Giết nó đi! – Người anh trai nói, gương mặt đanh lại như đá.

- Giết nó đi! – Người mẹ nói, qua làn nước mắt ràn rụa.

- Giết nó đi! – Giọng người chị nghẹn ngào run lên.

Xung quanh đống lửa họp hội đồng xét xử, từng thành viên của gia đình nạn nhân lên tiếng. Sinh mạng của gã đàn ông trẻ đang ngồi nhấp nhỏm bên ngoài sắp được định đoạt. Giết người là một tội tày đình. Mà giết bạn còn là tội tày đình gấp bội. Tuy nhiên y ngồi đó, máu người bạn thân tín của y vẫn còn vấy nơi bàn tay y, chờ đợi số phận mình được phán quyết.

- Chúng ta hãy cân nhắc thấu đáo sự việc này. – Ông nội của nạn nhân khẽ cất giọng. Nỗi đau hằn khắc vào từng nếp nhăn trên gương mặt khắc khổ của cụ. Tiếng nói của cụ đại diện cho tiếng nói của nhiều thế hệ. – Giết hắn có làm cho con… cháu chúng ta sống lại được không?

- Không! Không! Không! – Cái từ đó lờ đờ chuyền đi khắp vòng tròn người đang đau đớn cực độ, lúc thì lào thào, lúc thì lẩm bẩm, lúc thì được phát ra đầy hận thù.

- Giết hắn liệu có nuôi sống được chúng ta không? – Cụ già nói với ánh mắt điềm tĩnh.

Một lần nữa cái từ “Không!”, “Không!” rồi “Không!” nối nhau truyền khắp vòng tròn.

- Ông anh của tôi nói rất đúng. – Ông chú lên tiếng.

Tất cả những gương mặt hướng về cụ. Một dòng nước mắt đang lăn xuống gò má cụ. – Chúng ta phải xem xét việc này thật cẩn trọng.

Và toàn thể gia đình họ cùng nhau suy xét cẩn thận vấn đề. Họ thảo luận trắng đêm. Sau đó họ gọi tên sát nhân vào để phán quyết số phận của y.

- Có thấy căn lều kia không? – Họ nói, tay chỉ vào căn lều nơi đặt thi hài chàng thanh niên vừa bị giết. Y gật đầu. – Giờ đây nó là của ngươi đấy.

- Có thấy những con ngựa kia không? – Họ nói, chỉ vào những con ngựa của nạn nhân. Y lại gật đầu.

- Giờ chúng là của ngươi. Giờ đây ngươi là con trai chúng ta. Ngươi sẽ thay thế vị trí của người mà ngươi đã giết.

Y từ từ ngẩng đầu lên nhìn những gương mặt xung quanh. Cuộc đời mới của y bắt đầu. Và cuộc đời mới của họ cũng bắt đầu.

*

Gấu Nâu1 nhìn tôi, đang ngồi đối diện tôi, và nói:

- Đó là câu chuyện đã xảy ra vào cuối thế kỷ 19. Lẽ ra họ có thể giết chết tên sát nhân kia. Luật lệ bộ lạc cho họ cái quyền đó.

Tôi ngồi ngây ra khi những lời kể của Gấu Nâu thấm vào mình. Lẽ nào gia đình của chàng trai bị giết lại nhận chính kẻ đã giết con mình làm con nuôi?

- Gã thanh niên đó về sau trở thành một người con tận tâm tận hiến và rất mực hiếu thảo. – Gấu Nâu kể tiếp. – Cho đến lúc anh ta chết, anh ta đã được toàn bộ lạc biết đến như là hình mẫu của một người con trai hiếu nghĩa.

Đấy là lòng vị tha. Người tràn đầy sức mạnh đích thực sẽ vị tha một cách tự nhiên. Họ vị tha bởi vì họ không muốn mang gánh nặng của sự thù oán – tựa như xách những chiếc va-li kềnh càng đi qua một phi trường đông đúc. Gia đình có đứa con trai bị sát hại rất có thể đã bắt kẻ sát nhân phải “mạng đền mạng”. Nhưng thay vào đó, họ nhận anh ta làm con. Điều đó đã thay đổi cuộc đời anh ta và thay đổi cuộc đời của chính họ. Họ không biết quyết định của họ sẽ ảnh hưởng đến gã trai kia như thế nào, nhưng họ cảm thấy những tác động của việc đó lên chính bản thân họ.

Họ không cần phải căm ghét anh ta. Họ không cần phải sống với cái chết của anh ta, cũng như cái chết của con trai trong tim họ. Bạn có bao giờ nghĩ là ai đó cư xử tệ bạc với mình rồi sau đó bạn cứ quay quắt suy nghĩ mãi về điều đó? Nó khiến bạn cảm thấy thế nào? Giận dữ, buồn phiền hay sợ hãi? Đó chính là điều mà gia đình kia đã gạt bỏ hẳn khỏi cuộc sống của họ. Chừng nào chưa vị tha, bạn chưa thể sử dụng hết toàn bộ năng lực sáng tạo của bạn. Phần bên trong bạn đang suy nghĩ về những gì bạn chưa tha thứ. Bạn có muốn sống cuộc đời mình theo cách như thế? Vậy có đáng không? Có bất kỳ cái gì đáng thế không?

Lòng vị tha và sự hòa hợp đi cùng với nhau. Khi bạn tha thứ cho ai đó, không có gì ngăn cách bạn và người ấy. Ngay cả khi người được bạn tha thứ không thích bạn, thì bạn cũng đã đặt những cái va-li nặng trĩu của mình xuống để có thể thảnh thơi di chuyển.

Khi bạn hòa hợp là bạn đang vui đùa. Bạn yêu thích mọi người. Không vị tha sẽ chặn đứng niềm vui này. Lòng vị tha mở cánh cửa đến niềm vui và hạnh phúc.

Hòa hợp ở đây không phải chỉ là hòa hợp với những người khác, bạn cần hòa hợp với cả chính mình. Những phần bên trong bạn có đang khiến bạn tức giận hay sợ hãi không? Liệu bạn có thể vị tha cho những phần đó? Bạn có sợ đánh rơi quả bóng, sợ làm vuột mất một hợp đồng, hay sợ thi rớt không? Hãy tưởng tượng mỗi lần bạn nổi giận với chính mình cũng giống như bạn chất thêm một viên gạch vào chiếc ba lô trên lưng bạn. Bạn có vui vẻ thoải mái trong khi đeo trên lưng một chiếc ba lô đựng đầy gạch?

Bạn có hòa hợp với Vũ Trụ? Bạn nghĩ Vũ Trụ đang có gì đó sai quấy với bạn? Làm sao bạn hạnh phúc cho được trong khi ôm giữ lòng phẫn uất với Vũ Trụ? Cảm nhận của bạn về Vũ Trụ cho thấy bạn đang cảm nhận thế nào về chính bản thân. Bạn sợ hãi cả với nỗi tức giận của mình ư? Nếu vậy thì bạn sẽ sợ hãi một Vũ Trụ giận dữ. Nhưng thật ra Vũ Trụ không giận dữ, chỉ có bạn là sợ nó giận dữ.

Căm ghét chính mình và căm ghét Vũ Trụ là như nhau. Yêu chính mình và yêu Vũ Trụ cũng không có sự khác biệt. Không vị tha cho Vũ Trụ tức là đeo mang một gánh nặng. Tại sao bạn không trút bỏ, tống khứ gánh nặng đó đi? Nếu vị tha cho Vũ Trụ dường như quá sức với bạn, hãy bắt đầu bằng việc tha thứ cho ai đó. Mỗi lần làm vậy, bạn đang đặt một chiếc “va-li gánh nặng” xuống.

Đó là cách bạn tạo ra sự hòa hợp, cũng là cách thể hiện lòng vị tha.

Tính khiêm nhường

Nàng đặt cằm lên cây đàn violin, lần lượt nhìn từng người nhạc công khác trong dàn nhạc. Rồi với cái gật đầu nhẹ của nàng, âm nhạc bắt đầu trỗi lên. Tiếng bập bùng từ cây đàn guitar quyện vào tiếng vút cao của cây kèn saxophone. Tay trống chạm nhẹ bộ chũm chọe bằng một cái chổi thép. Tất cả cùng làm nền nâng đỡ cho tiếng violin réo rắt của nàng. Họ cùng phiêu diêu vào cõi nhạc thênh thang – khi du dương êm đềm, lúc trào dâng mạnh mẽ đến nỗi tôi tưởng chừng như tất cả họ đang được điều khiển dưới bàn tay của một nhạc trưởng.

Chỉ có bốn nhạc công đứng trên sân khấu, mỗi người cộng hưởng, đóng góp những gì mình có vào tác phẩm vốn không thể cất lên nếu không có tất cả họ. Từng người chơi những giai điệu khác nhau nhưng khi họ hòa điệu cùng nhau, tiếng nhạc trở nên tròn đầy hơn, lớn hơn, hay hơn và đa dạng hơn.

Thế rồi, tay guitar, tay trống và tay kèn saxophone bắt đầu chơi dịu đi. Thoáng sau, điệu nhạc ru hồn từ cây đàn violin của bạn tôi cất lên. Bay bổng và réo rắt, trầm lắng và trào dâng, trăn trở và cuồn cuộn, bổng và trầm rồi lại bổng, tiếng đàn vang khắp căn phòng. Dịu dàng, rồi gay gắt, rồi lại êm ả, một giai điệu mới uốn trườn ra khỏi giai điệu cũ rồi lại quay trở về, và lại lướt trôi xa. Tay guitar, tay trống và tay kèn saxophone hòa tấu tại mỗi ngã rẽ trong cuộc hành trình của cô nàng violin, khi thì hậu thuẫn, khi thì thách thức, có lúc lại cuốn quyện vào nhau.

Tôi chưa từng bao giờ nghe điệu nhạc jazz kiểu như thế này. Bạn tôi kết thúc màn trình diễn đặc sắc của mình bằng một cử chỉ khả ái thu hút sự chú ý. Tôi không thể ngăn mình vỗ tay tán thưởng trong tiếng hô vang của cả khán phòng. Trước khi những tràng pháo tay nhạt đi, chàng nhạc công guitar nhẹ nhàng lắc lư mình trên ghế ngồi, như thể anh đang cầu nguyện. Những nốt nhạc chầm chậm rải ra như chẳng biết từ đâu. Sự tương phản giữa tiếng guitar và tiếng violin dường như không hiện hữu. Bằng tài hoa của mình, theo nhịp điệu của riêng mình, anh hút hồn chúng tôi, làm chúng tôi say đắm và hứng khởi. Anh khiến chúng tôi cảm thấy ngây ngất và được vỗ về. Đồng hành, đi bên cạnh, luồn xuống bên dưới và đi xuyên qua tiếng đàn của anh là tiếng kèn saxophone, tiếng trống và tiếng violin – lấp vào những kẽ hổng và dành không gian cho tiếng guitar mê đắm của anh tung hoành.

Một lần nữa, cả khán phòng bùng nổ tiếng vỗ tay. Đến lượt mình, tay kèn saxophone, rồi đến tay trống lần lượt cất lên giai điệu solo. Mỗi nhạc công cống hiến hết mình, dẫn dắt rồi lại hòa tấu, bừng sáng trong vầng hào quang âm nhạc với sự hỗ trợ của những bạn diễn. Từng tràng pháo tay rộ lên không dứt khi âm nhạc càng lúc càng sâu lắng và càng lúc càng thăng hoa. Thế rồi, chậm rãi, họ bắt đầu tách khỏi những tầng lớp giai điệu phức tạp mà mỗi người đã góp công tạo nên. Tiếng nhạc của họ trở nên nhẹ đi, đơn giản đi và ngọt ngào hơn cho tới khi, bằng một giai điệu hòa quyện không thể quyện hòa hơn, họ cùng nhau kết thúc màn trình diễn.

Tiếng vỗ tay như kéo dài bất tận. Các nhạc công gật đầu đón nhận sự tán thưởng của khán thính giả, và tôi nhận thấy họ gật đầu tán thưởng nhau. Bất giác tôi cảm nhận họ như vừa mới hoàn tất một hành trình đặc biệt. Những trải nghiệm chung từ cuộc hành trình ấy hình thành một “bảng giao kèo” vô hình mới, làm họ thêm khắng khít với nhau hơn.

Lẽ nào mỗi cuộc hành trình – mỗi buổi trình diễn – họ cùng thực hiện đều khác nhau? Mỗi màn hòa tấu đều đưa họ đến những độ sâu chưa được thăm dò và gắn chặt họ hơn nữa? Tôi đem những thắc mắc đó ra hỏi bạn tôi, và cô ấy trả lời:

- Đúng vậy. Có khi chúng tôi thử nghiệm những chủ đề mà chúng tôi vừa khám phá ra. Có khi chúng tôi sáng tác một cái gì đó mới. Không buổi hòa nhạc nào giống buổi nào, có những buổi lại khác hoàn toàn.

- Các bạn làm điều đó như thế nào? – Tôi hỏi.

Cô suy nghĩ một thoáng rồi đáp:

- Chúng tôi lắng nghe thật tập trung đến mức những giai điệu nào tôi tấu lên đều đúng cả. Không phải đúng theo nghĩa đúng - sai, mà là đúng theo nghĩa đúng là cái mình cần. Chúng tôi cùng nhau tìm thấy hay có thể nói là cùng khám phá, sáng tạo ra những giai điệu và nhịp điệu. Tôi không thể diễn tả chính xác cho anh hiểu về điều đó nhưng tôi biết khi nào tôi ở trong không gian hòa quyện ấy. Tất cả chúng tôi đều cảm nhận được.

Tôi im lặng lắng nghe.

- Để tìm ra được giai điệu và nhịp điệu đòi hỏi hai điều ở tôi. – Cô bạn tôi nói thêm, như thể mới nghĩ tới điều này lần đầu tiên.

- Đó là hai điều nào? – Tôi hỏi.

- Hoàn toàn tự chịu trách nhiệm và hoàn toàn nhượng bộ. – Cô nói một cách bình thản, gật đầu khẳng định câu trả lời của mình.

Đó là sự hợp tác. Đó cũng là sự khiêm nhường. Hợp tác và khiêm nhường luôn đi đôi với nhau. Khiêm nhường là hiểu rằng con đường đi qua Ngôi Trường Trái Đất của tất cả mọi người đều khó khăn, và đều quan trọng như con đường của bạn. Khiêm nhường không phải là hạ mình, giả vờ ra vẻ bạn ngoan ngoãn hoặc thấp kém. Mà đó là cùng nhau chơi bản nhạc vốn không thể được diễn tấu bởi một cá nhân, cũng như không thể trọn vẹn, hay hơn đẹp hơn nếu không có phần giai điệu mà chỉ mình bạn chơi được.

Nếu bạn cảm thấy mình kém cỏi hơn người khác, bạn sẽ bị đe dọa và rất sợ phạm lỗi lầm. Nếu bạn cho rằng mình quan trọng hơn mọi người, bạn không thể chia sẻ cái mình có bởi vì bạn không tôn trọng họ. Liệu bạn có thể trao đi những gì tốt nhất của bạn tới người mà bạn nghĩ là họ sẽ không đánh giá cao? Đã là bạn bè của nhau, hãy làm cho việc trao và nhận trở thành một thói quen tốt.

Tất cả mọi người đều có thể cho đi những gì mình có bằng nhiều cách thức, chẳng hạn như nâng đỡ, ủng hộ,… Đến lượt mình, người tấu chính sẽ tiến về phía trước trong khi những người còn lại làm nền hỗ trợ. Bản nhạc mà chúng ta cùng tấu lên thật là đặc biệt. Bạn say mê tấu bản nhạc đó và cũng thích nghe bản nhạc đó.

Người khiêm nhường luôn cảm nhận theo cách như thế. Họ xem mọi người, kể cả bản thân, đều là bằng hữu. Nhờ vậy họ có thể hợp tác với nhau một cách tự nhiên.

Nếu bạn không thể hợp tác tự nhiên được, hãy có ý định hợp tác và liên tục nuôi dưỡng ý định ấy.

Cuối cùng, bạn sẽ trở nên khiêm nhường lúc nào không hay.