"Ngài Tổng thống" là sự sáng tạo của nhà văn tiểu thuyết Asturias Guatemala, là một trong những tiểu thuyết quan trọng của Asturias. Cuốn sách năm 1898 ~ 1920 của chọn quản Estrada Cabrera như một nguyên mẫu, với một phim hoạt hình theo phong cách cường điệu một mùa nhựa thô tục, kỳ lạ khung, xảo quyệt, tàn ác bạo chúa hình ảnh, trong khi mô tả trong Người dân ở đây ly hợp chiếm ưu thế, trong đó sự thiếu hiểu biết rộng rãi, nghèo đói, đau khổ, bầu không khí khủng khiếp. Dựa trên nghiên cứu này cho thấy thực tế sâu sắc về các vấn đề xã hội hơn so với phạm vi bảo hiểm rộng điển hình của nghệ thuật, trong việc giảm gần nửa thế kỷ sau khi công bố mặc ngày hôm nay, công tác này vẫn còn nhận ra rằng không có thiếu ý nghĩa xã hội quan trọng.

"Ngài Tổng thống", với Ust Lal 彼特里 các "đám tang của nhà độc tài", Gabriel Garcia Marquez của "Phụ huynh của suy giảm", Jose Luis Garcia Sanchez " Tyrant Banderas 'đồng gọi là "chống độc tài bốn tiểu thuyết Mỹ Latinh." Miguel Angel Asturias, 1967 người chiến thắng của giải Nobel Văn học.

***

Văn học Mỹ Latin được giới thiệu ở miền Bắc Việt Nam trước hết bởi tính chất cách mạng (xã hội) của nó. Đó là thơ văn từ nền văn học Cuba: Thơ An-giê-ri – Quy-ba (nhiều dịch giả, NXB Văn học, 1960; về sau, riêng tác giả Nicolas Guillén còn được Xuân Diệu tuyển dịch một tập: Thơ Nicôla Ghiden, NXB Văn học, 1981), tiểu thuyết Béc-ti-li-ôn 166 [Bertillion 166], Giải nhất về tiểu thuyết do cơ quan trao đổi văn hoá giữa các nước châu Mỹ Latin, của José Soler Puig (Đức Ngọc dịch, NXB Văn học, 1962), kịch Đồng mía, Giải nhất văn học Cuba, của Paco Alfonso (Trần Công Tá dịch, NXB Văn học, 1965), truyện ngắn nhiều tác giả: Truyện ngắn Cuba (Lê Xuân Vũ dịch, NXB Văn học, 1964), về sau, còn hai tuyển tập truyện ngắn Cuba khác cũng được tuyển dịch: Giờ thì em không còn sợ nữa (nhiều người dịch, NXB Văn học, 1980) và Mặt đất và bầu trời (nhiều người dịch, NXB Lao động, 1984). Ngoài nền văn học dân tộc Cuba, thời gian này còn xuất hiện tác phẩm của các tác giả Mỹ Latin khác. Từ nền văn học Chile, thơ của Pablo Neruda (Thơ Pabơlô Nêruđa, Đào Xuân Quý dịch, NXB Văn học, 1961). Từ nền văn học Brazil, tiểu thuyết Những con đường đói khát của Amado (Huy Phương dịch, NXB Văn hóa, 1960). Từ nền văn học Guatemala, tiểu thuyết Ngài tổng thống của Asturias (Đặng Thế Bính, Vũ Cận dịch, NXB Văn học, 1964). Và, từ nền văn học Venezuela, tiểu thuyết Năm người im lặng của Miguel Otero Silva (Vũ Chính dịch, NXB Văn học, 1968)...

***

MIGUEL ANGEL ASTURIAS (19/10/1899 – 09/06/1974)

Giải Nobel Văn chương 1967

Miguel Angel Asturias là nhà thơ, nhà văn, nhà viết kịch người Guatemala gốc Indian Bắc Mỹ, học luật tại Đại học Guatemala, dân tộc học và thần học ở Sorbon, làm báo và dạy học, sớm tiếp xúc với các đại diện của phong trào siêu thực; năm 1929 công bố tập thơ trữ tình đầu tiên Ánh sao, năm 1933 viết Ngài Tổng thống, một tác phẩm u ám về chế độ độc tài ở Châu Mỹ Latinh. Trong những năm tình hình chính trị ở Guatemala tương đối dễ thở, M. Asturias vào ngành ngoại giao, làm tham tán Đại sứ ở Mexico, Argentina, đại sứ ở Salvador… Năm 1946, ông xuất bản cuốn Những người Maya được coi là tác phẩm lớn nhất của ông. Năm 1956, tổng thống than Hoa Kỳ lên nắm quyền đã tước quyền công dân của M. Astuiras và buộc ông phải di tản sang Buenos Aires, sau đó sang châu Âu. Ông vẫn tiếp tục hoạt động báo chí và sáng tác văn học. Năm 1966 lại xảy ra đảo chính ở Guatemala, bạn của M. Asturias trở thành Tổng thống, ông được chỉ định làm Đại sứ ở Pháp. Cùng năm này M. Asturias được trao tặng giải thưởng Lenin “Vì hoà bình giữa các dân tộc”, và năm sau ông được trao giải Nobel vì những tác phẩm xuất sắc bám rễ sâu xa vào những truyền thống văn hoá và huyền thoại của dân tộc Maya và thổ dân Mỹ Latinh. Asturias được coi là người mở đầu chủ nghĩa hiện thực huyền ảo Mỹ Latinh. Năm 1970, trong bối cảnh chế độ chính trị bắt đầu siết chặt lại, M. Asturias từ chức Đại sứ và tập trung thời gian, sức lực cho các hoạt động văn học cho đến cuối đời.

Tác phẩm của M. Asturias đến với độc giả miền Bắc Việt Nam từ trước khi ông đoạt giải Nobel. Tiểu thuyết Ngài Tổng thống được các dịch giả Đặng Thế Bính và Vũ Cận chuyển ngữ, nxb Văn học xuất bản năm 1964. Ở Miền Nam, tạp chí VĂN số 109 ngày 01/07/1968 dành riêng để viết về M. Asturias và đăng các tác phẩm của ông; năm 1969, nxb Phù Sa (Sài Gòn) xuất bản tiểu thuyết Ngài Tổng thống qua bản dịch của Tâm Linh.

Sau 1975, tác phẩm Mắt những người đã khuất (2 tập) của ông được nxb Văn học ấn hành năm 1986 qua bản dịch của Nguyễn Vĩnh. Ngoài ra một số truyện ngắn của ông cũng được dịch và đăng rải rác trong các tuyển tập và tạp chí Văn học nước ngoài.