BUỔI tối Bernard và Thérèse trở về, trong căn nhà Argelouse của gia đình Desqueyroux gần như bỏ không từ mấy năm. Lò sưởi khói um, cửa sổ đóng không khít, và gió lọt qua bên dưới những cánh cửa ra vào bị chuột gặm. Nhưng năm đó mùa thu đẹp quá khiến ban đầu Thérèse không thấy khổ vì những sự bất tiện, Bernard mê mải săn cho tới tối. Vừa về tới nhà, hắn đã ngồi vào bàn dưới bếp ăn với vợ chồng ăn Balion: Thérèse nghe tiếng nĩa, những giọng nói đều đều. Tháng mười trời mau tối. Mấy cuốn sách đưa từ nhà bên sang nàng đọc đã chán. Bernard không trả Iời điều nàng yêu cầu gửi mua một số sách ở thư quán quen ở Bordeaux; hắn chỉ cho phép Thérèse mua số thuốc lá dự trữ. Cời than ư... khói ngo đặc và bị nghẽn làm cay mắt, khản cả cổ họng đã bị thuốc lá làm đau. Balionte vừa đem những đồ thừa của bữa ăn vội ra là Thérèse đã tắt đèn, đi nằm. Nàng cứ nằm đó trong bao nhiêu giờ mà không được giấc ngủ giải thoát cho! Sự phẳng lặng ở Argelouse không cho nàng ngủ: nàng thích những đêm có gió - tiếng than vô tận của những ngọn cây chứa đựng chút êm dịu của tình người. Thérèse thả mình theo lời ru đó. Những đêm xao động vào mùa ru nàng dễ ngủ hơn những đêm phẳng lặng. Những buổi tối dù dài dặc, bao giờ nàng cũng trở về trước hoàng hôn - có bà mẹ trông thấy nàng vội kéo tay đứa bé giật mạnh vào bên trong một nhà tá điền - hoặc một người chăn dê, mà nàng biết tên, không đáp lại lời chào của nàng. Chà! sung sướng làm sao nếu được chìm lẫn, chết ngộp, trong lòng sâu của một thành phố đông đúc! Ở Argelouse không một chú chăn chiên nào không biết chuyện nàng (cái chết của bà cô Clara cũng bị gán cho nàng). Nàng không dám bước qua ngưỡng cửa nào; ra ngoài, nàng đi bằng cửa ngách, tránh đi ngang nhà mọi người, chỉ một tiếng xe bò cũng đủ cho nàng rẽ ngoắt vào một con đưởng ngang. Nàng bước vội, tim xao xuyến như con mồi sợ bị săn bắt, nằm chúi dưới bãi chờ cho chiếc xe máy vượt qua.
Chủ nhật đi xem lễ ở Saint-Claire, nàng không thấy hoảng hốt như vậy và hưởng được một lúc nghỉ ngơi. Dư luận ở Saint-Claire có hảo ý với nàng hơn. Nàng đâu có biết cha nàng, gia đình De la Trave đã mô tả nàng như một nạn nhân vô tội, bị một cú muốn chết: “Chúng tôi sợ con bé đáng thương ấy không sao hồi phục được; cháu không muốn gặp một ai, bác sĩ khuyên không nên làm trái ý cháu. Bernard săn sóc cháu lắm, nhưng tinh thần đã bị kinh động mạnh... ! ”
Đêm tháng mười cuối cùng, một trận gió hung dữ từ Đại-Tây-Dương thổi vào, làm náo động những ngọn cây, Thérèse, nửa thức nửa ngủ, lắng nghe tiếng vọng của Đại Dương. Nhưng sáng ra, không phải vẫn tiếng than van đó đánh thức nàng. Thérèse đẩy cánh cửa sổ: căn phòng vẫn tối om; mưa nho nhỏ, dầy hạt, chảy trên mái ngói dẫy nhà dưới, trên những chùm lá còn xum xuê của những ngọn xồi. Bữa đó Bernard không ra ngoài. Thérèse châm thuốc, rồi liệng điếu thuốc, đi ra ngoài hành lang, nàng nghe tiếng chồng đi hết phòng nọ đến phòng kia ở tầng dưới; mùi ống điếu len lỏi lên tới phòng nàng; át hẳn mùi thuốc thơm của nàng, Thérèse nhận ra cái mùi cuộc đời xưa kia của nàng. Ngày đầu tiên trời xấu. Nàng còn phải sống bao nhiêu ngày như vậy nữa, bên lò sưởi tàn? Trong góc, khí ẩm làm bong lớp giấy dán. Trên tường, vẫn còn vết những bức chân dung xưa mà Bernard đã gỡ xuống đem treo nơi phòng khách ở Saint-Claire – những cây đinh rỉ không còn được treo một vật gì hết. Trên mặt lò sưởi, trong cái khung ba mảnh bằng đồi-mồi giả những bức hình mờ nhạt, tưởng như những người chết trong ảnh đã chết thêm một lần nữa: cha của Bernard, bà nội hắn, và hắn mái tóc hớt theo kiểu “con của Edouard” Còn cả một ngày hôm nay phải sống trong gian phòng này, rồi còn những tuần, những tháng nữa...
Tối đến, Thérèse không sao chịu nỗi, nhè nhẹ mở cửa, đi xuống, vào trong bếp. Nàng thấy Bernard ngồi trên chiếc ghế thấp, trước lò lửa, chợt hắn đứng lên. Balion ngừng tay lau súng; Balionte đánh rơi chiếc áo đang đan. Cả ba người cùng nhìn nàng với một vẻ khiến nàng phải hỏi:
“Các người sợ tôi hay sao?
“ Cô bị cấm không được vào bếp. Cô không biết ư?”
Nàng không đáp, lùi ra cửa. Bernard gọi nàngg lại: “Nhân gặp cô... tôi nói để cô biết sự có mặt của tôi ở đây không cần thiết nữa. Chúng tôi đã gây được ở Saint-Claire một dư luận rất cảm tình; mọi người tin rằng, hay làm bộ tin rằng cô bị loạn thần kinh. Ai nấy đều nghĩ cô thích sống một mình ở đây và tôi thường về thăm cô. Từ nay tôi tha cho cô khỏi phải đi xem lễ nữa...”
Nàng lắp bắp rằng “cứ đi xem lễ nàng không lấy làm phiền”. Hắn đáp không phải nàng phiền hay vui là chuyện quan hệ. Kết quả mong muốn đã đạt:
“Với lạị, đối với cô đi xem lễ có nghĩa gì...” Nàng hé miệng, tưởng sắp nói, nhưng lại im. Hắn nhấn mạnh rằng nàng không được có một lời, một cử chỉ nào làm hỏng một kết quả tốt may mắn, bất ngờ như vậy. Nàng hỏi thăm Marie có khỏe không? Hắn đáp rằng khỏe, và tới mai con bé sẽ cùng với Anne và bà De la Trave đi Beaulieu. Hắn cũng sẽ tới ở đó ít tuần: nhiều nhất là hai tháng. Hắn mở cửa, lùi lại nhường lối cho Thérèse.
Tảng sáng hôm sau, Thérèse nghe tiếng Balion thắng xe ngựa. Lại tiếng Bernard, tiếng ngựa hí, tiếng xe lọc cọc xa dần. Sau đó trời lại mưa trên mái ngói, trên những khung kính mờ, trên cánh đồng hoang vắng, trên một trăm cây số những truông và vũng lầy, trên những đồi cát gần bờ biển, trên Đại-Dương.
Thérèse châm điếu thuốc mới vào điếu đã hút hết. Khỏang bốn giờ, nàng khoác một chiếc áo tơi, đi ra ngoài mưa. Nàng sợ đêm tối, trở về phòng. Lò sưởi đã tắt, nàng thấy lạnh run nên đi nằm. Bây giờ, Balionte đưa lên cho nàng một dĩa trứng tráng với jambon (thịt nguội), nàng từ chối không ăn; cái vị mỡ béo ăn mãi nàng thấy. ớn! Bao giờ cũng chỉ có thịt ướp hay jambon. Balionte bảo rằng không có món chi khác hơn để dọn: ông chủ Bernard cấm không cho làm gà. Chị ở phàn nàn Thérèse bắt chị ấy lên xuống vô ích (chị ở đau tim, chân bị thũng). Hầu như thế này đã nặng nhọc quá; chị ấy chịu làm là vì ông chủ Bernard.
Đêm đó Thérèse sốt nóng; đầu óc sáng suốt lạ lùng của nàng tạo nên cả một đời sống ở Paris: nàng nhớ lại tiệm ăn ở Rừng nơi mà nàng đã tới, không phải với Bernard, với Jean Azévédo và những thiếu phụ trẻ tuổi. Nàng để hộp đựng thuốc lá bằng đồi mồi lên bàn, châm một điếu Ápđula. Nàng nói chuyện, giải thích tâm sự của nàng, giàn nhạc chơi nhè nhẹ. Nàng làm vui cả một đám người chăm chú, nhưng không chút nào ngạc nhiên. Một thiếu phụ nói: “Cũng như tôi... chính tôi cũng cảm thấy như thế.” Một nhà văn nói riêng với nàng: “Chị phải viết ra tất cả những gì ở trong tâm hồn chị. Chúng tôi sẽ in tập nhật ký của một người đàn bà hôm nay đó trong nguyệt san của chúng tôi.” Một chàng trai đau khổ vì nàng đưa nàng về bằng xe hơi của hắn. Hai người đi ngược lại trên đại lộ đưa tới Rừng; nàng không thấy bối rối mà thích thú cái thân thể xao xuyến ngồi bên tay trái nàng. “Không, đêm nay, không. Nàng nói vậy. Tối nay tôi đi ăn với một cô bạn.
- Thế tối mai? - Cũng không. – Không tối nào bà rảnh hay sao? – Gần như không... có thể nói là gần như không tối nào...»
Một người đã bước vào cuộc đời nàng, nhờ đó tất cả những gì đối với nàng đều thấy vô nghĩa; một người mà không ai trong chỗ bạn hữu có quen biết; một nhân vật rất tầm thường, rất ít ai biết; nhưng toàn thể cuộc đời của Thérèse chạy qnanh vừng mặt trời chỉ riêng mắt nàng nhìn thấy, và riêng xác thịt nàng biết vị ấm nóng. Paris xào xạc như gió hú trong ngọn thông.
Nàng trở dậy, đi chân không; mở cánh cửa sổ; bóng tối không lạnh; nhưng làm sao tưởng tượng được rằng có ngày sẽ không mưa nữa? Sẽ mưa cho tới ngày tận thế. Nếu nàng có tiền, nàng sẽ trốn đi Paris, tới thẳng nhà Jean Azévédo, thổ lộ cho y biết hết; y sẽ có thể kiếm việc làm cho nàng. Là một người đàn bà độc thân ở Paris, tự kiếm sống, không lệ thuộc vào một ai... Không có gia đình! Giao phó riêng cho trái tim việc lựa chọn những người thân - không phải do huyết thống, mà do tinh thần, và cũng do xác thịt nữa; khám phá những người thật sự bà con, dù hiếm, dù tản mác đến đâu. Rồi nàng thiếp ngủ, cửa sổ bỏ ngỏ. Rạng đông lạnh và ẩm đánh thức nàng dậy: răng nàng đánhh lập cập, nàng không đủ can đảm trở dậy đóng cửa - không thể đưa tay ra kéo mền.
Hôm đó nàng không trở dậy, cũng không rửa mặt. Nàng ăn mấy miếng thịt ướp và uống cà-phê để có thể hút thuốc (bụng đói, dạ dày của nàng không thể chịu nổi thuốc lá nữa). Nàng cố gắng tìm lại những hình ảnh trong đêm; thật ra không có tiếng động nào hơn ở khắp vùng Argelouse, buổi chiều cũng không kém tối tăm như ban đêm. Vào những ngày ngắn nhất năm đó, mưa dày dặc làm cho thời gian trở nên đồng nhất, trộn lẫn giờ giấc; hoàng hôn này tiếp nối với hoàng hôn kia trong một niềm phẳng lặng không thay đổi, Còn Thérèse không buồn ngủ và những giấc mơ của nàng trở nên rõ rệt hơn; nàng tìm tôi có phương pháp trong dĩ vãng những khuôn mặt đã quên, những cái miệng mà nàng yêu từ xa, những thân thể không phân biệt mà những gặp gỡ bất ngờ, những tình cờ đêm hôm đã ráp lại gần thân thể ngây thơ của nàng. Nàng cấu thành một hạnh phúc, bày ra một nỗi vui, tạo nên bằng từng mảnh, một mối tình không thể có.
ít lâu sau Balionte, nói với Balion:
“Nó không ra khỏi giường nữa, bỏ cả thịt ướp với bánh mì. Nhưng tôi đoán với mình là rượu, nó uống cạn cả chai. Con đó cho bao nhiêu uống hết bấy nhiêu. Thế rồi nó còn làm cháy cả drap (khăn trải giường) vì thuốc lá. Nó đến đốt cháy cả nhà này. Hút thuốc nhiều đến nỗi vàng cả ngón tay, móng tay như đem nhúng vào cúc khoa vậy: thế có khổ hay không! nhưng tấm drap dệt tại nhà này... Đợi đấy tôi năng thay drap cho nó!”
Chị ở còn nói không phải chị từ chối không quét dọn hay không làm giường. Nhưng chỉ tại con “chảy thây” đó không chịu ra khỏi giường. Balionte chẳng cần phải nhọc công xách những thùng nước nóng lên mãi: tối đến chị ta vẫn thấy ngoài cửa phòng y nguyên như chị đã để đó ban sáng.
Tư tưởng của Thérèse tách rời khỏi tấm thân xa lạ mà nàng làm sống dậy vì thích thú, nàng thấy chán mối hạnh phúc đó; chán có sự sướng khoái tưởng tượng - nàng tạo một sự đào thoát khác. Mọi người quỳ gối chung quanh giường bệnh của nàng. Một đứa trẻ ở Argelouse (một trong đám những đứa thấy nàng thì bỏ chạy) gần hấp hối được đem tới phòng nàng; nàng đặt lên người nó bàn tay vàng những tinh nhựa thuốc lá, thế là thằng bé đứng dậy khỏi hẳn. Nàng tạo ra nhiều giấc mơ khác tầm thường hơn: nàng sửa soạn một căn nhà trên bãi biển, tưởng tượng ra trong trí thửa vườn, nơi ngoài hiên, sắp đặt các phòng, chọn từng món đồ gỗ, tìm chỗ kê những đồ mà nàng sẵn có ở Saint-Claire, cãi lộn với chính mình về việc chọn kiểu vải. Rồi cả khung cảnh tan rã, trở thành Iu mờ, chỉ còn lại một giàn hoa, một chiếc ghế trước bãi biễn. Thérèse ngồi đó, ngả đầu trên một bờ vai, đứng dậy khi nghe tiếng chuông gọi về ăn, bước vào dưới giàn hoa tối, người đi bên nàng bỗng hai tay ôm lấy nàng, kéo nàng lại gần. Nàng nghĩ: một cái hôn có thể làm thời gian ngừng lại; nàng tưởng tượng trong khi yêu có những giây phút vô cùng. Nàng còn trông thấy ngôi nhà sơn trắng, cái giếng nước; một cái bơm nước kêu cót két; những bông hướng dương được tưới nước làm thơm phức cả sân; bữa tối sẽ là một dịp nghỉ ngơi trước hạnh phúc của ban tối, ban đêm, thứ hạnh phúc không thể nào ngó thẳng vào được, vì nó vượt cao quá mãnh lực của tim ta: thành ra tình yêu mà Thérèse hằng thiếu thốn hơn bất kỳ ai, nay nàng cảm thấy được bao trùm, thâm nhập. Nàng không nghe tiếng Balionte càu nhàu. Mụ già đó la hét cái gì vậy? La rằng ông chủ Bernard không biết ngày nào từ miền Nam về, không báo trước:
“Ông chủ sẽ báo sao khi trông thấy cái phòng như thế này? đúng là một cái chuồng lợn! Bà chủ phải trở dậy, tự ý hay phải ép buộc.”
Ngồi trên giường, Thérèse hoảng hốt nhìn hai chân còn trơ xương, hai bàn chân trông thật vĩ đại. Balionte trùm lên người cho nàng một cái áo khoác, đẩy nàng xuống một chiếc ghế bành.. Nàng quơ điếu thuốc ở gần bên nhưng bàn tay rơi vào khoảng trống. Ánh nắng lạnh lẽo tràn vào cánh cửa sổ bỏ ngỏ. Balionte lăng xăng. Tay cầm cái chổi, thở hổn hển, lằm bằm chửi rủa - thế mà mọi người vẫn bảo Balionte tốt bụng lắm, trong nhà thường kể chuyện cứ mỗi dịp lễ Giáng Sinh mụ lại khóc khi người ta làm thịt con lợn mụ vừa nuôi béo xông. Balionte giận Thérèse vì không thèm trả lời mụ: đối với mụ lặng thinh tức là chửi, là tỏ vẻ khinh bỉ.
Nhưng nói hay không đâu do nơi Thérèse. Khi nàng cảm thấy trên da thịt sự mát dịu của tấm drap mới thay, nàng tưởng là đã nói cám ơn; thật ra không một tiếng lọt khỏi môi nàng. Trước khi đi ra Balionte nói vào mặt nàng: “Lần này thì bà đừng làm cháy nửa nhé!“ Thérèse sợ chị ở dọn mất mớ thuốc lá của nàng, đưa tay ra phía bàn; không thấy còn thuốc hút nữa. Làm sao sống được nếu không có thuốc hút? Ngón tay nàng cần phải luôn luôn đụng vào cái món nho nhỏ, khô và nóng đó. Rồi nàng lại cần phải được ngửi thấy nó hoài và được thấy gian phòng đầy áng sương mà miệng nàng đã hít vào và thở ra đó. Mãi tới tối Balionte mới trở lên: cả một buổi chiều không có thuốc hút! Nàng nhắm mắt, những ngón tay vàng khè của nàng vẫn phác cử chỉ cầm điếu thuốc.
Bảy giờ Balionte vào với một ngọn nến, đặt trên bàn một cái khay: có sữa, cà-phê, một mẩu bánh mì. “Thế bà có cần gì nữa không?” Chị ở hóm hỉnh chờ Thérèse đòi thuốc lá của nàng; nhưng Thérèse không quay mặt lại, khuôn mặt dán vào vách tường.
Có lẽ Balionte đã sơ ý không đóng chặt cửa sổ:một cơn gió đẩy toang cửa, khí lạnh ban đêm tràn đầy căn phòng. Thérèse thấy không đủ can đảm hất tấm mềm ra để đứng dậy, đi chân không ra tới khung cửa sổ. Nàng thu mình cuộn tròn, mền kéo lên kín mắt, nàng nằm im lặng, chỉ nhận thấy trên mí mắt, trên trán luồng hơi lạnh buốt. Tiếng rì rào mênh mông cũa rừng thông tràn ngập Argelouse như sóng Đại Dương đó, vẫn còn sự phẳng lặng của Argelouse. Thérèse nghĩ nếu thích đau khổ nàng đã chẳng trùm khăn kín mít. Nàng thử kéo bớt mền, nhưng chỉ chịu được có vài giây cái lạnh bên ngoài. Rồi nàng rán chịu lạnh thêm được lâu hơn, như là một trò chơi.Không hẳn cho một ý chí rõ rệt, nỗi đau của nàng trở thành sự quan tâm và – biết đâu? – lẽ sống của nàng ở đời.
