủ Liên Xô và các Đại sứ quán của Liên Xô ở nước ngoài đang nghiên cứu xem nước nào đồng ý, tiếp nhận Trôtxki, khi ông bị trục xuất, lại vẫn là vị thẩm phán ở Cục Bảo vệ an ninh quốc gia được đặc phái đến gặp Trôtxki lần nữa. Vị thẩm phán đã đưa cho Trôtxki xem một phần trích ngang biên bản cuộc họp đặc biệt ngày 18 tháng 01 năm 1929 của tòa án Cục Bảo vệ an ninh quốc gia. Trong đoạn trích có viết: Trôtxki bị trục xuất ra khỏi lãnh thổ Liên Xô, là vì đã có hành động phản cách mạng. Điều này được biểu hiện ở chỗ, ông đã tổ chức nhiều hoạt động phi pháp chống lại chính đảng Xô Viết, reo rắc những ngôn luận chống Xô Viết, hơn thế nữa lại còn chuẩn bị đấu tranh vũ trang để chống lại chính quyền Xô Viết. Sau khi nhận được phần trích yếu này của viên thẩm phán, Trôtxki cực kỳ phẫn nộ, ông giao cho đặc phái viên thẩm phán này một bản tuyên bố với nội dung như sau: "Ngày 20 tháng 1 năm 1929, tôi tuyên bố bản quyết nghị của hội nghị đặc biệt của Tòa án Cục Bảo vệ chính trị an ninh quốc gia ngày 18 tháng thăm 1929, thực tế đây là một loại tội phạm, về hình thức là hành vi trái pháp luật của Lép Trôtxki".
Ngày 22 tháng 1 năm 1929, Trôtxki cùng vợ, con trai lên xe ô tô, sau đó đi xe trượt tuyết, rồi lại lên ô tô đến ga Blôngtai, rồi đi tàu trở về Mátxcơva. Con người, nguyên là ủy viên Bộ chính trị, Chủ tịch ủy ban quân sự cách mạng nước Cộng hòa đã như phát cuồng mà gào lên rằng, họ không thể hoàn toàn làm trái nguyện vọng của ông, trục xuất ông ra khỏi đất nước, đây là quyết định chưa qua xét xử, do vậy quyết định này là không hợp pháp. Lúc này người ta còn trách Trôtxki hồ đồ. Năm 1922, chính Trôtxki đã tán thành Ban chấp hành Trung ương toàn Nga và thông qua bản nghị quyết ấy, giao cho Cục Bảo vệ an ninh chính trị quốc gia có quyền trục xuất phần tử phản bội hoạt động chống lại Nhà nước Xô Viết ra khỏi lãnh thổ Liên Xô. Vì thế lúc bấy giờ những người tài giỏi, trí thức cũ của Nga không qua xét xử các nhà triết học, các nhà văn, các học giả cũng bị trục xuất. Chẳng phải ai khác, chính Trôtxki đã dùng cánh tay yếu ớt của những trí thức, thuộc thế hệ một để đẩy người dân Nga đi mưu cầu hạnh phúc, rồi cũng chính ông lại kêu là văn hóa quý tộc bị cách mạng tháng 10 lật đổ, chung quy lại cũng chỉ là sự bắt chước hình thức bề ngoài của phương Tây một cách tương đối cao mà thôi. Văn hóa quý tộc không phải là cái để nhân dân Nga hưởng thụ, nó chưa hề có sự cống hiến nào đối với văn hóa của nhân loại.
Lịch sử có những sự kiện giống nhau đến kinh ngạc! Tư tưởng của Trôtxki bị coi là sự mô phỏng đáng xấu hổ của trào lưu tư tưởng phái dân chủ xã hội châu Âu. Còn bản thân ông lại là kẻ thù nguy hiểm nhất của chính quyền Xô Viết. Tại một nhà ga nhỏ, ở trong rừng hoang vu ở tỉnh Cuôcsưkhơ, Trôtxki phải trải qua 12 ngày đêm trên đoàn xe lửa đặc biệt dưới sự giám sát của cảnh vệ, ông ta luôn cáu gắt đã cự tuyệt việc đi Thổ Nhĩ Kỳ, đây là quốc gia duy nhất đồng ý tiếp nhận phần tử bị trục xuất này. Trôtxki yêu cầu đưa ông ta đến Đức. Cục Bảo vệ an ninh chính trị quốc gia đã trả lời rằng, đây là việc rất khó. Họ đã trao đổi với những người có trách nhiệm ở Mátxcơva rất nhiều lần. Trong tình hình cực kỳ bí mật, người dẫn đầu toán người đi theo Trôtxki đã cho gọi Sécgây, con trai và vợ ông đến để từ biệt, tại một đoạn đường sắt nằm sâu trong rừng rậm. Bão tuyết bắt đầu ập đến, nên cuộc gặp gỡ phải kéo dài thêm vài ngày nữa. Đầu máy xe lửa hàng ngày phải chạy từ sáng sớm đến một ga gần nhất để lấy lương thực. Cuối cùng họ nói với Trôtxki rằng, nước Đức không nhận người bị trục xuất. Do vậy, quyết định cuối cùng vẫn là đưa ông đến thành phố Ixtanbun, Thổ Nhĩ Kỳ. Trôtxki kiên quyết phản đối, nhưng điều đó chẳng có ý nghĩa gì, mà xe lửa lại chuyển hướng chạy về phương Nam, có lẽ sẽ chẳng ai tưởng tượng được rằng, trước đây không lâu trước mắt ông là một bức tranh rất đẹp. Với đoàn xe thiết giáp nổi tiếng với đội quân công tác quần áo chẽn bằng da, đã làm cho Bộ tư lệnh Phương diện quân và tập đoàn quân sợ phát run lên.
Ngày 10 tháng 2 năm 1929, đoàn xe đặc biệt đã đến Ôđétxa, trong các toa xe có đầy những nhân viên đặc biệt của Cục bảo vệ an ninh chính trị quốc gia. Sau khi xuống tàu, họ định đi tàu thủy, rời Ôđétxa, nhưng do băng đóng trên mặt biển, tàu không thể đi được. Dường như số phận của kẻ bị trục xuất bị đùa cợt vậy, nhưng điều đáng để chế diễu là, Trôtxki đã ngồi trên con tàu mang tên "Ilích" để rời khỏi Tổ quốc. Từ sự việc đó đến nay, Trôtxki vẫn tâm tâm niệm niệm không quên được là: ông đã viết lời tuyên án thế nào đối với đại biểu đặc phái toàn quyền của Cục Bảo vệ Chính trị quốc gia. Tuy Trôtxki đã thẳng thắn kháng nghị lại một cách thô bạo đối với ông ta, nhưng ông ta lại dùng bạo lực để bức hại Trôtxki. Trôtxki nhận định rằng, việc đưa ra những lời cảnh cáo là điều tất yếu: việc khôi phục lại bộ mặt thật của Cách mạng tháng Mười là không thể tránh khỏi, thời gian sẽ không còn xa nữa. Ông hy vọng, quốc tế Cộng sản và Đảng Cộng sản Liên Xô căn cứ vào nguyên tắc của chủ nghĩa Bônsêvích chân chính, sớm muộn gì, cũng sẽ tìm ra kẻ tổ chức và thi hành việc bức hại ông.
Sau cuộc hành trình 22 ngày trên biển Đen, Trôtxki đã đến Thổ Nhĩ Kỳ. Vợ và con trai ông cùng đi, có 4 nhân viên an ninh đi hộ tống gia đình họ. Thổ Nhĩ Kỳ đã trở thành mảnh đất nương thân của ông trong 4 năm. Năm 1932, ông nhận được thông báo là ông bị tước bỏ Quốc tịch Liên Xô.
Chỉ đến ngày 19 tháng 2, báo chí Liên Xô mới đưa tin về hành động đối với Trôtxki. Nhưng con tàu "Ilích" đã dừng tại cảng Ixtambun. Tin tức về sự việc này rất ngắn và được đăng ở một vị trí không quan trọng trong tờ báo. Cùng ngày, trên tờ báo còn đăng một tin tức đổi tên thành phố Trôtxki ở vùng Samara tỉnh Volga thành Khapaepskhơ, còn thành phố thứ hai Casrêna cũng tên là Trôtxki, mãi đến tận tháng 8 năm 1929 người ta mới đổi tên cho nó.
"Người Hà Lan lâm thời" của cách mạng thế giới này lại từ một quốc gia này di cư tới một quốc gia khác. Ông đã từng đi qua Thổ Nhĩ Kỳ, Đan Mạch, Na Uy... có thời gian còn sống tại Paris. Và sau này ông chuyển đến Mêhicô cho dù ở bất cứ chỗ nào, ông cũng không dừng công việc một phút nào cả. Lượng sách mà ông viết rất lớn, rồi có cả các bài văn, bài phê bình, nhưng điều gây thú vị nhất cho mọi người là những bức thư, nhật ký, ghi chép, tạp lục của ông. Đương nhiên một trong các nhân vật chủ yếu trong các tác phẩm của ông là đối thủ đã giành được thắng lợi trước ông. Trong mọi phương diện, từ lý luận chính trị đến cuộc sống gia đình, Trôtxki luôn chú ý đến kẻ đã giành thắng lợi ở Điện Kremli. Cần phải chỉ ra rằng, đối với các sự việc nằm trong tương lai gần thì Trôtxki có con mắt nhìn thấu được sự việc rất chính xác. Còn nhìn từ góc độ lịch sử thì ông là người không biết nhìn xa trông rộng. Ông là nhà chiến thuật xuất sắc, nhưng không phải là một nhà chiến lược. Stalin trước sau vẫn coi mình là một người bình thường. Do vậy, ông cần được sùng bái.
Sau khi đã thông qua sự phân tích, đánh giá như vậy Trôtxki đã tụt xuống đến mức như một kẻ bịa đặt bình thường. Ông đã từng nói cho Bukharin biết một sự việc vào năm 1924. Lúc đó, tuy Bukharin là người thân cận nhất của Stalin, nhưng Bukharin vẫn giữ được mối quan hệ hữu hảo với Trôtxki. Bukharin đã nói với Trôtxki rằng: "Tôi vừa từ chỗ Khơba trở về, ông có biết là ông ta đang làm gì không ? Ông ta bế đứa bé 1 tuổi ở nôi lên, ông ta cầm tẩu thuốc hút rồi thở vào mặt đứa bé...". Trôtxki ngắt lời nói: "Ông nói láo!". Bukharin lập tức phản bác nói rằng: "Đúng tôi nói thực đấy!". Đúng vậy, đó là tôi nói thực. Đứa trẻ lúc đó không chịu được khói thuốc đã khóc ré lên, nhưng Khơba chỉ cười lớn mà nói rằng: "Không vấn đề gì, điều đó làm tăng thêm sự cứng cáp mà...". Bukharin bắt chước rất hài hước động tác giọng nói Grudia của Stalin. Trôtxki nói: "Điều đó chẳng phải là sự dã man của lũ người man rợ hay sao!” Bukharin nói: "Ông lại không hiểu Khơba rồi, ông ta luôn là người như vậy, rất đặc biệt...".
Cũng giống như dự đoán của Trôtxki, Hítle cũng muốn tấn công Stalin, ông ta cũng dự đoán là Stalin muốn kết bè cánh với Hitle thành liên minh khiến người ta phải khiếp hãi. Ngay từ ngày 22 tháng 9 năm 1930, Trôtxki đã viết: "Stalin đã dùng liên minh bán nước xấu xa này để trả giá cho cái hòa bình... mà ông ta không lấy được... Trong mỗi một giai đoạn mới, Hít le lại đòi Mátxcơva phải trả giá cao hơn. Hôm nay Stalin đã giao "Ucraina" cho người bạn Mátxcơva tạm thời bảo quản, ngày mai Hít le sẽ nêu ra vấn đề ai sẽ là chủ nhân của Ucraina . Bất kể là Stalin hay Hít le, họ đã phá bỏ rất nhiều điều ước. Liệu Hiệp ước liên minh mà họ đã ký có thể kéo dài bao lâu ?.."
Trước khi chết 10 ngày, Trôtxki có viết một bài cuối cùng, trong đoạn kết của bài viết có nói: "Nê-rô cũng giống như những sản phẩm của thời đại mình. Nhưng sau khi ông ta chết, tượng của ông ta đều bị đập phá hết, mà tên tuổi của ông ta xấu xa đến mức không thể ngửi được. Sự báo thù của lịch sử còn đáng sợ hơn sự báo thù của bản thân Tổng Bí thư". (Nê-rô : Hoàng đế La Mã (37-38) năm 54 Công nguyên. Là ông vua tàn bạo, hiếu sắc, nhưng có lòng tự tôn rất cao. Do thi hành chính sách đàn áp nên không được lòng dân, bị các tầng lớp xã hội La Mã phản đối.)
Nhưng, sự báo thù của Tổng Bí thư cũng đã ghê gớm lắm rồi! Tổng Bí thư luôn chú ý đọc các bài báo của Trôtxki đăng trên các tạp chí báo chí trên thế giới. Việc này tuy không vinh quang gì nhưng các bài viết không bao giờ chịu quỳ gối trước kẻ thù hiểm ác nhất này. Theo những điều được biết hiện nay, có bộ phận chuyên môn lựa chọn những bài dịch của Trôtxki được đăng mới nhất. Những bản dịch xong phải đưa ngay cho Stalin 1 bản. Do sợ sự trả thù của Tổng Bí thư, Trôtxki đã phải chịu sự hù doạ đến kinh hồn bạt vía. Để viết ra được những tác phẩm chống Stalin này, Trôtxki đã phải trả một giá rất đắt, bởi vì các bài báo, tác phẩm, thư tịch của Trôtxki đã phải trả bằng sinh mạng của những người thân của Trôtxki ở nước Nga.
Đứa con gái đầu của Trôtxki đã kết hôn với một viên giám ngục năm 19 tuổi. Cô ta và các con sống ở Lêningrát, nhưng sau này cô cũng bị đi đày ở Sibêri, và cuối cùng cô chết trong trại tập trung. Trong lần kết hôn thứ nhất, Trôtxki có 2 người con gái. Khi ông bị đi đày ở Alamutu cô con gái thứ hai là Linna đã bị chết vì lệnh lao. Cô con gái cả bị trục xuất khỏi Liên Xô và đã tự sát ở Đức năm 1933. Chồng của họ đều là những chiến sỹ đã tham gia trong cuộc nội chiến, nhưng sau đó cũng bị chết một cách thê thảm trong trại tập trung.
Lần kết hôn thứ hai, vợ Trôtxki cũng sinh cho ông được 2 người con trai là Lep và Sécgây.
Việc tiến hành báo thù không chỉ diễn ra ở ngay trên lãnh thổ đất nước, mà rất nhiều người đã rơi vào cảnh giam cầm trong các nhà lao, trại tập trung, ở đây chỉ vì lý do họ bị coi là người của Trôtxki. Hành động báo thù còn được diễn ra cả trên lãnh thổ của đất nước khác. Cụ thể là người con trai cả của Trôtxki đã bị chết một cách bí hiểm tại Paris. Theo sự chứng thực của báo chí nước ngoài, ví dụ như một tờ báo được nhiều độc giả tín nhiệm ở Italia có đăng về tin này trên tạp chí "Câu chuyện họa báo" với nội dung: Lep (con trai Trôtxki) là một trong những trợ thủ quan trọng nhất của Trôtxki khi ông đang sống lưu vong đã chết một cách thần bí. Điều này đã khiến Stalin vô cùng tức giận khi tuần báo "Nước ngoài" của Liên Xô cho đăng tải bài viết này.
Lep đã có một quyết định mất cảnh giác là đi mổ ruột thừa tại một cơ sở khám bệnh ở Mirabơ - Paris của một kiều dân Nga. Ngày 16 tháng 2 năm 1938, anh ta đã chết trong tay kẻ giết người tại phòng khám này. Bài viết đó còn nói rằng, một bác sĩ ngoại khoa nổi tiếng đã phẫu thuật cho anh ta, và kết quả phẫu thuật là rất thuận lợi. Nhưng sau 2 ngày, khi các bác sỹ gặp Lep ở ngoài hành lang thì thấy quần áo trên người anh ta xộc xệch, toàn thân nóng rực sốt cao, chỗ vết mổ rộng hoác, chảy rất nhiều máu. Các bác sĩ lập tức phẫu thuật lần 2 cho anh ta, nhưng không kịp và người bệnh đã chết.
Sau việc con trai của mình bị chết, Trôtxki đã tuyên bố : Ông cảnh cáo, tuy rằng hiện thời ông không có trong tay những chứng cứ cụ thể là con trai ông chết dưới bàn tay của Cục Bảo vệ an ninh chính trị quốc gia, nhưng nguyên nhân thực sự của cái chết thì ông đã biết rõ cả rồi. Ông đưa ra 6 tài liệu có liên quan, điều này cũng đủ khiến mọi người phải suy nghĩ.
Trong cuốn nhật ký ghi chép hàng ngày, người cha đau khổ này đã tuyệt vọng mà kêu rằng: "Thật đáng thương, Natasa đáng thương của tôi (vợ)!". Trong cuộc đấu tranh đẫm máu này, tất cả những người con của Trôtxki đều lần lượt ra đi.
Trong gia quyến của mình, chỉ còn lại một bà vợ và đứa cháu ngoại 8 tuổi. Trôtxki phải chăng đã dự đoán và linh cảm được cái chết của đứa con trai chính là tiếng chuông cảnh báo cuối cùng đối với bản thân mình. Phải chăng mục tiêu tiếp theo là đến lượt ông chăng? Điều này không còn nghi ngờ gì nữa. Hành động săn lùng Trôtxki đã có từ lâu rồi. Nhưng người ta cũng rất khó ra tay: Phải chăng những kẻ truy tìm ông không biết cách và cần phải nghiên cứu thời gian, địa điểm để sát hại ông, hay là vì những kẻ truy tìm ông không vội xúi giục những kẻ săn lùng ra tay hành động, mà bọn săn lùng ông đã có một kế hoạch trả thù ông rất hiểm độc, để từng bước tiêu diệt dần những người thân thuộc của ông, nhất định ông không thể tránh được kẻ thù hiểm ác nhất của mình ngày một đến gần. Điều này khiến cho ông biết rõ rằng ông bị báo thù là đương nhiên. Khi còn ở Ôslô, một kẻ không rõ tung tích đã đột nhập vào nơi ở của Trôtxki, với ý đồ định cướp đi những tài liệu lưu trữ của ông. Ở Paris, tủ sắt của ông cũng bị cạy ra, 70 kg văn kiện, tài liệu đã bị thiêu hủy hết. Sau khi đến Mêhicô, trong thời gian đầu Trôtxki ở nhà của một họa sĩ tên là Lêbêra, sau đó ông chuyển đến một biệt thự ở ngoại ô Mêhicô. Biệt thự này ở đại lộ Viên, chung quanh có tường cao, có người bảo vệ suốt 24 giờ, muốn vào biệt thự này, phải qua một cửa chắc chắn và phải bấm chuông trước. Bên ngoài có cảnh sát khám xét người ra vào biệt thự. Như vậy có thể nói là biệt thự được canh phòng rất nghiêm ngặt, không ai có thể vào biệt thự mà không bị phát giác.
Nhưng ngày 20 tháng 5 năm 1940 có khoảng 20 nhân viên mặc cảnh phục và quân phục, do một viên thiếu tá dẫn đầu đã xâm nhập vào nhà ở của Trôtxki, dường như họ đã nắm rõ mọi ngõ ngách trong nhà, không một chút chậm trễ, họ tới chỗ buồng ngủ, trên giường lớn có hai người đang nằm trong chăn kinh hãi tỉnh dậy, đoàn quân đã dùng súng máy bắn thẳng vào 2 người, theo những chứng cứ sau này được biết họ đã bắn khoảng 300 phát đạn. Đây chính là lần họ dự định kết liễu tính mạng của Trôtxki, nhưng ông và vợ của mình đã may mắn được cứu thoát. Dùng súng máy để gây sát thương, đạn được bắn vào từ 3 hướng: từ phía cửa phòng của đứa cháu ngoại, từ phía cửa phòng làm việc và từ cửa phòng ngủ. Giả dụ họ thật sự nằm ở trong đó thì chẳng có vận may nào cứu được họ. Nhưng lúc đó họ đang nấp ở một góc và nằm im thin thít. Chỉ có thằng cháu ngoại là bị thương nhẹ, xước ở chân do đạn gây nên.
Những kẻ tập kích sau khi bắn hết đạn đã nhanh chóng tháo chạy, lúc đó người giúp việc và nhân viên bảo vệ liền chạy vào, họ kiểm tra rồi chạy ra ngoài cửa, không phát hiện ra dấu vết bị cậy nào. Vậy bọn giết người đã vào bằng lối nào? Họ phát hiện ra ở cửa bên cạnh phòng ngủ còn sót lại quả lựu đạn giả.Vậy bọn giết người mang lựu đạn giả đi để dùng vào việc gì vậy?
Theo sự suy đoán tại hiện trường của cảnh sát, có khả năng nó được dùng để xóa dấu vết. Còn người bị hại là Trôtxki lại có cách nhìn nhận khác, các loại văn kiện và tác giả của nó mới là điều cần phải xóa.
Đúng vào lúc bắt đầu cuộc điều tra, những kẻ bí mật đã làm cách nào để đột nhập vào căn nhà, thì một trong những vệ sỹ của Trôtxki, 25 tuổi, người Mỹ đã bị mất tích. Khoảng sau một tháng, thi thể của anh ta đã được tìm thấy. Thi thể của anh ta bị vùi trong vườn của ngôi nhà bị tập kích. Các cảnh sát ở Cục cảnh sát Mêhicô cho rằng, người vệ sỹ Mỹ đó là trợ thủ cho bọn khủng bố, chính anh ta là kẻ đã mở cửa rồi cùng đồng bọn đào tẩu sau khi hành động xong, và sau đó chính anh ta cũng bị trừ khử để bịt đầu mối. Bộ phận cảnh vệ cũng đồng ý với nhận xét này. Nhưng bản thân Trôtxki thì không tin vào nhận xét đó. Và ngược lại, Trôtxki đã cho đóng một tấm biển kỷ niệm trên đó viết: "Kỷ niệm Robert. Lecton. Huth - Hát 1915-1940".
Cục cảnh sát kiên quyết tìm tông tích của những kẻ khủng bố. Tổng thống Mêhicô bày tỏ thái độ quan tâm sâu sắc đến sự việc này. Ông đã đón tiếp rất nồng hậu gia đình Trôtxki vừa từ Ôslô đến vì Chính phủ Liên Xô tuyên bố rằng, Trôtxki lấy Na Uy làm nơi để hoạt động chống đối, nên yêu cầu Na Uy cưỡng chế Trôtxki đi nơi khác. Tổng thống đã phái đoàn tàu hỏa đặc biệt của mình đến đón Trôtxki tại cảng Mêhicô. Ông đã tiếp đãi Trôtxki bằng những nghi thức cao nhất, và còn tuyên bố Trôtxki là khách của Chính phủ. Tiếp sau đó, một thời gian rất ngắn, Cục trưởng Cục Cảnh sát chính trị bí mật đã rỉ tai Tổng thống rằng, người đã giúp đỡ tên đầu sỏ khủng bố này là một họa sĩ nổi tiếng Mêhicô. Ông ta đi theo Stalin.
Việc xóa sổ Trôtxki lại một lần nữa bị thất bại, nhưng tính mạng "Người Hà Lan lâm thời" của cách mạng thế giới này đang nằm trong sự quản chế chặt chẽ của Stalin. Hiện tại, hành động mưu sát cuối cùng cũng được ra tay.
Sự kiện mưu sát Trôtxki tuy đã trải qua hơn nửa thế kỷ, nhưng chỉ đến những năm 1990, chúng ta mới biết được là nó đã xảy ra như thế nào. Xung quanh ý đồ mưu sát Trôtxki của các hung thủ đó là một câu chuyện ly kỳ, nhưng đã bị tiêu tan như bọt xà phòng. Tên của anh ta là Rh.Mordan Phandenretsh, là một trong những người thân cận nhất của Trôtxki, và cũng là một người theo đuôi Trôtxki. Nhưng phương án hành động mưu sát ngay từ lúc bắt đầu đều nằm trong vòng bí mật. Trừ một số chi tiết lặt vặt thì không có thêm một tình tiết nào mới. Và đương nhiên các tình tiết đó, luôn trở thành những tin tức giật gân hàng đầu.
Ngày 20 tháng 8 năm 1940, một tên hung thủ đã đột nhập vào phòng của Trôtxki, đứng đằng sau chiếc ghế ông ngồi và xem lướt qua bài văn ông đang viết, rồi hung thủ lùi lại một bước, rút từ trong tay áo ra cái cào, bổ thật mạnh vào đầu Trôtxki, lúc đó Trôtxki lập tức đứng dậy, kêu to lên, xông vào định nắm lấy tay hung thủ, để hắn không thể tấn công tiếp được nữa, rồi Trôtxki đẩy tên hung thủ ra và chạy vội ra khỏi phòng làm việc. Do mệt quá, ông phải dựa vào lan can ở ban công của phòng ăn để nghỉ. Các vệ sỹ nghe thấy tiếng chạy lại và từ trong phòng làm việc lại có tiếng kêu, lần này là tiếng kêu của hung thủ bị đánh. Trôtxki cố nhịn đau, nói cần phải cho hung thủ sống, để hắn nói ra ai là kẻ đã phái hắn đến đây.
Đầu của Trôtxki đã bị thương, các bác sỹ sau khi kiểm tra vết thương trên đầu của ông thì rất lo lắng, họ lập tức đưa ông đến khám ở bệnh viện. Tại đó, vết thương của Trôtxki đã được tiến hành hội chẩn và được các bác sĩ giỏi nhất Mêhicô trực tiếp phẫu thuật. Nhưng cuối cùng do vết thương ở não quá nặng. Lép Đaviđôvích Trôtxki đã mất hồi 19 giờ 20 phút ngày 21 tháng 8 năm 1940.
Đại để chúng ta đã biết sơ qua về vụ mưu sát ở biệt thự ngoại ô Mêhicô, nhưng đương nhiên trong vụ mưu sát này còn có nhiều nghi vấn. Ví dụ, hung thủ làm sao có thể vào được nhà của Trôtxki? Lần mưu sát này và lần mưu sát trước có gì liên quan với nhau không? Số phận của hung thủ sau này sẽ như thế nào? Cuối cùng thì hung thủ là người thế nào? Anh ta tự một mình hay là đo ai sai bảo?
Sự việc mà được ỉm đi suốt một thời gian dài hơn nửa thế kỷ thì nay đã được mọi người bắt đầu nhắc tới. Thời kỳ trước đây, đây là một vấn đề cấm được nhắc tới, nhưng nay đang dấy lên trào lưu đăng tải các chứng cứ để vén bức màn của vụ mưu sát này. Mỗi một hàng, mỗi một chữ đều đã bắt đầu xuất hiện tên thật của kẻ giết người, hắn là Ramon Maicađen.
Về sự kiện này, Y.Pabôrốp căn cứ vào những tài liệu mà ông thu thập được hồi những năm 50 đã làm cho người ta rất thích thú. Lúc đó, ông đang công tác tại Mêhicô, và là một chuyên viên văn hóa! Ông đã được tiếp kiến với nhiều người, chứng kiến nhiều sự việc, và sau này chính họ lại trở thành bạn hữu của ông. Đại ý phần tài liệu này nhằm mục đích tiết lộ cho nhân dân được biết một cách tỷ mỉ về hành động muốn xóa xổ Trôtxki, đây chỉ là lần thử nghiệm thứ nhất.
Về sự việc này, nhà mỹ thuật Tigơ Libêra cho rằng theo lời kể của Y.Babôrốp: "Trên các báo chí của chúng ta đã nói quá nhiều rằng kẻ giết người trong vụ án Trôtxki chính là Philíp, hắn là người Do Thái, sống ở Pháp. Hiện tại chúng ta đều đã biết, đứng đằng sau Philíp là bác sỹ Gơrigơri Rabinôvích, đại biểu của Hội chữ thập đỏ Liên Xô ở New York. Dưới trướng của anh ta còn một kiều dân Tây Ban Nha tên là Caclôt Contrêrats, anh ta mang trong mình dòng máu của Nga và ltalia. Tại thành phố Mêhicô ngay từ những năm 1928, tôi đã biết anh ta. Lúc đó, anh ta từ Quốc tế Cộng sản đến đây để giúp đỡ về công tác Đảng, tên thật của anh ta là Victoria Vêtali. Nhưng chúng tôi và những người Tây Ban Nha đều gọi anh ta là Ênhiêát Sanmonti. Dưới Contrêrats còn có 3 thuộc hạ tâm đắc từ Mátxcơva đến, họ đều dùng tên giả để thực hiện những nhiệm vụ do Stalin giao phó. Cả 3 người trước kia đều đã từng là quân nhân trong quân đội Tây Ban Nha, đồng thời là học viên của Học viện Quân sự Mátxcơva. Họ là Máctinêt, Anvarêt và Ximonnít. Họ là một nhóm 4 người do Đavít Anpharô Xikhairôt chỉ huy. Rabinôvích nhận chỉ thị cần thiết từ 2 người Mátxcơva đầy quyền lực này.
"Đồng chí Baburô" nổi tiếng Tây Ban Nha là một nhân vật chủ yếu trong 2 con người đó. Ở Tây Ban Nha anh ta còn gọi là "đồng chí Côtôp" và "tướng quân Lêonnôp" Tên thật của anh ta là Lêônit Aitinhcung. Tại Mátxcơva họ đã lãnh đạo việc thành lập một phòng hành động đặc biệt để xóa sổ Trôtxki. Trong sự việc này thì Ramon Maicađen là một tên tay sai bình thường. Y được lệnh chui vào trong nhà ở của Trôtxki, xác định cho Xikhairôt biết vị trí các phòng của ngôi biệt thự này. Sau khi Xikhairôt không làm được, nên Maicađen bất đắc dĩ trở thành hung thủ chủ yếu...".
Ramon Maicađen là ai? Tên thật của anh ta mãi tới năm 1950 mới được Kuaong, một nhà khoa học về tội phạm làm rõ: Haim Ramôn Maicađen Du. Rinh. Anh ta đã ở Mêhicô được hơn nửa năm, trên hộ chiếu của anh ta có viết: "Tên họ: Tôni Babiji; Nơi sinh: Nam Tư", đã từng phục vụ trong quân đội nước cộng hoà Tây Ban Nha và đã giành được quân hàm thiếu tá.
Nhưng xung quanh nhân vật thần bí này, anh em của hắn còn biết rõ hơn những người khác. Người anh em của hắn tên là Louis Maicađen, anh ta là người Liên Xô đã về hưu. Anh từng là giáo viên của trường Đại học Ma-đrít và từng sống ở một thị trấn nhỏ ngoại ô Ma-đrít. Louis đã từng sống ở Nga 40 năm, ngoài ra còn có một thời gian sống ở Pháp. Trong thời gian rất ngắn này, anh ta không hề tiết lộ với bất cứ ai về người anh em của mình. Mà cho đến tận bây giờ anh ta mới bắt đầu nói. Lần đầu tiên anh ta đã trả lời nhà báo "Lao động" Louis chứng thực rằng: Đúng Ramôn, người anh của anh ta và mẹ của họ đều làm việc ở Bộ Nội vụ dân ủy Liên Xô, thuộc nhóm người do Lêonít Kôtốp lãnh đạo. Ngày 20 tháng 8 năm 1940, khi Ramôn "hành sự", còn cách địa điểm nhà Trôtxki 100 m đã có hai chiếc xe khác nhau đỗ ở đó đợi anh ta, trong đó có mẹ và "đồng chí Paburô" tức là Lêonít Aitingcung đang đợi anh ta trong xe. Do việc ám sát không thành, nên kế hoạch bị lỡ. Theo lời các vệ sĩ của Trôtxki, chúng đã dùng một loạt súng lục ổ quay để bắn tên khốn nạn chui vào phòng làm việc của Trôtxki ý đồ muốn dùng hiện trường này để tìm ra kẻ giấu mặt ở phía sau, nhưng hung thủ lại kêu to lên: "Có một người! Tôi không rõ hắn lắm. Họ... Tôi bị trói chặt cả hai chân, hai tay ! Họ bắt mẹ tôi làm con tin !". Trong những ghi chép của Paburô có đề cập đến tình tiết: "Giả sử Lêonít lựa chọn Maicađen thi hành nhiệm vụ này mà bản thân anh ta cũng đồng tình, thì có lẽ điều này khi được tiết lộ ra có ý nghĩa như một trò đùa. Theo lời chứng thực của các nhân viên điều tra vụ ám sát Trôtxki, Aitingcung có quan hệ rất mật thiết với con gái địa chủ Tây Ban Nha ở Cu Ba tên là Ai. Utstaxia Maria Cari tát dơri Riô, còn có quan hệ với mẹ của Mencađen một người đàn bà lại có bộ mặt rất ưa nhìn. Sau đó từ năm 1940 về sau, do yêu cầu của công việc, tướng quân thường nghỉ tại căn nhà ở Mátxcơva, vì một lý do nào đó mà hành vi mưu sát "bị lộ" không đúng cách thức nên tướng quân bị truy cứu trách nhiệm, năm 1954, toà án quân sự đã xử tước quyền tự do của ông ta 12 năm".
Tiện đây cũng nói luôn là, vì đã có công thực hiện kế hoạch xoá sổ Trôtxki, Lêôrút Aitingcung được tặng thưởng huân chương Lênin. Maicađen đã bị toà án tối cao Mêhicô xử 20 năm tù. Anh ta đã kể một cách tường tận từng hành động khi đột nhập vào nơi ở của Trôtxki: Người nữ thư ký được Trôxki ưa chuộng vì cô đã phát huy được vai trò rất tốt của mình, và theo đề nghị của cô, Lép Đaviđôvích Trôtxki có lúc phải dịch một số tài liệu có liên quan đến Đệ tứ quốc tế. Còn Maicađen giả làm người giao nhận tài liệu, những người cảnh vệ coi anh ta là người của Trôtxki do vậy đã để anh ta tự do đi lại trong nhà.
Trong ngục, Maicađen cảm thấy cuộc sống rất thoải mái, anh ta được ở một căn phòng riêng rộng rãi, có đầy đủ thiết bị, thậm chí còn có cả ti vi, vợ anh ta được vào thăm mỗi tuần 2 lần. Cục cảnh sát còn cho biết, ở bên ngoài có một số người còn chuẩn bị cho anh ta vượt ngục. Nhưng khi anh ta biết được hành động này, anh kiên quyết từ chối vượt ngục. Sau khi Stalin chết, người ta thấy không còn ai nhắc đến đề nghị vượt ngục nữa. Người tù này rất mãn nguyện khi để ý đến điểm này, hơn thế lại luôn tỏ thái độ rất cẩn thận, tự cảm thấy là người được may mắn, không thể loại trừ một trường hợp là: Kẻ giết người mà còn sống thì kẻ chủ mưu luôn không yên tâm. Họ chuẩn bị cho Maicađen vượt ngục, rồi nhân đó khử luôn.
Sau khi hết hạn tù, Maicađen đã được tự do. Theo lời của người anh em của anh ta, thì năm 1961 trong tình hình không làm rùm beng, không tặng anh ta danh hiệu anh hùng của Liên Xô, nhưng cấp cho anh ta một căn hộ không lớn ở Sôcôn - Mátxcơva. Ngoài ra, mỗi tháng anh ta còn được cung cấp 400 rúp để dưỡng lão, còn được quyền đi nghỉ mát ở biệt thự Marahuôpca. Vì thế mọi người hầu như đã quên anh ta. Ở Mátxcơva, cuộc sống của anh ta tương đối khó khăn. Hàng ngày có thể thấy anh ta xếp hàng dài để mua khoai tây và chen chúc nhau trên tuyến ô tô buýt - bất kể là bản thân anh ta, hay người vợ anh ta là một phụ nữ Inđiêng của Mêhicô không biết nói tiếng Nga. Tất cả mọi thứ đó làm cho anh ta đau khổ: Xếp hàng dài để mua hàng hoá mà vẫn luôn thiếu. Anh luôn bị dày vò, cuối cùng đã quyết tâm đi Cu Ba. Năm 1978, anh đã chết tại Cu Ba. Ngày nay trên nghĩa trang công cộng Mátxcơva Cônsôvô, anh nằm tại đây, trên bia mộ của anh có viết chữ: "Rôphét Ramôn Ivanôvích anh hùng Liên Xô". Anh được chôn ở đây, nhưng vẫn dùng tên của người khác.