Bị Taeko gây tò mò, họ thấy khó lòng từ chối. Cuối cùng vào mùa xuân, đúng ra là một tối se lạnh tháng Ba, họ đến thăm nhà Kyrilenko. Cả gia đình được mời, nhưng ngại về trễ nên mọi người để Etsuko ở nhà cho Yukiko trông nom. Sachiko và Teinosuke đi cùng Taeko. Từ nhà ga đi một đoạn chừng bốn trăm mét, các dinh thự đã nhường chỗ cho ruộng lúa và sau những cánh đồng là ngọn đồi rợp bóng thông. Căn nhà của gia đình Kyrilenko nằm khiêm tốn hơn cả trong một xóm nhỏ nhưng sạch sẽ và xinh xắn, y như trong cổ tích. Katarina dẫn họ vào phòng trong cùng ở tầng một. Bếp lò bằng gang nằm giữa trung tâm là nơi cả bốn người ngồi - người trên sofa, người trên ghế lười, người trên ghế gỗ, không chú ý là kiểu gì cũng quẹt tay vào bếp lò hoặc ống khói, hay vô tình đánh đổ cái gì đó trên bàn. Hình như các phòng ngủ đều bố trí trên lầu. Mọi người đoán rằng bên cạnh hai phòng ở tầng trệt chắc phải có gian bếp đâu đó đằng sau. Phòng kế bên, nhìn qua cửa thì có vẻ chẳng nhỉnh hơn phòng này. Teinosuke lo không biết có đủ chỗ cho sáu con người cùng ngồi xuống dùng bữa tối hay không. Nhưng lạ hơn nữa là chỉ có Katarina ngồi với họ. Người em trai và “bà cụ” Taeko kể chẳng thấy đâu. Người nhà Makioka biết rằng đại để người ngoại quốc ăn tối trễ hơn người Nhật, nhưng họ lại lỡ không hỏi chính xác mấy giờ. Họ đến sớm chăng. Nhưng ngoài trời đã tối rồi mà trong nhà vẫn yên lặng như tờ, chẳng thấy rục rịch sửa soạn nấu bữa tối.
“Đây. Con búp bê đầu tiên của tôi.” Katarina cầm con búp bê trong tư thế đang múa từ ngăn dưới cùng của một cái tủ hình tam giác.
“Chính tay cô làm đó hả?”
“Phải. Nhưng có nhiều chỗ vụng. Taeko sửa chữa rồi.”
“Nhìn cái đại bi kìa.” Taeko bảo. Chiếc obi bằng vải tối màu trang trí hình những quân cờ Nhật được buộc sao cho hai đầu thả xuống. Chắc chắn Katarina đã dựa trên kiến thức của em trai cô về Nhật Bản mà vẽ nên họa tiết này.
“Em không dạy Katarina cái đó đâu. Tự cô ấy thiết kế, và tự tay vẽ nữa đấy.”
“Nhìn này.” Katarina lấy quyển album lưu những tấm ảnh thời cô còn ở Thượng Hải. “Đây, chồng tôi. Đây, Con gái tôi.”
“Xinh quả. Con bẻ giống mẹ như đúc.”
“Chị thấy thế à?”
“Thật mà. Cô có bao giờ cảm thấy tủi thân cho con bé không?”
“Nó ở Anh. Tôi không được gặp nó. Có thế thôi.”
“Cô có biết con bé ở vùng nào nước Anh không? Nếu sang đó cô có thể gặp con gái chứ?”
“Không biết nữa. Nhưng tôi muốn gặp nó. Có lẽ tôi sẽ đi gặp nó.” Giọng điệu của Katarina không chút ủy mị. Xem ra cô khá triết lý.
Sachiko và Teinosuke đã nghe kiến bò bụng một lúc rồi. Họ liếc đồng hồ rồi lại nhìn nhau vẻ lừng khừng.
“Em cô thì sao? Tối nay em ấy ra ngoài à?” Teinosuke chớp lấy khoảng lặng trong cuộc đối thoại.
“Anh tôi, về muộn luôn luôn, hàng đêm.” “Còn mẹ cô?
“Mẹ đi mua sắm ở Kobe.”
“Vậy à.”
Rất có thể là bà cụ đi mua đồ ăn cho bữa tối, nhưng khi chiếc đồng hồ treo tường điểm 7 giờ thì các vị khách bắt đầu thấy dấu hiện không ổn. Taeko - người chịu trách nhiệm đưa cả nhà đến đây, đã lộ liễu nhòm thẳng vào phòng ăn. Katarina không rõ biết ý hay chưa nhưng cô cứ làm thinh. Thỉnh thoảng cô đứng dậy bỏ thêm than vào lò, lò quá nhỏ nên dường như cứ phải tiếp than liên tục. Các vị khách buộc lòng kiếm chuyện làm quà vì sự im lặng chỉ tổ khiến họ thêm đói, nhưng khi đã cạn chủ đề, họ chỉ còn biết nghe tiếng lửa. Một con chó lai, xem ra có nhiều tính trạng của giống Pointer, đẩy cửa vào, nó chọn một chỗ ấm áp giữa những đôi chân người mà khoan khoái nằm xuống và đặt mõm trên hai chân trước.
"Boris," Katarina gọi.
Con chó đảo mắt nhìn cô.
“Boris,” Teinosuke bảo, vì chừng anh muốn có người nói chuyện cùng. Anh vuốt ve cái lưng cong của con chó, và nửa giờ nữa trôi qua.
“Katarina,” chợt Teinosuke bảo. “Chúng tôi đã lầm lẫn gì chăng?”
“Sao cơ?”
“Út, mình có lộn ngày không ta?” Anh ta nói theo phương ngữ Osaka mà Katarina không hiểu được. “Nếu vậy chắc cổ đang bị quê. Có lẽ nên chào Cổ đi.”
“Sao lộn được? Này Katarina.”
“Gì vậy?”
“Chị hỏi cổ đi chị Sachiko. Em chẳng biết phải hỏi sao.”
“Giờ thì vốn tiếng Pháp của em chắc là có đất dụng võ rồi đây.” Teinosuke nói.
“Katarina có nói tiếng Pháp không hả Út?”
“Em nghĩ là không. Nhưng mà cô ấy biết tiếng Anh.”
“Katarina, I... I am...” Teinosuke bắt đầu ấp úng bằng tiếng Anh. “I am afraid ... you were not expecting us tonight 6 ."
“Why not?” Katarina ngạc nhiên nhìn anh. “We invited you for tonight, and ace aoere goaiting for you. 7 ” Tiếng anh của cô trôi chảy mặc dù nghe giọng có chút căng thẳng nhất định.
Khi đồng hồ điểm 8 giờ, Katarina rời khỏi phòng. Họ nghe tiếng lanh canh trong bếp và một lúc sau Katarina đã xếp bát đĩa lên trên chiếc bàn ở phòng bên cạnh, cô mời khách vào an tọa. Phải ứng đầu tiên của nhà Makioka khi trông thấy mấy món khai vị (mà không biết Katarina sửa soạn lúc nào?) - cá hồi hun khói, cá cơm muối, cá mòi ngâm dầu, giăm bông, phô mai, bánh quy, bánh kẹp thịt và đủ loại bánh mì - là nhẹ cả người. Cả ba đều đói ngấu và ăn với tốc độ nhanh nhất trong chừng mực lịch sự. Có điều chỉ một lúc sau, Katarina vẫn mời lấy mời để nhưng họ đã lẳng lặng ném mấy miếng xuống dưới gầm bàn cho con Boris. Trong khi đó, Katarina đương bận bịu pha trà và châm rượu.
Cửa trước đóng sầm lại, và con Boris đi ra sảnh.
“Hình như bà cụ về rồi.” Taeko thì thầm.
“Bà cụ” đã biến mất khỏi hành lang và vào bếp với năm, sáu gói đồ nhỏ kẹp trong tay. Em trai Katarina cũng vào phòng, theo sau là một người đàn ông trạc ngũ tuần.
“Chào bác, tụi con lỡ ăn rồi.” Teinosuke bảo.
“Ồ vâng, cứ tự nhiên.” Kyrilenko xoa hai bàn tay vào nhau. So với dân ngoại quốc, anh khá nhỏ người và mảnh dẻ, trên khuôn mặt thon dài, hai má đỏ hây hây vì gió lạnh đầu xuân làm liên tưởng đến đôi má của kép tuồng Kabuki. Anh nói vài lời tiếng Nga với Katarina. Teinosuke và mấy người kia chỉ nghe lõm bõm “Mamochka, mamochka”,họ đoán đó là từ giản lược để gọi mẹ một cách trìu mến.
“Tôi gặp mẹ ở Kobe và hai mẹ con cùng về với nhau luôn. Còn đây là bạn của tôi, Vronsky.” Anh vỗ vai người đàn ông. “Tôi tin là Taeko đã biết anh ấy rồi.”
“Chúng tôi đã gặp nhau. Đây là anh rể tôi, chị tôi.”
“Vronsky,” Teinosuke thích thú. “Có một nhân vật tên như thế trong Anna Karenina."
“Anh thật là hiểu biết. Anh đọc cả Tolstoy ạ?”
“Người Nhật ai cũng đọc Tolstoy và Dostoievsky” Kyrilenko bảo.
"Em quen biết Vronsky như thế nào?” Sachiko hỏi.
“Ổng sống ở một phòng trọ cách không xa xưởng may của em. Ông thương con nít dễ sợ.” Taeko nói theo phương ngữ Osaka. “Ai trong xóm cũng biết ông Nga cưng con nít. Họ gọi ông là ông Nga cưng con nít còn nhiều hơn cả gọi tên Vronsky ấy chứ.”
“Ổng kết hôn chưa vậy?”
“Chưa... sự thật là có vẻ như ổng lận đận tình duyên”
Vronsky có vẻ dịu dàng, hơi yếu đuối. Để ý sẽ thấy bản thân ông ta cũng có chút ngây thơ. Khi lắng nghe người khác nói về mình, đuôi mắt ông nheo lại như cười - đôi mắt thật buồn. Ông cao lớn hơn Kyrilenko nhưng không hiểu sao lại giống một người Nhật hơn với khung xương hẹp, làn da sạm màu vì bêu nắng, mái tóc dày điểm bạc và đôi mắt đen. Mọi người tự hỏi không biết trước đây ông có từng làm thủy thủ.
“Cô không mang Etsuko theo à?” Kyrilenko hỏi.
“Con bé phải làm bài tập ạ.”
“Tiếc quá. Tôi đã lỡ khoe với Vronsky là tối nay tôi sẽ cho anh ấy gặp một cô bé rất xinh.”
“Phải chi chúng tôi biết trước.”
“Bà cụ” bước vào chào họ.
“Các cô cậu đến, quý hóa quá. Em gái Taeko, bé gái, sao không đến?”
Âm điệu của bà giống y hệt như Taeko nhại. Taeko nhìn lảng đi ra bộ thản nhiên, chỉ tổ làm khó người nhà đang bấm bụng cười. “Bà cụ” - họ gọi bà ấy như vậy nhưng bà chẳng hề có dáng vẻ phấp pháp của người ngoại quốc khi bước sang tuổi già. Dáng bà đứng thẳng, thon gọn, nhất là nhìn từ phía sau, đôi chân mảnh mai săn chắc xỏ giày cao lênh khênh; bà đi những bước vững vàng, nhanh nhẹn như hươu, gót nhọn chạm xuống nền nhà đánh “cạch”, có thể nói là hơi táo bạo - chẳng khó hình dung cảnh bà cụ lả lướt vô tư trên sân trượt băng. Khi cười, họ để ý răng bà cụ cái còn cái mất. Da thịt quanh hàm và cổ đã xệ xuống, khuôn mặt bà nhăn nheo như lụa crepe, nhưng làn da thì trắng muốt, nhìn xa không rõ nếp nhăn khéo còn ngỡ bà trẻ hơn tuổi thật đến hai chục tuổi.
“Bà cụ” đã dọn bàn, bày biện những món đồ ăn bà mang về: hàu, trứng cá muối, dưa chua, thịt lợn, thịt gà, xúc xích gan, một lần nữa tất cả các loại bánh mì. Tiệc rượu bắt đầu: vodka, bia được bưng ra và cả rượu sake nóng đổ vào các ly thủy tinh thay vì loại chén hạt mít thông dụng. Trong đám người Nga, “bà cụ” và Katarina xem chừng ưng rượu sake hơn. Đúng như Teinosuke lo ngại, không có đủ chỗ ngồi cho tất cả mọi người. Katarina đứng dựa vào lò sưởi, còn “bà cụ” khi rảnh tay không phải bưng thêm đồ ăn ra thì cứ tự nhiên ăn uống ở phía sau. Vì không có đủ dao nĩa nên có lúc Katarina phải dùng tay bốc. Mặt cô đỏ lưng khi bị một trong các vị khách bắt quả tang. Mọi người phải vờ như không để ý.
“Né mấy con hàu ra anh ạ” Sachiko thì thầm với chồng. Mấy con hàu có vẻ thuộc loại tầm phào mua ngoài một chợ hải sản gần đó thay vì hàu bắt ngoài khơi. Những người Nga ăn ngấu nghiến, về điểm ấy họ ít ra không kén chọn như các vị khách Nhật Bản.
Mấy vị khách Nhật cẩn thận dấm dúi ném đồ ăn trên bàn tiệc cho Con Boris, có lẽ hơi hào phóng thái quá.
Teinosuke trộn rượu với nhau, càng lúc nói càng lớn giọng."Ô cái gì kia?” Anh ta chỉ vào bức tranh đóng khung bên cạnh tranh Sa Hoàng.
“Đấy là cung điện Tsarskoe Selo, gần Petrograd.” Kyrilenko nói. Họ không chịu gọi thành phố ấy là “Leningrad.”
“Là cung điện Tsarskoe Selo danh bất hư truyền đấy à.”
“Nhà chúng tôi, rất gần cung điện Tsarskoe Selo. Sa Hoàng, ngựa,ra khỏi cung. Thấy sao hả cô cậu? Tôi thấy Sa Hoàng mỗi ngày. Hình như nghe giọng, nghe thấy nói.”
“Mamochka,” Kyrilenko bảo. Sau khi bà cụ giải thích bằng tiếng Nga, anh phiên dịch lại ra tiếng Nhật. “Chả là mẹ tôi muốn bảo rằng, tuy không nghe thấy tiếng của Sa Hoàng nhưng xe ngựa của ngài ở gần lắm, cứ tưởng như là nghe được ấy. Ngôi nhà của chúng tôi gần như sát vách cung điện. Dĩ nhiên là tôi gần như không nhớ gì cả.”
“Thế còn Katarina?”
“Tôi còn chưa đi học, nên chẳng nhớ gì hết.”
“Sao lại có cả ảnh của Nhật Hoàng và Hoàng Hậu ở phòng bên kia vậy?”
Vẻ mặt của bà cụ đột nhiên rất nghiêm trang. “Phải chứ. Chúng tôi, người Nga Trắng, sống ở đây. Nhờ họ.”
“Mọi người Nga phe Bạch Vệ đều cảm nhận như vậy. Nhật Bản sẽ kiên trì chống Cộng đến cùng.” Sau khi ngừng một lúc, Kyrilenko nói thêm: “Cô nghĩ ở Trung Quốc tình hình sẽ thế nào? Các anh chị nghĩ phe Cộng sản có thắng không?”
“Tôi chẳng biết gì mấy về chính trị đâu. Nhưng nếu quan hệ Nhật Bản và Trung Quốc êm đẹp thì tốt.”
“Các vị, các vị nghĩ thế nào về Tưởng Giới Thạch?” Vronsky nãy giờ ngồi im với cái ly không trong tay. “Với lại, tháng Mười hai năm ngoái ở Tây An có vụ gì ấy nhỉ? Tưởng Giới Thạch bị Trương Học Lương bắt cóc. Rồi họ Tưởng được giải cứu. Tại sao vậy?”
“Sự tình hẳn có nhiều uẩn khúc hơn những gì ta đọc trên báo.”
Teinosuke quan tâm đáng kể đến chuyện thời sự quốc tế và ít ra cũng cập nhật đầy đủ những gì đăng trên báo. Nhưng anh chỉ là người quan sát thụ động không hơn không kém, vả lại thời buổi này tốt hơn hết là không ăn nói bừa bãi kẻo chuốc họa vào thân. Nhất là với người ngoại quốc, động cơ ý đồ của họ đều bí ẩn với mình, nên giữ mồm giữ miệng. Song với những con người phải chịu cảnh lưu vong biệt xứ thế này, thì chưa một thời khắc nào họ quên chuyện quốc gia đại sự. Đó chính là cuộc đời của họ. Mấy người Nga tranh luận với nhau một lúc. Vronsky xem ra uyên bác hơn cả, những người Nga còn lại đều lắng nghe khi ông giảng giải chi tiết vấn đề nào đó. Họ cố gắng dùng tiếng Nhật nhiều nhất có thể, nhưng khi chủ đề thảo luận trở nên phức tạp thì Vronsky có xu hướng chuyển sang tiếng Nga. Thỉnh thoảng Kyrilenko làm phiên dịch cho Teinosuke và mấy người phụ nữ. “Bà cụ tranh biện đầu ra đấy, không phải dạng chịu ngồi yên nghe đàn ông lí lẽ. Về luận điểm thì bà rất vững nhưng mỗi tội cãi nhau hăng lên là tiếng Nhật của bà không đâu vào đâu, bên dùng tiếng Nga lẫn bên nói tiếng Nhật đều chịu không biết bà nói gì. “ Mamochka nói tiếng Nga đi, thỉnh thoảng Kyrilenko chêm vào.
Bấy giờ không rõ ất giáp làm sao mà cuộc tranh luận trở thành màn đấu khẩu giữa Katarina và “bà cụ”. Bà cụ thì cái gì của Anh quốc cũng công kích không chừa - tính tình người Anh, chính sách của nước Anh - còn Katarina thì hăng hái chống đỡ. Cô nói mình sinh ra ở Nga, nhưng hồi lưu lạc đến Thượng Hải cô đã sống nhờ sự hào phóng của người Anh. Cô được người Anh dạy dỗ mà không phải tốn kém xu nào, cũng nhờ người Anh mà được học nghề y tá. Một đất nước như vậy thì có gì xấu cơ chứ? Nhưng “bà cụ bảo Katarina trẻ người non dạ chẳng hiểu gì. Chẳng mấy chốc hai mẹ con đã nhìn nhau hằm hằm, Kyrilenko và Vronsky phải can thiệp để ngăn chặn một trận cãi nhau to.
“Đến là nan giải với Mamochka và chị Katarina. Lúc nào cũng cãi nhau về nước Anh.” Kyrilenko nói.
Sau khi chơi bài một lúc ở phòng còn lại, mọi người lại được gọi ra phòng khách. Khách Nhật không còn bụng cho bất kể thứ sơn hào hải vị gì hết, và kết quả là họ chỉ chăm chăm vỗ béo con chó Boris. Tuy nhiên Teinosuke vẫn còn chè chén được với Vronsky và Kyrilenko đến khi về.
“Cẩn thận” Sachiko nói trong lúc mọi người băng qua đồng lúa về nhà, bấy giờ đã quá 11 giờ đêm. “Anh ngà ngà rồi đấy.”
“Gió thổi dễ chịu thật.”
“Quả là không hiểu nổi. Có mỗi Katarina ở nhà, đồ ăn đồ uống chẳng có, em thì càng lúc càng đói cồn cào.”
“Thì lúc sau cô ấy đem đồ ăn ra anh đã ăn bằng cả hai tay đấy còn gì . Mà này, theo em thì người Nga họ ăn như hùm thế là do đâu? Anh uống kịp với họ, nhưng ăn thì không lại.”
“Trông bà cụ thật là phấn chấn lúc tiếp nhà mình. Căn nhà nhỏ xíu như vậy mà họ vẫn thích đãi khách.”
“Chắc tại họ cô đơn. Thành thử họ muốn làm bạn với người Nhật.”
“Cái ông Vonsky ấy.” Taeko nói từ bóng tối cách họ khoảng một, hai bước chân. “Thật là đáng buồn. Hình như hồi trẻ ông ấy có một mối tình, nhưng hai người li biệt vào thời điểm Cách mạng nổ ra. Mấy năm sau ông ấy dấn thân lặn lội qua Úc vì nghe tin người đàn bà đang ở đấy. Tìm được người, nhưng bà ta mất ngay sau đó. Và thế là Vronsky quyết định ở vậy.”
“Trông ông ấy quả là rất khắc khổ.”
“Hồi ở Úc ông ấy vất vả khủng khiếp. Có thời gian Kronsky còn phải đi làm công nhân khai mỏ. Sau đó ông ấy kinh doanh, cũng kiếm được ít tiền, bây giờ nghe nói cũng được năm trăm ngàn yên. Em đoán là em trai Katarina có vay mượn của ông ấy.”
“Mùi thơm nhỉ,” Sachiko nói. Họ đang đi xuống một con đường có hàng rào hai bên. “Có hoa đinh hương nở đâu đó quanh đây.”
“Một tháng nữa là anh đào nở rồi. Em háo hức quá.” “Anh háo hức cũng!” Teinosuke nói, bắt chước kiểu của cụ".
