Mẹ biết cha chúng tôi là người đản ông tuyệt vời vả cả cách những người phụ nữ đã theo đuổi ông như thế nào... nhưng chiến tranh có những quy luật của riêng nó.
Trích phỏng vấn Ella, con gái của Zhukov
---❊ ❖ ❊---
Khác với vẻ bề ngoài nghiêm khắc của một vị chỉ huy hàng triệu người, trong gia đình, Nguyên soái Zhukov luôn là một người cha nhân từ. Mỗi lần từ ngoài mặt trận được triệu tập về Đại bản doanh Bộ Tổng tư lệnh ở Mátxcơva công tác, dù một hay hai ngày, Zhukov đều cố tranh thủ thời gian ghé thăm vợ và hai cô con gái - Era và Ella. Nhà sử học Nikolai Yakovlev, biết rất rõ về gia đình Zhukov kể rằng, giữa các trận chiến đấu, Zhukov luôn nghĩ về gia đình và mỗi lần về thăm nhà ở Mátxcơva ông có thể ngồi chuyện trò với mọi người hàng giờ liền. Hoặc là, với chiếc đàn accordion trên đùi, ông có thể tạo nên những tiếng cười vui vẻ cho vợ và các con trong không khí gia định đầm ấm. Zhukov tự học nhạc và mỗi người trong gia định có những đánh giá khác nhau về khả năng âm nhạc của ông. Khi mới lên 6 tuổi (năm 1943), Ella đã từng nói với cha mình những suy nghĩ đầy chất trẻ thơ về cách biểu diễn của ông.
Era sinh năm 1928 và Ella sinh năm 1937 là các con gái của Zhukov với người vợ đầu của ông, bà Alexandra Dievna. Một người con gái khác, Maria, sinh năm 1957, là kết quả của cuộc hôn nhân thứ hai của Zhukov với Galina Semyonova, kém ông 30 tuổi và là đại tá ở một quân y viện. Ngoài ra, ông còn một người con gái nữa là Margarita sinh năm 1929, nhưng không phải là kết quả của cuộc hôn nhân nào.
Dưới dây là một đoạn trong bài phỏng vấn của một tò báo với Ella:
Hỏi: Liệu cha của cô có cảm thấy phiền muộn không khi ông chỉ sinh toàn con gái?
Trả lời: Không bao giờ cha tôi buồn về điêu đó. Thậm chí khi bạn bè nói đùa rằng ông là người đàn ông kém cỏi - ông không thích con trai hay sao? Cha tôi luôn trả lời rằng: “Lũ con trai chỉ tổ gây rắc rối, có khi chúng còn trở thành những kẻ quậy phá. Con gái hiền lành và ngoan hơn".
Cả hai người con gái, Era và Ella, kế rằng suốt bốn năm chiến tranh, số lần cha con gặp nhau chỉ đếm trên đầu ngón tay, dù ông vẫn thường về Mátxcơva công tác. Nhưng ông thường xuyên viết thư về nhà, trong đó ông kể về những tiến triển khả quan ngoài mặt trận, về sức khỏe của ông và cũng không quên hỏi thăm chuyện học hành của con cái.
Dưới dây là hai bức thư Zhukov gửi người vợ đầu của ông. Alexandra Dievna. ông viết sau chiến thắng ờ thành phố Stalingrad và ở vòng cung Kursk.
Bức thư ngày 5 tháng 10 năm 1943
Em và các con yêu quý!
Anh nhớ em và con rất nhiều, chỉ mong được ôm hôn em và các con vào lòng.
Cuộc chiến đấu của chúng ta vẫn đang tiến triển em ạ! Bọn phát xít Đức muốn giữ sông Dnieper bằng mọi giá, nhưng chúng sẽ thất bại. Lúc này, anh đang đi kiểm tra tỉnh hình các đơn vị... Từ đáy lòng mình, anh mong muốn có mặt ở ngoài chiến trường này, sát cánh cùng những người lính; ở dây anh thấy mình củng như mọi người lính khác..
Em thân yêu, anh vẫn khỏe, chỉ có điều tai của anh nghe không được tốt lắm. Song bận quá nên anh vẫn chưa có thời gian đi điều trị được. Thinh thoảng anh bị váng đầu và đau chân một chút. Thôi anh phải dừng bút dây.
Em và các con nhớ giữ gìn sức khỏe nhé! Anh yêu của em!
Georgi
Bức thư ngày 23 tháng 10 năm 1943
Shurik 1 thân yêu!
Giờ đây, mọi việc ngoài mặt trận đang tiến triển tốt đẹp em ạ. Tất nhiên vẫn còn trở ngại ở một số khu vực, nhưng đó là điều dễ hiểu khi mà chúng ta đã giành được nhiều chiến thắng lớn như vậy. Anh chi mong sớm kết thúc Chiến dịch Kiev để anh được trở về thủ đô, nhưng thật không may, quân ta không thế tiến quân nhanh được em ạ.
Sức khỏe của anh vẫn thỉnh thoảng trái gió trở trời như mọi khi thôi. Chân anh lại đau, anh muốn về Mátxcơva để điều trị. Tai của anh vẫn như trước đây - vẫn bị ù em ạ. Có lẽ những dấu hiệu của tuổi già đã đến rồi! (khi đó, Zhukov đã 46 tuổi).
Nếu mọi việc diễn ra như dự kiến và được phép của Tổng Tư lệnh (Stalin) thì khoảng tám ngày nữa anh sẽ trở về Mátxcơva, anh mong điều đó. Thôi anh dừng bút ở đây. Yêu em!
Georgi
Theo nhà sử học Yakolev, những bức thư của Zhukov thể hiện “sự mệt mỏi hết mức” và thực tế cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai đã vắt kiệt sức lực, tinh thần của tất cả mọi người.
Ella nhớ lại, năm 1939, mẹ cô đã rất lo lắng khi cha cô bất ngờ bị gọi về Mátxcơva, bởi hồi đó những lệnh triệu tập không có lý do như thế thường đồng nghĩa với việc bị đẩy vào những phòng tra tấn của Beria. Thời đó, nhiều tướng lĩnh thường chuẩn bị sẵn một túi nhỏ đựng quần áo sạch sẽ ở cạnh giường phòng khi bị bắt vào lúc đêm hôm.
---❊ ❖ ❊---
1. Shurik là tên thân mật theo truyền thống của người Nga mà Nguyên soái Zhukov thường gọi vợ mình, Alexandra Dnieva.
Era kể: “Tôi nhớ hôm chúng tôi đi cùng cha sang Mông Cổ, mẹ đã không thể kiềm chế được và bật khóc. Sau này, trong một bức thư gửi cho chúng tôi, cha nói, những giọt nước mắt của mẹ lúc đó đã tác động rất lớn đối với cha. Cha an ủi, động viên mẹ hãy cố gắng, tin tưởng vào tương lai để ông không phải lo nghĩ nhiều về gia đình và toàn tâm toàn ý cho công việc”.
Các con gái của vị Nguyên soái kể rằng, ông không thích nhìn thấy nước mắt và ở nhà ông thường không hài lòng với sự mềm yếu như thể.
Ella và Era cho biết, Zhukov là một người tự tin, ân cần và luôn vui vẻ, thích đùa vui, thích thương thức những món ăn ngon, thích những cuốn sách hay và thích có những người bạn trung thành. “Mỗi khi về nhà, ông rất quan tâm đến chị em chúng tôi”, Era kể, “Tất nhiên là chúng tôi chưa tận mắt thấy ông ở ngoài chiến trường, nhưng chúng tôi biết ông là một người nghiêm khắc, thậm chí rất nghiêm khắc. Ông là một người chỉ huy thực sự”.
Era cũng cho biết thêm, đúng là tôi chủ yếu thấy cha mình khi ông trở về nhà. Điều này lý giải cho sự nhìn nhận của tôi về ông. Nhưng tôi biết, ông là người rất tự tin vào khả năng của mình, thậm chí khi chiến tranh vừa mới bắt đầu. Năm 1941, óng đã tự tin cho rằng chúng tôi sẽ đánh bại quân Đức và chiếm được Berlin. Kể cả trong những giai đoạn khó khăn nhất của cuộc chiến tranh vào năm 1941, ông cũng đã luôn khẳng định điều này. Thậm chí từ trước đó, trong một bức thư gửi về từ chiến trường Khalkin Gol, Mông Cổ, chống phát xít Nhật, ông đã viết, ông tin vào chiến thắng của đất nước, nhân dân mình và thất bại của quân xâm lược Nhật là tất yếu. Đó là vào năm 1939 lúc ông chưa phải là Nguyên soái quân đội. Còn những ý nghĩ thầm kín của ông về hiện thực thể nào? - điều này không ai biết được. Có thể vào thời điểm nào đấy, ông cũng có những nghi ngờ về suy nghĩ của mình.
Era kê tiếp: “Cha tôi luôn truyền sự tự tin sang tất cả những người xung quanh, nhất là những sĩ quan chỉ huy và những sĩ quan cấp dưới với niềm tin tuyệt đối vào chiến thắng cuối cùng”.
Theo Ella và Era thì Zhukov là một người mang tính cách Nga điển hình, bởi ông rất yêu thích cảnh vật làng quê, yêu thích những bài dân ca Nga, những bản nhạc quân đội Nga, thích đi hái nấm mỗi khi có thế, yêu quý những con ngựa, rất hào hứng với việc săn bắn và câu cá. Và đó là một phần trong những thú say mê của ông. Nó rất gần gũi với nét đẹp tự nhiên của đất mẹ Nga. Ông rất thích khiêu vũ, hay hát những bản nhạc cố điển và dân ca. Ông tự chơi được đàn Accordion và trong những giây phút tạm ngớt tiếng súng ngoài chiến trường ông vẫn thường mượn một cây đàn đế thế hiện một giai điệu Nga mà ông biết. Đối với ông, những món ăn Nga là những món ăn ngon nhất.
Ella còn kể, Zhukov rất ngưỡng mộ những tác giả và tác phẩm văn học kinh điển Nga. Ông thường khuyên các con mình nên đọc các tác phẩm của các nhà văn, nhà thơ như Pushkin. Ostrovskii, Tolstoi, Turgenev và Chekhov. Một trong những nhà văn đương đại ông yêu thích là Mikhail Sholokhov, tác giả của những cuốn sách viết rất sâu sắc về dân tộc Côdắc (tiêu biểu là cuốn "Sông Đông êm đềm”) và đã giành giải thưởng Nobel về văn học năm 1965. Ngoài ra, ông cùng rất quan tâm đến những học giả quân sự như Napoleon, Clausewitz. Schlieffen. Fuller và Liddell Hart. Ella (sinh năm 1965 ờ Belarus) cho biết, cô rất tiếc là đã không thể sưu tập toàn bộ gia tài sách vở của người cha, khoảng 20.000 cuốn. Ella và Era củng cho biết, họ và ông từng đọc một tiểu thuyết của Mỹ cỏ tựa đề “Bảy ngày trong tháng 5” nói về một âm mưu đảo chính của giới quân sự ở Mỹ và ông đã chế giễu tác giả của cuốn sách này là chẳng có hiểu biết gì về những sĩ quan quân độichuyên nghiệp.
Era và Ella cùng phản bác những hình ảnh mà một số người dựng lên về người cha của họ, rằng ông là một vị chỉ huy thô lỗ, hẹp hòi và độc ác. Hai người cơn gái của Nguyên soái cũng khẳng định, những người dựng lên hình ánh của Zhukov như thế thật ra là họ đã chẳng hiểu gì về ông và cũng chẳng thấy được những đòi hỏi vô hạn, những đòi hỏi mà cuộc chiến tranh tàn khốc đã đè lên cuộc đời của những người chỉ huy. Theo Era và Ella, những đòi hỏi như vậy, một mặt có thể được đáp ứng bơi chỉ cần một thái độ kiên quyết đối với những kẻ lười nhác, nhưng mặt khác lại có thể là của những ké bất tài, những kẻ gieo rắc sợ hãi và những kẻ hèn nhát trong mắt người khác.
Ella và Era nhớ lại, luôn có sự gần gũi trong gia định họ, mọi người cùng làm việc với nhau mỗi khi có thể. “Một lần", Era kể, “tôi được cùng di săn vịt trời với cha tôi. Lúc đó là sau chiến tranh rồi. Có thể tôi bắn trúng con vịt, cha cũng đã nói vậy, mặc dù cả hai cha con cùng nổ súng, nhung tôi thực sự nghĩ là cha tôi đã bắn trúng”.
Ella bổ sung thèm:
Chúng tôi có một quy định là, bất kể cha tôi được phân công tác ở đâu thì cá gia đình cũng phải di cùng. Mẹ rất yêu cha tôi và bà không thể sống thiếu ông. Minh chứng cho điều này là trong vòng 10 năm. Era đã phải chuyển trường tới 11 lần. Thậm chí năm 1939, cha muốn chúng tôi đi cùng sang Mông Cổ giữa lúc cuộc chiến đấu chống quân Nhật vẫn chưa chính thức kết thúc. Tuy nhiên sau chiến thắng ở Mông Cô, Chính phủ Mông Cổ đã mời cả gia định sang thủ đô Ulan Bator và cả gia định đã sang đó và ở cùng với ông một thời gian.
"Tôi còn nhớ”. Era nói, “hồi phát xít Đức xâm lược Liên Xô, vào một đêm cuối năm 1941. cả gia định được đưa tới mặt trận trên một chiếc máy bay đặc biệt. Khoáng tháng 8, chúng tôi lại được đưa đi sơ tán ở Kuibyshev. Siberia và vào đầu năm sau khi chiến sụ đã lan tới sát Mátxcơva. thì Sở chỉ huy của cha được đặt ở Perkhushkovo.”
Một trong những khoảng thời gian đáng nhớ nhất của tuổi thơ chị em Era và Ella, đó là lần đến thăm cha ở Bộ chỉ huy Phương diện quân miền Tây và được đón năm mới (1942) ở đó. Cả nhà đi máy bay từ Kuibyshev, nơi họ sơ tán khỏi Mátxcơva, đến Perkhushkovo. (Họ ở Kuibyshev mãi tới năm 1943 mới trở về sống lâu dài ở Málxcơva).
Era nhớ lại, trong lần ghé thăm nhà hồi đó cha cô đã tự tay trang trí một cây thông noel và chuẩn bị một bàn đầy món ăn và bánh kẹo. "Chúng tôi ăn uống thỏa thích mà chẳng sợ bị ngăn cấm. lúc đó thật là vui". Era nói, "và cái cảm giác vui sướng cùng không khí lễ hội đó còn lưu giữ mãi trong chúng tôi đến tận bây giờ... Sau đó. mẹ còn đi theo cha tới gần chiến trường và ở lại với ông trong 10 ngày. Những khi không thể đi thăm cha ngoài mặt trận, mẹ thường gửi hàng túi thức ăn cho cha, nào là cải bắp, nấm, hoa quả khô...”
Zhukov còn một người con gái nữa là Maria, sinh sau chiến tranh; tháng 6 năm 1974, khi Zhukov mất, Maria mới 16 tuổi. Maria là con gái của Zhukov và Galina Semyonova. Thời gian đó, Maria sống cùng với bà ngoại ở Sosnovka và theo yêu cầu của Chính phủ Liên Xô họ về sống ở vùng nông thôn. Trong suốt những năm cuối đời, Zhukov luôn lo lắng đến việc học hành cùng như tương lai của Maria vì ông cảm nhận được cuộc đời ông đang đi đến hồi kết. Rồi Maria cũng tốt nghiệp một học viện và sau đó xây dựng gia đình. Maria cũng đã rất tích cực trong việc gìn giữ thanh danh của cha mình cũng như góp phần giúp những kỷ niệm về ông luôn được sống mãi. Maria đã bảo quản tốt và còn cung cấp những tài liệu vốn chưa từng được công bố trước đây do chính tay Zhukov viết cho báo chí và cô đã được hãng thông tấn Novosti đánh giá rất cao về những tư liệu quý giá giúp biên tập tập 10 hồi ký của Zhukov. Maria còn là khách mời danh dự của những lễ kỷ niệm các sự kiện chiến tranh và mỗi sự kiện đó đều đã gắn liên với tên tuổi và sự đóng góp to lớn của cha cô trong vai trò một người chỉ huy.
Các con gái của Zhukov đã và luôn sẵn lòng kể về người cha thân yêu của họ. Không chỉ có Ella và Era, ngay cả Maria và Margarita cũng đều như vậy. (Tác giả của cuốn sách này đã phỏng vấn hai chị em Era va Ella ở Mátxcơva năm 2002). Và những gì dưới dây về cuộc đời khá đặc biệt của Nguyên soái Zhukov chủ yếu là kết quả từ những cuộc phỏng vấn đó.
Về người vợ đầu tiên của Zhukov, bà Alexandra Dievna: Ella: Bố mẹ tôi quen nhau năm 1920 ở vùng Voronezh, phía Nam Mátxcơva, nơi sinh của mẹ tôi và cũng là nơi cha đến chiến đấu chống lại bè lũ Antonov. Một hôm, mẹ tôi có lời qua tiếng lại với một người lính Hồng quân và cha tôi đã đến và bênh vực bà. Họ đã thích nhau ngay từ cái nhìn đầu tiên để rồi chẳng bao giờ rời xa nhau nữa. Mẹ đã theo cha đi khắp mọi nơi trên chiếc xe ngựa cà tàng. Họ đã sống trong những chiếc lều không có bếp sưởi. Đó là vào những năm 1920; mẹ tôi đã may cho mình những chiếc váy từ những chiếc áo sơ mi của bộ đội. Mẹ còn lấy những chiếc áo choàng cũ của lính Sa hoàng để may thành những chiếc váy và áo sơ mi bộ đội... Hậu quả của cuộc sống nay đây mai đó là mẹ tôi mất đi người con trai đầu tiên. Lúc đó, người ta còn khuyên mẹ tôi không nên sinh con nữa vì sợ sức khỏe của bà quá yếu. Tuy nhiên, mẹ tôi đã có quyết định của riêng mình và hai chị em tôi được sinh ra ở Belarus 1 , cách nhau 8 năm.
---❊ ❖ ❊---
1. Era kể thêm về mẹ mình: “Sau khi ly dị, mẹ tôi rất suy sụp, bởi sự ra đi của cha cũng có nghĩa cuộc đời còn lại chẳng có ý nghĩa gì đối với bà. Vì vậy suốt một thời gian dài, hai chị em tôi đã không tha thứ cho việc làm này của cha. Chúng tôi đã không có liên hệ gì với cha khoảng chừngnăm cho dù mẹ tôi khuyên chúng tôi không nên làm thế. Sau đó, chúng tôi mới có một đôi lần liên hệ với ông. Tháng 12 năm 1967, mẹ tôi bị một cơn đau tim và vài ngày sau thì mất. Cùng thời gian đó, cha tôi cũng bị ốm rất nặng và ông đã không thể đến dự lễ tang của bà. Nhưng ông củng đã làm tất cả để lo cho lễ tang của mẹ tôi, nếu không bà đã không được an táng ở nghĩa trang Novodevichy, Mátxcơva".
Về chuyện ly dị của bố mẹ tôi:
Era: Có lẽ mẹ tôi không còn đủ sức chịu đựng. Nói tóm lại, đó thực sự là một bi kịch đối với cả gia đình. Hậu quả của nó là cha tôi ra đi mãi mãi, tháng Giêng năm 1965, ông làm đơn xin ly dị. Lúc đó cha tôi đã 69 tuổi còn mẹ tôi 65. Mẹ tôi thực sự đã hy sinh cả đời mình cho chồng. Mẹ tôi yêu cha tôi suốt cả cuộc đời mình. Và đây thực sự là vết thường lòng không thể nguôi ngoai.
Về người vợ thứ hai của Zhukov, bà Galina Semyonova: Ella: Tôi từng một lần trò chuyện với bà ấy khi chúng tôi cùng đi nghỉ ở miền Nam với cha tôi. Bà ấy là người mở đầu câu chuyện, rằng mọi việc xảy ra không phải bắt đầu từ bà và giá như cha tôi không tự quyết định thì chắc là mọi việc đã không xảy ra. Tôi nghĩ bà ấy nói thật. Trước đây, cha tôi dành tất cả sức lực cho công việc, nhưng sau chiến tranh và từ khi bị trù dập, cha tôi chẳng còn gì để mà cống hiến. Nhưng thật không may mắn, Galina xuất hiện và bà đã giúp cha tôi giải quyết vấn đề này.
Era kể tiếp: Mặc dù có sự cách biệt rất lớn về tuổi tác - họ hơn kém nhau chừng 30 tuổi - nhưng Galina yêu cha tôi thật sự. Bởi khi cha tôi ốm và cần phải đi an dưỡng, bà đã chấp nhận từ bỏ công việc của mình tại bệnh viện Burdenco nổi tiếng ở thủ đô Mátxcơva để luôn ở bên cạnh chăm sóc ông.
Về quan hệ giữa Zhukov và Eisenhower:
Era: Cha tôi thường kể về tình bạn giữa ông và tướng Eisenhower. Cha tôi rất quý ông ấy và gọi ông ấy là “người bạn tốt của cha”. Năm 1996, khi sang Mỹ, chúng tôi đến thăm quê của vị tướng này ở Kansas. Chúng tôi cũng dự một lễ tương niệm ở Nghĩa trang quốc gia Arlington và ở đó chúng tôi còn gặp John, con trai Eisenhower. Sau chiến tranh, John cũng đã có lần cùng với cha anh ta đến thăm Mátxcơva. về việc Eisenhower mời Zhukov sang thăm Mỹ:
Ella và Era: Ban đầu, Stalin đồng ý, nhưng gần đến ngày đi thì Stalin lại thay đổi quyết định. Lúc đó cha tôi thực sự rất muốn đi Mỹ, muốn được gặp những người bạn thời chiến tranh, nhất là hai tướng Eisenhower và Clay. Nhưng thật bất ngờ, ai đó đã ngăn cản chuyến di. Chúng tôi nghĩ rằng chính Stalin đã làm điều đó.
Về quan hệ giữa Zhukov và Montgomery:
Ella: Thống chế Montgomery và Nguyên soái Zhukov là những người có tính cách trái ngược nhau. Cha tôi đánh giá Thống chế là một người hơi khô khan và quá dè dặt. Điều này cũng lý giải vì sao mối quan hệ hai người không sâu đậm lắm, hoàn toàn khác với mối quan hệ giữa cha tôi và tướng Eisenhower.
Về quan hệ giữa Zhukov và Stalin:
Ella: Hoàn toàn không có một sự thân mật nào giữa cha tôi và Stalin, không có sự đồng cảm, quý mến nhau. Đã rất nhiều lần họ tranh cãi về chiến dịch này hay chiến dịch kia, cũng như ra quyết định này hay quyết định kia. Tất nhiên, cũng có lúc cha tôi chấp nhận quan điểm của Stalin. Tất nhiên, trong một số trường hợp như vậy là sai. Cha tôi đã viết ở đâu đó rằng, giai đoạn trước chiến tranh, Stalin có những sai lầm trong chỉ đạo các trận đánh ngoài mặt trận... Stalin rất biết cư xử trước những công trạng của Zhukov. Ông ta tôn trọng những ai dám phản đối ông nếu người đó thực sự có kiến thức uyên bác. Nhưng ông củng luôn nhớ điều đó và ông ta có một trí nhớ khá tốt.
Về tính ghen tị của Stalin:
Era: Cha tôi quá hiểu tính cách này của Stalin. Và đường như ông ta không bao giờ muốn chia xẻ “vầng hào quang” Tổng Tư lệnh tối cao thời chiến tranh, đến mức mà khi chiến tranh kết thúc, ông ta điều những vị chỉ huy cấp cao nhất đến những vùng khác nhau trên lãnh thổ Liên Xô... Chắc bạn cũng hiểu, điều này thường gắn liền với vấn đề quyền lực. Những người nắm quyền bao giờ cũng sợ bị ai đó vượt lên và giành quyền lực từ tay họ, nhất là một người có năng lực và ảnh hương rất lớn như Zhukov; quân đội lại có một sức mạnh ghê gớm. Vì vậy, để giảm bớt ảnh hưởng và mối đe dọa từ những người như cha tôi, người ta đã tìm mọi cách thu thập những tin tức không tốt để gây dư luận, họ đã cố hạ uy tín của Zhukov. Sau này, Khrushchev cũng đã hành động tương tự với cha tôi.
Về quan hệ giữa Zhukov và Khrushchev:
Ella và Era: Khrushchev luôn e ngại Zhukov, ông ta càng lo sợ hơn khi Eisenhower trở thành Tống thống Hoa Kỳ vì ông ta nghĩ ngay rằng cha tôi cũng sẽ làm điều tương tự và giành lấy vị trí cao nhất trong Đảng Cộng sản Liên Xô. Tất nhiên, nếu bạn ở địa vị của Khrushchev khi đó, có lẽ bạn cũng tưởng tượng ra những điều tương tự... Trong chiến tranh, chưa bao giờ Zhukov nhắc đến Khrushchev, đơn giản là vì ông ta không đóng vai trò gì quan trọng trong hàng ngũ những chỉ huy quân đội. Khi cha tôi là Bộ trưởng Quốc phòng dưới quyền Khrushchev thì tất nhiên cha tôi phải đặt niềm tin vào ông ta.
Về Lavrenti Beria:
Ella và Era: Cha chúng tôi kế cho chúng tôi một vài chi tiết xung quanh việc người ta đã bắt Beria như thế nào, còn bây giờ thì mọi người đều biết cả. Tất nhiên, cha chúng tôi không dành cho Beria sự tôn trọng, bởi ông biết Beria luôn theo dõi và tìm cớ để bắt ông. Thời đó, Beria luôn tìm mọi cách phát hiện, thu thập những thông tin, tài liệu chứng tỏ có “âm mưu thỏa hiệp”; ông ta cũng đã thu thập thông tin về mọi mặt cuộc sống của cha chúng tôi, minh chứng cho điểu này là việc vu cáo cha tôi đang thực hiện âm mưu chống lại Stalin 1 ...
Về cuốn sách Berlin sụp đổ, 1945 của Antony Beevor (2002):
Era: Cuốn sách này đường như là một cố gắng nhằm lý giải cho những lập luận sai lầm rằng, Hồng quân Liên Xô và quân phát xít Đức đều xấu xa như nhau. Đối với người có học thức, sự khác biệt thật rõ ràng như ban ngày và ban đêm. Dưới dây chỉ là hai ví dụ cụ thể lấy từ Tòa án Quốc tế Nuremberg: Một trong những viên tướng của Hitler, Heusinger, khai trước Tòa rằng, Đảng Quốc xã và Bộ Tổng thammưu Đức đã thi hành chính sách diệt chủng một cách có hệ thống tất cả những người Slav. Trong đó tất nhiên bao gồm ca người Nga. Hitler đã cho lập các trại tập trung “chết” ở Đức, Ba Lan và ở nhiều nơi khác. Tên chỉ huy trại tập trung Auschwitz cũng khai tại Tòa rằng, rất nhiều trẻ em do không đủ khả năng lao động bị thiêu sống trong những lò thiêu. Bản thân tên này thừa nhận là đã giết hại hơn 2,5 triệu người trong những lò thiêu như thế 2 .
Về vấn đề thương vong trong chiến tranh:
Một số người chỉ trích Zhukov và Stalin đã làm hao tổn sinh mạng của quá nhiều bộ dội. Tuy nhiên, Ella cho rằng: “Thật ra đây là một vấn đề rất phức tạp. Nếu nói cha tôi đã khiến nhiều người phải hy sinh, đố máu thì đó là cách đặt vấn đề mang tính rất cá nhân. Thực tế, có rất nhiều nhân tố quyết định đến vấn đề thương vong trong chiến tranh... Chúng ta đều biết, thời kỳ đầu, Liên Xô chưa có sự chuẩn bị cho cuộc chiến với một kẻ thù hùng mạnh như phát xít Đức, Hồng quân không có đủ vũ khí, khí tài. Cha tôi đã được giao nhiệm vụ chỉ huy nhiều chiến dịch vào những thời điểm hết sức gay cấn mà nếu giao cho người khác thì có lẽ họ đã không thể hoàn thành nổi. Và ông phải giành lấy chiến thắng từ những hoàn cảnh được xem là thất bại. Điều đó cũng lý giải tại sao có nhiều hy sinh, mất mát trong những chiến dịch do cha tôi chỉ huy. Tuy nhiên, một số chuyên gia đã tính toán chính xác con số thương vong dưới sự chỉ huy của những tướng lĩnh hàng đầu như Zhukov, Konev và Rokossovsky; thật ngạc nhiên là con số trung bình giữa họ tương đương nhau; đôi khi, một số trận đánh ngoài chiến trường của những vị tư lệnh khác còn có số thương vong lớn hơn cha tôi; nhưng ấn tượng chung lại là, dưới sự chỉ huy của cha tôi số thương vong đều lớn. Tuy nhiên, điều nổi bật là Zhukov luôn lên kế hoạch rất tỉ mỉ cho mỗi chiến dịch và những ai luôn đổ lỗi cho cha tôi là làm việc không chu dáo, gây tổn thất về sinh mạng quá lớn thì hoặc họ không đủ tầm hiểu biết hoặc họ vì dụng ý không trong sáng nào đó. Hơn tất thảy những điều trên, bạn có thể nhận thấy nhiều người vẫn đang chỉ trích cha tôi đã để mất quá nhiều sinh mạng, nhưng cũng có rất nhiều bài báo chân chính chứng minh ngược lại. Và người ta không được phép quên rằng, chính cha tôi là người rất chú ý đến việc ngăn ngừa những hy sinh không đáng có của binh sĩ, bản thân ông là một quân nhân nên đương nhiên ông luôn mong muốn những đồng đội của mình được trở về nguyên vẹn”. Era nói thêm: “Cha tôi nguyên là một người lính trong Chiến tranh thế giới thứ nhất và là người rất trung thành, ông thấu hiểu sự gian khó cũng như những hiểm họa của chiến tranh như bao người. Và ông rút ra một điều, người chỉ huy phải bảo vệ mạng sống cho những người lính của mình, khi trở thành một chỉ huy ông đã làm đúng như thế. Những con số thông kê trong cuộc chiến đã chứng minh cho điều này; trong nhiều trường hợp, ông luôn nhắc di nhắc lại những sĩ quan dưới quyền ông không được để xảy ra hy sinh không cần thiết. Ông cũng từng tranh luận, phản đối Stalin về một số chiến lược mà nêu chúng được thực thi sẽ dẫn đến những thương vong vô ích”,
---❊ ❖ ❊---
1. Xem Chương 16.
2. Tướng Adolf Heusinger là Tư lệnh các Chiến dịch của Bộ Tổng tham mưu Đức. Rudolf Hoess là Chỉ huy trưởng Trại tập trung Auschwitz.
Về những lời cáo buộc chống lại Zhukov:
(Trong suốt cuộc đời, Nguyên soái Zhukov phải chịu nhiều cáo buộc, chẳng hạn như ông biển thủ rất nhiều thứ như đồ cổ, các loại dao kéo quý, những bộ da lông thú và nhiều loại súng săn, hay cáo buộc rằng vợ ông có “một va ly nhỏ màu đen đựng đầy những của cải rất có giá trị”).
Era cho biết, những lời tố cáo chống lại cha tôi thật ra là một phần trong âm mưu của Beria nhằm làm lu mờ tên tuổi về ông. Đơn giản như, họ đặt điều rằng, chúng tôi có chứa tài sản ăn cướp, do đó, ngôi nhà của chúng tôi đã bị kiểm tra bí mật. Tuy nhiên, chúng tôi có hóa đơn, giấy biên nhận mọi đồ đạc trong nhà nên đã không có điều gì xảy ra... Còn về chiếc va ly nhỏ như lời cáo buộc, nó hoàn toàn không có thật. Thực sự đó chỉ là một túi nhỏ mẹ tôi dùng để dựng kem, phấn, đồ trang điểm... Những thứ khác hoàn toàn là bịa đặt.
Về Quỹ Nguyên soái Zhukov:
Quỹ này do Margarita, con gái của Zhukov, bảo trợ. Quỹ đang tổ chức một cuộc triển lãm lưu động để tưởng nhớ đến Nguyên soái Zhukov như ở Hy Lạp, Ai Cập, Đảo Síp, Israel và Thố Nhĩ Kỳ - những nơi có nhiều người Nga xa xứ và cả những người từng tham gia trong các phong trào kháng chiến hồi chiến tranh nay vẫn quan tâm đến cuộc chiến này cũng như vai trò của Zhukov trong cuộc chiến đó. Hiện nay, Quỹ cũng có quan hệ với các Trung tâm Eisenhower ở Luân Đôn và Paris.
Về quan hộ giữa Solzhenitsyn và Zhukov:
Ella: Dường như những nhà văn như Alexander Solzhenitsyn luôn coi Zhukov đơn thuần là một bộ phận của cả một hệ thống đã đem đến cho họ những điều không vui vẻ. Điều này có lẽ đúng, nhưng có thật sự công bằng hay chưa? Cha tôi thật ra không phải là một người phụng sự cho một chế độ hay một nhóm lãnh đạo nào. Ông chỉ phụng sự Tổ quốc của mình và ông thấu hiểu điều đó. Theo ý kiến của tôi, chúng ta nên nhìn nhận Zhukov là một con người, ông là một phần của nước Nga, nhân dân Nga - và thuộc về một thời kỳ đã qua.
Về vấn đề giáo dục:
Ella: Georgi Konstantinovich luôn coi trọng việc học hành. Thời trẻ, mẹ tôi giành nhiều thời gian giúp cha tôi nâng cao trình độ tiếng Nga. Bà đọc chính tả cho ông viết, bởi trước đó ông mới chỉ học qua một lớp ở trường dòng nên ông hay mắc lỗi trong những bài viết của mình. Củng vì lẽ thế, cha tôi luôn cố gắng tự nâng cao kiến thức cho mình.
Về những chuyến đi của Zhukov:
Ella và Era: Cha chúng tôi từng nói với một nhà văn như sau: “Anh biết không, gần đây, tôi có xem một tấm bản đồ và tự hỏi có lẽ không còn nơi nào ở nước Nga, ở Đức và Đông Âu là tôi chưa đặt chân đến. Lái xe của tôi, Buchin, nguyên là một tay lái môtô đua, đã thống kê, chúng tôi vượt qua quãng đường tổng cộng khoảng 175.000 km trong suốt cuộc chiến tranh. Không biết bằng bao nhiều lần vòng quanh trái đất? Mà anh ấy cũng không phải là lái xe duy nhất của tôi. Chưa kể tôi còn có hàng trăm giờ đi bằng máy bay, đã sử dụng qua 3 chiếc máy bay, lại còn cả thời gian ở Mông Cổ nữa chứ”.
Về cuộc sống nay đây mai đó:
Cả Era và Ella đã viết về cha và mẹ với tình yêu thương. Era là chị, sinh năm 1929, đã miêu tả cuộc sống nay đây mai đó của gia đình trong những năm giữa hai cuộc thế chiến. Cô nhấn mạnh tới sự ủng hộ mà Alexandra Dievna đã giành cho cha cô để ông có cơ hội thăng tiến trên con đường binh nghiệp, mẹ là người chăm sóc gia đình trong những điều kiện vô cùng khó khăn khi chúng tôi còn phải ở trong các doanh trại hồi trước chiến tranh.