Tôi bỏ cuộc chỉ sau năm giờ học bay. Căn nhà chúng tôi ở bị cháy, đồng nghĩa với bao nhiêu vấn đề, áp lực khiến những niềm vui do bay lượn không còn chỗ đứng trong kế hoạch. Dành thời gian một mình học bay cùng người hướng dẫn thay vì dành thời gian cho gia đình - đột nhiên tôi thấy sao mà ích kỷ. Vậy nên tôi quay trở về với cuộc sống mẫn cán bên con dao PM40 vào ban ngày và công việc nhà vào ban đêm: nấu ăn, viết báo cáo pháp y, gọi điện cho nhà thầu. Bị quăng phịch xuống mặt đất.
Cũng không hẳn cuộc sống tẻ ngắt. Tôi rất thích tính đa dạng trong công việc của mình – tuần này tôi gặp ca tự tử bằng súng lục, ngộ độc khí CO, tai nạn đuối nước, giết người bằng dao, hít ma túy quá liều và rất nhiều cái chết tự nhiên. Mỗi vụ có sự quyến rũ riêng, miễn tôi có thể tự miễn nhiễm khỏi gánh nặng cảm xúc từ mỗi vụ, đúng hơn là từ phía người thân của họ. Chích ma túy quá liều thời đó vẫn được coi là hiếm, đặc biệt khi nạn nhân chết mà ống chích vẫn còn cắm trên cánh tay, chắc chắn sẽ thú vị với đồng nghiệp muốn xem (trong khi ngày nay những ca như vậy đã trở nên quá quen thuộc). Khả năng rất cao người vừa qua đời, người chơi ma túy đường tĩnh mạch, dương tính với HIV, những cái chết liên quan đến ma túy thôi thúc việc phải có các cảnh báo an toàn. HIV-AIDS vẫn còn quá mới mẻ, không được giải thích rõ ràng và trở nên đáng sợ. Vào thời điểm đó khi kiến thức về sự lây nhiễm của nó vẫn còn hạn chế, nỗi sợ hãi luôn chập chờn nơi hành lang bệnh viện.
Iain West đã trở thành chuyên gia giỏi nhất về đạn đạo và bom của Anh, cũng có thể là cả thế giới: sự nghiệp của ông ấy đạt đỉnh nhờ những vụ án liên quan tới Quân đội Cộng hòa Ireland, những vụ luôn giật tít trang nhất. Tôi thật sự rất yêu thích tính đa dạng trong công việc của mình nhưng nhiều đồng nghiệp cũng úp mở rằng tôi nên tìm cho mình một lĩnh vực chuyên sâu. Là gì bây giờ?
Những ca tử vong do sốc ma túy là xu hướng đang lên, những ca tử vong do hít hơi xăng cũng vậy nhưng lại thiên về chuyên môn của các nhà độc học hơn là pháp y.
Tử vong sơ sinh? Không, cảm ơn. Tôi cảm thấy hầu như không bác sĩ pháp y nào thích làm việc với những ca phức tạp luân lý và nặng tình cảm như vậy, mặc dù mảng này cũng đang trên đà được chú ý về độ phức tạp và tầm quan trọng của nó trong những năm tiếp theo.
Sự tò mò mong muốn tìm hiểu đưa đẩy tôi đến với những vụ liên quan tới dao, một phương thức giết người tôi cho rằng cổ xưa như chính sự có mặt của nhân loại và sẽ còn hiện hữu đến khi loài người vẫn tồn tại trên mặt đất. Một điều rất đáng để tâm là trong các vụ tấn công bằng dao, đó thường là vũ khí được phụ nữ lựa chọn. Con dao nằm trong ngăn kéo mọi gian bếp, vậy là một vụ giết người chỉ chờ được thành hình. Dễ sử dụng, không cần kiến thức chuyên sâu hoặc đào tạo, thậm chí không cần cả lực mạnh. Tất cả việc cần làm là khả năng đến gần nạn nhân. Nhưng không phải tính “đường phổ” hay phạm vi trong gia đình của nó hấp dẫn tôi mà là đường đi của mũi dao, thứ tôi cảm thấy có thể từ đó tái phục dựng những sự kiện quanh vụ giết người. Mặc dù dần dần tôi bắt mình quen với sự thật rằng, hậu Simpson, giới cảnh sát không thấy việc phục dựng vụ án có thể mang lại bằng chứng, luật sư cũng ngày càng có ít thời gian ngồi nghe chúng. Dẫu vậy tôi vẫn không thể bỏ quên lý do chính khiến tôi trở thành bác sĩ pháp y: giải cho kỳ được những câu đố từ cái chết.
Tôi không nghĩ mình quyết định trở thành chuyên gia về dao. Nó tìm đến tôi. Điều này được đánh dấu vào một buổi sáng Chủ nhật nắng chan hòa, tôi có lệnh triệu tập đến hiện trường, khi nhìn lên bầu trời, tôi chỉ ước mình được bay trên đó. Căn nhà cháy của chúng tôi đã được sửa sang và bán xong, chúng tôi đã qua hết giai đoạn lộn xộn lúc chuyển nhà, nhà mới coi như dần ổn... nhưng tôi biết bớt thời gian dành cho gia đình và công việc để đi học bay vẫn là điều không tưởng.
Những chiếc lá chuyển mình báo hiệu tiết trời sang thu khi tôi trên đường đến hiện trường một căn nhà, nơi người ta vừa phát hiện xác một người đàn ông lớn tuổi bị cắt cổ. Tôi đến nơi, gặp một hàng dài xe cảnh sát đang đỗ bên vệ đường, một viên cảnh sát trẻ cố xua đám hàng xóm nhiều chuyện.
Người đàn ông lớn tuổi đó sống trong nhà xã hội được xây trên nền đất biệt lập, cấu trúc nhà bền vững từ gạch nung đen và đỏ. Mấy người hàng xóm im bặt khi tôi đến gần. Họ lắng nghe tôi giới thiệu danh tính với viên cảnh sát, ngay sau khi viên cảnh sát nhấc dải băng hiện trường lên, họ “bật đài” lại gần như cùng lúc. Tôi nhìn qua góc mắt, thấy một người phụ nữ ngồi trong xe cảnh sát, đầu vùi vào hai bàn tay.
“Tôi là chuyên viên hiện trường, cảm ơn anh đã có mặt nhanh như vậy.” Một người đàn ông to lớn, khuôn mặt đỏ hồng chào tôi ở bậc thềm. Tôi đoán, cũng giống rất nhiều chuyên viên hiện trường vào thời đó, ông ấy là một cựu cảnh sát. Các nhân viên hiện trường vẫn đang tất bật với những túi chứa bằng chứng, tôi thấy có mặt một vài thanh tra. Nhiếp ảnh gia hiện trường cũng vừa đến.
“Con gái nạn nhân đó.” Chuyên viên hiện trường thầm thì, tay chỉ xe cảnh sát có người phụ nữ ngồi bên trong. “Gọi điện không ai bắt máy, hớt hải chạy sang thì...”
Trong căn bếp gần cửa hậu, hai bàn chân duỗi ra hướng về phía phòng khách, tôi thấy xác một người đàn ông lớn tuổi.
“Ông Joseph Garland. 82 tuổi.” Chuyên viên hiện trường thầm thì vào tai tôi.
Ông Garland nằm nghiêng bên phải, quần áo loang máu, nền nhà phía dưới thi thể ông ấy, tấm thảm chân, những ngăn tủ bếp và tường bếp cũng đầy vết máu. Ông ấy mặc pyjama và áo khoác vải tuýt. Hai bàn tay dính đầy máu, đôi chân trần. Cạnh cửa hậu mở toang là đôi ủng cao su bê bết máu.
Tôi nghe được tiếng trò chuyện của hai thanh tra sau lưng mình.
“Vậy là bọn chúng đập cửa hoặc ông ấy đã nhìn thấy chúng ở vườn sau. Ông ấy mặc vội áo khoác, xỏ giày, đi ra ngoài và... chúng đâm ông ấy nhưng ông ấy đã kịp quay vào trong nhà, rất có thể còn cố gắng tới chỗ điện thoại...”
Tôi nhìn ông Garland lần nữa. Những vết máu văng trông không bình thường. Áo khoác và pyjama của ông ấy đầy máu ở mặt trước. Khó hiểu là máu loang xuống phần bắp chân trước. Rồi không còn dấu vết gì nữa, rồi lại có dấu máu ở gót chân. Đôi ủng cao su của ông ấy dính máu phía ngoài và mép trên mặt trong.
Rõ ràng ông ấy đã mang đôi ủng đó trong và sau khi bị thương, chỉ cởi ra khi bước vào nhà. Đôi ủng nằm ngay ngắn ở nơi chắc hẳn là vị trí thường trực của chúng mỗi ngày. Người đi chúng hẳn có thói quen mang và tháo theo cùng một cách thức.
“Tôi cá bà vợ ông ấy từng càm ràm về việc ông ấy lôi bùn vào bếp” Tôi nói vu vơ.
Tôi nhìn khu vườn sau nhà, lúc này nhiều cảnh sát đang sục sạo. Tôi thấy một vệt máu dẫn tới nhà kính trong vườn. Bên ngoài căn nhà đó, chậu cây chất đống. Bên trong là những chậu cà chua héo úa chết dần khi mùa thu tới.
Qua căn nhà kính là ga-ra và khu đỗ xe. Có một vũng máu ở khu đỗ xe, rõ ràng vụ án đã xảy ra ở đây. Gần đó một chiếc xe đỏ đỗ chếch một góc rất kỳ cục, cửa tài xế chưa đóng lại hẳn hoi, như thể ai đó đã lao vội ra khỏi xe.
“Là xe của cô con gái.” Chuyên viên hiện trường giải thích với tôi.
Nhiếp ảnh gia hiện trường đã hoàn tất công việc, tôi quay lại với thi thể. Tôi lật ông Garland lại, thấy một vết đâm sâu hoác cạnh cổ, ngay trên cổ áo khoác. Một nhát dao đâm xuyên qua cơ cổ và tĩnh mạch cổ bên phải, đứt một phần động mạch cảnh. Còn nhiều vết thương vắt ngang cổ nhưng không sâu như vết thương chí mạng kia.
Tôi đặt tay lên cánh tay và chân ông ấy. Đã bắt đầu cứng cơ nhưng chưa lan đến hai chân. Tôi đo thân nhiệt ông ấy.
Một viên cảnh sát khác đang chăm chú nghe radio.
“Có chiếc xe bán tải đáng ngờ... hai người đàn ông trẻ khoảng hai mấy tuổi đã tiếp cận một người già về hưu sáng nay. Họ hỏi ông ấy có cần giúp việc vườn không. Xe bán tải màu trắng hiệu Ford, biển số xe có thể có chữ T và K...”
“Cho người đi tìm chiếc xe đó.” Một giọng “bề trên” lên tiếng, người này sau đó tự giới thiệu với tôi là chánh thanh tra.
Nãy giờ tôi vẫn ngồi thu mình cạnh thi thể, giờ mới đứng dậy.
“Ông có thể hỏi con gái ông ấy giúp tôi xem có phải ông ấy thuận tay trái không?”
Viên chánh thanh tra nhìn tôi một lúc rồi biến mất sau dãy xe cảnh sát. Qua cánh cửa xe mở, tôi thoáng nghe được giọng con gái ông Garland mếu máo xác nhận bố mình thuận tay trái. Cô ấy đã hiểu câu hỏi này có ý nghĩa gì, thậm chí trước cả viên thanh tra, vì tôi nghe thấy cô ấy khóc to hơn.
“Tôi không nghĩ đây là một vụ điều tra án mạng” Tôi nói khi viên chánh thanh tra quay lại.
Tất cả các cảnh sát đang chộn rộn tại hiện trường lúc đó đều bất động. “Vết thương này do tự hoại. Tôi e ông Garland đã tự sát.”
Viên chánh thanh tra lắc đầu.
“Đó cũng là điều chúng tôi nghĩ ban đầu. Nhưng chúng tôi đã tìm khắp nơi mà không thấy dấu vết của con dao nào."
“Chắc chắn phải có.”
Viên chánh thanh tra bắt đầu có vẻ bực bội: “Anh không thể tự sát rồi tìm cách thủ tiêu hung khí. Chả có hung khí nào ở đây cả. Đây là một vụ giết người.”
“Có thể ông ấy đã vứt con dao vào những bụi cây kia.”
Viên chánh thanh tra ra hiệu cho nhân viên của mình lục lọi những bụi cây, họ còn lục cả những khóm hoa.
“Đây là lần thứ hai họ lật tung khu vườn lên đấy. Khu vườn không lớn, thế mà vẫn không có con dao nào.”
Tôi chắc chắn con dao ở đó. Tôi chắc chắn rằng người đàn ông này đã tự sát. Tôi dừng lại một chút rồi tự hỏi, mình chắc đến mức nào.
Viên chánh thanh tra nhìn tôi chòng chọc: “Anh không thể biết gì cho tới khi anh khám nghiệm tử thi đâu, bác sĩ à.”
Ai cũng nghĩ chỉ cần “lật mở” thi thể ra, tôi sẽ thấy được những bí mật không ai thấy trước đó, giống như phá két sắt vậy. Nhưng trong trường hợp này, chỉ quan sát bên ngoài thôi, tôi đã nắm được khá nhiều thông tin.
Nhịn cũng không sao, đằng nào tôi cũng sẽ khám nghiệm tử thi. Tôi quay lại nói với nhân viên hiện trường: “Anh có thể sắp xếp chuyển xác ông ấy tới nhà xác bây giờ không?”
Anh ta gật đầu, gọi hai cảnh sát tới.
“Được rồi, giờ ta gói xác lại, chuyển tới Bệnh viện Hoàng gia Surrey.” Tôi quay lại nhìn viên chánh thanh tra. Tôi tự tin.
“Tất nhiên, tôi sẽ tiến hành khám nghiệm tử thi, nhưng tôi chắc chắn đây là một vụ tự sát.”
“Sao anh chắc vậy được?” Ông ấy hỏi tôi, khó chịu. Đó là giọng điệu tôi từng biết nhưng hiếm khi phải chạm trán tại hiện trường, nơi thường có không khí thân thiện ôn hòa. Không, cái nhìn đó phải của tòa án, của luật sư bên bị, quẳng vào các bác sĩ pháp y với những chứng cứ làm khó dễ thân chủ của họ.
Tôi trả lời bằng giọng lãnh đạm nhất.
“Đầu tiên, vị trí vết thương. Ông Garland đã tự rạch mình vài lần, vị trí vết thương rất điển hình trong những vụ tự hoại. Các vết thương nếu không ở cổ thì ở cổ tay. Ông ấy cắt bên phải cổ mình, điều khó có thể xảy ra nếu ông ấy thuận tay phải. Nhưng ông vừa xác nhận ông ấy thuận tay trái. Thử nhìn những vết thương nhỏ này xem, tất cả đều song song.”
Viên chánh thanh tra miễn cưỡng liếc nhìn cổ nạn nhân. Tôi chỉ vết máu bất thường ở hai rìa vết thương lớn, giải thích chính sự do dự khi tự hoại đã gây ra điều này. “Chúng ta không biết chính xác vì sao người ta làm vậy, có lẽ họ đang cố gom hết sự tự tin. Chuẩn bị cho sự đau đớn? Cố gắng tìm đúng chỗ? Nhưng chính sự do dự này lại là dấu hiệu rõ ràng của một vụ tự sát.”
Viên chánh thanh tra trông vẫn rất ngờ vực.
“Những đường rạch đó luôn luôn đồng nghĩa với tự sát à?”
“Theo kinh nghiệm của tôi, thường là vậy” Kinh nghiệm của tôi đến thời điểm ấy vẫn chưa quá sâu rộng, nhưng tôi không có ý định nói với viên chánh thanh tra điều đó.
“Nếu ông ấy rạch cổ mình ở đó...” Viên chánh thanh tra chỉ vũng máu ở khu đỗ xe. “Và chết ngay tại đây, ông ấy có bao lâu để vứt con dao đi?”
Tôi suy nghĩ.
“Có một phút.”
Không hẳn ông ấy đã giấu con dao sau khi mất chừng đó máu. Ông ấy có thể đã ném nó đi, nhưng cũng có thể làm rơi xuống đất.
Viên chánh thanh tra có vẻ rất mong chờ một vụ án mạng xảy ra để làm “bừng sáng” Chủ nhật của ông ấy: “Ai đó cũng có thể đâm ông ấy bằng dao rồi bỏ chạy mà.”
“Ờm...”
“Có thể đúng không? Anh thừa nhận rất có thể vết thương này do kẻ khác gây ra?”
Tôi ngập ngừng. Dĩ nhiên điều đó có thể, bất cứ điều gì cũng có thể xảy ra. Nhưng công việc của tôi là thu thập, trình bày chứng cứ chứ không phải tìm cách chứng minh cho những lý thuyết man di.
Tôi nói: “Không có vẻ vậy, nhưng cũng không phải không thể.”
Viên chánh thanh tra nhìn đắc thắng.
“Tuy nhiên tôi tin con dao chắc chắn ở đây, thậm chí còn sờ sờ trước mắt là đằng khác.”
Nhóm đang tìm con dao nghe được điều này. Họ dừng lại. Vài người chống nạnh, vài người khác đứng thẳng lên, nhìn tôi chằm chằm. Họ đã tìm khá lâu và không muốn nghe rằng họ vừa bỏ sót một nơi nào đó “rành rành”.
Tôi ra ngoài qua lối cửa hậu, qua đôi ủng cao su đầy máu, qua nhà kính và những chậu hoa bằng đất sét cũ, qua một bồn tắm bằng thiếc nằm cạnh bên, tôi đi theo dấu máu đến nơi nó bắt đầu.
“Ông ấy đã mất rất nhiều máu, và còn mất máu nhanh hơn khi cố sức đi vào nhà. Thật sự tôi nghĩ ông ấy chỉ làm rơi con dao đâu đó quanh đây chứ không ném nó đi. Có lẽ cô con gái...”
“Cô ấy khai cô ấy chẳng đụng vào thứ gì.”
Khi một vụ tự sát xảy ra, thường một người họ hàng hay bạn bè sẽ nghi ngờ tính xác thực của nó. Có thể ông Garland đã dọa tự sát hoặc đơn thuần là trông rất buồn chán. Tôi cố mường tượng cảnh người phụ nữ trung niên hớt hải lái chiếc xe đỏ, tim đập thình thịch, sợ phải nhìn thấy cảnh cô ấy nghĩ. Cảnh tượng đầu tiên đập vào mắt cô ấy là một vũng máu. Xe cô ấy trờ đến ngay sát bên nó, chênh chếch khu đỗ xe, thậm chí còn không đóng cửa. Chắc cô ấy đã nhảy ra khỏi xe và chạy vào nhà tìm bố mình.
“Không có dao thì không phải tự sát.” Viên chánh thanh tra nói chắc nịch.
“Ông có thể cho lui chiếc xe của cô ấy không?”
Tất cả mọi người nhìn nhau, viên chánh thanh tra hỏi mượn chìa khóa xe của con gái nạn nhân, chầm chậm lùi xe ra khỏi khu vực đỗ xe.
Bên dưới bánh xe là con dao cắt bánh mì dính đầy máu.
Viên chánh thanh tra chắc không thể cảm nhận được sự nhẹ nhõm của tôi khi chứng minh được giả thuyết của mình. Hẳn tôi đã nói rất chắc chắn về điều mình tin tưởng. Tôi đã rất chắc chắn. Nhưng sâu thẳm bên trong, từ thời thơ ấu tôi vẫn luôn nhận thức được cuộc sống là một chuỗi những điều không thể ngờ tới. Nhận thức này giam cầm tôi. Mặc dù công việc của tôi là đưa ra những điều chắc chắn, nhưng ngày đó và đến tận hôm nay tôi vẫn không thể thoát khỏi một điều không chắc chắn khác, vĩ đại hơn nhiều: luôn tồn tại những khả năng khác.