Nhà Trắng - Những chuyện chưa kể

Việc thay đổi từ chính quyền này sang chính quyền khác trong tòa nhà đến đột ngột như cái chết. Ý tôi muốn nói là điều đó để lại cho ta sự trống rỗng khó hiểu. Mới buổi sáng ta còn phục vụ ăn sáng cho một gia đình ở sát cạnh ta suốt mấy năm trời, vậy mà đến trưa gia đình ấy đã ra khỏi cuộc đời ta và rồi xuất hiện những gương mặt mới, những tính khí mới, những yêu ghét mới

– Alonzo Field, nhân viên phục vụ và quản lý tổ phục vụ, 1931–1953. “21 năm của tôi trong Nhà Trắng, đây là lần duy nhất công việc bỏ tôi” – Walter Scheib, quản bếp, 1994–2005.

Cứ một hay hai lần mỗi thập niên, vào một ngày tháng Giêng lạnh buốt, người Mỹ lại bị cuốn vào sự chuyển giao quyền lực từ tổng thống này sang tổng thống khác. Hàng trăm ngàn người đổ về khu National Mall để xem vị tổng thống mới đắc cử tuyên thệ nhậm chức trong một nghi lễ thanh bình và tổ chức kỹ càng mà Phu nhân Bird Johnson gọi là “cuộc vui lớn bốn năm một lần của nước Mỹ”.

Tuy nhiên, bên trong hậu trường, cái nghi lễ yên bình này lại đi kèm một số lượng kinh hoàng những hoạt động cung ứng phức tạp. Bà Laura Bush gọi việc “chuyển giao gia đình” là “một kiệt tác nghệ thuật được thực hiện với một tốc độ khác thường”, và kiệt tác đó có thành công hay không là tùy thuộc vào kiến thức tổ chức và sự linh động của các nhân viên ở tư dinh. Vào ngày nhậm chức, Nhà Trắng bắt đầu hoạt động sớm hơn bình thường với các nhân viên đến làm việc từ tờ mờ sáng. Khi một ngày kết thúc thì cũng là lúc một kỷ nguyên mới trong lịch sử nước Mỹ bắt đầu.

Nhà Trắng thuộc về gia đình tổng thống sắp mãn nhiệm cho đến trưa, khi nhiệm kỳ của vị tổng thống mới bắt đầu. Buổi sáng ngày nhậm chức, tổng thống sắp mãn nhiệm mời đệ nhất gia đình mới uống cà phê. Ngay trước khi đệ nhất gia đình cũ rời Nhà Trắng, các nhân viên đến đứng chật cứng Phòng Quốc yến sang trọng, nơi họ từng phục vụ rất nhiều bữa tiệc, để nói lời từ biệt với gia đình tổng thống. Trong lòng họ trào dâng nhiều cảm xúc khác nhau khi phải thay một người chủ – với một số người thì đó là một người bạn – để đổi lấy một người khác trong quãng thời gian chỉ sáu tiếng đồng hồ. Nhiều người đã có tám năm gần gũi với cái gia đình sắp ra đi và chưa có thời gian để biết rõ về những cư dân mới. Ít ai cầm được nước mắt, mặc dù nhiều người có thể đang rất phấn khích với tương lai.

“Khi vợ chồng Tổng thống Clinton xuống dưới nhà cùng với con gái Chelsea, họ không nói lời nào,” Tổng quản lý bộ phận phòng Christine Limerick nhớ về ngày nhậm chức năm 2001. “Đến bây giờ, tôi vẫn thấy xúc động khi nhớ lại chuyện Tổng thống Clinton nhìn thẳng vào mặt từng người và nói ‘Cảm ơn’. Cả phòng vỡ òa.”

Giây phút từ biệt, các nhân viên Nhà Trắng thường tặng cho gia đình tổng thống một món quà – đôi khi đó là lá quốc kỳ tung bay trên Nhà Trắng vào ngày tổng thống nhậm chức – đặt trong một chiếc hộp chạm tay rất đẹp do cánh thợ mộc trong Nhà Trắng thiết kế. Năm 2001, bà Limerick cùng Tổ trưởng tổ trang trí hoa Nancy Clarke và Tổng Quản lý mỹ thuật Betty Monkman đã tặng cho bà Hillary Clinton một chiếc gối lớn làm từ các mẫu vải mà trước đây bà đã chọn để trang trí cho các căn phòng khác nhau trong Nhà Trắng.

Mọi người có rất ít thời gian để hồi tưởng quá khứ. Đến khoảng 11 giờ sáng thì hai đệ nhất gia đình rời Nhà Trắng để đến điện Capitol. Từ lúc đó cho đến khoảng 5 giờ chiều – khi tổng thống mới và gia đình ông trở về nghỉ và chuẩn bị cho các buổi dạ vũ nhậm chức – các nhân viên phải kết thúc công việc đưa một gia đình ra và đưa một gia đình khác vào. Trong cái khoảnh khắc hiếm hoi ấy, khi mọi ánh mắt ở Washington và thế giới chuyển từ Nhà Trắng sang Điện Capitol, các nhân viên trong dinh cảm thấy biết ơn khi công chúng tạm thời chuyển hướng chú ý của họ ra khỏi các hoạt động náo loạn bên trong các bức tường Nhà Trắng.

Do việc thuê đội ngũ nhân viên chuyển nhà chuyên nghiệp trong một ngày đòi hỏi hàng loạt quy trình kiểm tra an ninh vô cùng bất tiện, nên các nhân viên trong dinh đành phải tự mình đảm nhiệm việc chuyển hành lý của vị tổng thống mới đắc cử vào và chuyển hành lý của vị tổng thống mãn nhiệm cùng gia đình ông ta ra. Họ không được phép nhờ người bên ngoài giúp đỡ. Suốt ngày hôm đó, trong khi vẫn phải tiếp tục duy trì vai trò truyền thống của họ, các gia nhân còn phải đảm nhiệm thêm công việc của đội ngũ chuyển nhà chuyên nghiệp và chỉ có sáu tiếng đồng hồ để hoàn thành chuyện đó. Do có quá nhiều đồ đạc cần chuyển ra và đòi hỏi rất nhiều sức lao động nên tất cả mọi người đều được huy động đến giúp một tay: trong khi các nhân viên rửa nồi niêu trong bếp phụ sắp xếp đồ đạc bàn ghế thì cánh thợ mộc xếp các khung hình lên mấy chiếc bàn trà. Công việc chuyển nhà nặng nhọc đến mức ngay cái ngày gia đình Clinton chuyển đến, một nhân viên bị chấn thương nặng ở lưng trong lúc nhấc chiếc sofa, và vì thế không thể quay lại làm việc suốt mấy tháng trời.

Với Tony Savoy, người phụ trách giám sát công việc điều hành Nhà Trắng, ngày tổng thống nhậm chức là ngày trọng đại nhất trong sự nghiệp của ông. Ban Điều hành thường phụ trách chuyện tiệc tùng, chiêu đãi, các sự kiện ngoài trời, đồng thời sắp xếp lại đồ đạc để quay các cuộc phỏng vấn trên truyền hình, nhưng trong thời gian tổng thống nhậm chức, họ là đội quân “chuyển đồ ra và chuyển đồ vào”, Savoy cho biết. Khi các xe tải chở đồ đạc của gia đình mới đến, hàng chục nhân viên Nhà Trắng từ nhân viên điều hành, kỹ sư đến nhân viên xưởng mộc và xưởng điện đều đổ xô ra khuân đồ đạc từ trên xe xuống và chuyển chúng đến đúng vị trí mà nhà trang trí nội thất của đệ nhất gia đình mong muốn. “Việc chuyển đồ được gọi là thành công khi không có món đồ nào bị mất” và tiếp tục ở lại vị trí đó bốn năm nữa, Savoy pha trò để che giấu nỗi lo lắng trước nhiệm vụ lạ lùng này.

Trong vòng sáu tiếng đồng hồ, từ lúc gia đình tổng thống cũ đi ra cho đến khi gia đình tổng thống mới đắc cử dọn vào, các nhân viên phải trải thảm sạch ra, thay mới các tấm nệm và phần đầu giường, tháo tranh xuống và chủ yếu là trang hoàng lại các nơi theo phong cách ưa thích của gia đình sắp dọn vào. Họ dỡ hành lý của gia đình tổng thống ra, xếp quần áo thật phẳng phiu và cho vào các ngăn kéo tủ. Họ thậm chí còn xếp kem và bàn chải đánh răng lên kệ phòng tắm. Không một chi tiết nào bị bỏ sót.

Nhân viên cắm hoa Bob Scanlan từng phụ chuyển nhà khi Tổng thống Clinton dọn đi và Tổng thống George W. Bush dọn tới năm 2001. Việc sắp xếp đồ đạc cho gia đình Bush khá dễ dàng bởi họ biết rõ nơi này hơn phần lớn các tổng thống khác. Tổng thống George W. Bush vẫn thường đến Nhà Trắng chơi khi bố ông còn làm tổng thống. Gia đình Bush đã quen với việc có đông người giúp việc, và chính bà Laura Bush cũng công nhận rằng họ “có những thuận lợi rất lớn” so với các gia đình tổng thống khác vì có nhiều thời gian sống ở Nhà Trắng lúc Tổng thống Bush cha (người được các nhân viên gọi thân mật là “ông Bush già”) làm việc ở đây. “Chỉ có một gia đình khác có cha con đều làm tổng thống là John Quincy và Louisa Adams.”

Biết rõ Bush rất quen thuộc với Nhà Trắng và dàn nhân viên ở đây, Bill Clinton nói đùa rằng Bush thậm chí còn biết rõ các công tắc đèn nằm ở đâu. Trong khi đó Clinton chỉ mới đến Nhà Trắng vài lần trước khi nhậm chức: một lần khi ông là thành viên của tổ chức American Legion Boys Nation và được chụp hình bắt tay với Tổng thống Kennedy; một lần khi ông được gia đình Tổng thống Carter mời đến chơi năm 1977 (đây cũng là lần đầu bà Hillary Clinton đến thăm Nhà Trắng); và thêm vài lần khác khi ông đến dự các bữa tiệc tối chiêu đãi Hiệp hội Thống đốc Quốc gia (National Governors Association) trong thời gian ông làm thống đốc bang Arkansas. Trước khi chuyển vào Nhà Trắng, bà Hillary cho biết lần duy nhất bà lên tầng hai là khi được bà Barbara Bush dẫn đi tham quan một vòng các nơi sau khi chồng bà đắc cử. Bà thậm chí còn chưa nhìn thấy tầng ba. Khi chuyển vào đây sống, để hiểu rõ lịch sử Nhà Trắng, bà Hillary đã yêu cầu các nhân viên quản lý mỹ thuật sưu tầm hình ảnh Nhà Trắng từ thời kỳ đầu tiên để làm thành một quyển sách thể hiện rõ từng phòng trông ra sao trong suốt chiều dài lịch sử.

Tuy nhiên, Tổng thống Barack Obama mới là người thấy khó khăn nhất khi chuyển vào Nhà Trắng sinh sống, ông và gia đình đã phải chuyển từ nhà họ ở Hyde Park, Chicago vào thẳng Nhà Trắng. Gia đình Obama thậm chí còn ít quen với chuyện có người giúp việc hơn cả gia đình Clinton. Lúc ở Chicago, gia đình họ chỉ có mỗi một quản gia chứ không có bảo mẫu. Vì thế, trong suốt thời gian vận động tranh cử, họ phải giao hai cô con gái Sasha và Malia cho bà Marian, mẹ bà Michelle Obama, trông nom. Do không có lợi thế là con trai tổng thống, cũng chưa từng sống trong khung cảnh tương đối xa hoa của dinh thống đốc, nên Obama và gia đình ông phải mất một thời gian để cảm thấy thoải mái hơn với cuộc sống mới.

NGÀY 20 THÁNG 1 năm 2009, 1,8 triệu người tụ tập trong tiết trời –2°C để chứng kiến ông Barack Obama trở thành vị tổng thống Mỹ gốc Phi đầu tiên tuyên thệ nhậm chức. Đây không chỉ là đám đông lớn nhất tham dự lễ nhậm chức của một tổng thống, mà còn là lượng quần chúng lớn nhất chưa từng thấy ở bất kỳ sự kiện nào trong lịch sử của Washington D.C.

Hầu hết người Mỹ đều không biết đến Barack Obama cho đến năm 2004 khi ông đọc bài diễn văn then chốt đầy cuốn hút tại Đại hội toàn quốc Đảng Dân chủ với tư cách thượng nghị sĩ Bang Illinois. Sự nổi lên nhanh chóng của Obama khiến gia đình ông không có nhiều thời gian chuẩn bị cho cuộc sống ở Nhà Trắng. Vì biết điều đó nên các nhân viên ở dinh muốn giúp đỡ để việc chuyển nhà của họ được dễ dàng hơn. Ông Obama hẳn phải có cảm giác rất lạ khi nghe người tổng quản lý nói “Xin chào ngài tổng thống, chào mừng ngài đến với ngôi nhà mới” khi ông lần đầu bước qua các cánh cửa đồ sộ ở Cửa Bắc trên cương vị một tổng thống. Trong khoảnh khắc yên tĩnh và ngắn ngủi từ trưa đến chiều hôm ấy, tức từ sau khi xem diễu hành trên đại lộ Pennsylvania đến trước lúc tham gia bữa tiệc khiêu vũ nhậm chức đầu tiên của họ, gia đình Obama chỉ ăn sơ trong Phòng ăn Gia đình cũ, nơi không một chi tiết nào bị bỏ sót.

Ngày hôm đó là kết quả của nhiều tháng trời lên kế hoạch cẩn thận từ trước. Với những người giúp việc trong dinh thì thời kỳ chuyển tiếp sang chính quyền mới đã bắt đầu khoảng 18 tháng trước khi tổng thống nhậm chức. Ngay từ lúc đó, người tổng quản lý đã phải bắt đầu chuẩn bị một số tài liệu để đưa cho vị tổng thống và đệ nhất phu nhân sắp dọn đến (cộng thêm với khó khăn là không biết những người sắp đến như thế nào), trong đó có sơ đồ chi tiết của Nhà Trắng, danh sách các nhân viên làm việc ở tư dinh, và tổng quan những gì được phép thay đổi trong Phòng Bầu dục.

Ngay từ trước khi một ứng cử viên được chọn ra cho cuộc tổng tuyển cử, ông Gary Walters, tổng quản lý trong giai đoạn 1986–2007 đã phải bắt đầu thu thập thông tin về các ứng cử viên trong các cuộc bầu cử sơ bộ. Điều này đặc biệt khó khăn khi Tổng thống Ford, Tổng thống Carter và Tổng thống George H. W. Bush thất bại trong nỗ lực ở lại nhiệm kỳ hai. “Mặc dù dinh tổng thống vẫn đang thuộc quyền sở hữu của gia đình đang ở đó nhưng ta phải chú ý xem chuyện gì sẽ xảy ra,” Walters nói.

Vào tháng 12, sau cuộc bầu cử và trước ngày nhậm chức, Walters phải sắp xếp để gia đình tổng thống mới được đương kim đệ nhất phu nhân dẫn đi tham quan một vòng Nhà Trắng. Đó cũng là lúc vị đệ nhất phu nhân sắp dọn đến được trao một cuốn sách, bên trong có tên và hình của tất cả các nhân viên trong tư dinh. Cuốn sách này sẽ giúp đệ nhất gia đình biết tên từng người làm việc trong tòa nhà, đồng thời cũng là một phần của biện pháp an ninh giúp gia đình mới phát hiện ra người lạ mặt và báo cho Cơ quan Mật vụ.

Đệ nhất gia đình sắp dọn đi phải thanh toán mọi chi phí chuyển đồ đạc cá nhân của họ ra khỏi Nhà Trắng. Vị tổng thống mới đắc cử cũng phải thanh toán chi phí chuyển đồ đạc cá nhân của họ vào nhà, và khoản tiền này có thể lấy từ két sắt cá nhân, từ quỹ vận động tranh cử hay chuyển giao. Công việc của gia đình sắp dọn đến là phối hợp với Cơ quan Mật vụ để đưa vật dụng cá nhân của họ vào Nhà Trắng buổi sáng ngày nhậm chức.

Một trong những thách thức lớn về hậu cần diễn ra trong ngày nhậm chức là việc chuyển đồ đạc và những vật dụng lớn của gia đình tổng thống mới đắc cử vào Nhà Trắng. Sau cuộc bầu cử năm 1960, Letitia Baldrige, thư ký phụ trách sự kiện xã hội của gia đình Kennedy đã gởi thư cho bà Jackie để cho biết là cô đã hỏi Mary Jane McCaffree, thư ký xã hội của gia đình Eisenhower, là “có thể đưa lén nhiều thứ vào nhà mà không để gia đình Eisenhower biết được không và cô ấy (McCaffree) đã đồng ý, vì thế ông tổng quản lý có thể cất mấy thùng các–tông, vali, v.v. ở một nơi khuất tầm nhìn và đợi đến 12 giờ trưa thì lôi chúng ra. Tuyệt quá phải không? Cứ hệt như truyện của Alfred Hitchcock vậy.” Baldrige nhớ cô đã lái xe đến Nhà Trắng với Providencia Paredes, người hầu gái của Jackie Kennedy, và George Thomas, người hầu riêng của Jack Kennedy, chở theo chiếc áo dạ hội mà bà Jackie sẽ mặc trong tiệc khiêu vũ nhậm chức và tất cả hành lý của gia đình Kennedy. Họ đến nơi khi mọi người đang tụ tập ở điện Capitol để dự lễ nhậm chức. Khu đất phía nam đầy tuyết lúc này đang tắm trong ánh mặt trời chói lọi. “Chúng tôi đã tính trước quãng thời gian đi từ Georgetown đến Nhà Trắng để không đến đó trước 12 giờ trưa, bởi vì đến đúng 12 giờ trưa vị tổng thống mới sẽ chính thức trở thành người sở hữu Nhà Trắng.”

Gần nửa thế kỷ sau, chuyện này vẫn không có gì thay đổi. Không lâu sau cuộc bầu cử, các cố vấn của gia đình Obama bắt đầu gặp gỡ những người giúp việc ở tư dinh, và đến tuần trước lễ nhậm chức, phần lớn đồ đạc của gia đình Obama được vận chuyển bằng đường biển đến Nhà Trắng và đưa vào cất trong Phòng Gốm sứ (china Room) ở Tầng Trệt để sau đó có thể nhanh chóng chuyển lên trên lầu. Trước đó, vợ chồng Tổng thống Bush đã nói với Tổng Quản lý Stephen Rochon rằng họ muốn làm sao để việc chuyển nhà dễ dàng nhất cho tất cả mọi người, nhưng Rochon không muốn làm vợ chồng Tổng thống Bush thấy như họ đang bị đẩy ra ngoài, “chúng tôi muốn đặt mấy thứ này ở nơi gia đình hiện tại không nhìn thấy. Không phải là họ không biết chúng ở đó, mà vì chúng tôi không muốn họ cảm thấy như chúng tôi đang đẩy họ ra ngoài.”

Các cố vấn khác của Obama cũng liên hệ tương tự với những người giúp việc trong dinh. Hơn hai tháng trước ngày nhậm chức, Tổ trưởng Tổ Hoa Nancy Clarke đã phải gặp nhà trang trí nội thất của gia đình Obama, Michael Smith, để bàn về chuyện trang trí hoa như thế nào cho các căn phòng mà bạn bè và người nhà của tổng thống sẽ lưu lại qua đêm trong ngày nhậm chức.

“Có rất ít thời gian để chuẩn bị mọi thứ cho tòa nhà, vì thế cả nhóm chúng tôi phải đảm bảo rằng tất cả mọi thứ đều hoàn hảo nhất có thể trong thời gian quy định,” Desirée Rogers, nhân viên thân tín của vợ chồng Obama từ khi còn ở Chicago và thư ký xã hội đầu tiên của họ, cho biết. Ngày nhậm chức, “chúng tôi phải có mặt ở Nhà Trắng từ rất sớm để sắp xếp và chuẩn bị mọi thứ, đặt quần áo vào từng phòng,” cô nhớ lại.

Ngay từ mấy tuần lễ trước ngày nhậm chức, Rogers đã phải gặp các nhân viên cắm hoa để bàn xem sẽ đặt những loại hoa nào trên các bàn tròn nhỏ, và sẽ sử dụng loại nến và chân nến nào cho những khoảnh khắc quý giá của đệ nhất gia đình để họ có thể tận hưởng môi trường mới mẻ đầy phấn khích ở xung quanh trước khi đi đến với các buổi dạ vũ.

“Tất cả những thứ nhỏ nhặt đó có thể khiến mọi người thấy thoải mái và thấy mình được chào đón,” nhân viên cắm hoa Bob Scanlan nói.

Phần lớn khu Cánh Tây được vị tổng thống mới lấp đầy với những trợ lý trung thành đến từ chiến dịch tranh cử tổng thống và từ thời kỳ đầu sự nghiệp chính trị của ông, trong đó có Robert Gibbs, người phát ngôn lâu năm được ông bổ nhiệm làm thư ký báo chí đầu tiên của ông tại Nhà Trắng, cùng người bạn thân Valerie Jarret mà ông chỉ định làm cố vấn cấp cao. Bà Michelle Obama cũng đưa nhóm trợ lý của bà vào, trong đó có nhiều người quen biết lâu năm. Chỉ vài ngày sau khi vào Nhà Trắng, Michelle đã tập hợp các nhân viên của bà ở khu Cánh Đông cùng toàn thể các nhân viên tư dinh lại trong Phòng Tây. Katie McCormick Lelyveld, thư ký báo chí của đệ nhất phu nhân lúc đó, nhớ bà chủ của cô đã cho mọi người biết rõ ai là người phụ trách ở đó.

“Đây là đội ngũ cùng tôi bước qua cánh cửa này,” đệ nhất phu nhân phất tay về phía dàn trợ lý chính trị của mình và nói với các nhân viên làm việc lâu năm trong tòa nhà. “Còn các anh chị là một phần của đội ngũ mới của chúng tôi,” bà bảo họ trước khi quay sang nói với các nhân viên của mình, bao gồm cả Lelyveld: “Trách nhiệm của các bạn là phải đảm bảo biết hết mọi người ở đây. Họ có mặt ở đây trước các bạn và là những người giúp vận hành nơi này. Chúng ta hiện đang ở trong địa bàn của họ.” Sau đó, các nhân viên của đệ nhất phu nhân đi vòng vòng quanh phòng để tự giới thiệu với mọi người.

“Việc chúng tôi cần làm lúc đó là tìm hiểu vai trò của họ là gì và vị trí của họ trong bức tranh toàn cảnh ra sao,” Lelyveld nói. “Chúng tôi chỉ là những đứa trẻ mới vào.”

Từ hôm đó trở đi, Lelyveld luôn trông chờ vào các chỉ dẫn của những nhân viên trong tư dinh. Khi cô muốn nghĩ ra cách gì hay để duyệt thực đơn cho bữa quốc yến đầu tiên, cô xuống bếp hỏi Quản bếp Cristeta “Cris” Comerford xem bà nghĩ cô nên bố trí Phòng Quốc yến như thế nào để giới truyền thông có thể thấy cô đang chuẩn bị nhưng không làm cô phân tâm. Khi cô yêu cầu các nhân viên phòng kỹ thuật và phòng điều hành sắp xếp lại bàn ghế để tiến hành quay một cuộc phỏng vấn ở Tầng Khánh tiết trên truyền hình, cô được nhắc nhở rằng Nhà Trắng không phải là ngôi nhà bình thường. “Ta đang làm việc trong phòng bảo tàng,” cô nói. “Hai chiếc ghế mà ta cần dùng cho buổi phỏng vấn không phải chỉ là ghế,” mà còn là “hai món đồ cổ có tuổi đời lớn hơn ta hàng thế kỷ và phải mang từ Phòng Lam ra. Do đó ta cần phải hỏi ý kiến các nhân viên phụ trách nơi đó.” (Đồ đạc trong Nhà Trắng quý giá đến mức một nhân viên tạp vụ bị sếp của anh ta cảnh cáo rằng nếu anh ta lỡ tay làm vỡ một cái đồng hồ mạ đồng của Pháp chưng trong Nhà Trắng từ năm 1817 thì đừng có mà tính đến chuyện có thể quay trở lại làm việc. Anh ta có làm cả đời cũng sẽ chẳng đủ tiền mua một cái khác thay thế.)

Thứ Sáu đầu tiên sau ngày nhậm chức, Tổng thống Obama mặc đồ giản dị đi khắp tư dinh để tự giới thiệu với các nhân viên. Khi đến căn bếp ở tầng hai, ông thấy mấy nhân viên phục vụ đang xúm quanh chiếc tivi. Ông vui vẻ đến đấm vào vai James Jeffries.

“Các ông đang xem gì thế?” ông hỏi họ.

“Chúng tôi đang xem những gì diễn ra ở Đài tưởng niệm Lincoln trước ngày nhậm chức,” Jeffries trả lời. “Chúc mừng ngài trở thành tổng thống.”

“Cảm ơn ông,” Obama nói với nụ cười ngoác tận mang tai rất đặc trưng của ông và bước ra khỏi bếp.

Vài phút sau, khi ông quay trở lại bếp, Jeffries lấy hết can đảm nói thêm: “Tôi vừa mới chúc mừng ngài. Vậy ngày mai, nếu tôi được gọi đến làm, ngài có thể chúc mừng tôi đã làm việc ở đây được 50 năm không?”

“Tôi sẽ không đợi đến ngày mai,” Obama lập tức trả lời. “Tôi có thể làm điều đó ngay bây giờ. Xin chúc mừng ông.”

Mặc dù Desirée Rogers mô tả mối quan hệ giữa các tổng thống với các nhân viên đơn giản là “rất, rất thân thiện” nhưng so với các tổng thống tiền nhiệm thì vị tổng thống mới này dè dặt hơn nhiều, cũng ít nói chuyện phiếm hơn. Một số nhân viên cho biết họ thấy nhớ tình cảm thân thiết dễ dàng của họ với các tổng thống Bush cha, Clinton và Bush con. “Gia đình Bush muốn chúng tôi thấy mình gần gũi họ,” Tổng Quản lý Rochon nói. Còn với gia đình Obama thì “chúng tôi phải giữ thái độ hoàn toàn chuyên nghiệp”. Tuy nhiên gia đình Obama cũng thân thiết với một số người làm việc trong hậu trường. Nhân viên phục vụ James Jeffries nói rằng giữa gia đình Obama với phần lớn nhân viên phục vụ Mỹ gốc Phi có sự thông hiểu và tôn trọng ngầm lẫn nhau do họ đều là người Mỹ da đen. Tổng thống Obama cũng thừa nhận điều này khi nói rằng một phần sự nhiệt tình của các nhân viên phục vụ đối với gia đình ông đến từ việc “họ nhìn Malia và Sasha và thấy rằng ‘con bé trông chẳng khác cháu tôi hay con gái tôi.’”

Suốt từ năm 1988 đến năm 2009, ông gác cửa Vincent Contee, 84 tuổi, đều đặn đến Nhà Trắng làm việc mỗi thứ Hai và thứ Ba và cùng tổng thống đi thang máy lên xuống Phòng Bầu dục. “Chúng tôi rất hợp nhau,” ông nhớ lại. “Sáng nào tôi cũng gặp ông ấy và được ông ấy hỏi han xem công việc của tôi hôm ấy thế nào.” Trong suốt 20 năm làm việc ở Nhà Trắng, Contee không để mình bị mê hoặc bởi người nổi tiếng. Ngoài việc thường xuyên nói chuyện với các tổng thống, ông cũng hay đi cùng thang máy với những nhân vật được nhiều người thần tượng như Nelson Mandela và Elizabeth Taylor để đến gặp tổng thống tại khu nhà riêng của gia đình họ. Ông cho biết ngay cả các tổng thống cũng lắm lúc không giấu được vẻ mệt mỏi. Đến một lúc nào đó, vị tổng thống mà ông hầu hạ sẽ quay sang ông trong khoảnh khắc ngắn ngủi trong thang máy và thở dài: “Tôi chỉ ước sao có thể quay trở về giường và ngủ cả ngày.”

Trên đường đến Phòng Bầu dục, ông Obama thường tán chuyện thể thao với Contee. “Ông ấy biết tôi là một fan bóng bầu dục. Tôi là fan của đội Redskins. Cô biết không, mỗi khi họ thua, ông ấy sẽ giải thích là vì họ không chơi như thế này hoặc phải chơi như thế kia.” Thỉnh thoảng Obama còn nhờ ông Contee dắt con Bo, con chó săn nước Bồ Đào Nha (Portuguese water dog) của gia đình ông, đi ra ngoài dạo quanh khuôn viên. Sau khi đi dạo về thì Contee đưa con Bo lên phòng ông ở tầng ba.

Mặc dù vậy, vợ chồng Obama vẫn tỏ ra rất dè dặt kín đáo và Tổng Quản lý Rochon cảm nhận được khoảng cách giữa các nhân viên với vị tân tổng thống. Vợ chồng Obama có vẻ “không thoải mái”, ông nói, vì “được quá nhiều nhân viên phục vụ và nhân viên làm phòng hầu hạ từng li từng tí.” Với một cặp vợ chồng chỉ vừa mới trả xong tiền vay học đại học thì mức độ phục vụ cá nhân của các nhân viên Nhà Trắng chắc hẳn phải khiến họ rất căng thẳng. “Ta phải cho họ sự riêng tư,” Contee nói với tôi. “Ta chỉ nên nói chuyện với họ trong giây lát rồi để họ đi đường họ, ta đi đường ta.”

Vợ chồng Obama đặc biệt rất muốn nuôi dạy con cái trong môi trường bình thường nhất có thể cho dù họ đang sống trong một tòa nhà có đến hàng chục đầu bếp, phục vụ và hầu phòng. Năm 2011, bà Michelle Obama nói với người phỏng vấn bà là cô con gái lớn Malia, lúc đó 13 tuổi, sắp phải tự giặt đồ của nó và bà Marian Robinson mẹ bà, hiện sống trong một phòng suite ở tầng ba, sẽ dạy con bé làm chuyện đó. “Mẹ tôi vẫn tự giặt đồ. Bà ấy không muốn người lạ động đến đồ lót của bà ấy.” Nhà tạo mẫu trước đây của đệ nhất phu nhân, Michael “Rahni” Flowers, xác nhận “Michelle là mẫu người mẹ rất nghiêm túc – cả mẹ bà cũng thế. Chỉ cần họ nhìn một cái là ta sẽ hóa đá và ngưng ngay công việc đang làm.”

Katie McCormick Lelyveld nhớ chuyện đệ nhất phu nhân xác định rõ các nguyên tắc cơ bản với các cô con gái như thế nào. “Mặc dù bà ấy rất cảm kích là trong nhà có các gia nhân chuyên lo những việc đó, nhưng bà cho rằng họ không phải ở đó để hầu hạ tụi nhỏ.” Michelle nhắc mấy cô con gái của mình là “Đừng quen thói để người khác dọn giường cho mình, đây là việc các con phải làm.”

Dù vậy, sau hai năm mệt mỏi theo đuổi chiến dịch tranh cử và chạy theo lịch làm việc điên cuồng, vợ chồng Obama rất cảm kích sự giúp đỡ của các nhân viên trong tư dinh. “Có một số thuận lợi khiến cho những ngày dài đằng đẵng trở nên dễ dàng hơn, chẳng hạn như có ai đó phụ trách kế hoạch ăn tối giúp ta,” Lelyveld giải thích.

Những gì thuộc về truyền thống khó có thể mất trong tòa hành pháp. Khi vợ chồng Obama nói với các nhân viên phục vụ rằng cuối tuần họ có thể thay chiếc áo vét–tông đen hồ cứng bằng sơ–mi để mở ở cổ và quần tây bình thường, không phải ai cũng chịu nghe theo. “Với một số nhân viên phục vụ lớn tuổi, tức khoảng bảy tám mươi tuổi, họ đã có sẵn nhiều bộ tuxedo mà họ đã quen mặc, vì thế bất cứ thứ gì khác sẽ đồng nghĩa với việc họ phải sắm đồ mới. Họ cảm thấy thoải mái hơn trong những bộ tux này,” Lelyveld nói. Khi nhiều nhân viên phục vụ nhất định không chịu rời bỏ bộ y phục trang trọng của họ, cô nói cô thấy mình lúng túng mỗi khi mặc quần kaki hay quần jean đứng cạnh họ mặc dù cô đã quen với cách ăn mặc thoải mái này trong thời gian vận động tranh cử. “Tôi tôn trọng sự tôn trọng của họ đối với những gì họ làm.”

Vợ chồng ông Obama rõ ràng rất nuối tiếc cuộc sống ở Chicago, ông Obama nói rằng “mỗi tổng thống đều ý thức sâu sắc rằng chúng ta chỉ là cư dân tạm thời” của Nhà Trắng, và nói thêm rằng “chúng tôi chỉ là những người ở trọ nơi này”. Sau hai chiến dịch tranh cử mệt mỏi, tổng thống Obama giờ đây từ chối vắng mặt ở bữa ăn tối gia đình hơn hai lần một tuần. Đó là những bữa tối được chuẩn bị bởi Sam Kass, người đầu bếp riêng của họ đưa từ Chicago đến, cho đến khi Kass rời khỏi vị trí đó để chuyển sang làm việc ở New York tháng 12 năm 2014.

Theo những gì Reggie Love, cựu trợ lý cá nhân của Tổng thống Obama nhớ thì mỗi sáng, trong lúc đi bộ từ khu nhà ở đến khu Cánh Tây, ông Obama đều yêu cầu Tổng Quản lý Stephen Rochon cập nhật cho ông biết những chuyện đơn giản trong nhà mà ai cũng phải biết xử lý, dù là đang sống trong tòa hành pháp hay trong một ngõ cụt ở ngoại ô. “Anh đang sống trong một tòa nhà và có ai đó chịu trách nhiệm bảo trì tòa nhà này. Vậy nếu áp lực nước không đủ mạnh hay hệ thống Wi-fi không hoạt động thì anh phải nói chuyện này với người đó, đúng không?”

Một trong những thứ được tổng thống rất mực quan tâm trong những ngày đầu mới đến là sân bóng rổ ở Nhà Trắng. Trong thời gian diễn ra chiến dịch tranh cử năm 2008, ông Obama thường chơi bóng vào những ngày diễn ra bầu cử sơ bộ hay những ngày họp đảng ở địa phương để cử ra người đại diện cho chức ứng viên tổng thống, chỉ hai lần ông không chơi bóng rổ, đó là lúc ở New Hampshire và Nevada khi ông thất bại ở hai bang này. Không bao lâu sau ngày nhậm chức, ông nói với Rochon rằng ông muốn biến sân tennis bị rặng thông che khuất ở Bãi cỏ phía nam thành sân bóng rổ. Thế là các vòng rổ được nhanh chóng lắp đặt, các vạch sơn được kẻ mới, và những quả bóng rổ mang ký hiệu Nhà Trắng được đặt làm. Tất cả nỗ lực này ngốn hết 4.995 đô.

Dự án này mất nhiều tháng để hoàn thành. Cuối cùng ông Obama mất kiên nhẫn và nói với Rochon trong lúc cùng đi bên nhau buổi sáng: “Sao thế Đô đốc, chuyện này có gì to tát lắm đâu.”

Một buổi sáng, không nghe Rochon nhắc đến sự tiến triển của sân bóng, tổng thống hỏi các vòng rổ của ông ấy đã đến đâu rồi. Rochon trả lời: “Thưa tổng thống, tôi rất vui mừng báo cho ngài biết là hôm nay mọi việc sẽ hoàn thành lúc 11 giờ 30.”

Mắt Obama sáng lên. Đến 10 giờ 30, một tiếng trước thời gian quy định là sẽ xong, ông chạy ra sân để chơi bóng với Love, người từng một thời là tiền đạo của đội Duke Blue Devils.

MICHAEL “RAHNI” FLOWERS, nhà tạo mẫu tóc của Michelle Obama, bắt đầu làm tóc cho bà từ khi bà là một cô bé tuổi teen và sau đó trở thành sự lựa chọn của đệ nhất phu nhân tổng thống mới đắc cử cho ngày nhậm chức. Mặc dù các nhà tạo mẫu tóc không thuộc đội ngũ nhân viên làm việc chính thức ở tư dinh nhưng họ cho ta một cái nhìn độc nhất vô nhị về những sự kiện xảy ra trong cái ngày khó quên đó.

Ngày làm việc của Flowers bắt đầu từ 4 giờ sáng ở Blair House, căn nhà phố sang trọng phía bên kia đường Nhà Trắng, nơi mà theo truyền thống vị tổng thống đắc cử và gia đình ông phải ở lại trước khi chính thức dọn vào tòa hành pháp. Sáng hôm đó, sau khi Flowers làm tóc cho Michelle cùng hai con gái và mẹ bà xong, ông đi cùng gia đình họ đến Đồi Capitol và ở đó suốt cả ngày. Tối đến, ông lại tiếp tục theo họ đến mười địa điểm tổ chức tiệc khiêu vũ nhậm chức.

Flowers lập tức nhận ra sự phấn khích của các nhân viên phục vụ, phần lớn là người Mỹ gốc Phi, đối với vị tổng thống mới đắc cử. “Có một nỗi tự hào vượt lên trên cả sự tự hào, điều mà cả cuộc đời họ mơ không thấy nổi,” Flowers, cũng là một người Mỹ da đen, nói. “Tôi nhìn thấy điều đó qua cách họ nói, cách họ đi. Nhìn gương mặt tươi cười hớn hở của họ, ta có thể nói rằng chuyện này vượt ra ngoài những mơ ước ngông cuồng nhất của họ.”

Theo Flowers, sáng hôm đó tất cả mọi người đều tỏ ra trầm tĩnh trừ bà Marian Robinson, mẹ của đệ nhất phu nhân. Bà Robinson sắp phải trải qua một thay đổi lớn trong cuộc đời. Bà chỉ mới thành lập một câu lạc bộ điền kinh cho người cao tuổi ở Chicago và chiến thắng một cuộc thi điền kinh cách đây không lâu, nhưng Michelle lại nhờ bà đến sống chung với họ ở Nhà Trắng để giúp trông nom các cháu. Giờ đây bà phải rời xa quê để đến với cuộc sống mới, lại là một cuộc sống có tổ chức rất nghiêm ngặt.

“Bà ấy là một phụ nữ rất độc lập,” Flowers nói. Ông tin rằng bà không chọn thay đổi vì bản thân mà vì “bà ấy cho tôi biết là Michelle muốn thế, với lại bà ấy cũng nghĩ đến mấy cháu”. Lúc rời xa quê hương Chicago yêu dấu, bà Robinson nói, “Chúng nó kéo tôi theo và tôi không thấy thoải mái chút nào, nhưng tôi sẽ làm những gì cần phải làm.”

Tuy nhiên vị tổng thống đắc cử lại không có vẻ gì bối rối trước thay đổi lớn và đột ngột này. Sau khi đọc một bài diễn văn nhậm chức đầy tham vọng – liệt kê hàng loạt mục tiêu chính sách như cải cách chế độ chăm sóc y tế và lặp lại lời hứa thay đổi những lập luận gây chia rẽ ở Washington – ông đã hỏi “Sao, tôi làm tốt chứ?”

“Barack luôn rất trầm tĩnh, ông ấy luôn kiểm soát được tâm trạng,” Flowers nói. “Còn Michelle thì thuộc tuýp người bộc trực hơn.”

Do gặp một trục trặc nhỏ trong kế hoạch làm việc (ai đó đã quên không tính thời gian ăn trưa theo truyền thống ở điện Capitol sau lễ tuyên thệ nhậm chức) nên gia đình Obama chỉ có 45 phút để chuẩn bị cho các buổi khiêu vũ tối hôm đó. Trên đường hối hả để kịp đến với các buổi dạ vũ, tổng thống ghé qua phòng chăm sóc sắc đẹp nhỏ nằm trên tầng hai của Nhà Trắng và hỏi ý kiến vợ xem nên đeo chiếc nơ nào.

“Anh muốn mình trông đẹp nhất vì em,” ông nói với vợ.

Khi ông bước ra ngoài, Flowers để ý thấy một bên cổ tay áo của ông không được thẳng thớm.

“Barack, kiểm tra lại cổ tay áo,” Flowers lưu ý ông.

“Ồ, đẹp rồi, ai thèm quan tâm,” Obama vui vẻ nói.

Khi Ikram Goldman, chuyên viên phục trang của đệ nhất phu nhân đồng thời sở hữu cửa hàng thời trang cao cấp mà Michelle Obama thường xuyên lui tới trước khi vào Nhà Trắng, nghe Flowers gọi tổng thống là ‘Barack’, cô nạt ông ta. “Cô ấy nói tôi phải gọi ông ấy là ‘Ngài tổng thống’,” Flowers nhớ lại. “Khi tôi gọi ông ấy là ‘Barack’, ông ấy chỉ cười. Tôi đã từng dự đám cưới hai vợ chồng họ, cũng đã từng gặp ông cụ thân sinh của Michelle, ông ấy đối với tôi không hề thay đổi,” Flowers nói, vẫn còn băn khoăn vì lời quở trách. “Tôi thấy gọi thế không tự nhiên.” Việc chuyển từ gọi tên riêng sang gọi chức danh là điều mà nhiều người bạn của các tổng thống tương lai phải làm. Thư ký phụ trách sự kiện xã hội của gia đình Kennedy, Letitia Baldrige – sau này trở thành nhân viên phụ trách nghi thức – quen biết hai vợ chồng họ từ khi họ còn là “Jack và Jackie”, nhưng lập tức sau cuộc bầu cử tổng thống tháng 11 năm 1960, họ liền trở thành “Ngài Tổng thống và Phu nhân Kennedy”. “Tổng thống và Phu nhân Kennedy có thể từng là bạn bè thời trẻ của tôi, nhưng giờ đây họ được bao bọc trong ánh hào quang của người quyền tước.” Rất ít người giờ đây còn gọi Tổng thống Obama bằng tên riêng của ông.

NGÀY NHẬM CHỨC – một sự kiện vĩ đại đối với bất kỳ vị tổng thống mới nào – bắt đầu vài giờ trước khi tiến hành tuyên thệ lúc 12 giờ trưa ở Điện Capitol. Ngay từ sáng sớm, tổng thống đã được cố vấn an ninh quốc gia của vị tổng thống sắp mãn nhiệm và cố vấn an ninh quốc gia của ông thông báo tường tận về tình hình an ninh trong nước. Sau phần thông báo, một sĩ quan cao cấp của văn phòng quân đội ở Nhà Trắng cho ông biết mật mã khởi động tấn công hạt nhân. Ngay sau khi tổng thống tuyên thệ nhậm chức, một người trợ lý cầm theo “quả bóng” – một chiếc cặp chứa mật mã – sẽ luôn theo sát cạnh ông (Sau khi tuyên thệ, tổng thống sẽ được trao một chiếc thẻ cho phép ông khởi động các cuộc tấn công). Tất cả những việc này sẽ diễn ra trước lễ nhà thờ buổi sáng.

Vị tổng thống mới vừa phải tự điều chỉnh cho phù hợp với gánh nặng của công việc mới, vừa phải tập thích ứng với cuộc sống trong dinh. Sau khi nhậm chức, ngày hôm sau Tổng thống Obama đến Phòng Đông để ra mắt các nhân viên. “Ánh mắt tổng thống lộ rõ vẻ kinh ngạc,” nhân viên cắm hoa Bob Scanlan nhớ lại. “Giống như là ‘Wow’, ông ấy không ngờ số nhân viên giúp việc cho Nhà Trắng lại đông đến thế.” Những nhân viên mà ông Obama chào ngày hôm đó không chỉ chịu trách nhiệm phục vụ cho khu nhà riêng mà còn phụ trách cả Tầng Khánh tiết, và dòng người tham quan Nhà Trắng không dứt.

Các nhân viên ở Cánh Tây, trong đó nhiều người đã quen với lối sống phi thể thức ở chiến dịch tranh cử, đột nhiên bị đẩy vào những vai trò mới nhưng lại không biết nhiều về các công việc này. Với Katie Johnson, thư ký riêng của ông Obama, thì ngày nhậm chức là một ngày “hoàn toàn hỗn loạn”. Khi cô đến Nhà Trắng sáng hôm đó, cô được thông báo là mình chưa được duyệt để bước vào Nhà Trắng. “Tôi phải tự học cách lo liệu mọi thứ,” cô nói (Trợ lý cấp cao của ông Obama là Denis McDonough cuối cùng cũng duyệt cho cô vào). Nhưng các rắc rối của cô chưa dừng lại ở đó. “Bây giờ nhìn lại, tôi thấy khu Cánh Tây rất nhỏ,” cô nói, “nhưng lúc đó, trông nó như một mê cung.” Sau khi đã ổn định công việc trong “Phòng Bầu dục ngoài” (Outer Oval), một văn phòng nhỏ nằm ngay bên ngoài Phòng Bầu dục, cô dành phần lớn thời gian trong ngày để học một khóa cấp tốc về cách sử dụng hệ thống điện thoại “cực kỳ phức tạp”. Trong mấy tuần đầu làm việc cho chính quyền mới, cô nhớ mình đã không tài nào chuyển được cuộc gọi của một viên chức cấp cao cho tổng thống trên Air Force I. Cô không thể nối máy thành công và cuối cùng đích thân ông Obama phải gọi điện trực tiếp cho người đó từ trên máy bay. “Lúc đó tôi rất hoảng sợ,” cô Johnson nhớ lại.

Với các nhân viên làm việc trong dinh, tất nhiên đây không phải lần đầu họ nhìn thấy cảnh này nên họ dễ dàng giúp cô dẹp tan cơn hoảng loạn. Do các nhân viên ở khu Cánh Tây phải dựa vào sự giúp đỡ của Phòng Quản lý để có thể ổn định công việc, nên Johnson liên tục hỏi các quản lý hết câu này đến câu khác, kể cả chuyện Phòng Hoa nằm ở đâu để cô xuống dặn các nhân viên ở đó đưa thêm táo Gala vào Phòng Bầu dục. “Có chuyện gì thắc mắc, tôi cũng gọi cho Phòng Quản lý,” cô nhớ lại. “Nếu có người muốn uống một loại rượu vang nào đó trong Phòng Bầu dục, tôi sẽ gọi cho Phòng Quản lý và họ sẽ tìm ra thứ rượu ấy.”

Thỉnh thoảng cô cũng cần đến sự giúp đỡ của các nhân viên quản lý và người hầu riêng của tổng thống để tìm các tài liệu nội bộ quan trọng của tổng thống, nhất là khi đó lại là một tài liệu mà các nhân viên khu Cánh Tây cần đến nhưng không ai tìm ra. “Mỗi khi tôi hoảng sợ vì tìm mãi thứ gì đó không ra – tổng thống lúc đó lại đang đi xa nên tôi không thể hỏi ông ấy – và tờ giấy đó lại được nói là có ghi một quyết định quan trọng, và Tổng thống nói là đã đưa nó cho tôi nhưng tôi thề là mình không giữ nó, tôi sẽ nhờ họ kiểm tra lại,” cô nói không kịp thở. “Họ sẽ đi tìm tờ giấy đó và số lần họ tìm được lên đến 90%.”

Reggie Love nhớ lại chuyện các nhân viên quản lý kiên nhẫn thế nào khi giúp anh “lèo lái hậu trường Nhà Trắng”. “Sảnh nào và phòng nào cũng có nickname,” anh nói.

Một vài ngày sau, vợ chồng Obama bắt đầu “đi thăm dần dần từng nơi trong tòa nhà”, Scanlan nhớ lại, thường là sau khi khách tham quan và hầu hết các gia nhân đã ra về. “Đây cũng là một quy trình mà họ phải thực hiện để biết mặt gần một trăm nhân viên làm việc ở đây, bởi họ không thể nhìn thấy tất cả các nhân viên cùng một lúc. Có thể mỗi lần họ chỉ gặp được mỗi một cô hầu phòng hay một nhân viên cắm hoa. Còn trên lầu thì chỉ có mỗi một người đầu bếp lo chuyện nấu nướng. Họ không biết mặt tất cả những người khác đang làm việc trong các phòng ban dưới nhà. Cuối cùng họ cũng gặp được tất cả nhân viên nhưng phải mất một thời gian dài.”

Và cuối cùng thì họ cũng quen với việc được giúp đỡ, hoặc ít ra cũng là học cách sống chung với điều ấy. “Tôi nghĩ các nhân viên Nhà Trắng rất biết cách giúp các gia đình tổng thống thích nghi và cảm thấy bình thường nhất có thể với cả chục người xung quanh, kẻ thì đưa hoa đến, người thì hút bụi, kẻ sửa sang cái nọ cái kia,” bà Michelle Obama nói. “Ta bắt đầu xem họ như người nhà về nhiều mặt, và đó chính là nét đẹp của nơi này.”

MỖI MỘT ĐỆ nhất gia đình đều có cách hành xử khác nhau với các nhân viên xung quanh. Gia đình Tổng thống Herbert Hoover ở cuối những năm 1920 và đầu những năm 1930 thường không thích nhìn thấy người giúp việc xung quanh. Mỗi khi nghe thấy ba tiếng chuông của ông, tất cả các hầu phòng, phục vụ và lao công đều phải chạy biến vào các căn phòng nhỏ. Tổng thống Roosevelt và Tổng thống Truman thì thoải mái hơn khi bảo các gia nhân cứ tiếp tục làm việc khi họ bước vào phòng.

Sau này, mối quan hệ giữa các đệ nhất gia đình và nhân viên trở nên thoải mái hơn rất nhiều. Cô hầu phòng Ivaniz Silva cho biết các đệ nhất phu nhân thường thuộc hết tên mọi nhân viên trong vòng một tuần, hay ít ra cũng là tên của khoảng một chục nhân viên làm phòng và nhân viên phục vụ túc trực trên tầng hai và tầng ba.

Có một ngày, Silva kể, cô đang quét dọn thì bà Barbara Bush bước vào ngăn cô lại.

“Ồ, tôi chưa từng thấy cô trước đây,” phu nhân Bush nói.

“Nhưng tôi có hình trong sách mà,” cô khăng khăng nói.

“Cô có chắc không?” đệ nhất phu nhân liền đi lấy cuốn sách liệt kê tên các gia nhân Nhà Trắng do người tổng quản lý chuẩn bị. Vài phút sau bà quay trở lại.

“À, tấm hình trông không đẹp lắm nên tôi không nhận ra cô,” bà trêu.

Cùng với những đồ đạc mới và lớp sơn mới, mỗi đệ nhất gia đình còn đưa một tinh thần mới vào Nhà Trắng. Việc chuyển từ gia đình Eisenhower sang gia đình Kennedy là cả một sự thay đổi lớn lao về ngoại hình – từ cặp vợ chồng lớn tuổi hiện thân cho mẫu hình ông bà nội ngoại ở thập niên 1950 đến cặp vợ chồng trẻ đẹp với hai con nhỏ – lẫn về lối sống. Các nhân viên phải làm quen với phong cách tiếp khách thoải mái của vợ chồng Kennedy, chẳng hạn như đeo nơ đen thay vì nơ trắng, phục vụ rượu cocktail trước khi ăn tối, và cho phép khách hút thuốc ở mọi nơi. Ở các bữa tiệc tối trang trọng, gia đình Eisenhower thường chiêu đãi khách sáu món và xếp họ ngồi quanh một chiếc bàn tiệc khổng lồ hình chữ E. Nhưng gia đình Kennedy đã nhanh chóng thay chiếc bàn này bằng mười lăm chiếc bàn tròn tám hay mười chỗ, đồng thời giảm số món ăn xuống còn bốn.

Vốn quen với cuộc sống giàu sang và có đông đảo người giúp việc vây quanh nên bà Jackie Kennedy rất hồ hởi với việc điều hành tòa dinh thự 132 phòng này. Buổi sáng ngay sau ngày chồng bà nhậm chức, bà đến gặp Tổng Quản lý J.B. West. “Tôi muốn gặp toàn thể các nhân viên trong hôm nay,” bà bảo ông. “Ông có thể đưa tôi đi một vòng Nhà Trắng để gặp họ ở nơi làm việc được không?”

Do không muốn đưa đệ nhất phu nhân đến các phòng ban mà không thông báo trước, West đề nghị gọi từng nhóm ba người một đến gặp bà. Mỗi nhóm, từ quản lý và nhân viên phục vụ đến nhân viên làm phòng và đầu bếp đều vô cùng lo lắng trước kiểu kiểm tra trang trọng này. Nhưng khi bước ra khỏi thang máy, họ giật mình khi nhìn thấy đệ nhất phu nhân mặc quần tây (một cảnh tượng gây sốc vào thời đó) mang ủng nâu đứng đó với mái tóc rối bù. Trong lúc các nhân viên từng người một tự giới thiệu mình với đệ nhất phu nhân, ông West nhớ lại, Jackie tìm đủ cách để nhớ tên họ. Bà chầm chậm lặp lại từng tên một, và mặc dù không ghi xuống giấy nhưng bà vẫn nhớ tất cả các tên. Lucinda Morman, một trong những cô hầu phòng gặp bà ngày hôm ấy, là một thợ may rất khéo, đệ nhất phu nhân sau đó đã nhờ cô may cho bà những chiếc váy dạ hội độc nhất vô nhị của nhà thiết kế Oleg Cassini.

Jackie Kennedy là người thích sự hoàn hảo và can thiệp rất sâu vào hoạt động hằng ngày của Nhà Trắng. Mỗi tối bà đều tự ghi ra cho mình từng hạng mục công việc để kiểm tra, việc nào làm xong sẽ được bà xóa đi. Ngày nào bà cũng viết cho ông West vài dòng trên tập giấy nhỏ màu vàng mà đi đâu bà cũng cầm theo.

“Bà ấy lúc nào cũng có cả một danh sách công việc cho tôi,” West hồi tưởng. “Ai phụ trách việc gì, bà ấy cũng đều nắm tên và bên dưới từng cái tên ấy, bà ấy ghi chú tất cả những gì cần bàn bạc với họ.”

Phu nhân Kennedy để ý thấy một số gia nhân rất bất an khi làm việc cạnh gia đình tổng thống. Bà viết về các nhân viên làm phòng như sau: “Họ sợ làm việc trong Nhà Trắng và cạnh gia đình tổng thống đến mức cứng đờ cả người và trở nên hoảng loạn. Ngay cả Lucinda, mặc dù đã biết tôi rất rõ nhưng cô ấy vẫn cứ xin lỗi tới xin lỗi lui đến 10 phút nếu như đánh rơi một cái kẹp.” Để giúp họ vượt qua nỗi sợ hãi, bà gợi ý họ lên tầng hai và tầng ba làm việc thường xuyên hơn để quen với việc ở cạnh gia đình bà. “Tôi không thể chỉ bảo họ bất cứ điều gì – cũng không có thời gian – khi họ hoảng sợ đến vậy.”

ÔNG GÁC CỬA Preston Bruce đã quen với lối sinh hoạt có thể đoán trước của gia đình Eisenhower, như đi ngủ lúc 10 giờ chẳng hạn. Vì thế lúc vợ chồng Kennedy đi dự tiệc khiêu vũ nhậm chức về lúc 2 giờ sáng, ông chắc mẩm họ rất mệt mỏi. Thế nhưng ngược lại, họ còn đưa thêm bạn bè về Nhà Trắng và tiếp tục tiệc tùng thâu đêm trên tầng hai, không biết rằng các gia nhân phải ở lại chờ cho đến khi vợ chồng tổng thống lên giường an toàn mới có thể ra về. Mãi đến 3 giờ 15 phút sáng, Bruce mới tiễn vị khách cuối cùng ra khỏi cửa và tắt hết đèn ở Phòng khách Tây (West Sitting Hall). Nhưng khi ông đến phòng tổng thống thì không thấy ai ở đó.

“Phải ông đó không, Bruce? Tôi đang ở trong Phòng ngủ Lincoln,” vị tổng thống gọi với ra ngoài. Bruce không thể tin được. Các gia nhân đều nghĩ căn phòng này bị nguyền rủa. Kennedy gọi một lon Coca và nhờ ông Bruce mở cửa sổ để không khí lạnh tràn vào. Jackie gọi với ra từ Phòng Nữ hoàng phía bên kia hành lang để nhờ người gác cổng sốt sắng mang cho bà cốc rượu khai vị. Mãi đến sau 4 giờ sáng, Bruce mới được về nhà.

Mặc dù phải thức suốt đêm đầu tiên nhưng Bruce bắt đầu thấy yêu mến gia đình Kennedy, và vì ông làm việc ban đêm nên nhìn thấy được những cảnh riêng tư của gia đình này. Ông cười phá lên khi chứng kiến cảnh cặp vợ chồng trẻ đẹp chạy qua chạy lại phòng nhau trong đêm khuya lúc ông mang đồ uống lên cho họ sau bữa ăn tối. “Đừng lo, Bruce, chúng tôi biết ông cũng đã có gia đình rồi,” Jackie Kennedy nói, mắt long lanh.

Suốt từ năm 1953 đến năm 1977, ngày nào Bruce cũng đến Nhà Trắng từ lúc 3 giờ trưa, đón những nhân vật quyền quý ở cửa, trấn an những người khách lo lắng trước khi gặp tổng thống, hộ tống tổng thống từ Phòng Bầu dục về khu nhà ở mỗi buổi tối và chờ cho đến khi tổng thống lên giường mới về nhà mình, ông là một nhân viên xuất sắc của Nhà Trắng. Các nhân viên khác không tiếc lời khen ngợi vẻ lịch lãm của ông cùng khả năng giữ được sự điềm tĩnh dưới sức ép khổng lồ của công việc. Nhân viên phục vụ Lynwood Westray gọi ông là “nhà ngoại giao”.

“Đó là lý do ông được mọi người yêu mến. Có người có phong thái đó, có người không, ông có điều đó.”

Một ngày sau ngày Kennedy nhậm chức, Bruce hộ tống tổng thống và đệ nhất phu nhân lên lầu sau bữa ăn tối. Ông thở phào nhẹ nhõm khi nghĩ hôm nay mình có thể về nhà khá sớm. Nhưng “Bang! Cửa thang máy ở tiền sảnh phía bên kia Phòng Quản lý đột nhiên mở toang. Tổng thống nhào ra và chạy băng qua sảnh với các nhân viên mật vụ gấp rút đuổi theo sau lưng,” Bruce viết. Kennedy muốn ra ngoài dạo tối. Ông ấy ra ngoài cổng Tây Bắc và bước vào làn không khí lạnh giá, trên người không một chiếc áo khoác, “chỉ mới có 24 giờ ở Nhà Trắng mà ông ấy đã muốn trốn khỏi đó.”

Nhân viên mật vụ phải lôi Kennedy vào và bảo ông phải giới hạn việc đi dạo trong phạm vi 18 mẫu Anh bao quanh Nhà Trắng. Kể từ hôm đó, Bruce luôn chuẩn bị sẵn hai chiếc áo khoác, một cái để tổng thống mặc nếu muốn ra ngoài đi dạo bằng lối tầng một, còn cái kia để mặc khi chỉ loanh quanh ở Tầng Trệt. Lần nào ông đưa áo khoác và ủng đi mưa cho tổng thống cũng đều bị vị tổng tư lệnh quân đội Hoa Kỳ phản đối. “Ông ấy như một cậu học trò nhỏ thích chạy vào làn không khí buốt giá mà không có áo ấm hộ thân.”

KHÔNG PHẢI GIA đình tổng thống nào cũng thích thú với việc đặt chân vào Nhà Trắng như gia đình Kennedy. Ngày thứ Hai sau cuộc bầu cử năm 1992, gia đình Clinton điện thoại cho nhà nội thất Kaki Hockersmith để nhờ cô thực hiện một nhiệm vụ khổng lồ: trang trí lại Nhà Trắng. Mặc dù đã từng giúp họ trang trí dinh thống đốc ở Arkansas nhưng bà không hề nghĩ sẽ có cuộc gọi này. Bà nhớ mình đã “rất, rất ngạc nhiên” nhưng cũng chấp nhận lời mời. Từ lúc diễn ra cuộc bầu cử đến lúc tổng thống nhậm chức, bà đến dinh thống đốc vài ba lần để đưa vợ chồng Clinton xem các mẫu vải khác nhau cùng những đồ đạc mà bà chọn cho dinh tổng thống.

“Lần đầu tôi đến, Tổng thống Clinton đang họp với đội ngũ chuyển giao quyền lực của ông nhưng bà Hillary gọi ông ra ngoài,” bà nói. Hockersmith bày các mẫu vải và mẫu thảm ra mặt bàn bếp cho ông xem (Clinton nằm trong số rất ít tổng thống quan tâm đến việc trang trí). Các tuần kế tiếp, bà đến Nhà Trắng vài lần để làm việc với các nhân viên quản lý mỹ thuật. Họ đưa bà đến một nhà kho khổng lồ có điều hòa nhiệt độ quanh năm ở Riverdale, Maryland, cách Washington khoảng 18 km, nơi cất giữ những đồ nội thất từng được trưng bày trong Nhà Trắng. Các gia đình tổng thống sắp dọn đến có thể chọn những món đồ họ thích trong kho để đưa trở về dinh.

Đồ nội thất ở Riverdale được cẩn thận phân thành từng loại một. Cạnh các dãy bàn làm việc và bàn viết là các tủ com–mốt cùng những tấm thảm từng nằm trong Phòng Bầu dục dưới nhiều chính quyền khác nhau. Mỗi một món đồ nội thất của từng thời đại khác nhau đều được mô tả và liệt kê trong danh bạ với nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Các quản lý mỹ thuật biết rõ vị trí của từng cái chân nến và từng chiếc bàn trà trong cái không gian rộng lớn đó. Ở đó còn có cả một phòng bảo tồn, bên trong trang bị máy X–quang để chụp hình từng món đồ nội thất đưa vào sách hướng dẫn. Nhà kho này khác xa với nhà kho cũ nát ở Fort Washington dọc bờ sông Potomac ở Maryland, nơi bà Jackie Kennedy đã rất bất ngờ và sốc khi nhìn thấy những món đồ cổ quý giá nằm lây lất trên sàn đất.

Bà Hockersmith luôn mang theo một sơ đồ chi tiết của các tầng lầu để nắm rõ vị trí muốn đặt những món nội thất có sẵn trong dinh và những món lấy từ nhà kho về. “Chúng tôi có một kế hoạch rất tốn kém,” Hockersmith nói với giọng mệt mỏi khi nhớ lại chuyện này.

Gia đình Clinton bắt đầu ngày nhậm chức bằng việc đi lễ nhà thờ và sau đó dừng chân một lúc ở Blair House. Khi họ đến Nhà Trắng thì đã 10 giờ 27 phút sáng, trễ 27 phút. Gia đình Bush đã đứng chờ sẵn ở Cửa Bắc để đón họ.

“Chào mừng cháu đến nhà mới,” Tổng thống George H.W. Bush nói với cô bé Chelsea 12 tuổi đang vuốt ve chú chó Millie giống springer spaniel của ông. Vị tổng thống sắp mãn nhiệm chúc người kế nhiệm may mắn và theo truyền thống, ông để lại trong ngăn kéo bàn làm việc ở Phòng Bầu dục một một bức thư ngắn ghi các lời khuyên dành cho người kế nhiệm (Khi Clinton rời nhiệm sở 8 năm sau, ông cũng để lại cho Tổng thống George W. Bush một bức thư ngắn kèm theo bức thư mà ông Bush cha để lại cho ông), chi tiết của những bức thư này không được công bố.

Vào ngày trọng đại đó, bà Hillary Clinton nói với Hockersmith rằng bà không muốn bà ấy vắng mặt ở buổi lễ nhậm chức, tổ chức tại mặt tiền phía Tây của tòa nhà Quốc hội Mỹ, tuy nhiên bà cần bà ấy quay lại Nhà Trắng ngay sau khi buổi lễ kết thúc.

“Chúng tôi phải tìm cách đưa cô ra khỏi cái nơi lộn xộn đó để nhanh chóng quay về Nhà Trắng,” bà Hillary nói.

Sau khi buổi lễ kéo dài cả giờ đồng hồ kết thúc, Hillary nói Hockersmith đi tìm một viên đại tá đang ngồi đâu đó trên một chiếc xe van để ông ta giúp bà nhanh chóng trở về Nhà Trắng trông coi việc trang trí.

“Tôi nghĩ không biết họ làm cách nào để lo chuyện đó,” Hockersmith nói.

Giữa đám đông đang reo hò ở Điện Capitol ngày 20 tháng 1 năm 1993, Hockersmith ngạc nhiên khi nhìn thấy chiếc xe van đang chờ bà. Mỗi khi họ đến rào chắn an ninh nào, người cảnh sát nơi ấy lại giở thanh chắn cho họ đi qua. “Chắc họ nghĩ chúng tôi là những nhân vật nổi tiếng.”

“Chúng tôi chạy đến Bãi cỏ phía nam và trên đường đi nhìn thấy hai cái xe tải lớn, bên hông ghi dòng chữ “Little Rock, Arkansas,” bà nói. “Một chuyến đi khá là hào hứng.”

Vợ chồng nhà Clinton bỏ ra khoảng 400.000 đô để trang trí lại Nhà Trắng, toàn bộ số tiền này đều do các cá nhân tài trợ. Nhưng nỗ lực này không được một số người bên trong và bên ngoài Nhà Trắng tán thành. Ngay cả những nhân viên bình thường vẫn rất thận trọng kín đáo cũng gọi các nỗ lực của bà Hockersmith là thiếu tổ chức và cho rằng kỳ vọng của bà quá cao.

Tổ trưởng tổ điện Bill Cliber, người từng tham gia dọn nhà cho chín lần chuyển tiếp, nói rằng gia đình Clinton là gia đình đem lại nhiều khó khăn nhất khi chuyển đến Nhà Trắng. Không lâu trước lễ nhậm chức, bà Hockersmith nói với ông rằng ông và các thợ điện khác phải gắn bảy chùm đèn trần mới, và ngay lập tức.

“Sao ta phải làm việc đó ngay bây giờ? Cứ để họ chuyển vào đây trước đã, rồi chúng tôi sẽ làm sau,” Cliber nói.

“Không, họ muốn tất cả đều phải được thay trước khi họ bước qua ngưỡng cửa này,” bà trả lời.

Cliber không còn cách nào khác. Ông đến Phòng Hiệp ước ở tầng hai, nơi Tổng thống Clinton sau này sử dụng làm phòng làm việc riêng, để bắt đầu thay một trong những chùm đèn trần.

Hầu như ngay khi gia đình Clinton vừa từ buổi lễ diễu hành mừng tổng thống nhậm chức trở về, bà Hillary đã xuất hiện ở Phòng Hiệp ước “Ông còn ở đây bao nhiêu lâu nữa?” bà hỏi Cliber.

“Nói thật, tôi nghĩ tôi cần thêm bốn tiếng nữa,” ông vừa nói với bà vừa loay hoay với chùm đèn pha lê cầu kỳ, lúc này đã được tháo rời từng mảnh trên sàn.

“Được, để chúng tôi xem sao,” bà nói và chạy ào ra ngoài.

Một lúc sau, Hockersmith thò đầu vào và bảo Cliber phải ra khỏi phòng trong vòng 20 phút nữa. Ông nói ông cần thêm chút thời gian để nhặt hàng trăm mảnh pha lê quý giá vương vãi trên sàn nhà. Bà trả lời: “Ông đừng lo chuyện đó. Ta có thể thay chúng bằng những thứ khác.”

“Không được đâu, thưa bà. Đây là những mảnh pha lê không thay thế được,” ông nói với giọng phẫn nộ.

Cliber bước ra khỏi phòng theo lời Hockersmith, để lại căn phòng Hiệp ước đầy các mảnh pha lê vương vãi. Nhưng ông không muốn chịu thua đệ nhất phu nhân hay nhà trang trí nội thất của bà. Ông nhờ Tổng Quản lý Mỹ thuật Rex Scouten, người được các nhân viên rất kính trọng (ông từng làm Quản lý rồi Tổng Quản lý từ năm 1969 đến 1986 trước khi chuyển sang làm Quản lý mỹ thuật), khóa chặt cửa phòng lại để bảo vệ chùm đèn cho đến khi ông có thể quay lại với công việc. Người thợ điện sau đó đã không được phép quay trở lại căn phòng này trong ba tuần lễ.

Gary Walters là người luôn thận trọng để không chỉ trích bất kỳ một chính quyền nào. Nhưng khi nghe tôi hỏi về chuyện chuyển nhà của gia đình Clinton, ông ngập ngừng một lúc lâu rồi mới nói tiếp: “Thời điểm khó khăn nhất là thời điểm chuyển từ một chính quyền này sang một chính quyền khác không cùng đảng phái.” Theo ông thì vợ chồng Clinton “không có chút khái niệm nào về Nhà Trắng”. Ngày nào ông cũng phải lên khu nhà ở nhiều lần để trả lời các thắc mắc của họ.

Quản lý Nancy Mitchell đang trực lúc sáng sớm thì vợ chồng tổng thống quay về nhà từ các buổi dạ vũ nhậm chức. “Tổng thống Clinton muốn gọi điện thoại nên tôi đi cùng ông ấy lên lầu. Bất chợt tôi nghe ông ấy gọi to tên tôi ‘Nancy!’ Tôi đáp ‘Vâng, thưa ông’, ông ấy hỏi: ‘Tôi phải làm sao để gọi được điện thoại?’” Chả là khi tổng thống nhấc điện thoại lên, âm thanh ông nghe được không phải là tín hiệu điện thoại mà là tiếng chào của nhân viên tổng đài Nhà Trắng, ông thấy sốc vì không thể tự mình gọi điện ra ngoài. Không bao lâu sau, toàn bộ hệ thống điện thoại đều được thay mới.

Nhưng chuyện này vẫn không ngăn được gia đình Clinton gọi bạn bè họ (còn gọi là Friends of Bill’s hay FOBs) ở Little Rock đến để giúp họ dỡ hành lý, khiến mọi chuyện trở nên phức tạp hơn.

“Chúng tôi đã làm việc này suốt 200 năm nay rồi,” Quản lý Chris Emery nói. “Thế mà họ còn nhờ đủ loại người đến giúp. Tất nhiên là chúng tôi bực bội rồi, bừa bộn không thể tả.” Emery, vốn quan hệ không tốt với gia đình Clinton và cuối cùng bị sa thải ngay dưới chính quyền này, nói rằng nhiều FOBs có tiền án tiền sự. Theo ông thì Cơ quan Mật vụ đã nhiều lần gọi điện cho Phòng Quản lý để thông báo việc một số khách mời từ Arkansas không được thông qua khâu kiểm tra lý lịch nên “không thể vào trong”. Emery phải thuyết phục các nhân viên mật vụ là “Tổng thống đang đợi họ. Mấy anh cho họ vào đi.” Cuối cùng họ phải cử các đặc vụ lên tất cả các tầng lầu để canh chừng: “Nếu ta đưa một người có ‘tì vết’ [trong lý lịch] vào trong thì ta phải theo sát họ.” Chẳng bao lâu sau, Emery buồn rầu chứng kiến một số người có “tì vết” ở trong dinh tổng thống.

Hockersmith tự tay trang trí lại một số thứ, bao gồm cả việc sắp đặt hình ảnh cá nhân của gia đình Clinton cùng mấy món đồ trang trí lặt vặt mà họ đem từ Little Rock về, trong đó có bộ sưu tập ếch rất đặc sắc. Hình như khi Hillary và Bill Clinton hẹn hò nhau, ông đã mê hoặc bà bằng một câu chuyện thời thơ ấu của ông. Điểm nút của câu chuyện này là: “Ta không thể biết con ếch nhảy xa đến đâu cho đến khi cho nó một cú hích.” Câu này có thể hiểu là: Ta không bao giờ biết mình có thể đi xa tới đâu cho đến khi thử làm điều đó – một giai thoại rất thích hợp với cặp vợ chồng trẻ đầy tham vọng này. Khi chồng bà lần đầu tiên tranh cử tổng thống, Hillary đã tặng ông một bức tranh vẽ con ếch bị đấm và đang nhảy vọt lên, bên dưới là câu nói bất hủ của ông. Năm 1993, Bill tặng sinh nhật vợ một con ếch đội vương miện bằng thủy tinh cùng dòng chữ đính kèm: “Con ếch này hẳn đã là anh nếu như em không xuất hiện.”

Với Hockersmith, lúc đầu khi chưa biết ý nghĩa tình cảm của những con ếch, những con vật này trông giống như một sự kết hợp lộn xộn của những món quà lựa chọn sai lầm. “Hẳn ai đó khi đến nhà sẽ nghĩ rằng ‘Ồ, chắc họ thích ếch lắm’, và thế là họ sẽ được tặng một con ếch vào ngày sinh nhật.” Bà đã cố sắp xếp để mấy con ếch đó trông đẹp mắt nhất.

Khi gia đình tổng thống trở về Nhà Trắng sau lễ diễu hành mừng ngày nhậm chức, Hockersmith nhớ lại, “cũng là lúc mọi người biến mất”. Những nhân viên làm việc cả ngày để khiến tòa nhà trở nên hoàn hảo lúc này đã quay trở về nơi làm việc của họ để gia đình tổng thống được hưởng một chút riêng tư mà họ rất cần.

Hockersmith sau đó trở thành nhân viên cố định của Nhà Trắng. Trong suốt 8 năm tại vị của ông Bill Clinton, thỉnh thoảng bà lại đến sống ở Phòng Nữ hoàng để tiếp tục công việc trang trí lại Nhà Trắng. Căn phòng của bà ở trên tầng hai chỉ cách khu sinh sống của gia đình tổng thống vài cánh cửa nhỏ ngăn cách đầu tây với đầu đông của tòa nhà. Bà cố làm căn nhà sáng sủa hơn khi chủ yếu tập trung vào việc biến phòng để đồ ăn [**] buồn tẻ của các nhân viên phục vụ thành một góc ăn nhỏ mà Chelsea có thể ngồi làm bài tập. Nhưng việc trang trí lại Nhà Trắng của Hockersmith vấp phải nhiều ý kiến khen chê lẫn lộn, đặc biệt là những món đồ nội thất cầu kỳ theo phong cách Victoria mà bà đưa vào Phòng khách Lincoln đã bị chỉ trích rất nặng nề.

[**](Phòng để đồ ăn (tiếng Anh: pantry): nằm giữa nhà bếp và phòng ăn, là nơi mà các món ăn chuẩn bị sẵn trong bếp được đưa ra để từ đó dọn lên phòng ăn.)

TRONG KÝ ỨC của những người nhìn lại quá khứ, không có sự chuyển tiếp nào gây sốc hơn biến cố dữ dội và bất ngờ giúp đưa Tổng thống Lyndon B. Johnson cùng gia đình ông bước vào Nhà Trắng. Các nhân viên ở tư dinh vừa phải giúp một đệ nhất phu nhân đau khổ tột cùng và hai con dọn ra ngoài, mặc dù bản thân họ cũng rất buồn, vừa phải giúp gia đình Johnson dọn vào. Và tất cả những điều này phải được thực hiện sao để không làm phu nhân Kennedy cảm thấy như mình phải gấp gáp dọn đi, hay làm cho gia đình Jonhson cảm thấy họ bị lơ là. “Tôi phối hợp làm việc với các thư ký xã hội khác và họ cố tỏ ra phấn khích khi đến đó,” thư ký xã hội của phu nhân Bird, Bess Abell, người có ngoại hình rất giống nữ diễn viên Katherine Hepburn, nói một cách trìu mến về gia đình Johnson. “Tôi vào Nhà Trắng trong một hoàn cảnh rất khác. Thay cho sự hứng khởi rộn ràng của ngày nhậm chức, chúng tôi bước vào một tòa nhà mà tất cả các chùm đèn và các cây cột đều trùm kín khăn đen.”

Đệ nhất phu nhân mới, Lady Bird Johnson, thường xuyên than phiền về tình cảnh khó khăn mà gia đình bà đột nhiên bị đẩy vào. “Mọi người mắt nhìn người sống nhưng miệng thì cầu nguyện cho người chết,” bà nói.

Để tỏ lòng tôn trọng người vợ góa của cố tổng thống, ông Lyndon B. Johnson, người bị các nhân viên của Kennedy căm ghét, chỉ chuyển vào Nhà Trắng ngày 7 tháng 12 năm 1963. Ông bắt đầu đến Phòng Bầu dục làm việc ngày 26 tháng 11. Trước ngày đó, ông làm việc ở Phòng 274 của Tòa nhà Văn phòng Hành chính Cũ (Old Executive Office Building) ngay sát cạnh Nhà Trắng. Một số cố vấn của Tổng thống Johnson biện luận rằng dọn vào Nhà Trắng ngày 7 tháng 12, tức ngày kỷ niệm 22 năm Trân châu Cảng bị tấn công, là điều bất kính. Một số khác chỉ đơn giản muốn cho phu nhân Kennedy thêm chút thời gian trước khi rời Nhà Trắng. Mọi động thái của vợ chồng Johnson hẳn đã gây không ít đau đớn bởi không việc gì họ làm có thể khiến các trợ lý đau khổ của Tổng thống Kennedy yêu thích họ.

Luci Baines Johnson, lúc đó mới 16 tuổi, nhớ có lần nghe được “màn tranh cãi duy nhất” của bố mẹ cô, điều mà từ trước đến giờ cô nhớ chưa từng xảy ra với họ. “Chúng ta phải chuyển vào đó ngày 7 tháng 12, Bird,” Johnson nói với vợ. “Anh Lyndon, ngày nào cũng được trừ ngày này. Bất cứ ngày nào cũng được trừ ngày này,” mẹ cô nài nỉ nhưng không tác dụng.

Khi gia đình Johnson cuối cùng dọn vào Nhà Trắng, cô con gái Luci của họ chở theo hai con chó beagle, một đực một cái, trên chiếc xe hơi mui trần của cô. Còn phu nhân Bird cùng với Bess và Liz Carpenter, nữ thư ký báo chí của bà, thì chở những món đồ dễ vỡ cùng chân dung của phát ngôn viên Hạ viện Hoa Kỳ Sam Rayburn, một người bạn đến từ Texas và cũng là cố vấn dày dạn kinh nghiệm của Tổng thống Johnson.

Lúc đầu gia đình Johnson vẫn còn ngại ngùng với Nhà Trắng, giống như thể họ đang xâm phạm một nơi thiêng liêng. Nhưng các nhân viên trong dinh, không giống như các trợ lý chính trị của Kennedy, không bao giờ làm họ cảm thấy như họ đang xía mũi vào chuyện người khác. “Tôi không bao giờ cảm thấy như ‘sao cô có thể có mặt ở đây?’” Lucia nói với tôi, mà là ‘Ồ, hẳn cô đã thấy rất khó khăn khi vào đây trong hoàn cảnh này. Chúng tôi có thể giúp gì được cho cô? Chúng tôi có thể chỉ dẫn gì được cho cô?’”

Không phải ai cũng chào đón gia đình Johnson. Sau khi Tổng thống Kennedy bị ám sát, Traphes Bryant, người thợ điện bắt đầu chăm nom cho đàn chó của tổng thống kể từ thời Kennedy (có lúc họ có đến 9 con chó) và tiếp tục công việc này cho đến thời kỳ Nixon, luôn cảnh giác với Tổng thống Johnson. “Tôi vừa mất đi một con chó thì nay lại có thêm một vị tổng thống không hề quen biết. Không những tôi không biết ông ta mà tôi cũng không nghĩ mình muốn biết ông ta. Ông ta không trẻ trung hay tử tế hoặc nhanh trí như Kennedy, đã thế tôi còn nghe ông ta la lối người giúp việc khi công việc không hoàn thành nhanh như mong muốn.” Bryant mô tả sự thay đổi bất ngờ ở Nhà Trắng để đón vị tổng thống mới như sau: “Mấy con terrier ra đi để mấy con beagle bước vào, màu hồng của bà Jackie ra đi để màu vàng của bà Lady Bird bước vào, món súp trai ra đi để món ớt bước vào,” ông chỉ hy vọng một thứ không thay đổi, đó là Tổng thống Johnson sẽ thích cách ông huấn luyện mấy chú chó chào mừng chủ nhân của chúng ở Bãi cỏ phía nam khi họ quay về trên chiếc trực thăng Marine One. Tổng thống Kennedy hoàn toàn thích việc này. Ông luôn toe toét chào đón mấy con chó đang chờ ông “như thể chúng là những vị chủ nhà cao quý”.

Sau sự ra đi đột ngột của gia đình Kennedy, Bryant đã viết những dòng thương cảm như sau: “Mấy đứa bé đang chập chững ra đi để mấy cô nàng tuổi teen bước vào” để nói về những đứa trẻ thay thế Caroline và John–John, tức Luci và Lynda, các cô con gái nhà Johnson. Tuy nhiên, cuối cùng, Bryant cũng dần dần yêu thương gia đình Johnson.

Trong hồi ký của mình, phu nhân Lady Bird Johnson mô tả việc thay thế Jackie là điều không thể và thán phục “tinh thần thép và sự bền bỉ” chảy trong huyết mạch của người tiền nhiệm của bà. Bà nói bà cảm thấy như mình “bất chợt phải vào một vai mà tôi chưa bao giờ tập dượt”.

Trong lúc vị tổng thống mới đang làm việc ở nơi ở tạm của ông thì các nhân viên Nhà Trắng lặng lẽ chuẩn bị cho sự chuyển tiếp, chỉ bốn ngày sau khi Kennedy bị ám sát, Tổng Quản lý J. B. West đến thăm bà Lady Bird tại dinh Washington của gia đình Johnson, được biết dưới tên gọi the Elms, để bàn xem gia đình Johnson sẽ đem những đồ đạc nào vào Nhà Trắng.

Chiều hôm đó, Phu nhân Johnson đến dùng trà với người vợ góa của ông Kennedy tại Nhà Trắng. Vị đệ nhất phu nhân sắp ra đi ân cần đưa người kế nhiệm của mình lên tham quan tầng hai để bà xem những món đồ nội thất của mình có hợp với phòng ngủ và căn phòng khách nhỏ mà Phu nhân Kennedy đã sống ở đó gần ba năm không. “Phu nhân đừng sợ ngôi nhà này. Quãng thời gian hạnh phúc nhất trong hôn nhân của tôi đã diễn ra ở đây, bà sẽ hạnh phúc khi sống ở đây,” Jackie nói. Lady Bird nói rằng Jackie đã liên tục nói câu đó trong lúc đưa bà đi tham quan ngôi nhà, đến mức bà cảm thấy như “bà ấy đang cố trấn an tôi”.

Jackie nói với bà rằng ông J. B. West và Quản lý Mỹ thuật Jim Ketchum là những người đáng tin cậy nhất trong số các nhân viên Nhà Trắng. Ketchum, từng giữ cương vị Tổng Quản lý Mỹ thuật của Nhà Trắng từ năm 1963 đến năm 1970, trìu mến nhớ lại lần đầu tiên gặp Phu nhân Lady Bird sau khi gia đình bà dọn vào Nhà Trắng. Là một trong số bốn nhân viên quản lý mỹ thuật, Ketchum chịu trách nhiệm lên danh bạ và bảo vệ từng món đồ nội thất và từng tác phẩm nghệ thuật trong bộ sưu tập riêng của Nhà Trắng, từ những kiệt tác của John Singer Sargent đến món đồ sứ thời George Washington.

Bà Lady Bird yêu cầu ông Ketchum sắp xếp thời gian để bà “vừa đi xem vừa học hỏi” sau khi chuyển vào Nhà Trắng, sao cho bà có thể cùng ông đến từng phòng để biết lịch sử của căn phòng đó và những đồ đạc bên trong. Bà nói bà cần có kiến thức về tòa nhà để có thể đưa khách khứa và bạn bè đi tham quan, một trong những nhiệm vụ của một đệ nhất phu nhân. Bà rất xem trọng vai trò mới của mình – một điều chẳng lạ khi bà bị gọi là người thế chỗ Jackie Kennedy trong chính quyền trước. Nếu có chuyện gì Jackie không cảm thấy muốn làm thì Lady Bird sẽ bước vào và thực hiện thật nghiêm túc.

Lần gặp mặt đầu tiên của Ketchum với tân đệ nhất phu nhân chẳng có gì là trang trọng. Khi bà Lady Bird điện xuống Phòng Quản lý Mỹ thuật gọi ông lên lầu, ông nhớ mình “đã nhìn thấy bà ấy trong căn phòng nhỏ chứa đồ nằm giữa phòng ngủ và phòng khách trong tư thế quỳ, hai tay chống xuống đất, trước mặt là một chiếc thùng các–tông để mở,” ông nói. Chung quanh bà là khoảng 20 con chim sứ, tất cả đều được gói ghém cẩn thận và đem từ the Elms đến. Ông ngồi xuống sàn và bắt đầu giúp bà tháo giấy gói cho từng con chim.

“Điều mà không ai trong hai chúng tôi nhận ra là đèn phòng được gắn trên khung cửa ngoài. Ngay khi chúng tôi bắt đầu tháo giấy gói và xếp các con chim lên sàn nhà thì Booner Arrington [người trưởng kíp mộc] và một người trong xưởng mộc của anh ta khiêng một chiếc ghế sofa đi ngang qua chiếc hành lang chật hẹp và tất nhiên là họ phải đóng cửa lại. Thế là chúng tôi phải lọ mọ trong bóng tối để cố bảo vệ mấy con chim và xem có cách nào đứng lên mà không giẫm lên chúng,” ông phá lên cười. Cuối cùng thì họ cũng tìm ra công tắc đèn mà không làm vỡ con chim nào.

Không bao lâu sau ngày dọn vào Nhà Trắng, tổng thống và đệ nhất phu nhân được mời đến ăn tối tại nhà Cố vấn Walter Jenkins. Sự vắng mặt của họ cho phép “các nhân viên Nhà Trắng đang phải tiếp tục công việc với tâm trạng nặng trĩu có một khoảng thời gian nghỉ ngơi,” Phu nhân Lady Bird nói.

Beth, con gái của gia đình Jenkins, là bạn thân của Luci. Tối hôm đó cô đến Nhà Trắng chơi và qua đêm tại đó. “Tất cả những gì tôi cảm nhận được là những thách thức và gánh nặng của sự chuyển tiếp này,” Luci nói với tôi.

Trong phòng cô ở Nhà Trắng có một lò sưởi và cô đốt lửa lên. “Tôi chưa bao giờ có thứ gì tuyệt vời hơn chiếc lò sưởi này trong phòng ngủ của mình,” cô nói. Nhưng vì hai cô bé đều không biết cách nhóm lửa lò sưởi nên chẳng bao lâu sau căn phòng đã tràn ngập khói. Luci cuống cuồng lấy một cốc nước và sau đó là cái thùng rác để dập tắt lửa. Cuối cùng, cô phải trèo lên trên bàn để mở cửa sổ ra cho khói bay ra ngoài – và hoảng hốt khi thấy một cảnh sát ở Nhà Trắng đang nhìn cô trong bộ đồ ngủ. Khi các gia nhân phát hiện chuyện gì xảy ra, họ vội vàng chạy vào giúp đỡ.

“Mẹ tôi muốn tôi phải phụ mọi người cọ rửa các vết khói bám trên tường phòng tôi ngay trong tuần lễ đầu tiên đó,” cô nói, giọng vẫn còn ngượng ngùng sau mấy chục năm. “Đây chính xác là cuộc thử lửa đầu tiên.” Cô cọ rửa các vệt khói trên tường cạnh các cô giúp việc nhưng không ai khiến cô cảm thấy mình có lỗi.

KHOẢNG HƠN MƯỜI năm sau, các nhân viên ở tư dinh lại một lần nữa đối đầu với một sự chuyển tiếp đột ngột không nghi thức, đó là khi Tổng thống Richard Nixon tuyên bố từ chức ngày 8 tháng 8 năm 1974.

“Sự chuyển giao quyền lực xảy ra quá đột ngột và không trật tự ôn hòa như sau vụ ám sát Tổng thống Kennedy,” ông gác cửa Preston Bruce viết. Mặc dù vụ bê bối Watergate làm mưa làm gió suốt hai năm và những lời kêu gọi Nixon từ chức dâng cao suốt mùa hè nhưng không ai trong Nhà Trắng trông đợi điều đó. Dù gì thì trước đây cũng chưa từng có tổng thống nào từ chức. Các nhân viên không biết tí gì cho đến khi bà Pat Nixon gọi điện xuống dưới nhà nhờ họ đem lên ít thùng các–tông để đóng gói đồ đạc.

Vào 7 giờ rưỡi sáng sau khi tuyên bố từ chức, Tổng thống Nixon được Quản bếp Henry Haller nhìn thấy ngồi một mình trong Phòng Bếp Gia đình trong bộ pyjama, chân không mang dép. Thường ngày ông vẫn dùng bữa sáng nhẹ với bột ngũ cốc, nước hoa quả và trái cây tươi, nhưng sáng hôm đó ông gọi món thịt bò bằm trộn ngô và trứng chần nước sôi.

Nixon tiến lại gần Haller và nắm lấy tay ông: “Bếp trưởng, tôi đã từng ăn ở khắp nơi trên thế giới nhưng những món ông nấu là tuyệt nhất”.

Trưa hôm đó, ngay trước khi ra chỗ chiếc trực thăng đậu ở Bãi cỏ phía nam và đưa hai ngón tay chữ V chiến thắng lên chào mọi người, Nixon đã có một bài diễn văn chia tay rất cảm động với các nhân viên của ông trong Phòng Đông. Lúc các nhân viên tập hợp ở đó, ông thợ sơn Cletus Clark thấy mình bất ngờ cũng bị kẹt trong sự kiện đầy xúc động này. “Lúc đó tôi đang sơn một chiếc bệ trong Phòng Đông. Tôi là nhân viên duy nhất trong tư dinh có mặt ở đó”, ông nói. “Khi tôi ngước mắt nhìn lên thì đã thấy mọi người bắt đầu bước vào Phòng Đông. Tôi không thể ra ngoài, vả lại sơn vẫn chưa khô”.

Ông dặn các nhân viên mật vụ đứng sẵn ở đó trước khi tổng thống đến là phải nhắc tổng thống cẩn thận không chạm vào sơn ướt.

“Căn phòng đầy dần lên. Tôi cầm lấy cái xô nhỏ của mình và đến đó hòa vào đám đông. Tôi đặt cái xô xuống giữa hai chân và đứng lại đó”.

Đứng đó trong bộ đồng phục trắng toát, Clark lắng nghe vị tổng thống thứ ba mươi bảy mở đầu lời từ biệt bằng lời ngợi khen những nhân viên làm việc ở tư dinh, như thường lệ vẫn đứng trong bóng tối. “Tòa nhà này có một trái tim vĩ đại và trái tim đó là của những người phục vụ nơi này. Tôi rất tiếc là họ không xuống đây. Chúng tôi sẽ lên lầu từ giã họ”, Nixon nói với giọng buồn bã. “Nhưng họ thật sự rất tuyệt vời. Tôi nhớ là sau mỗi lần la mắng họ, nhiều lúc khá dữ dội, tôi luôn suy nghĩ lại. Hoặc là sau một ngày mệt mỏi, mà một ngày của tôi thì thường khá dài, họ khiến tôi phấn chấn hơn. Dù tôi có cáu gắt với họ bởi lúc đó tôi có hơi xuống tinh thần, thì họ vẫn luôn mỉm cười với tôi”.

Ngày hôm đó, các gia nhân vẫn giữ vai trò dọn nhà mà họ đã quen thuộc. Họ sắp xếp hành lý cho đệ nhất gia đình và cố gắng thực hiện việc này một cách suôn sẻ và kín đáo nhất có thể trong hoàn cảnh đó.

Bà Barbara Bush, chồng bà lúc đó đang là chủ tịch ủy ban Quốc gia Đảng Cộng hòa, cho biết mình kinh ngạc ra sao khi chứng kiến cảnh Nhà Trắng được chuyển giao cấp tốc cho gia đình Ford. “Ngày Tổng thống Nixon từ chức, chúng tôi có đến Nhà Trắng. Từ lúc ông ấy tuyên bố từ chức đến lúc Jerry Ford tuyên thệ nhậm chức chỉ cách nhau một vài giờ. Chúng tôi vừa vẫy tay chào gia đình Nixon xong, quay trở vào bên trong đã thấy trên tường treo đầy hình ảnh của gia đình Jerry Ford. Trong lúc chúng tôi đang đứng ở chỗ trực thăng vẫy chào từ biệt thì trong nhà họ đã thay hình ảnh khác”.

PHONG CÁCH TRANG trọng của gia đình Nixon được thay thế bằng phong cách thoải mái hơn của ông Gerald và bà Betty Ford khi cho phép bốn đứa con của họ mặc quần jean đi khắp nơi trong Nhà Trắng. Lúc ba mẹ đi xa, Susan Ford thậm chí còn trượt pa-tanh trên sàn nhà sạch bóng ở Tầng Khánh tiết, điều mà giờ đây cô nói mình rất ngượng ngùng khi thú nhận điều đó.

Betty Ford là một người rất độc lập. Ngay từ lúc tham quan nơi sinh sống của gia đình tổng thống trên tầng hai, bà đã lập tức phản đối việc để cho hai vợ chồng ngủ khác phòng nhau. “Không cần phải thế”, bà nói với người tổng quản lý.

Bà nói bà không hiểu vì sao các nhân viên phòng và phục vụ lại quá lặng lẽ khi làm cạnh bà. Bà lo là họ không thích bà, nhưng rồi bà nhanh chóng phát hiện ra rằng Pat Nixon thích thế.

Ông thợ mộc Milton Frame rất ấn tượng với phong cách dễ gần của Betty Ford. “Phu nhân Ford đã mời tôi ngồi xuống dùng một tách trà”, ông nói với giọng trìu mến. Bà hỏi thăm quê ông ở đâu rồi nói chuyện phiếm với ông, một hành động tử tế mà người tiền nhiệm của bà chưa bao giờ làm.

Bà cũng thích trêu chọc các nhân viên. Trong lúc đi tham quan khu sinh sống của gia đình tổng thống, cô thư ký báo chí của bà là Sheila Rabb Weidenfeld nhìn thấy một bình hoa hình hai thiên thần gần chạm tay nhau, trên một bàn tay cài một điếu thuốc. “À, cái này hả”, đệ nhất phu nhân phá lên cười. “Tôi gài nó ở đó đấy. Đó là cách để kiểm tra xem các cô làm phòng có vệ sinh căn phòng này đàng hoàng không đó mà”.

CÁC GIA ĐÌNH mới không những phải làm quen với việc có rất đông nhân viên xung quanh, mà còn cả với việc thanh toán các hóa đơn hằng tháng cao ngất ngưởng. Trái với những gì mọi người thường nghĩ, gia đình tổng thống phải chi trả toàn bộ chi phí cá nhân. Và hầu như đệ nhất phu nhân nào cuối cùng rồi cũng phải nài nỉ ông tổng quản lý giữ cho giá đừng lên.

Gia đình tổng thống phải thanh toán chi phí giặt khô cho quần áo của họ. Công việc này được giao cho một cơ sở giặt khô địa phương do người đứng đầu bộ phận phòng hay chính gia đình tổng thống chọn. Theo lời Tổng quản lý bộ phận phòng Christine Limerick, dưới thời Tổng thống Bush thứ nhất và Tổng thống Clinton, họ thường sử dụng dịch vụ giặt ủi của Khách sạn Willard gần đó. Ngay cả dịch vụ cơ bản này cũng phải được tiến hành bí mật và các thành viên Ban Điều hành là người trực tiếp giao nhận quần áo của gia đình tổng thống.

Gia đình tổng thống cũng được yêu cầu chi trả toàn bộ chi phí ăn uống cá nhân, không chỉ cho mình họ mà còn cho cả khách của họ, bao gồm mấy chục bạn bè và người nhà của họ trong ngày nhậm chức hay trong các dịp lễ. Walters nói với tôi rằng tất cả các đệ nhất phu nhân, trừ Barbara Bush ra, đều ngạc nhiên và không mấy hài lòng khi biết chuyện này. Nhiều người yêu cầu đưa các loại thịt rẻ tiền hơn vào thực đơn của họ để giảm bớt chi phí khổng lồ hằng tháng. Gia đình Carter thậm chí còn yêu cầu cho họ ăn lại mấy món còn dư của ngày hôm trước.

Ngay cả bà Jackie Kennedy cũng dạy ông tổng quản lý nên “điều hành chỗ này như điều hành một nơi có vị tổng thống bủn xỉn nhất trên đời!” Bà nhỏ giọng nói thêm một cách hài hước: “Chúng tôi không có nhiều tiền như ông đọc thấy trên báo đâu!”

Ám ảnh bởi hóa đơn tiền ăn, chồng bà còn mô tả chi tiết cho các quản lý biết cách họ làm thế nào giữ cho hóa đơn tiền sữa không quá cao khi còn ở căn nhà của họ ở Hyannis. Nancy Tuckerman, thư ký phụ trách sự kiện xã hội của gia đình Kennedy, nói cô chưa bao giờ thấy tổng thống ngồi trầm ngâm lâu đến thế hay quan tâm đến vấn đề gì quá năm phút như thế. Hóa đơn tiền rượu tăng gấp nhiều lần trong suốt thời gian ông Kennedy ở Nhà Trắng, và đó là vì trước khi Kennedy nhận nhiệm sở, Nhà Trắng đã ngầm lấy rượu của Ban Điều hành Dịch vụ Chung (General Services Administration). Sau khi có quy định mới thì Nhà Trắng không thể tiếp tục làm chuyện này mà không công khai ra ngoài, vì thế tổng thống đã nhanh chóng ra lệnh chấm dứt việc này và nhờ Quản lý bộ phận phòng Anne Lincoln ra ngoài mua những loại rượu không quá đắt tiền. Ông Kennedy có một tủ rượu riêng đặt trong căn phòng nhỏ trên tầng ba, và chỉ có Anne Lincoln và người hầu riêng của ông là có chìa khóa vào đó. Ông vẫn luôn quan tâm đến chi phí sinh hoạt trong Nhà Trắng mặc dù không bị yêu cầu trả tiền cho một lượng lớn rượu, vì hầu hết số rượu này được dùng trong các bữa tiệc chiêu đãi chính thức.

Reggie Love, trợ lý của ông Obama, chỉ mới 27 tuổi khi bước vào Nhà Trắng. Anh nhớ đến lần đầu tiên Đô đốc Rochon đưa hóa đơn hằng tháng của gia đình Obama cho anh. “Khi nhìn thấy số tiền, tôi chỉ như là ‘thấy các con số và mọi khoản liệt kê trong đó, nhưng một người sống độc thân không con cái như tôi thì chẳng hiểu gì nhiều, vì thế tôi nói với ông ta là ‘Tôi cảm thấy là ổn’”.

Mỗi chủ nhật, người tổng quản lý đều gởi thực đơn của nguyên tuần sau lên cho đệ nhất phu nhân xem trước. Nếu thấy món nào mình không thích hoặc có giá quá cao cho một bữa ăn gia đình thì đệ nhất phu nhân có thể nói người đầu bếp tìm món khác thay thế.

Luci Baines Johnson kể rằng mẹ cô “liên tục” than phiền về chi phí sinh hoạt cao ngất ngưởng ở Nhà Trắng. Sau khi Luci kết hôn, có lần cô và gia đình đến Trại David [**] chơi trong dịp cuối tuần và rất ngạc nhiên khi nhận được hóa đơn ăn uống của cô trong thời gian cô sống ở đây.

[**](Camp David – nơi được sử dụng làm nơi nghỉ ngơi ở nông thôn cho các gia đình tổng thống và khách mời của họ.)

“Đúng thế, chúng ta vẫn luôn bị tính tiền những gì chúng ta ăn, nhưng lúc con còn nhỏ và sống với bố mẹ thì bố mẹ đã trả khoản tiền này cho con”, bà Lady Bird Johnson nói với cô con gái lúc đó đang giận dữ.

“Mẹ tôi đã khá kinh ngạc khi thấy tôi kinh ngạc”, cô cười phá lên.

Dù thế nào đi nữa thì việc nhìn thấy một bản liệt kê tất cả các khoản tiền vào cuối tháng cũng khiến ta cảm thấy như số tiền này cao hơn so với việc mua đồ ăn ngoài chợ hay ra ngoài ăn. Susan, con gái của Tổng thống Ford – kể rằng cha cô đã vung vẩy hóa đơn tiền ăn ngay trước mặt cô và cảnh cáo cô rằng: “Con phải biết là khi con mời cả đống bạn đến chơi, ba sẽ biết ngay khi nhìn thấy cái này”.

Bà Rosalynn Carter vẫn còn nhớ rõ cái hóa đơn đầu tiên mà nhà bà phải trả là 600 đô. “Nghe có vẻ không nhiều lắm, nhưng vào năm 1976 thì đó là cả một khoản tiền khổng lồ đối với tôi”. Bà nghĩ rằng sở dĩ chi phí ở đây cao hơn so với việc sống bên ngoài Nhà Trắng là vì thực phẩm ở đây phải qua kiểm tra để đảm bảo không bị hạ độc.

Theo nhân viên cắm hoa Ronn Payne, hóa đơn tiền ăn không phải là chi phí duy nhất làm vợ chồng Carter lo lắng. Tổng thống Jimmy Carter cũng muốn trả tiền hoa ít hơn. Mặc dù đệ nhất gia đình không thường xuyên phải trả tiền hoa nhưng Tổng thống Carter cũng không chấp nhận chuyện chính phủ thanh toán chi phí cho những bình hoa lớn đầy công phu. “Chúng tôi phải ra ngoài hái hoa về trang trí tiệc tối”, Payne nhớ lại. “Chúng tôi thường đến các công viên trong thành phố hái hoa”, ông cùng các nhân viên khác đến tận Công viên Rock Creek để hái hoa thủy tiên và đến Thảo cầm viên Quốc gia tìm các loài hoa dại. “Cảnh sát đã có lần ngăn chúng tôi lại. Một nhân viên bị bắt và họ phải đến nhà giam đưa anh ta ra, tất cả cũng chỉ vì cái tội hái hoa thủy tiên trên sườn đồi Công viên Rock Creek để trang trí tiệc tối”. Nhà Trắng phải can thiệp để anh ta được thả ra, Payne nói.

“Với hoa khô thi chúng tôi ra chợ mua. Hoặc là mấy chị em phụ nữ trong câu lạc bộ làm vườn ở đây lấy hoa nhà họ đem phơi khô, và chúng tôi phải sử dụng số hoa đó”. Dưới thời các tổng thống khác, việc chi 50.000 đô tiền hoa cho một bữa quốc yến là chuyện bình thường. Có khi chỉ một bình hoa cũng mất đến mấy ngàn đô.

Bà Barbara Bush, một nữ gia chủ quý tộc đặc trưng, không hề đồng cảm với những đệ nhất phu nhân nào tỏ ra ngạc nhiên khi nhận hóa đơn ăn uống của gia đình hằng tháng, hoặc bất cứ loại hóa đơn nào. “Nếu họ bị sốc thì có nghĩa là có gì đó không ổn với họ”, bà nghiêm khắc nói. “Chúng tôi có rất nhiều khách, cả George W. Bush cũng vậy, và chúng tôi thanh toán mọi chi phí cho những khách mời cá nhân đó. Có một lần, tôi nhận được một hóa đơn ghi ở trên đó là ‘một quả trứng: 18 cents’. Một bà khách nào đó đã dùng một quả trứng với bánh mì nướng. Ăn ở Nhà Trắng rẻ hơn bên ngoài chứ”. Bà cũng chỉ rõ rằng tuy đệ nhất gia đình phải trả tiền ăn uống và tiền giặt khô nhưng họ không phải trả tiền điện, tiền máy lạnh, tiền hoa, tiền thuê nhân viên phục vụ, thợ ống nước hay thợ làm vườn, và điều này khiến cho chi phí sinh hoạt của họ khá hời – nhất là với một gia đình như gia đình Bush vốn đã quen có người giúp việc. “Tôi nghĩ sống ở Nhà Trắng rất rẻ!” Bà Barbara nói. “Tôi muốn quay về nơi đó sống và không phải chịu trách nhiệm gì cả”.

Mẹ chồng bà Laura Bush hẳn đã chuẩn bị sẵn tâm lý cho cô con dâu về chi phí sinh hoạt trong Nhà Trắng, thế nhưng bà Laura vẫn ngạc nhiên khi nhận hóa đơn đầu tiên. Bà nhận thấy chi phí tổ chức sinh nhật cho chồng bà quá cao bởi họ phải trả gấp rưỡi số tiền làm sau 5 giờ chiều cho các nhân viên ở lại làm tối.

Quản Bếp Walter Scheib cũng kể rằng thỉnh thoảng ông cũng bị Tổng Quản lý gọi điện đến nói rằng văn phòng đệ nhất phu nhân yêu cầu ông làm sao giữ cho tiền ăn đừng quá cao hoặc giảm số lượng nhân viên nấu ăn trong bếp đi.

“Bếp trưởng, ông có thực sự cần nhiều người nấu ăn đến thế cho sự kiện này không?” Tổng Quản lý Gary Walters hỏi Scheib.

“Có lẽ là không. Có lẽ chúng tôi sẽ bớt một hai người mà vẫn có thể xong chuyện”, người quản bếp trả lời, giọng không nhân nhượng. “Nhưng ông thử hình dung viễn cảnh này xem: chúng tôi phạm một lỗi nào đó ở Nhà Trắng và phải đến ngồi trước mặt bà Bush hay bà Clinton để cố giải thích vì sao tên các bà ấy lại bị các diễn viên hài lôi ra bàn tán, kiểu như ‘Chúng tôi có tin tốt cho bà đây, thưa bà Bush, có tin tốt cho bà đây, thưa bà Clinton: chúng ta đã tiết kiệm được 500 đô la’. Ông nghĩ rồi chuyện này sẽ đi đến đâu?”

Trên hết, ông nói, “Mục tiêu của chúng tôi là làm sao để gia đình tổng thống không bao giờ phải thấy bối rối”, bất kể chi phí ra sao.

KHI MỘT GIA đình mới dọn vào, các thói quen hằng ngày cũng lập tức thay đổi. Vợ chồng Tổng thống Obama thức dậy trễ hơn những người tiền nhiệm của họ một chút. Họ cũng thích tự tay tắt đèn phòng họ ban đêm hơn, đồng thời thích có thêm ít táo gala bên cạnh những bông hoa trong Phòng Bầu dục. Vì các quả táo mà các nhân viên cắm hoa có thêm một nhiệm vụ mới, đó là hằng ngày phải kiểm tra xem táo còn hay hết bởi ngài tổng thống thường khuyến khích mọi người ăn táo và khiến đĩa táo vơi đi rất nhanh. Các nhân viên cắm hoa phải rời Phòng Bầu dục trước 7 giờ 30 sáng, giờ mà Tổng thống Obama thường đến làm việc.

Mặc dù các yêu cầu của gia đình Obama không quá khác so với các gia đình trước đây, nhưng khi Desirée Rogers, thư ký xã hội của họ đến Nhà Trắng cùng với họ năm 2009, cô đã ra sức làm rung chuyển truyền thống bằng cách đưa nguồn sinh lực mới cùng những ý tưởng mới vào tòa hành pháp bảo thủ. Là một thạc sĩ quản trị kinh doanh tốt nghiệp đại học Harvard và hậu duệ của một nữ pháp sư voodoo [**] Creole [**], Rogers là thư ký xã hội Mỹ gốc Phi đầu tiên. Vì thế, chỉ riêng sự có mặt của cô ở đây thôi đã là một thách thức đối với truyền thống. Ngay trong 60 ngày đầu tiên giữ vị trí này, cô đã tổ chức hơn 50 sự kiện. Gấp đôi số sự kiện mà Tổng thống George W. Bush tổ chức trong cùng khoảng thời gian ở nhiệm kỳ đầu của ông, và vượt cả tốc độ tổ chức sự kiện của những người vốn yêu thích tiệc tùng như vợ chồng Clinton. Cô tìm cách thay đổi cách vận hành Nhà Trắng bằng cách kết hợp các bộ đĩa sứ của nhiều thời đại khác nhau lại ở các dạ tiệc trang trọng, và đưa các đảng viên Cộng hòa vào tất cả các sự kiện của Quốc hội. Cô cũng trực tiếp nhúng tay vào những việc lặt vặt mà các gia nhân thường đảm trách khiến một số người cảm thấy rất khó chịu.

[**](Một hình thức văn hóa tâm linh dân gian phát triển từ truyền thống của cộng đồng người gốc Phi.)

[**](Trong các xã hội có lịch sử thực dân, Creole là từ dùng để chỉ những người “sinh ra tại bản xứ”, phân biệt với những người đến từ mẫu quốc hay di cư từ các nước khác đến.)

“Khi cô ta bước vào đây, cô ta làm như thể đang ở trong lãnh địa của mình”, nhân viên cắm hoa Bob Scanlan nói. “Cô ta nói rõ là họ không thích những thứ chúng tôi đang làm và tìm kiếm cái gì đó khác lạ hơn. Không biết bao nhiêu lần chúng tôi nghe cô ta yêu cầu ‘cắm hoa kiểu Bốn Mùa’”, ông giải thích là Rogers yêu cầu cắm hoa theo kiểu hiện đại, nghĩa là đưa hoa vào một góc, thay vì cắm hoa theo dạng ốc đảo truyền thống, tức cắm hoa lá xum xuê lên một miếng xốp. Scanlan nói rằng ông và các đồng nghiệp của ông rất bực tức khi có một phụ nữ được đưa đến đó vài tuần để “chấn chỉnh lại Phòng Hoa” bởi vì, ông nói, nhân viên Phòng Hoa bị họ nói là mắc kẹt trong quá khứ.

Scanlan nói rằng ngay từ đầu nhiều nhân viên cắm hoa đã cho là Rogers thiếu tôn trọng truyền thống lâu đời của dinh tổng thống, chính vì thế họ rất vui mừng khi thấy cô phải ra đi 15 tháng sau (sau sự cố một số khách không mời lọt được vào bữa quốc yến đầu tiên của gia đình Obama). “Khi ta trở thành một phần của tòa nhà này và là thợ cắm hoa, ta phải tuân theo một yếu tố nào đó và một phong cách nào đó chỉ thuộc riêng về tòa nhà này. Hoa không chỉ để cho gia đình tổng thống thưởng thức mà còn cho cả công chúng nữa. Chúng tôi trang trí hoa cho cả nước”. Còn Rogers thì nhớ về cuộc tranh luận về hoa của họ khác hơn một chút. Cô nói cô không đòi hỏi họ phải thay đổi ngay lập tức và vẫn để họ cắm hoa kiểu truyền thống, ít nhất là vào ngày nhậm chức. “Trong cái nhà này có một kiểu cắm hoa cố hữu”, cô nói và sau đó bổ sung thêm rằng chẳng có gì mới được thực hiện trong ngày nhậm chức để thể hiện phong cách của gia đình tổng thống. “Trước khi họ bước chân vào tòa nhà này thì đã như thế rồi. Họ không có khả năng nói ‘chúng tôi thích cái này’ hay ‘chúng tôi thích cái kia’, hoặc ‘thêm cái này vào’ hay ‘bỏ bớt cái kia ra’. Họ chỉ biết cắm hoa theo cái kiểu đã được cắm suốt bao nhiêu năm nay”.

Khi tôi hỏi ông tổng quản lý, tức Đô đốc Rochon thấy thế nào khi làm việc với Rogers, ông nói đùa là mình có thể phải dùng đến Excedrin [**]. Rogers từng là một nữ doanh nhân thành đạt nhưng khi chuyển sang làm việc trong Nhà Trắng, cô có những kỳ vọng rất thiếu thực tế.

[**](Thuốc nhức đầu.)

“Đây chẳng phải là chuyện yêu cầu cao mà là chuyện không thể làm được”, ông nói, vẫn bực bội khi nhớ lại chuyện xưa. Cô ta muốn là khi gia đình Obama quay về từ lễ diễu hành mừng ngày nhậm chức thì các bức tường đều phải sơn xong và phải thật khô, Rochon nhớ lại. “Chúng tôi phải thuyết phục họ rằng họ không thể sơn tường lúc đó mà chỉ có thể làm sau khi Tổng thống Bush đã ra khỏi đây”.

Gia đình mới không được phép thay đổi Tầng Khánh tiết và Tầng Trệt do chúng mang nặng dấu ấn lịch sử, nhưng họ có thể tự do sửa sang mọi thứ trên tầng hai và tầng ba sau khi dọn vào. Các nhân viên thậm chí còn xây một bức tường trong phòng Malia để bít chỗ dẫn ra một lối đi do cô gái tuổi teen này muốn có sự riêng tư hơn. Tuy nhiên, để thực hiện những thay đổi đó, họ phải chờ cho đến khi chiếc limousine chở gia đình vị tổng thống trước đi khuất mới có thể bắt đầu làm.

Quản bếp bánh ngọt Roland Mesnier có rất nhiều kinh nghiệm về ngành khách sạn do trước đây ông từng làm việc ở Khách sạn Savoy ở London và Khách sạn Homestead trong dãy núi Allegheny ở Virginia. Ông cũng nổi tiếng đoán ý tổng thống rất nhanh. Thay vì nghe theo các cố vấn chính trị của ông Obama, những kẻ tự xưng là biết hết những món ăn tổng thống và đệ nhất phu nhân ưa thích, ông kín đáo tiếp cận người nhà của họ khi họ đến thăm Nhà Trắng.

Một trợ lý của Tổng thống George W. Bush nói với Mesnier rằng ông không cần lo lắng phải làm những ổ bánh sinh nhật cầu kỳ. Thay vào đó, anh ta gợi ý, ông chỉ cần làm một ổ bánh bông lan thiên thần (angel food cake) với dâu tây là được. “Tôi chưa bao giờ làm bánh bông lan thiên thần với dâu tây trong khách sạn!” Mesnier, người đầu bếp Pháp hoạt bát vui tính có thân hình tròn trịa cùng đôi má đỏ hồng, nói. “Sau khi họ nhìn thấy những gì ta có thể làm, họ sẽ quên ngay những thứ họ từng ăn”.

SAU KHI CÁC cử tri Mỹ bầu ra một vị tổng thống mới, tất cả mọi ánh mắt đều hướng tới tương lai. Tuy nhiên, với những người giúp việc trong dinh, cuộc sống vẫn tiếp diễn. David Hume Kennerly, thợ ảnh Nhà Trắng của Tổng thống Ford và cũng là bạn thân của gia đình Ford, nói rằng làm việc ở Nhà Trắng cũng giống như xem hàng loạt các chương trình truyền hình: “Bộ phim này vừa hết, ta tiếp tục xem chương trình ca nhạc tiếp theo”.

Với các nhân viên ở tư dinh thì việc đối phó với hết gia đình này đến gia đình kia không phải lúc nào cũng dễ. Ngày nhậm chức đối với họ giống như là ngày bắt đầu bước vào một công việc mới, khi phải làm việc với gia đình quyền lực nhất thế giới nhưng lại không biết chắc họ trông đợi những gì. Họ không biết đệ nhất phu nhân, người trực tiếp tiếp xúc với các gia nhân nhiều hơn cả tổng thống, có không hài lòng với món ăn, cách cắm hoa hay cách làm giường nào đó hay không? “Hàng ngàn suy nghĩ chạy qua chạy lại trong đầu ta”, Scanlan thú nhận. “Ta không biết lúc nào bà ấy gọi ta lên lầu để nói là ‘Tôi ghét cái này’. Họ có thể làm bất cứ thứ gì họ muốn”.

Quản bếp Walter Scheib được Hillary Clinton tuyển dụng nhưng sau đó bị Laura Bush sa thải. Với ông, giai đoạn chuyển sang làm cho gia đình Bush quả thật rất khó khăn. Sau khi phục vụ gia đình Clinton những món ăn thượng hạng của Hoa Kỳ trong gần suốt hai nhiệm kỳ của họ, giờ đây ông không biết gia đình Bush trông đợi điều gì. Gần như chỉ qua một đêm, ông phải chuyển từ món rau xanh nấu sả và cà ri đỏ sang món Tex–Mex chex [**] và BLT [**]. (Tổng thống Clinton chỉ có thể thỏa mãn hầu hết các cơn thèm ăn những món không lành mạnh của mình trong các chuyến công du của ông, khi không có ánh mắt quan sát của đệ nhất phu nhân, người thậm chí còn yêu cầu các đầu bếp ghi cả lượng calo của từng món ăn lên thực đơn ăn tối của gia đình).

[**](Món ăn nhẹ bao gồm ngũ cốc và các loại hạt.)

[**](Sandwich thịt xông khói với xà lách và cà chua.)

“Đây là lần duy nhất công việc bỏ tôi: cũng vẫn cơ sở vật chất đó, nồi niêu xoong chảo đó, tủ lạnh đó, bếp lò đó, nhưng giờ đây ta không biết mình phải làm gì nữa. Ta phải học lại toàn bộ công việc của mình trong một buổi trưa”.

Mesnier mô tả việc từ biệt gia đình tổng thống sắp mãn nhiệm là “buồn như đưa đám”.

Việc rời khỏi môi trường hạnh phúc trong Nhà Trắng thường cũng chẳng dễ dàng gì hơn với gia đình tổng thống. Tổng thống George H.W. Bush đã bật khóc khi nhìn thấy các nhân viên tập trung trước mặt ông. Ông không thể nói nên lời. “Chúng tôi xúc động nghẹn ngào đến mức không thể nói ra cảm nhận của mình, nhưng tôi nghĩ họ biết tình cảm của chúng tôi dành cho tất cả bọn họ”, bà Barbara Bush hồi tưởng. Trước khi rời Điện Capitol, bà chạy qua Phòng Đỏ và Phòng Lam để ôm chặt từng nhân viên phục vụ. “Kể từ khi đó, mọi thứ đều hạ màn. Phần khó khăn nhất đối với tôi đã kết thúc”.

Việc trở về với cuộc sống thường dân rất khó khăn, dù cho tổng thống và đệ nhất phu nhân có nói họ khao khát trở về với đời sống riêng tư đi nữa. Khi vợ chồng Reagan từ biệt các gia nhân trong Phòng Quốc yến, tổng thống đùa rằng: “Các bạn có biết vấn đề duy nhất của tôi khi rời Nhà Trắng là gì không? Đó là sáng mai khi tôi thức dậy, tôi không biết làm sao để bật đèn. Tôi đã không làm chuyện này suốt tám năm. Các bạn đã làm điều đó cho tôi suốt ngần ấy năm. Tôi sẽ làm cách nào để bật đèn đây? Tôi không biết nữa”. (Bà Nancy Reagan nói chồng bà yêu sự xa hoa của tòa nhà này và gọi nơi đây là khách sạn tám sao. Bà đồng ý với những gì chồng nói. “Mỗi tối, khi tôi đang tắm thì một cô hầu phòng đến lấy quần áo của tôi đưa đi giặt ủi. Tấm phủ giường luôn được lật sẵn một góc [**]. Năm phút sau, Ronnie về nhà và treo quần áo ông ấy lên. Bộ y phục ngay sau đó được đem ra khỏi phòng để đưa đi giặt, ủi hoặc chải bụi”.)

[**](Trong các khách sạn, nhân viên làm phòng thường lật sẵn một góc của tấm phủ giường để khách dễ chui vào bên trong ngủ.)

Hồi ký của bà Barbara Bush cho ta một cái nhìn hiếm hoi về cuộc sống của đệ nhất gia đình sau nhiều năm được vây quanh bởi các đầu bếp, phục vụ và hầu phòng. Gia đình Bush được hầu hạ cả chục năm nên không quen với chuyện chợ búa. (Trong chiến dịch tái tranh cử năm 1992, ông Bush đã bị chế giễu sau khi trầm trồ chiếc máy đọc mã vạch ở siêu thị). Bà Barbara Bush cho biết không lâu sau ngày mãn nhiệm, chồng bà đến Sam’s Club lần đầu để “mua một hũ nước xốt spaghetti to tướng cùng một ít mì spaghetti” về ăn tối.

Trong lúc ông đang xem tin tức buổi tối trên tivi thì cựu đệ nhất phu nhân bắt đầu nấu ăn. Bà vô ý đánh rơi hũ nước xốt spaghetti khổng lồ xuống sàn bếp vỡ toang. Kế hoạch ăn tối tiêu tan, hai vợ chồng đành phải tìm giải pháp khác. “Đó là cái đêm mà George và tôi phát hiện ra một điều kỳ diệu, đó là ta có thể gọi điện đặt pizza đem tới”.

Đôi khi ngày chia tay lại rất tức cười. Con gái út của Tổng thống Lyndon Johnson là Luci, hiện 67 tuổi, chỉ bắt đầu vào nhà trẻ trong thời gian sống ở Nhà Trắng. Suốt nhiều tháng trời, cô bé cất cái nhau mèo dùng trong lớp giải phẫu trong tủ lạnh ở phòng Solarium trên tầng ba. Cô bé trìu mến gọi cái nhau mèo đó là “Crunchy” (giòn) vì nó được giấu trong một hũ bơ đậu phộng giòn [**]. Ngày cô bé rời Nhà Trắng, cô hầu phòng Clara mà Luci đặc biệt thân thiết đã nhét hũ bơ đậu phộng đó vào tay Luci và nói: “Đây là điều tốt duy nhất mà chị có thể nghĩ đến khi em ra đi”, rồi cả hai ôm nhau “khóc lóc thảm thiết”.

[**](Còn lẫn hạt, không mịn.)

“Tôi biết sẽ chẳng bao giờ như trước nữa”, Luci nói. “Tôi biết một khi tôi bước ra khỏi cánh cửa ấy, chị ấy sẽ nhanh chóng chuyển hết mọi sức lực, tâm ý và sự chiều chuộng đó sang các cô con gái nhà Nixon để giúp họ thấy thoải mái tự nhiên như ở nhà như chị ấy đã từng giúp tôi. Lòng trung thành của những người giúp việc trong Nhà Trắng đối với Nhà Trắng cũng như đối với gia đình tổng thống ở đó khiến ta thấy tự hào mình là người Mỹ”.

Traphes Bryant, người thợ điện kiêm người giữ chó ở Nhà Trắng, không mấy tin tưởng vào LBJ (Lyndon B. Johnson) khi vị tổng thống này bắt đầu chuyển vào Nhà Trắng trong quãng thời gian đầy sóng gió, nhưng đến khi gia đình Johnson quay về Texas năm 1969 thì ông hoàn toàn suy sụp. “Hết rồi. Đúng là hết thật rồi. Đúng là nhẹ nhõm. Đúng là không nhẹ nhõm. Như thể có ai đó nói với tôi rằng tôi sẽ chẳng bao giờ gặp một người thân trong gia đình nữa”, ông viết trong hồi ký. “Tôi quen với LBJ và thân thiết với ông ấy hơn cả anh em ruột. Nhưng nếu một ngày chúng tôi gặp lại, chúng tôi sẽ gần như người xa lạ. Tôi cảm thấy tuyệt vọng, nhưng rồi lại thấy mình tự do bởi tôi nhận ra rằng mình sẽ không còn phải chịu đựng sự điên khùng của ông ấy nữa”.

CÓ NHỮNG THỜI kỳ chuyển tiếp dễ dàng hơn những thời kỳ khác. Tổng thống George W. Bush và gia đình ông chỉ mang theo mỗi chiếc tủ com–mốt cùng một số hình ảnh gia đình bởi bà Laura Bush nói rằng “một trong những niềm vui” khi sống trong Nhà Trắng là đến nhà kho ở Maryland và chọn một số thứ trong bộ sưu tập đồ nội thất của Nhà Trắng để đem về trang trí cho tòa nhà. “Chỉ trong nháy mắt mọi việc đã xong”, Bob Scanlan nói về chuyện dọn vào Nhà Trắng của gia đình Bush.

Tuy nhiên, trước khi gia đình Bush có thể bắt đầu chọn lựa những món đồ nội thất, họ phải đối phó với một vấn đề phức tạp chẳng ai ngờ, đó là sự kiện kiểm lại số phiếu bầu năm 2000. Sự kiện này khiến cho kết quả của cuộc bầu cử phải được giữ kín cho đến ngày 12 tháng 12, tức hơn một tháng sau khi bỏ phiếu. Ngoài chính các ứng cử viên ra, có lẽ không ai theo sát cuộc bầu cử đầy kịch tính này hơn những người giúp việc trong tư dinh. Từ ngày bầu cử cho đến ngày Tòa án Tối cao xác nhận chiến thắng của ông Bush, Tổng Quản lý Walters liên tục săn lùng thông tin để biết xem ai là người mà họ sẽ hầu hạ: George W. Bush hay Al Gore. Sau khi quyết định được tuyên, bà Laura Bush chỉ còn không đến phân nửa thời gian so với bình thường để chuẩn bị chuyển nhà.

Sự kiện kiểm lại phiếu bầu này gây rất nhiều tranh cãi khi toàn bộ cuộc bầu cử quốc gia hoàn toàn phụ thuộc vào kết quả bỏ phiếu ở Florida. Đến khi quyết định đưa xuống bất lợi cho Gore thì các nhân viên của Bill Clinton vô cùng phẫn nộ. Đặc biệt các trợ lý trẻ của Clinton lớn giọng khinh khi vị tổng thống sắp vào Nhà Trắng. Một nhân viên đã thét to với Bếp trưởng Mesnier là Bush sẽ chỉ có thể làm tổng thống được một nhiệm kỳ: “Chúng tôi sẽ đá văng hắn ra khỏi đây!” Anh ta gào lên với người đầu bếp. Để phù hợp với tôn chỉ phi chính trị của nhân viên phục vụ Nhà Trắng, Mesnier nói: “Tôi để mặc anh ta muốn nói gì thì nói, tôi chỉ im lặng”. (Ông cho biết ngay cả gia đình Clinton cũng không hài lòng với phản ứng của nhân viên họ dù những người này rất mực trung thành).

Dù ai là người đắc cử thì gia đình Clinton cũng không thích dứt áo ra đi. Bà Hillary Clinton nói rằng ngay cả sau khi đã sống trong dinh thự này 8 năm và trải qua nhiều quãng thời gian đau khổ tột cùng, bà vẫn nhìn Nhà Trắng “với sự tôn sùng mà tôi cảm nhận được khi còn là đứa bé gái áp sát mặt vào cánh cổng để nhìn rõ hơn”. Cả gia đình Clinton, bao gồm cả Chelsea, đã tận dụng phòng chiếu phim riêng của họ một lần cuối để xem bộ phim State and Main cho tới sau nửa đêm trước khi Tổng thống George W. Bush nhậm chức. Họ không muốn bỏ lỡ một giây phút khi tòa nhà vẫn còn thuộc quyền sở hữu tạm thời của họ. “Cuộc vui đêm đó làm họ mệt mỏi đến mức khi Barbara, Jenna và tôi liếc nhìn Bill trong lúc George đang đọc diễn văn nhậm chức, chúng tôi thấy ông ấy đang ngủ gật”, bà Laura Bush nhớ lại.

Sáng ngày nhậm chức, Tổng thống Clinton thú nhận với gia đình Bush rằng ông đã trì hoãn việc sắp xếp hành lý một thời gian dài, và chỉ đến phút chót ông “mới kéo ngăn tủ ra và vứt hết những thứ trong đó vào mấy cái thùng”.

Mặc dù Hillary Clinton luôn ngưỡng mộ sự uy nghiêm của Nhà Trắng nhưng bà vẫn hối tiếc nhiều thứ. Bà nói với bà Laura Bush rằng bà ước chi mình đã không khăng khăng đòi có một văn phòng ở Cánh Tây và không quyết định từ chối các lời mời chỉ vì chương trình làm việc của bà quá dày đặc. Bà đặc biệt cảm thấy áy náy chuyện mình từ chối lời mời đi xem ba–lê của bà Jackie Kennedy, bởi chỉ sau đó vài tháng thì Jackie qua đời. Bà khuyên bà Bush không nên bỏ qua những gì quan trọng.

CÁC NHÂN VIÊN luôn thấy mình hiện diện ở trung tâm các sự kiện thế giới. Betty Monkman, từng làm việc ở Phòng Quản lý Mỹ thuật từ năm 1967 đến năm 2002 và cuối cùng trở thành tổng quản lý mỹ thuật, là người chịu trách nhiệm giám sát những nhân viên treo và gỡ các tác phẩm nghệ thuật của từng gia đình tổng thống sắp dọn vào. Bà nhớ trong thời kỳ chuyển tiếp từ Tổng thống Carter sang Tổng thống Reagan, các nhân viên trong khắp tòa nhà đều bật tivi lên để vừa làm việc vừa xem cuộc khủng hoảng con tin đầy căng thẳng ở Iran kết thúc thế nào. “Tổng thống Carter thức trắng đêm trong Phòng Bầu dục với đội ngũ nhân viên của ông và chỉ ghé về nhà thay y phục để đi dự một sự kiện lúc 10 giờ sáng với Tổng thống đắc cử Reagan”, Monkman nói. “Không ai biết chuyện gì sẽ xảy ra. Cả nước đều chờ đợi”. Iran đã thả nốt 52 con tin còn lại chỉ vài phút sau khi Reagan tuyên thệ để trở thành vị tổng thống thứ bốn mươi của Hoa Kỳ – một sự sỉ nhục cuối cùng dành cho Carter, người đã làm việc ngày đêm để các con tin được phóng thích trước khi nhiệm kỳ của ông chấm dứt.

Dù chuyện gì xảy ra bên ngoài Nhà Trắng thì các nhân viên cũng vẫn chỉ tập trung vào công việc chuyển nhà. “Chúng tôi luôn làm việc chăm chỉ”, Monkman nói. “Có một lần, dưới thời chính quyền Ford, khi các nhân viên đang loay hoay tháo rời cái gì đó trong phòng ngủ của Susan Ford thì tổng thống tình cờ đi ngang qua và chào họ. Ngay trước lúc xuống nhà, ông lại ghé qua một lần nữa để cảm ơn mọi người vì những gì họ làm. Đây là điều mà nhân viên chúng tôi rất cảm kích”. Ngay khi ông vừa đi khỏi, mọi người lại tiếp tục tất bật với công việc.

Dù đã cố gắng để không quá gắn bó với cái gia đình đang sống trong tòa hành pháp, các nhân viên thường vẫn mong muốn đương kim tổng thống được tái đắc cử, bất luận ông ấy thuộc Đảng Dân chủ hay Đảng Cộng hòa. Khi Bill Clinton đánh bại Tổng thống Bush thứ nhất ở cuộc bầu cử, Bếp trưởng Mesnier cảm thấy như đó là một “thảm họa thực sự”. Ông thân thiết với gia đình Bush đến mức ông không chắc mình có thể phục vụ một tổng thống khác. Nhưng chẳng riêng gì ông. Khi các nhân viên khác trong tư dinh cáo bệnh sau khi Tổng thống Clinton đắc cử, mọi người nói đùa rằng họ mắc “bệnh cúm Cộng hòa”.

Một phần nguyên nhân cũng là vì sự chuyển đến của một gia đình mới đồng nghĩa với việc các nhân viên phải quên đi những gì họ biết về từng thành viên của gia đình tổng thống sắp mãn nhiệm để bắt đầu lại từ đầu. Nhưng hầu hết mọi người đều đồng ý rằng sự thương yêu mà những người giúp việc trong tư dinh dành cho Tổng thống George H. W. Bush vượt quá mức bình thường. Tình cảm đó rất chân thật, gần như sâu đậm. Vợ chồng Bush nói chung rất dễ làm vừa lòng, vì thế các nhân viên nhanh chóng thấy thoải mái với họ. Theo lời kể của Tổng Quản lý Gary Walters thì ngay từ trước khi dọn vào Nhà Trắng, bà Barbara Bush đã trấn an ông rằng bà sẽ chẳng thay đổi gì trong nhà bếp hết. “Tôi chưa bao giờ ăn món gì dở ở đây, vì thế ông hãy nói với các đầu bếp là họ có thể đưa tất những gì họ muốn vào thực đơn tối. Chúng tôi sẽ được dịp ngạc nhiên với những gì được ăn mỗi tối”.

“Lỡ có món nào đó bà không thích thì sao?” Walters hỏi, ngỡ ngàng trước một đệ nhất phu nhân dễ dãi sau khi đã từng làm việc với Nancy Reagan.

“Thì tôi sẽ nói người đầu bếp đừng làm món đó nữa”, bà nói với ông.

NGÀY 11 THÁNG 11 năm 1968, vài ngày sau khi Richard M. Nixon đắc cử tổng thống, ông cùng Pat, vợ ông, được gia đình Johnson mời đến Nhà Trắng chơi. Tuy Johnson và Nixon là đối thủ trên chính trường nhưng họ rất vui vẻ với nhau trong suốt bữa ăn trưa kéo dài bốn tiếng. Johnson còn khiến vợ mình phải kinh ngạc trước cách cư xử lễ độ của ông. “Tôi thấy Lyndon rất rộng lượng và giống như một người cha”, bà Lady Bird nói. “Tôi nghĩ ông ấy không phải đang nói chuyện với Nixon mà là với vị tổng thống kế tiếp của đất nước này”.

Bà Lady Bird hướng dẫn vị đệ nhất phu nhân đắc cử đi tham quan tầng hai và tầng ba, và giúp bà ấy yên tâm về “hiệu quả, sự tận tâm cùng tính chuyên nghiệp không để tình cảm xen ngang” của các nhân viên trong dinh.

Trong thời gian chuyển tiếp đầy căng thẳng và áp lực đó, người ta thường nhìn thấy các đệ nhất phu nhân lặng lẽ vào buổi sáng ngày nhậm chức. “Ta tự hỏi không biết họ đang nghĩ gì”, Tổng Quản lý Bộ phận Phòng Christine Limerick trầm ngâm. Gia đình Johnson đặc biệt yêu thích cuộc sống trong Nhà Trắng. Lady Bird nhớ mình đã tha thẩn lên tầng hai và tầng ba trong chiếc áo choàng ngủ với tách cà phê trong tay vào sáng sớm ngày nhậm chức của tổng thống mới, cũng là ngày cuối cùng của bà trong Nhà Trắng. Chỉ mới hơn 5 năm trước, bà và gia đình còn buồn bã khi dọn vào Nhà Trắng, chiều ngày 7 tháng 12 năm 1963, ngay khi Jackie Kennedy dọn ra khỏi nhà, Lady Bird đã xúc động muốn khóc khi đọc bức thư ngắn mà cựu đệ nhất phu nhân để lại. “Chúc mừng bà dọn đến ngôi nhà mới, Lady Bird”, Jackie viết. “Hãy nhớ là bà sẽ hạnh phúc ở nơi này”. Sau bao nhiêu năm, nỗi buồn của quãng thời gian mới về Nhà Trắng hẳn đang quay trở lại.

Bà đứng trong Phòng Bầu dục Vàng và Phòng khách Lincoln, mong muốn đắm mình vào lịch sử phong phú của những căn phòng đó một lần cuối. Bà nói lời từ biệt cuối cùng với nơi mà bà và gia đình bà từng gọi là nhà suốt nhiều năm trời. “Phần việc mà tôi phải làm trên cương vị người nội trợ là xem có còn quên đồ đạc cá nhân ở đâu đó không”, bà nói, “nhưng phần lớn thời gian tôi lại chỉ biết đứng lặng im suy nghĩ”.

Bà Lady Bird ghé mắt nhìn vào căn phòng còn ngổn ngang những chiếc túi và thùng đang xếp dở của con gái Luci, và lướt qua cuốn sổ ghi tên tất cả các khách mời đến ở chơi với gia đình bà trong suốt các năm qua. Khi bước lên phòng Solarium, bà bất ngờ trước vẻ khác lạ của căn phòng khi không còn đồ đạc. “Cá tính của căn phòng đã bị lột mất, giờ đây nó trông trơ trọi lạnh lùng. Còn đâu căn phòng vui tươi của ngày xưa, thành trì của bọn trẻ”. Ở tầng Khánh tiết, bà có thể ngửi thấy mùi a–mô–ni–ắc trong lúc các nhân viên làm phòng, phục vụ và hầu hết các nhân viên Nhà Trắng đang hăng hái dọn dẹp để chuẩn bị cho gia đình Nixon dọn vào.

Trong lúc cuộc diễu hành mừng ngày nhậm chức đang diễn ra thì các nhân viên trong tư dinh thực hiện một yêu cầu khác thường. Vị tổng thống sắp mãn nhiệm là một tín đồ cuồng nhiệt của các bản tin thời sự tivi nên đã cho chất đầy tivi trong Nhà Trắng. Theo lời Bryant thì “Lyndon Johnson ngồi chễm chệ như một ông hoàng và bật cùng một lúc bốn cái tivi ra xem”. “Ông ngồi đó, vừa bình luận vừa chuyển âm hết cái tivi này đến tivi khác, hoặc là bật nhiều cái tivi cùng một lúc với âm thanh rất to”. Ngược lại, Tổng thống Richard Nixon nổi tiếng là không thoải mái với các phương tiện truyền thông. Sau khi ông đắc cử, các nhân viên trong dinh được lệnh đem gần hết số tivi ra khỏi nhà. Tuy nhiên một số cái vẫn được các nhân viên giữ lại để xem lễ diễu hành mừng ngày nhậm chức.

Cuối buổi sáng hôm đó, Tổng thống Johnson và Tổng thống đắc cử Nixon cùng đi xe đến điện Capitol, còn Phu nhân Lady Bird thì ngồi chung xe với Phu nhân Pat Nixon. Khi xe lăn bánh, hình ảnh cuối cùng Lady Bird nhìn thấy trong kính chiếu hậu là của Tổ trưởng Tổ phục vụ John Ficklin và Phục vụ Wilson Jerman đang nhìn theo gia đình bà. Bà gởi họ một cái hôn gió. Bà hẳn buồn vui lẫn lộn khi biết rằng lần sau khi trở lại ngôi nhà thân thương này, bà sẽ chỉ là một người khách như bao người khách khác.