MỐI TÌNH ĐẦU TAN VỠ

TRẬN ĐẤU VẬT

IM LẶNG LÀ VÀNG

TRẬN ĐẤU TỒI TỆ NHẤT ĐỜI TÔI!

GIÀY ĐÁNH GÔN ĐẾ MỀM

ĐỨA TRẺ HƯ HỎNG

CUỘC NÓI CHUYỆN XÚC ĐỘNG NHẤT MÀ TÔI SUÝT BỎ LỠ

MẸ BAO GIỜ CŨNG NÓI “KHÔNG”!

ĐÃ BAO GIỜ BẠN CỐ GIAO TIẾP VỚI ĐỨA CON 16 TUỔI CHỈ TRẢ LỜI NHÁT GỪNG?

NUÔI DẠY CON RIÊNG CỦA CHỒNG

BỐ THẬT SỰ LÀM ĐIỀU ĐÓ CHO CON SAO?

Mối tình đầu tan vỡ

Nếu như cơ thể con người cần có không khí để tồn tại thì tâm hồn con người cần được thấu hiểu và lắng nghe (Thói quen 5: Lắng nghe để được thấu hiểu). Đây là câu chuyện về tình thương yêu vô điều kiện và sự thấu hiểu lẫn nhau có thể chữa lành mọi vết thương.

Mới 17 tuổi tôi đã nếm trải nỗi đau tan vỡ của mối tình đầu. Tôi sẽ không bao giờ quên được nỗi đau như xát muối vào tim này. Cô gái mà tôi hẹn hò, chẳng hề báo trước lấy một tiếng và hoàn toàn không thương xót, đã bỏ rơi tôi và lập tức hò hẹn ngay với người bạn thân của tôi. Lúc ấy, thế giới của tôi như sụp đổ. Tôi còn nhớ, tôi lái chiếc xe jeep 1952 Willys về phía những ngọn đồi ở phía trên thành phố Redlands (Bang California) quê hương tôi với ý định sẽ không bao giờ, không bao giờ quay lại trường học hay cuộc sống nữa. Cuối cùng, khi trời tối, bụng đói cồn cào và lòng đau như cắt tôi cũng mò về nhà. Tôi rất kiệm lời, nhưng ánh mắt của tôi đã tiết lộ cho cha mẹ tôi biết chuyện gì xảy ra với con trai mình. Tuy rất đói, nhưng tôi không thể nuốt được miếng nào vào bụng, vì thế tôi quay về phòng, nằm lăn ra giường và bắt đầu khóc nức nở. Tôi cứ thổn thức khóc như thế với những kỷ niệm của mối tình đầu. Một lúc sau, cánh cửa phòng tôi từ từ mở ra và tôi có thể cảm nhận được cha mình đang đứng lặng lẽ bên chiếc giường. Sau đó, ông nhẹ nhàng kéo tấm chăn và chui vào nằm cạnh tôi. Ông quàng cánh tay ấm áp và mạnh mẽ quanh người tôi, và ôm tôi chặt hơn bao giờ hết. Ông kéo cả trái tim, cơ thể và tâm hồn tôi vào người ông. Tôi cảm nhận được cả hơi ấm lẫn sức mạnh của ông, trong khi nước mắt vẫn tuôn như mưa. Và rồi ông bắt đầu khóc với tôi. Tôi nhận thấy lồng ngực vững chãi của ông rung lên với những tiếng nấc nghẹn ngào.

Mặt ông áp vào một bên má của tôi và tôi cảm thấy những giọt nước mắt nóng hổi của ông hòa lẫn với nước mắt của tôi lăn trên má mình. Ông không nói gì cả, chỉ khóc, khóc vì nỗi đau đầu đời của đứa con trai, khóc vì yêu thương tôi và cảm nhận được những đau đớn khổ sở trong lòng tôi. Một lúc sau, tiếng thổn thức của tôi giảm dần và một ánh sáng le lói thay thế cho nỗi đau cào xé khi nãy. Cha tôi ngồi dậy, quấn chăn quanh cằm tôi, đặt một tay lên vai tôi và nói, “Con trai, bố hứa rằng ngày mai trời lại sáng. Bố thương con.” Sau đó ông ra khỏi phòng, cũng lặng lẽ như khi ông bước vào. Ông nói đúng. Ngay mai trời lại sáng. Tôi ngồi dậy, mặc bộ quần áo đẹp nhất, lau chùi chiếc xe jeep của mình sáng bóng lên và phóng đến trường.

Cuộc sống vẫn tiếp diễn, tươi đẹp hơn cả trước kia, vì tôi biết rằng mình được yêu thương vô điều kiện, bởi một người cha dạy cho tôi hiểu thế nào là sự cảm thông thật sự. Mới gần đây, tôi vừa lặng lẽ đóng nắp quan tài cho cha tôi. Trước khi làm thế, tôi dừng lại, một lần nữa, vuốt ve những sợi râu trên cằm ông và nhớ về cái đêm cách đây đã lâu lắm rồi.

* Những trải nghiệm cảm xúc sâu sắc đến thế sẽ kéo dài suốt đời và truyền lại cho thế hệ kế tiếp. Tôi đoán rằng, người đàn ông trong câu chuyện này cũng sẽ làm những việc tương tự với con mình, như cha anh đã làm với anh.

Trận đấu vật

Sự sáng suốt của người cha trong câu chuyện này đã giúp ông không bỏ cuộc trong nỗ lực thương lượng để đạt được thỏa thuận cùng thắng với đứa con trai, và cũng không nhượng bộ với những điều kiện đã đưa ra trong thỏa thuận.

Tôi trở về sau một khóa huấn luyện với câu nói vang vọng trong đầu, “Nếu bạn cứ làm mãi những việc bạn vẫn làm, bạn sẽ nhận được những thứ mà từ trước đến giờ bạn vẫn nhận được.” Chẳng bao lâu sau, tôi có cơ hội tìm hiểu điều đó đúng hay không.

Đứa con trai 13 tuổi của tôi, Jake, rất mê xem trận đấu vật Wrestlemania. Ngay trước ngày lễ Tạ ơn, nó xin phép vợ tôi, Rebekah và tôi để đến tham dự bữa tiệc Wrestlemania ở nhà một đứa bạn vào thứ tư. Bữa tiệc kết thúc vào lúc 11 giờ đêm mà Jake còn phải đi giao báo vào lúc 5 giờ sáng ngày hôm sau. Ngoài ra, ngày hôm sau họ hàng tôi sẽ đến nhà tôi ăn mừng lễ Tạ ơn kéo dài cả ngày. Tôi biết, nếu Jake không ngủ đủ 10 tiếng, nó sẽ gắt gỏng cộc cằn. Những suy nghĩ này lướt qua tâm trí tôi, khi Jake hỏi nó có được phép đi dự tiệc hay không.

Dù vậy, trong thâm tâm tôi thật sự muốn cho con đi. Tôi không muốn làm người cha khó tính ở đây. Vì thế, tôi quyết định bắt đầu một cuộc thảo luận: “Jake này, 11 giờ thì hơi trễ quá. Hãy cùng nghĩ xem có cách nào khác không nhé [Thói quen 4: Tư duy cùng thắng].” Jake bắt đầu cao giọng. Tôi liền nói, “Khoan đã. Chúng ta hãy đưa ra một số quy định cơ bản cho cuộc thảo luận này. Bố sẽ ở lại đây nếu con vẫn muốn tìm ra giải pháp ổn thỏa để con được đi chơi với bạn. Bố hứa với con điều đó. Nhưng chúng ta cần phải phối hợp với nhau để tìm ra cách giải quyết. Bố sẽ cố gắng hiểu cảm xúc của con trong chuyện này [Thói quen 5: Lắng nghe để được thấu hiểu]. Còn con cần hiểu quan điểm của bố. Con cần tôn trọng ý kiến của bố. Nếu con la hét hoặc quát tháo, thì mọi chuyện sẽ rất tệ. Cả bố và con đều cố gắng tìm ra giải pháp thỏa mãn cho cả đôi bên. Đồng ý chứ? Bố biết là con rất khó kiềm chế bản tính nóng nảy của mình, con rất dễ nổi nóng, nhưng nếu con làm thế ba lần, thì cuộc thảo luận này sẽ chấm dứt. Con sẽ không được đi xem trận đấu vật, còn bố thì đi ngủ.”

Jake nói, “Được rồi, con sẽ được cảnh cáo ba lần.” (Tôi nghĩ sau này Jake sẽ trở thành nhà thương lượng giỏi).

“Không, con được cảnh cáo hai lần. Đến lần thứ ba, con sẽ bị loại.”

“Thôi được,” nó đồng ý với một nụ cười.

Thế là chúng tôi bắt đầu tìm cách giải quyết vấn đề. Tôi gợi ý là Jake có thể đi dự tiệc, ăn tối với bạn, sau đó vào khoảng 9 giờ rưỡi, tôi sẽ đến đón nó, như vậy nó sẽ có một đêm ngủ đẫy giấc.

“Bố đùa với con đấy à. Bố làm con xấu hổ thế sao? Bố cứ đùa hoài.

Ôi trời, chuyện này thật chả ra làm sao cả...” Nó la oai oái.

“Này, khoan đã, không kêu ca, không la lối. Chúng ta sẽ ngồi lại cho đến khi tìm ra được cách. Bố hứa là sẽ không bỏ đi. Bố sẽ không đi đâu hết. Nhưng con không được gào lên với bố. Cảnh cáo lần thứ nhất nhé?”

Đúng lúc đó, Rebekah tằng hắng và gọi tôi ra ngoài phòng khách nói chuyện. Cô nhìn tôi như thể tôi bị chạm dây thần kinh và nói, “Dale, em không rõ cái gì làm cho anh khác lạ kể từ sau khóa học đó. Nhưng em không thích chuyện này đâu. Cứ bảo với thằng nhỏ là không được đi, rồi đi ngủ.”

Bất chợt, những lời này vuột ra khỏi miệng tôi, “Rebekah à, nếu chúng ta cứ làm mãi những việc chúng ta vẫn làm, chúng ta sẽ nhận được những thứ mà từ trước đến giờ chúng ta vẫn nhận được. Anh phải thử cách khác.”

Cô giơ cả hai tay lên, “Em chẳng hiểu chuyện gì hết. Em đi ngủ đây. Mọi việc để cho anh xử lý. Chúc anh may mắn.” Thế là tôi được toàn quyền quyết định. Tôi quay trở vào và nói với Jake, “Mẹ mệt rồi, mẹ đi ngủ trước. Nhưng hai cha con ta sẽ ngồi lại tìm ra giải pháp, chừng nào con còn muốn thế. Nếu bố hiểu đúng ý con, 9 giờ rưỡi là không ổn lắm. Con muốn ở lại đến 11 giờ, đúng không?”

“Dạ.”

“Thế này nhé, con ở lại đó đến 11 giờ. Bố sẽ đến đón con lúc 11 giờ 15 rồi đưa con về nhà. Sau đó, bố muốn con ngủ đủ giấc để con không cáu gắt khó chịu vào chiều hôm sau. Bố sẽ dậy sớm và giao báo cho con. Như thế thì được chứ?”

Jake có vẻ sững sờ, “Bố sẽ dậy sớm đi giao báo giúp con để con có thể ngủ thêm ư?”

Tôi nói, “Con muốn đi dự tiệc, đúng không?”

“Dạ, phải.”

“Vậy thì bố sẽ dậy sớm và đi giao báo cho con. Thế là ổn, bây giờ con hãy lấy giấy bút ra viết những gì hai cha con mình thỏa thuận này.”

Thế là Jake bắt đầu viết ra những gì nó muốn làm. Bất thình lình, nó kêu to lên rằng nếu họ phát lại chương trình này thì nó không được xem, vì lúc đó là sau 11 giờ và tôi đã đến đón nó về rồi. Bạn có thể hình dung được sự ngạc nhiên của tôi. Tôi nghĩ nó đã có mọi thứ trên đời mà nó muốn. Tôi nói, “Chà chà, Jake à, đây là lần thứ hai con lớn tiếng nhé. Rõ ràng con nói là con muốn ở đó đến 11 giờ. Bố nói bố sẽ đón con lúc 11h15. Đó không phải là điều con muốn hay sao? Con cũng phải nghĩ cho bố chứ: bố sẽ lên giường ngủ trong khoảng từ 11 giờ rưỡi tới 12 giờ đêm, rồi thức dậy vào lúc 5 giờ sáng để thay con đi giao báo đúng giờ. Bố sẽ làm tất cả những điều này để con có được điều con thật sự muốn. Thế thì con còn la lối gì nữa nào? Chẳng phải con đã có những thứ con muốn rồi ư?”

“Dạ vâng,” nó lẩm bẩm trong miệng. “Con thật sự muốn ở lại đến 11 giờ. Bố sẽ đến đón con, bố sẽ giao báo giúp con, và con sẽ được ngủ thêm. Vâng, bố nói đúng, con đã có tất cả những gì con muốn.” Nó bắt đầu viết tiếp những điều này. Sau đó nó ký tên. Vừa ký xong tên mình thì nó bắt đầu la lên lần nữa, “Như vậy là không công bằng, con muốn ở lại để xem chương trình chiếu lại.” Vài giây sau, nó bắt đầu sụt sịt.

Tôi nhìn con và hỏi, “Jake, tại sao con khóc?”

“Bởi vì con vừa la to lần thứ ba,” nó nức nở.

Câu trả lời của tôi thật khó khăn, nhưng tôi vẫn phải làm. Tôi nói, “Đúng thế. Bố biết thật khó cho con khi phải nghe những lời này ngay bây giờ, nhưng con cần gọi điện cho Dan. Bảo nó rằng con không thể đi dự tiệc. Bố đi ngủ đây. Bố muốn con biết rằng bố thật sự thương con, bố đã cố làm tất cả những gì có thể, để con có được những gì con muốn. Bố còn có thể giúp con điều gì nữa không?”

“Con nghĩ là bố sẽ không nghĩ lại... Mà thôi, con sẽ không yêu cầu bố điều gì đâu.” Nó ngồi đó, hai tay ôm lấy đầu.

Tôi đứng dậy, đi về phòng ngủ. Khi tôi thay đồ ngủ xong, Rebekah hỏi, “Sao rồi anh?” Tôi kể cho cô nghe mọi chuyện. “Ồ,” cô nói, “Chắc lúc này thằng bé đang giận anh lắm.” Nhưng bản thân tôi thì không chắc lắm về điều đó.

“Ừ, anh cũng không biết nữa. Có thể là như thế, nhưng anh nghĩ nó giận bản thân mình thì đúng hơn. Anh cá là trước khi đi ngủ, nó sẽ đến gõ cửa phòng mình và ôm hôn cả anh và em cho mà xem.”

Cô cười vang, “Dale, anh thật điên”.

“Không đâu, anh có thể cảm thấy điều đó.” Sau đó, cả hai chúng tôi nằm ngủ. Khoảng 15 - 20 phút trôi qua. Có tiếng gõ cửa. Lao vào phòng là cậu con trai cao hơn 1 mét rưỡi nặng hơn 70 ký của chúng tôi. Nó nhảy vào giữa hai chúng tôi và nói, “Con yêu cha mẹ lắm! Con dẹp bữa tiệc sang một bên rồi. Con đã gọi cho Dan, con không đi dự tiệc đâu. Nhưng bố này, bố có thể đi giao báo cho con để con có thể ngủ vào sáng thứ năm được không? Con thật sự muốn ngủ nướng thêm một chút.”

Thế là tôi đi giao báo cho Jake. Những nguyên tắc này đã có tác dụng, không chỉ trong các khóa học, mà cả trong đời thực, với đứa con trai tuổi teen ưa thích chương trình đấu vật Wrestlemania.

* Phần lớn trẻ em lớn lên trong một thế giới phân cực – hoặc là cái này hoặc là cái kia. Nếu bạn không phải là người dễ thương, bạn ắt là kẻ xấu tính. Hoặc bạn làm theo cách của tôi hoặc tôi làm theo cách của bạn. Đơn giản là bọn trẻ chưa ý thức được khái niệm của sự đồng tâm hợp lực hoặc giải pháp thứ ba. Chúng không biết về tư duy cùng thắng trong những vấn đề cảm xúc phức tạp, đặc biệt là khi đối mặt với những bậc cha mẹ có xu hướng hoặc là nhượng bộ hoặc là giữ quan điểm một cách độc đoán và lôi kéo mọi người làm theo.

Trong câu chuyện này, người cha học được cách đưa ra giải pháp thứ ba có lợi cho đôi bên; ông quyết tâm thực hiện điều đó và đã làm đúng như vậy. Khi đứa con trai vi phạm thỏa thuận, người cha tỏ ra rất nghiêm khắc, nhờ thế đứa con trai vươn lên một tầm nhận thức mới, nhận lãnh trách nhiệm và bày tỏ tình cảm của mình với cha mẹ.

Mặc dù tôi luôn giảng dạy về thói quen này, tôi thường rơi vào những tình huống sau với các con mình: đi đến giải pháp thua - thắng trong những vấn đề thứ yếu và thắng - thua trong những vấn đề quan trọng. Tôi làm thế đơn giản là vì tôi đã không dành thời gian hoặc không có được mức độ trưởng thành về mặt cảm xúc, sức mạnh và sự sáng suốt như người cha trong câu chuyện.

Giáo sư Rhand Saxenian ở trường Harvard đã cho tôi biết một định nghĩa thực tiễn nhất và đúng đắn nhất về sự trưởng thành trong cảm xúc mà tôi từng được biết. Ông dạy rằng sự trưởng thành trong cảm xúc là khả năng thể hiện cảm xúc và sức thuyết phục của bạn một cách can đảm, cân bằng với việc xem xét cảm xúc và sức thuyết phục của người khác sao cho bản thân không cảm thấy bị đe dọa sau khi thể hiện cảm xúc đó. Trưởng thành về mặt cảm xúc là điều không thể giả tạo được, bởi yếu tố thứ ba trong định nghĩa này. Một người can đảm nhưng thiếu suy xét sẽ đi đến giải pháp thắng - thua. Một người biết cân nhắc nặng nhẹ nhưng lại thiếu can đảm sẽ đi đến giải pháp thua - thắng. Một người vừa thiếu can đảm vừa thiếu suy xét sẽ bị giằng xé nội tâm. Vì thế điều quan trọng nhất nằm ở tính cân bằng.

Im lặng là vàng

Người cha trong câu chuyện này thật sự thông cảm với đứa con gái, hoàn toàn không gây áp lực cho cô, hoặc khiến cô có cảm giác tội lỗi khi không muốn nói chuyện với cha mình.

Khoảng một năm trước, tôi và con gái tôi - Nell - có những vấn đề về giao tiếp.

Mỗi khi nó đi học về và tôi lên tiếng hỏi xem tình hình học ở trường thế nào, nó buông một câu cụt lủn: “Bình thường”. Chỉ có thế. Tôi không thể moi thêm điều gì từ con bé. Gần như cả ngày chúng tôi không nói gì với nhau. Những lời hỏi han mỗi khi nó đi học về dường như chỉ làm gia tăng sự căng thẳng giữa hai cha con.

Tôi nhớ đã đọc ở đâu đó rằng, cách đối phó với một người không muốn giao tiếp là phá bỏ những lề thói quen thuộc. Thế là một hôm, khi Nell đi học về, tôi mở miệng hỏi thăm thì nhận được câu trả lời cụt lủn như thường lệ. Nhưng trước khi nó rút về phòng, tôi nói, “Con không muốn nói chuyện với bố phải không?”

Con bé lập tức đứng lại, nhìn tôi vẻ lạ lùng, rồi nói, “Không” và đi về phòng mình. Cuộc nói chuyện chấm dứt tại đây, nhưng tôi biết mình đã chạm tới cảm xúc của nó.

Hôm sau, tôi lặp lại câu hỏi trên. Lần này Nell đáp, “Không phải vào lúc này, bố ạ.”

Mọi chuyện vẫn diễn ra như thế trong vài ngày kế tiếp. Nhưng rồi dần dần, Nell bắt đầu nói chuyện với tôi nhiều hơn. Rồi một hôm, tôi ngồi ở bàn ăn trong bếp trầm ngâm suy nghĩ về một chuyện gì đó, trong lúc con gái tôi đang rửa chén bát. Tôi hoàn toàn im lặng, không nói với cô bé một câu mặc dù nó chỉ đứng cách tôi vài bước chân, và có vẻ như nó cảm thấy khó chịu khi không thấy tôi hỏi han như thường lệ. Bất thình lình, nó lên tiếng kể về những việc xảy ra trong ngày và lôi tôi ra khỏi trạng thái trầm tư mặc tưởng. Tôi thật sự bất ngờ khi thấy con gái chia sẻ cảm xúc với tôi và điều này tuyệt vời đến nỗi làm tôi chảy nước mắt.

Đôi khi tôi nghĩ, công cụ giá trị nhất để giao tiếp với tuổi teen chính là sự im lặng.

* Điều gì xảy ra khi bạn vào rừng săn bắn và bắn một phát súng lên không trung? Đó thường là cách ta đặt câu hỏi; đôi khi có những câu hỏi quá riêng tư hoặc mang tính kiểm soát khiến người nghe không muốn bày tỏ những vấn đề sâu xa hoặc dễ khiến họ bị tổn thương. Bí quyết là khi đi săn trong rừng, bạn hãy giữ im lặng, có như thế muông thú mới ra khỏi chỗ trú ẩn của chúng. Điều tương tự cũng xảy ra khi bạn đi dạo trên bãi biển. Nếu đi tới đi lui, bạn sẽ không thể nhìn thấy những con còng đội cát chui lên, nhưng nếu ngồi lặng lẽ trên bãi cát, chỉ một lúc sau, bạn sẽ thấy những con còng biển bò lổn nhổn khắp nơi.

Những cô cậu tuổi teen muốn mở miệng ra nói – chúng thật sự muốn thế. Chúng muốn mở lòng ra với mọi người, nhưng chúng phải cảm thấy an toàn. Chúng muốn giao tiếp theo cách của chúng và vào lúc nào chúng muốn. Vì vậy, điều các bậc cha mẹ cần làm là đơn giản chờ đợi điều đó xảy ra, bằng cách luôn có mặt sẵn sàng, dễ tiếp cận và im lặng. Chúng ta có hai cái tai và một cái miệng, điều đó có nghĩa là chúng ta nên nghe nhiều gấp đôi nói. Điều thú vị là cái tai không bao giờ khép lại được nhưng cái miệng thì có thể.

Với những đứa con tuổi teen của mình, tôi phát hiện rằng tôi chỉ cần đơn giản hiện diện ở đó, chẳng cần làm bất cứ việc gì cụ thể, chỉ cần chú ý và nhận biết xung quanh, thế là vài phút sau, bọn trẻ bắt đầu chia sẻ. Im lặng quả thật là vàng.

CÁC CÔ CẬU TUỔI TEEN MUỐN MỞ MIỆNG RA NÓI - CHÚNG THẬT SỰ MUỐN THẾ. CHÚNG MUỐN MỞ LÒNG RA VỚI MỌI NGƯỜI, NHƯNG CHÚNG PHẢI CẢM THẤY AN TOÀN. CHÚNG MUỐN LÀM ĐIỀU ĐÓ THEO CÁCH CỦA CHÚNG VÀ VÀO LÚC NÀO CHÚNG MUỐN. CÁC BẬC CHA MẸ CHỈ CẦN IM LẶNG CHỜ ĐẾN LÚC ĐIỀU ĐÓ XẢY RA.

Trận đấu tồi tệ nhất đời tôi!

Trong câu chuyện này, hãy cảm nhận sức mạnh của sự tập trung vào nỗ lực và mối quan hệ, thay vì tập trung vào những mong đợi và kết quả.

Lúc ấy tôi đang là sinh viên năm đầu, giữ chân tiền vệ trong đội bóng bầu dục của trường đại học mà tôi theo học. Tuần trước, chúng tôi có một trận đấu rất tuyệt. Tôi phát bóng ở cự ly gần 500 mét và ghi bàn được bốn năm lần. Báo chí bắt đầu tung hô tôi như một tiền vệ xuất sắc sắp nổi.

Tuần sau đó, chúng tôi thi đấu với một trong những đội bóng chơi hay nhất nước. Tiền vệ chính của đội này là một cỗ máy sát thủ nặng 125 ký.

Trong trận đấu quan trọng này, chúng tôi chơi trên sân nhà. Tất nhiên là tôi muốn chơi một trận thật xuất sắc trước đông đảo cổ động viên đội nhà. Cha tôi đang đi công tác cũng bay về nhà chỉ để xem tôi thi đấu. Tôi không nghĩ ông lại đến kịp, nhưng ông đã có mặt ngay trước khi tiếng còi vào trận vang lên.

Thế mà tôi đã có một trận thi đấu tồi tệ nhất trong đời. Nhìn đâu tôi cũng thấy tiền vệ đối phương. Hắn chạy bên phía sân của chúng tôi nhiều hơn cả tôi nữa. Đầu tôi bị đập xuống đất nhiều lần đến mức những mảng cỏ trên sân bị bật lên. Tôi thề là mình không đứng vững quá ba giây sau cú va chạm. Tất nhiên, tôi chẳng ghi được bàn nào. Tuy vậy, tôi cũng thực hiện được vài cú cản phá bóng hiệu quả. Chúng tôi để thua tới 30 điểm trong trận này.

Trông tôi chắc là thảm hại lắm trong suốt trận đấu. Sau khi trận đấu kết thúc, tôi chỉ muốn chui xuống đất cho rồi. Không ai muốn nói chuyện với tôi. Bạn biết chuyện gì xảy ra khi bạn thi đấu tệ hại rồi đó.

Trong phòng thay đồ, ai nấy đều tránh mặt tôi. Vì thế, tôi lầm lũi tắm rửa và thay đồ. Ra khỏi phòng thay đồ, tôi thấy cha đang đợi mình. Ông ôm lấy tôi, nhìn vào mắt tôi và nói, “Đây là trận đấu hay nhất mà bố từng xem con thi đấu. Một trận đấu hay không phải vì đội con thắng, hay vì con ghi được nhiều bàn. Mà bởi vì chưa bao giờ bố thấy con chơi kiên cường như ngày hôm nay. Con bị đánh bầm dập, nhưng con vẫn tiếp tục đứng lên. Chưa bao giờ bố thấy tự hào về con đến thế.” Ông đã nói một cách chân thành.

Tôi cảm thấy thật dễ chịu. Dễ chịu bởi vì cha tôi tự hào về tôi, và cũng bởi vì những lời ông nói khẳng định cảm giác của tôi trong suốt trận đấu. Sâu thẳm trong tâm trí tôi, bất chấp những vết trầy xước và những lần va chạm, tôi luôn nghĩ, “Mình phải trụ lại. Mình phải đứng lên. Hôm nay mình phải chơi thật kiên cường.“ Cha là người duy nhất nhận ra điều đó trong tôi. Và những lời nói của ông đã thay đổi cách nhìn nhận của tôi về trận đấu tệ hại này. Đó là giây phút tôi không thể nào quên và là kỷ niệm tuyệt vời giữa hai cha con tôi.

* Sự khẳng định về mặt tâm lý diễn ra khi bạn đồng ý với những gì mà người khác cảm nhận trong lòng. Chàng trai này cảm thấy mình đã chơi một trận đấu kiên cường, dẫu rằng kết quả trận đấu thật tồi tệ. Khi được cha xác nhận lại những cảm xúc trong lòng, cậu cảm thấy mình được thấu hiểu và trân trọng (Thói quen 5: Lắng nghe để được thấu hiểu). Người cha không quan tâm đến những gì xã hội kỳ vọng, mà quan tâm đến mối quan hệ và những giá trị gắn liền với những nỗ lực.

Tôi cũng có một kỷ niệm tương tự vào ngày sinh nhật lần thứ 22 của con trai tôi là Sean. Nó đã cố gắng hết sức với vị trí tiền vệ suốt nửa hiệp đầu, trong một trận đấu ở trường đại học lớn, nhưng vì chơi không tốt nên nó bị thay ở nửa hiệp sau. Trước đó, tôi đã tặng cho con một tấm thẻ có khắc chữ để mừng sinh nhật của nó vì tôi có linh cảm rằng chuyện này có thể xảy ra. Sean nói rằng đó là món quà tuyệt vời nhất mà nó từng nhận được trong đời. Đó là một câu trích dẫn thể hiện tinh thần thi đấu tại Olympic như sau: “Đừng đòi hỏi bản thân bạn phải chiến thắng, mà hãy đòi hỏi lòng can đảm, bởi vì nếu bạn không bỏ cuộc, bạn mang lại vinh quang cho bản thân mình và hơn thế nữa, bạn mang lại vinh quang cho tất cả chúng ta.”

Đôi giày đánh gôn đế mềm

Câu chuyện này minh họa tại sao chúng ta phải lắng nghe bằng cả trái tim chứ không chỉ bằng tâm trí và đôi tai; trái tim của chúng ta chính là cái tai thứ ba.

Con gái út của tôi, Amy, vừa tập chơi đánh gôn. Nó chứng tỏ mình có năng khiếu trong loại hình thể thao này đến nỗi nó nhanh chóng vượt qua các cấp bậc và được nhận vào đội đánh gôn chính thức của trường đại học, dù chỉ là sinh viên năm thứ nhất với 18 tháng kinh nghiệm chơi gôn.

Một buổi chiều đang trong giờ làm việc, tôi nhận được một cú điện thoại hoảng loạn từ con bé. Nó gần như thở không ra hơi khi miêu tả một tình huống nghe như là chuyện sống còn vậy. “Mẹ ơi, con vừa phát hiện ra là con phải mang giày đánh gôn đế mềm để tham dự trận đấu ngày mai. Giày đế mềm đó mẹ. Con chỉ có giày đế cứng thôi. Họ sẽ không cho con thi đấu bằng giày đế cứng đâu. Mẹ ơi, con biết làm gì bây giờ?”, nó kêu lên thống thiết.

Tôi muốn chạy ngay về nhà để giải cứu con bé. Nhưng mặt khác, tôi không hiểu lý do tại sao nó lại hoang mang hốt hoảng đến thế. Tôi nói nhanh, “Mẹ con mình đi cùng một cỡ giày và mẹ có một đôi giày đế mềm mà. Con có thể đi đôi của mẹ.”

“Ôi mẹ, làm thế sao được. Không được đâu. Con không thể thi đấu bằng giày của mẹ được.”

Có điều gì đó trong giọng nói của Amy giúp tôi lờ mờ hiểu ra. Tôi nhận ra vấn đề không hẳn nằm ở đôi giày đế mềm. Tôi đã cố giải quyết vấn đề thậm chí trước khi tôi biết vấn đề thật sự là gì. Thế là tôi quay lại vấn đề và nói, “Amy à, có vẻ như con đang rất lo lắng.”

Bất chợt, con bé òa khóc, “Mẹ ơi, đây là trận thi đấu 18 lỗ lần đầu tiên của con. Con sợ lắm.” À ra thế, bây giờ thì mọi việc đã trở nên rõ ràng. Con bé dùng chiếc giày đánh gôn để nói với tôi về cảm xúc của mình. May quá, thay vì lao vào giải quyết một vấn đề không có thật, tôi đã biết dừng lại và lắng nghe. Tôi cho phép Amy chia sẻ nỗi lo lắng của nó một cách an toàn. Và rồi, con bé mang đôi giày của tôi trong trận đấu đó, nó chơi rất tốt và vẫn tiếp tục chơi gôn suốt ba năm sau đó.

* Tình huống này vẫn hay xảy ra trong thực tế. Thường thì luôn có một điều gì đó sâu xa hơn những gì mà người ta chia sẻ lúc đầu. Những lúc như vậy, người ta thường đặt câu hỏi. Nếu bạn thật sự lắng nghe bằng cả trái tim, bạn sẽ cảm nhận được nhu cầu sâu xa hơn đằng sau những câu hỏi đó (Thói quen 5: Lắng nghe để được thấu hiểu). Nếu bạn cố gắng thể hiện rằng bạn hiểu được cảm xúc hoặc nhu cầu đó trong khi trả lời câu hỏi, người đối diện sẽ có cảm giác được thấu hiểu, được quan tâm và vì vậy sẽ trở nên cởi mở hơn. Việc này có thể ví như cung cấp khí ôxy cho người khác vậy.

Đứa trẻ hư hỏng

Câu chuyện tuyệt vời này dạy cho chúng ta biết về sức mạnh của việc giao tiếp cá nhân với tất cả các thành viên trong gia đình, khi một thành viên có biểu hiện sai lệch. Ngay khi các bậc cha mẹ tôn trọng những nguyên tắc của sự cảm thông, tình yêu thương, sự thấu hiểu, tôn trọng và tạo dựng Tài Khoản Tình Cảm bền vững với từng đứa trẻ trong gia đình, họ có thể giải quyết những vấn đề của tuổi mới lớn. Hãy chú ý đến sức mạnh to lớn của việc làm gương.

Tôi là một người mẹ của cả một đàn con. Trong đám con trai của tôi, Darren là đứa trẻ vị thành niên có biểu hiện hư hỏng, dưới nó còn có hai đứa em nhỏ nữa. Từ một cậu bé đẹp trai sáng láng, Darren bỗng trở nên bẩn thỉu dơ dáy. Tóc nó để dài, rối bù trong hàng tuần lễ không gội. Nó xỏ lỗ tai và nhiều nơi trên cơ thể, kèm thêm những hình xăm. Hầu như nó chẳng ăn gì (có lẽ vì nó chích ma túy), mắt nó đỏ ngầu, quần áo thì bốc mùi khói thuốc. Trông thằng nhỏ không chỉ nhếch nhác, ghê sợ mà lối sống bụi đời này còn biến đổi hoàn toàn tâm tính nó. Nó trở nên bần tiện, lúc nào cũng lầm lầm lỳ lỳ và tránh tiếp xúc với mọi thành viên trong nhà. Nó né tránh các hoạt động trong gia đình và không bao giờ trả lời chúng tôi ngoài những lời lẽ càu nhàu. Hai đứa em của nó buồn bực với cách cư xử của anh mình đến nỗi chúng thường hét lên: “Đuổi anh ấy ra khỏi nhà đi, chúng ta không cần một người như vậy, anh ấy đang hủy hoại mọi thứ.” Đám bạn mới của nó cũng giống y hệt nó, một số đứa còn tham gia băng đảng xã hội.

Thoạt đầu, chúng tôi rất sốc khi bất chợt có một thành viên như vậy trong nhà. Chúng tôi xem lại cách dạy con của mình xem có sai sót gì không, chúng tôi tìm đến các chuyên gia, nói chuyện với các phụ huynh khác để nhận được sự đồng cảm và lời khuyên.

Chúng tôi cố gắng nói chuyện, van nài, thậm chí đe dọa để Darren thay đổi. Nhưng chỉ vô ích!

Cùng lúc ấy, chúng tôi bắt đầu nhận ra một vấn đề nghiêm trọng khác - hai đứa em nhỏ của Darren, hàng ngày quan sát những cuộc chạm trán của chúng tôi, rõ ràng là chịu ảnh hưởng từ chuyện này. Chúng bị tổn thương trước những gì mình trực tiếp tai nghe mắt thấy. Cách cư xử không nhất quán của cha mẹ đối với anh trai chúng (có lúc chúng tôi tỏ ra quá tử tế với Darren, trong khi nó không xứng đáng được vậy) đã làm hai đứa nhỏ cảm thấy hoang mang. Chúng bắt đầu lý sự thế này, “Nếu Darren có thể làm cái này cái kia mà bố mẹ không trách phạt, thì con cũng sẽ...” Tôi nhớ đã từng bàn đến việc gửi Darren sang nhà người khác, bởi tôi không thể chịu được khi thấy Darren tác động xấu đến hai đứa em ngây thơ của nó.

“GIA ĐÌNH TÔI RỐI TUNG CẢ LÊN CHỈ VÌ DARREN. MỌI SỨC LỰC, NHỮNG CUỘC TRAO ĐỔI VÀ HÀNH ĐỘNG ĐỀU XOAY QUANH NÓ.”

Gia đình tôi rối tung cả lên chỉ vì Darren. Mọi sức lực, những cuộc trao đổi và hành động đều xoay quanh nó. Ngay cả khi đi ra ngoài ăn tối, chúng tôi cũng dành toàn bộ thời gian nói về nó. Trong khi đó, chúng tôi còn có hai đứa con nhỏ khác rất cần đến sự quan tâm của một người cha người mẹ khỏe mạnh và hạnh phúc. Chúng tôi biết rằng mình cần phải thay đổi phương pháp.

Thế là chúng tôi quyết định ngồi xuống nói chuyện với từng đứa em của Darren. Chúng tôi nói cho mỗi đứa biết rằng chúng tôi yêu chúng đến mức nào, bao gồm cả Darren nữa. Chúng tôi nhắc chúng nhớ lại Darren từng là một đứa trẻ tuyệt vời ra sao, và rằng Darren đang phải trải qua một giai đoạn khó khăn - giai đoạn mà sau này chắc chắn Darren sẽ xấu hổ khi nhớ lại nó. Chúng tôi thậm chí còn lôi những tấm hình ngày trước ra xem để nhớ lại Darren từng như thế nào.

Chúng tôi nhờ chúng giúp đỡ và rộng lượng với Darren. Chúng tôi cũng nhấn mạnh rằng, mọi việc có vẻ không công bằng cho lắm, nhưng gia đình ta cần thể hiện lòng kiên nhẫn, sự vị tha và niềm tin vào Darren, có thế mới giúp Darren vượt qua được những vấn đề của mình.

Chúng tôi giải thích cho chúng hiểu rằng ma túy có thể thay đổi hoàn toàn hành vi của một con người, và những gì mà chúng nhìn thấy bây giờ không hẳn là Darren, đó chỉ là một phần của Darren lựa chọn trở nên hư hỏng. Chúng tôi nói về tất cả những điều tốt đẹp mà Darren đang bỏ lỡ ở trường học và trong cuộc sống xã hội, và điều đó kinh khủng ra sao. Lần đầu tiên, những đứa em của Darren bắt đầu cảm thấy tội nghiệp Darren một chút, thay vì chỉ giận dữ hoặc sợ hãi.

Trong suốt một năm sau đó, chúng tôi tiếp tục trò chuyện với hai đứa em của Darren khi cần. Thật không dễ dàng với chúng chút nào, nhưng bây giờ hai đứa nhỏ đã có thể ra hiệu cho chúng tôi mỗi khi Darren ở trong phòng và có những biểu hiện cho thấy chúng hiểu những gì chúng tôi cần làm. Khi chúng tôi bày tỏ sự thấu hiểu, tha thứ, không chỉ trích phê phán và làm những việc tử tế, đặc biệt cho Darren (kể cả khi nó không xứng đáng nhận được điều đó), hai đứa em nó cũng noi gương chúng tôi.

Những điều này khiến Darren cảm thấy xúc động tột độ. Tại sao chúng tôi lại tốt đến thế, còn nó thì suy đồi đến vậy? Trong năm tiếp theo, nó bắt đầu tự chấn chỉnh lại bản thân mình. Chúng tôi vẫn chịu một số hậu quả từ những năm tháng tồi tệ của Darren.

Hai em nó vẫn tận dụng cách hành xử sai trái trong quá khứ của đứa anh khi chúng muốn một điều gì đó - “Chúng con xứng đáng được làm cái này cái kia, chúng con có bao giờ gây chuyện rắc rối cho bố mẹ như Darren đâu”. Nhưng nhìn chung, hai đứa nhỏ đã vượt qua ba năm thử thách với Darren và thề rằng sẽ không bao giờ đặt cha mẹ vào những tình huống tồi tệ như Darren đã làm. Chúng có thái độ cảm thông và thấu hiểu hơn về con người và các vấn đề của họ trong cuộc sống. Tôi không nghĩ trên đời này còn có điều gì khó khăn hơn và giúp chúng tôi trưởng thành hơn là Darren và khoảng thời gian nổi loạn của nó.

Trên tất cả mọi chuyện, Darren đem lòng yêu một cô gái cũng có vấn đề nghiêm trọng về hành vi. Cô ấy cũng nghiện ma túy nặng. Nhưng Darren có khả năng nhìn nhận rõ vấn đề và vẫn yêu cô gái đó. Điều đáng nói nhất là Darren dùng chính tình yêu thương và lòng kiên nhẫn để cảm hóa người yêu, giống như trước đây chúng tôi đã làm với nó. Nó biết cốt lõi bên trong cô gái đó vẫn tốt đẹp và quyết tâm khai phá những điều tốt đẹp đó.

* Chìa khóa giải quyết vấn đề là đây. Bằng tình yêu thương, sự cảm thông cùng việc làm gương, gia đình này đã cải hóa được cậu bé. Trong quá trình này, họ cũng tạo dựng được mối quan hệ với những đứa trẻ khác. Họ xem xét kỹ lưỡng các khía cạnh của vấn đề và không phản ứng nhẹ quá hoặc mạnh quá. Sức mạnh thật sự nằm trong nỗ lực giao tiếp thường xuyên, thông qua việc thấu hiểu và thể hiện sự thấu hiểu (Thói quen 5: Lắng nghe để được thấu hiểu). Nó giống như thứ dầu bôi trơn mọi sự tương tác. Điều quan trọng là không bao giờ bỏ cuộc hay nhượng bộ.

Albert Schweitzer từng được hỏi về cách nuôi dạy con cái. Trong câu trả lời của mình, ông nêu ra ba nguyên tắc: thứ nhất, làm gương; thứ hai, làm gương và thứ ba, làm gương. Việc chúng ta là ai truyền tải một thông điệp hùng hồn hơn bất cứ những gì chúng ta nói hoặc thậm chí làm.

Bản chất thật sự của chúng ta, tính cách của chúng ta được thể hiện một cách lặng lẽ, âm thầm và gần như vô hình. Tuy nhiên, trẻ nhỏ lại cực kỳ nhạy cảm và nhận thức về những điều này một cách đáng kinh ngạc. Khi chúng còn nhỏ và bị lệ thuộc vào cha mẹ hay những người nuôi dưỡng khác, chúng nhận biết tất cả những điều đó bất chấp nỗ lực của chúng ta giấu diếm, che đậy, giả vờ hoặc đóng kịch.

Cuộc nói chuyện tâm tình mà tôi suýt bỏ lỡ

Trong câu chuyện này, bạn sẽ thấy rằng chính những hành động can đảm để đánh giá đúng thứ tự ưu tiên (Thói quen 3: Ưu tiên cho điều quan trọng nhất) có thể tạo ra những trải nghiệm không thể quên được, để lại dư âm cho các thế hệ tiếp theo.

Vợ chồng con cái chúng tôi sống trên một nông trại. Do đó, tôi và con trai Cody thường làm việc cùng nhau. Chúng tôi cưỡi ngựa, gặt cỏ, đóng dấu cho bò, chăn bò và cho chúng ăn. Trong suốt thời gian đó, chúng tôi tạo dựng được mối quan hệ cha con khá tốt với những hoạt động ngoài trời, làm việc cùng nhau, đi bộ đường trường và những hoạt động tương tự khác.

Thế rồi cả gia đình tôi chuyển lên thành phố, sau khi tôi được nhận vào làm trong một công ty lớn. Việc di chuyển này khá là khó khăn đối với Cody. Nó chuyển từ nơi mà nhà láng giềng gần nhất cách nhà hơn 10 cây số, ngôi trường gần nhất cách nhà hơn 70 cây số đến một nơi mà nhìn đâu cũng thấy nhà hàng xóm. Tôi biết rằng mình đã bứng con trai ra khỏi môi trường mà nó yêu thích. Nhưng tôi tự hào vì nó đã cố gắng hết sức để thích ứng với hoàn cảnh mới.

Trong kỳ nghỉ hè trước khi Cody vào đại học, cha con tôi dự định một chuyến dã ngoại dài ngày, chỉ có hai cha con với nhau. Chúng tôi quyết định đi đến vùng núi Wind River ở bang Wyoming.

Khoảng 30 năm về trước, cha tôi và tôi cũng từng đến vùng này, khi ấy tôi khoảng 19, 20 tuổi. Chẳng có gì hợp tình hợp lý hơn việc tôi cùng con trai thực hiện chuyến dã ngoại cuối cùng, trước khi nó từ giã gia đình bắt đầu cuộc sống sinh viên đại học. Chúng tôi hình dung chuyến đi sẽ kéo dài năm ngày, một ngày đi, một ngày về, và ba ngày cắm trại. Chúng tôi chọn ra vài thời điểm phù hợp cho mục đích của mình.

Do công việc của tôi liên quan đến công tác huấn luyện đào tạo giáo viên, mùa hè là mùa bận rộn nhất trong năm. Chúng tôi phải tranh thủ đào tạo giáo viên trong những lúc họ không đi dạy. Vì tôi chỉ được trả lương khi tôi đứng lớp, nên tôi cố gắng sắp xếp càng nhiều khóa huấn luyện trong dịp hè càng tốt. Thế là mỗi khi có khóa đào tạo mới, tôi chộp ngay lấy và dời lịch đi chơi với con trai lại.

Rồi một ngày, tôi sửng sốt nhận ra rằng mình đã hoàn toàn gạt bỏ chuyến đi ra khỏi tâm trí. Chỉ còn lại bốn cuối tuần nữa, và tôi đã lên lịch đào tạo trong suốt bốn cuối tuần đó. Bây giờ tôi buộc phải có một sự lựa chọn nghiệt ngã, hoặc tôi sẽ làm con trai thất vọng hoặc tôi phải mất công nhờ đồng nghiệp đứng lớp thế, cũng đồng nghĩa với việc tiền lương bị giảm.

Trong lúc bối rối hoang mang không biết xử trí thế nào, tôi chợt bừng tỉnh. Một giọng nói vang lên trong đầu tôi, “Mình dạy người khác những điều này, sao mình lại không làm theo cơ chứ?” Thế là tôi bố trí lại lịch làm việc và chuẩn bị cho chuyến đi dã ngoại của hai cha con [Thói quen 3: Ưu tiên cho điều quan trọng nhất].

Chúng tôi lên đường và cắm trại ở đúng cái nơi mà tôi và cha tôi đã cắm trại 30 năm về trước. Sáng hôm sau, con trai tôi, sau một ngày đi đường mệt mỏi, đã nói với ông bố già của nó, “Bố có muốn chinh phục đỉnh núi không?” Thế là chúng tôi trèo lên đỉnh núi cao hơn 3.000 mét. Lên đến đỉnh, chúng tôi bắt gặp một dải đất rộng bằng ba sân bóng gộp lại. Khi dựng trại ăn trưa ở nơi tuyệt đẹp này, một đàn dê núi cả trăm con đi lang thang thơ thẩn xung quanh chúng tôi. Chắc đàn dê này chưa từng gặp người, nên chúng chẳng có vẻ gì sợ chúng tôi cả. Tôi chưa bao giờ có một trải nghiệm nào kỳ thú đến vậy: ngồi trên đỉnh một ngọn núi cao ở bang Wyoming với cậu con trai 19 tuổi đang nhồm nhoàm ăn bánh sandwich quết bơ đậu phộng, bao quanh là một đàn dê núi.

Tôi sẽ không bao giờ quên được khoảnh khắc này: bầu trời xanh cao vút trên đầu, những dãy núi bạt ngàn, con trai tôi và những chú dê.

Ngày hôm sau, ăn điểm tâm xong, Cody lại muốn chinh phục đỉnh núi thứ hai. Bởi vì tôi chẳng còn bao nhiêu sức lực và Cody phải đỡ tôi xuống đỉnh núi đầu tiên, nên tôi bảo con trai rằng mình chỉ muốn thư giãn trong ngày hôm nay. Tôi đề nghị cả hai đi câu cá ở một cái hồ trên núi, gần chỗ chúng tôi cắm trại.

Ngày hôm ấy là ngày đẹp nhất trong cuộc hành trình của chúng tôi, với những cảm xúc buồn vui lẫn lộn. Tôi không biết mình nên cười hay nên khóc khi nhớ về nó nữa. Thật ra thì tôi vừa cười vừa mếu đấy. Bạn biết không, chúng tôi bỏ ra cả một ngày trời chỉ để câu cá với nhau. Được một lúc, Cody bắt đầu lên tiếng hỏi về thời thơ ấu của tôi. Nó thật sự quan tâm đến tôi. Sự quan tâm này khiến tôi hết sức cảm động. Tôi bắt đầu nói về những điều mà tôi chưa bao giờ nói cho Cody nghe: tuổi thơ của tôi, những ước mơ, thất bại và những hy vọng mà tôi vẫn thầm nuôi dưỡng trong tim, nỗi sợ hãi về tương lai, niềm hy vọng dành cho con cái và cả những ước mơ của tôi về quãng đời phía trước. Cuộc nói chuyện này là một kỷ niệm ngọt ngào với tôi. Dư vị cay đắng của nó là ý nghĩ rằng, suýt nữa thì tôi để vuột mất cơ hội này. Tôi gần như để cho công việc nuốt chửng mình. Và cũng tiếc vì tôi đã nói ra điều này quá muộn. Khoảng thời gian tôi ở bên Cody đã sắp kết thúc.

Tôi ước gì mình nói ra những điều ấy sớm hơn. Bốn giờ đồng hồ nói chuyện chẳng thể nào bù được cho những cuộc đối thoại lẽ ra phải có trong suốt 17 năm qua. Nhưng cuối cùng tôi vẫn là kẻ may mắn vì đã nói ra.

Cody rời nhà đi học đại học – hai ngày sau khi chúng tôi trở về nhà.

* Điều quan trọng nhất để có được những khoảnh khắc đáng nhớ như thế là phải lên kế hoạch từ trước và phải mạnh mẽ. Điều quan trọng nhì là cho phép người mà bạn quan tâm tham gia hoặc thậm chí có vai trò chủ động trong lịch trình đó, bởi vì điều quan trọng đối với người đó cũng quan trọng đối với bạn, tương tự tầm quan trọng của người đó đối với bạn. Một điều quan trọng khác là để dành đủ thời gian cho những biểu hiện và hành động ngẫu hứng không có trong kế hoạch. Có lẽ trong quá trình nuôi dạy con cái, không có gì tuyệt vời cho bằng những trải nghiệm gắn bó bền chặt và trực tiếp riêng tư như vậy.

Người ta không thể viện cớ là không có đủ thời gian. Họ chỉ cần phải lên kế hoạch và quyết tâm. Trung bình mỗi ngày, một người cha dành 5 phút cho con và 120 phút cho chiếc tivi. Như vậy, vấn đề không phải ở chỗ có thời gian hay không, mà là việc sắp xếp thứ tự ưu tiên và nỗ lực. Nhưng cả thứ tự ưu tiên lẫn nỗ lực, trước hết, đều dựa trên việc quyết định đâu là điều quan trọng nhất. Nên nhớ rằng thật dễ dàng nói “không” với những điều không quan trọng, khi bạn khao khát thực hiện những điều thật sự quan trọng. Nhưng điều quan trọng nhất vẫn là giữ cho cái quan trọng luôn ở đúng vị trí trọng yếu của nó.

Mẹ bao giờ cũng nói “không” với con!

Yếu tố quan trọng trong câu chuyện này về sự chuyển hóa mối quan hệ là khi người mẹ hành động dựa trên sự tự nhận thức và cố gắng thấu hiểu đứa con. Người mẹ không lắng nghe với ý định đối đáp mà thật sự lắng nghe với ý muốn thấu hiểu và chính điều này đã tạo nên sự khác biệt (Thói quen 5: Lắng nghe để được thấu hiểu).

Đầu tiên, tôi muốn bạn hiểu chút ít về hoàn cảnh của tôi trước khi bắt đầu câu chuyện: gia đình tôi, trừ Alex con gái tôi, rời Boston đến sống ở Philadelphia vì công việc của tôi. Alex ở lại Boston sau khi tốt nghiệp phổ thông, nó học đại học một thời gian rồi mắc vào những món nợ cao như núi. Thế là nó buộc phải dọn về sống với cha mẹ mình. Khi nó chuyển về nhà, chúng tôi đặt ra một số quy định: Alex phải kiếm việc làm, tự trả tiền đi lại, không được làm thẻ tín dụng ở bất cứ nơi đâu, không được mượn xe của cha mẹ và phải phụ giúp việc nhà.

Một hôm, khi tôi đi làm về thì thấy Alex đứng đợi tôi ở cửa. Nó hỏi mượn xe của tôi để lái đến Boston. Alex biết trước câu trả lời của tôi bao giờ cũng sẽ là “không”. Vậy mà tôi không hiểu sao con bé lại mở miệng ra hỏi. Tất nhiên, không mất một giây suy nghĩ, tôi gạt phắt lời đề nghị của nó. Sự từ chối lần này của tôi khiến Alex thất vọng hơn những lần trước. Nó giận đến mức mấy ngày không thèm nói chuyện với tôi. Không khí giữa hai mẹ con cứ căng thẳng như thế trong nhiều ngày liền. Mỗi khi tôi bước vào phòng, nó đứng phắt dậy bỏ ra ngoài. Nếu tôi có hỏi điều gì thì nó chỉ trả lời nhát gừng. Tôi tưởng nó giận tôi vì đã không cho nó mượn xe. Tôi nghĩ rằng mọi việc rồi cũng sẽ qua thôi.

Sau vài ngày suy nghĩ về vấn đề này, cuối cùng tôi nhận ra có điều gì đó không bình thường. Tôi tự hỏi, “Tại sao lần này con bé lại giận dữ như vậy về lời từ chối mà nó đã nghe bao nhiêu lần trước đó? Có chuyện gì ở đây chăng?” Tôi quyết định áp dụng Thói quen 5 để tìm hiểu xem chuyện gì khiến Alex buồn bực đến thế.

Khi đi làm về, tôi gọi con gái vào bếp. Đầu tiên nó từ chối. (Sau này, nó nói rằng nó tưởng đâu tôi gọi nó vào để rầy la nó về một việc làm sai trái nào đó.) Thế là tôi bước vào phòng của nó và nói: “Alex, con ngồi xuống đi. Mẹ muốn biết tại sao mấy hôm nay con lại hành xử như vậy.” Nó vẫn im lặng không chịu mở miệng. Tôi phải thuyết phục nó một lúc, cuối cùng nó cũng cảm thấy tôi thật sự muốn hiểu rõ mọi chuyện. Và chỉ đến lúc ấy nó bắt đầu nói. Lời lẽ cứ thế tuôn trào cùng những giọt nước mắt lã chã và tiếng nức nở nghẹn ngào của Alex.

“Mẹ, con biết con làm hỏng mọi chuyện ở Boston. Nhưng mà con đã cố gắng chứng minh cho mẹ thấy là con có thể thay đổi. Có bao giờ mẹ bảo con làm việc gì mà con từ chối đâu? Nếu mẹ muốn con đi mua sữa, lấy đồ giặt khô hoặc đi siêu thị mua đồ, con đều làm theo ý mẹ. Con bao giờ cũng đồng ý. Tất cả những việc mẹ muốn con làm, con đều làm: lau chùi tủ lạnh, dọn dẹp phòng khách, giặt đồ. Mẹ thấy không, cái gì con cũng đều làm tất. Thậm chí không một lời than vãn. Con chỉ đơn giản là làm theo lời mẹ.”

“Nhưng mỗi khi con hỏi xin mẹ điều gì, bao giờ mẹ cũng gạt phắt đi. Mà con cũng đâu có đòi hỏi gì nhiều. Bản thân con cũng cảm thấy tồi tệ khi đã tốt nghiệp phổ thông mà vẫn còn quanh quẩn ở nhà với bố mẹ. Vì vậy, con cũng đâu dám hó hé. Nhưng mỗi khi con yêu cầu điều gì, bao giờ cũng là quá trễ hoặc quá bất tiện hoặc không đúng ý của mẹ. Chỉ một lần thôi, mẹ à, con muốn mẹ đồng ý với con. Chỉ một lần thôi.”

Nó nói đúng. Tất cả những điều Alex nói đều đúng. Ngay khi nó bắt đầu nói ra, tôi đã cảm nhận được điều đó. Nó luôn vâng lời tôi còn tôi thì luôn nói “không”. Nó đã đưa ra thông tin phản hồi trực tiếp, với những ví dụ cụ thể. Tôi không thể nào chối được. Tôi chỉ còn biết nói, “Con nói đúng, Alex à, con hoàn toàn đúng. Đúng là mẹ đã làm thế thật. Con nói đúng lắm.” Sau đó, tôi xin lỗi về sự vô tâm và độc đoán của mình. Tôi hứa sẽ nỗ lực để đồng ý với con bé thường xuyên hơn. Tôi cảm ơn Alex vì thời gian qua nó đã luôn làm theo những yêu cầu của tôi. Mặc dù Alex vẫn không được mượn xe vì chúng tôi đã thỏa thuận như vậy, nhưng cuộc trao đổi ấy thật sự đã thay đổi mối quan hệ giữa hai mẹ con. Chúng tôi chỉ nói chuyện với nhau khoảng 45 phút mà mối quan hệ mẹ con đã hoàn toàn thay đổi. Chúng tôi giao tiếp với nhau cởi mở hơn và mức độ tin cậy giữa hai mẹ con cũng tăng lên đáng kể.

Sau này, chúng tôi có nói đến việc tại sao cuộc nói chuyện đó lại có tác động sâu sắc như vậy. Alex nói rằng khi nó nhận ra tôi thật sự muốn lắng nghe những tâm tư suy nghĩ của nó, thì nó biết rằng nó muốn nói cho tôi nghe mọi điều. Nó mong muốn và cần có một người mà nó có thể trò chuyện một cách chân thật. Nó cần một ai đó lắng nghe và ủng hộ mình, chứ không phải người chỉ biết phê phán và xét đoán. Cuộc nói chuyện đó chứng tỏ cho nó thấy tôi thật sự tôn trọng, yêu quý nó và muốn ở bên cạnh giúp đỡ nó. Từ hôm ấy đến nay (đã 5 năm trôi qua), Alex vẫn tìm đến tôi mỗi khi nó cần ai đó lắng nghe mình.

* Con người có khuynh hướng đánh giá người khác qua hành vi và đánh giá bản thân qua động cơ. Động cơ đằng sau hành vi của cô con gái trong câu chuyện này là chân thành, tốt đẹp và đáng được tôn trọng. Khi không nhận được sự tôn trọng, mối quan hệ sẽ ngày càng trở nên xấu đi. Khi nhận được sự đồng cảm chân thành, người đó sẽ thay đổi hoàn toàn cách nghĩ và sẵn lòng giải quyết những vấn đề khó khăn.

Đã bao giờ bạn cố giao tiếp với đứa con 16 tuổi chỉ trả lời nhát gừng chưa?

Thời điểm mấu chốt trong câu chuyện này xuất hiện khi cậu con trai 19 tuổi đưa ra nhận xét về cô em gái với cha mình. Hãy chú ý tác động của việc này đến sự mong đợi của người cha. Rồi chú ý đến việc người cha sẵn sàng dành thời gian cho con gái.

Tôi tưởng đâu mình có mối quan hệ tốt đẹp với đứa con gái Caitlin khi nó lớn lên. Chẳng mấy chốc con bé đã đến tuổi 16 trăng tròn. Bất thình lình, tôi có cảm giác như món thời trang lạc hậu: những thứ từng có giá trị nhưng nay không còn hợp thời nữa. Caitlin đã 16 tuổi, có xe hơi riêng và công việc riêng. Nó tự trả tiền cho xăng cộ và quần áo. Còn tôi biến thành người quản lý nhà trọ cho Caitlin. Câu chuyện giữa chúng tôi thường diễn ra như sau:

“Hôm nay con học thế nào?”

“Tốt.”

“Công việc của con có suôn sẻ không?”

“Được.”

“Bạn trai mới mà con đang hẹn hò thế nào?”

“Bố! ...”

Tôi đâm lo lắng không hiểu mình có thể nói chuyện được với con gái nữa hay không. Thế là tôi gọi điện cho cậu con trai 19 tuổi đang học đại học xa nhà. “Greg à, bố đây.” Tôi nói, “Bố lo lắng về Caitlin quá. Nó không thiết nói chuyện gì với bố nữa.”

Con trai tôi bật cười. “Bố ơi, nó 16 tuổi. Không ai muốn nói chuyện với cha mẹ ở tuổi 16 cả.” Rồi Greg nói thêm, “Bố đừng thúc ép gì nó hết. Hãy chờ đợi. Chỉ cần bố luôn có mặt. Bố đừng lo, em con rất thương bố.”

Từ tuần lễ đó, tôi ghi chú trong cuốn sổ tay của mình, với vai trò của một người cha: “Bắt lấy thời điểm Caitlin.” Tôi không biết bao giờ thì thời điểm đó đến. Tôi không lên lịch cho nó được, mà chỉ biết chuẩn bị sẵn sàng để đón bắt cơ hội. Tôi chỉ đơn giản là chờ đợi.

Công việc của tôi thường xuyên phải đi xa, đôi khi đến 5 ngày một tuần. Khi rong ruổi đường trường, tôi thường không ngủ được, vì thế khi về đến nhà, thường vào lúc 9 hoặc 10 giờ tối, tôi chộp ngay lấy đồ điều khiển tivi, ngả người trên chiếc ghế bành êm ái và bật hết kênh này sang kênh khác trong vòng một tiếng. Thỉnh thoảng, khi bước vào nhà, tôi kêu to, “Chào cả nhà.” Nhưng chỉ 5 phút sau, tôi đã nghỉ ngơi thư giãn trên chiếc ghế như thường lệ. Sau một giấc ngủ ngon lành, chỉ đến sáng hôm sau, tôi mới có thể chú ý đến mọi người trong nhà.

Một đêm nọ từ sân bay về nhà, tôi cảm thấy không thiết nói chuyện với bất cứ ai trên đời này. Bạn biết không, đó lại là đêm mà con gái cần đến tôi. Trong lúc tôi leo lên cầu thang với những túi hành lý lỉnh kỉnh, Caitlin nói với tôi, “Chào bố, bố cho con một phút được không?”

Tôi nghĩ, “Chà, chắc chỉ một phút thôi.” Rồi một ý nghĩ khác lóe lên trong đầu tôi: “Này, bình tĩnh lại và suy nghĩ xem. Đâu là điều quan trọng nhất ở đây? Mình có nhất thiết phải đi nghỉ ngơi không? Đây chính là thời điểm Caitlin mà mình luôn chờ đợi.”

Trong một phần nghìn giây, tôi tự nhủ, “Làm điều quan trọng nhất!” [Thói quen 3: Ưu tiên cho điều quan trọng nhất]. Thế là tôi bỏ hành lý xuống và ngồi vào bàn. Caitlin bắt đầu nói. Tôi chẳng cần nói gì hết, chỉ đơn giản là có mặt bên con trong vòng 45 phút, để lắng nghe và thỉnh thoảng thêm thắt vài câu vào cuộc đối thoại.

Khoảng ba tuần sau, một bàn cờ, đã được sắp sẵn, xuất hiện một cách bí ẩn trên bàn ăn. Chẳng ai trong nhà tôi chơi cờ cả. Thế nên nó nằm yên vị ở đó trong vài ngày. Rồi một hôm, tôi đi ngang qua bàn ăn và nghe thấy một giọng nói vọng ra từ phòng khách, “Bố có muốn làm một ván cờ không?”

“Con gái, bố không biết chơi cờ. Hay là con dạy bố nhé.”

“Vâng ạ,” nó đáp và thế là trong nguyên tuần kế tiếp, hàng ngày tôi học đánh cờ với con gái.

Một tháng sau, trò ô chữ bắt đầu xuất hiện trong nhà. Một hôm, tôi nghe con gái hỏi, “Bố có biết một từ ba chữ cái thay cho từ “thế này thế kia” không?” Chúng tôi bắt đầu chơi ô chữ trong bữa ăn sáng. Bất chợt, tôi và Caitlin trở thành đôi bạn cùng chơi ô chữ. Mối quan hệ giữa hai cha con trở nên thân thiết hơn.

Phần thưởng to lớn dành cho lòng kiên nhẫn của tôi trong việc chờ đợi khoảnh khắc Caitlin là khi tôi đến thăm con gái ở nơi nó làm việc. Caitlin làm cho một quán café nhỏ. Đó là một địa điểm lý tưởng mà các cô cậu tuổi teen thường hay lui tới và tôi thích đến đó vào các buổi chiều Chủ nhật để thăm con bé.

Một hôm, Caitlin ngước mắt nhìn lên đúng vào lúc tôi bước qua cửa. Hoàn toàn tự nhiên, nó chạy ra khỏi quầy và lao đến ôm tôi. Cái giây phút ấy, đối với tôi mà nói, trị giá hàng triệu đô. Sau đó nó pha cho tôi một ly café sữa đặc biệt. Nó biết cách làm lớp bọt sữa rất hay: nó đổ lớp kem lên trên mặt sữa, sau đó hớt lớp bọt ở giữa đi bằng một chiếc muỗng nhỏ. Kết quả thật tuyệt vời: tôi có thể đổ hai gói đường lên trên lớp bọt mà bọt vẫn không bị tan. Con gái tôi là người pha café sữa ngon nhất trên đời mà tôi có dịp biết đến.

Một lần, khi tôi chuẩn bị ra khỏi quán, tôi dừng lại giữa lớp cửa trong và cửa ngoài để đọc thông báo trên tấm bảng treo gần đấy. Tôi chắc Caitlin nghĩ rằng tôi đã đi khỏi nên quay sang nói với một đồng nghiệp của nó, “Đây là khoảnh khắc đẹp nhất của mình trong ngày Chủ nhật!” Tôi thấy mắt mình cay cay.

Đã một năm trôi qua kể từ khi tôi bắt đầu viết về việc đón bắt khoảnh khắc Caitlin trong cuốn sổ tay của mình. Thời gian đầu, tôi phải dừng lại, suy nghĩ và lựa chọn [Thói quen 1: Luôn chủ động]; quả thật là rất khó. Còn bây giờ, sau nhiều tháng, tôi nhận được những phần thưởng thật sâu sắc và mãn nguyện. Không còn khoảng dừng giữa tác nhân kích thích và phản ứng nữa. Bắt lấy những khoảnh khắc Caitlin đã trở thành thói quen của tôi.

“MỘT HÔM, CAITLIN NGƯỚC MẮT NHÌN LÊN ĐÚNG VÀO LÚC TÔI BƯỚC QUA CỬA. HOÀN TOÀN TỰ NHIÊN, NÓ CHẠY RA KHỎI QUẦY VÀ LAO ĐẾN ÔM TÔI. GIÂY PHÚT ẤY, ĐỐI VỚI TÔI MÀ NÓI, TRỊ GIÁ HÀNG TRIỆU ĐÔ.”

Quan hệ giữa hai cha con tôi ngày càng sâu sắc hơn. Những cuộc trao đổi giữa chúng tôi thường là do Caitlin khởi xướng. Chúng tôi nói đủ thứ chuyện trên đời từ triết học và sinh học cho đến tôn giáo, đạo đức, các giá trị sống và đạo lý làm người. Tôi có thể nói những điều quan trọng nhất mà tôi muốn nói, nhưng quan trọng hơn là tôi hiểu rõ con gái mình.

Nhiều năm qua, người ta đã nói về tầm quan trọng của việc dành thời gian chất lượng cho nhau. Bản thân tôi cho rằng chất lượng thời gian không bao giờ thay thế được khoảng thời gian bên nhau. Cả hai yếu tố đều cần thiết. Cha mẹ đơn giản chỉ cần ở bên cạnh và sẵn sàng dành thời gian cho con cái. Thật là một thách thức không nhỏ trong thế giới ngày nay khi cả cha lẫn mẹ đều đi làm và phải giải quyết hàng ngàn công việc lớn nhỏ khác nhau. Bí quyết nằm ở việc sắp xếp thứ tự ưu tiên cho các hạng mục (quyết định xem đâu là điều quan trọng nhất – Thói quen 3: Ưu tiên cho điều quan trọng nhất) sau đó sắp đặt thời gian cho những việc ngẫu hứng xảy ra trong cuộc sống của con trẻ.

Nuôi dạy con riêng của chồng

Người mẹ này đã cố gắng thiết lập mối quan hệ với con trai riêng của chồng và cảm thấy nản lòng thối chí trước sự khước từ và thái độ thụ động của cậu bé. Nhưng thông qua việc tự nhận thức, chị trở nên chủ động hơn và tập trung vào việc quan tâm chăm sóc chân thành, chứ không phải vào kết quả.

Người vợ đầu tiên của chồng tôi đã bỏ rơi anh ấy và đứa con trai của họ tên là Ty khi nó mới ba tuổi. Hầu như cả họ nhà anh đều nói rằng họ vui sướng khi dứt bỏ được người đàn bà này. Nhưng tôi thì không nghĩ trên đời này lại có đứa con nào vui sướng khi mất đi người mẹ. Ty chắc chắn chịu nhiều đau khổ thiệt thòi trong việc này. Khi tôi kết hôn với cha nó, Ty mới được năm tuổi. Tôi không chắc nó có thể bộc lộ cảm xúc của mình lúc đó hay không, nhưng tôi biết thằng bé đang phải vật lộn về khái niệm “mẹ” – mẹ đẻ hay mẹ ghẻ.

Điều tệ hại là mẹ nó không thường xuyên đến thăm con mình. Có lúc chị ta lặn mất tăm sáu tháng liền. Rồi một hôm lại lù lù xuất hiện ở ngưỡng cửa với tuyên bố xanh rờn, “Tôi muốn dành thời gian cho Ty. Nó cũng là con tôi.” Tôi biết nỗi đau mà người mẹ này có thể gây ra cho thằng bé, nhưng nó quá vui mừng khôn xiết khi gặp lại mẹ. Tôi còn có thể làm gì đây? Tôi nghĩ Ty có thể cảm nhận được cảm giác khó chịu của tôi. Nó hiểu lầm và nghĩ rằng tôi đang cố gắng thay thế vai trò mẹ ruột của nó. Tôi chỉ muốn bảo vệ nó, còn nó thì cố đẩy tôi ra xa. Nhiều năm trời trôi qua như thế.

Thời gian đầu, tôi cố gắng làm tất cả những gì nó thích để chiếm được cảm tình của thằng bé. Chẳng gì tôi cũng là cô giáo, không có đứa trẻ nào mà tôi không thể chinh phục được trong vòng 6 tháng. Nhưng với Ty thì không. Nó là đứa trẻ duy nhất trên đời mà tôi chịu, không tìm được cách tiếp cận. Chúng tôi cùng đi sở thú, xem đá banh, thuê thuyền câu cá với nhau. Toàn là những hoạt động yêu thích của Ty. Nhưng tất cả không có ích gì. Mặc dù về thực chất tôi là người nuôi dạy nó, nhưng giữa hai chúng tôi không hề có mối liên kết gì.

Tôi đã cố hết sức trong thời gian đầu nhưng không thành công nên đành bỏ cuộc. Tôi chẳng có ác ý gì với con chồng. Tôi yêu thương nó thật lòng. Tôi chỉ không biết cách nào làm cho nó hiểu tôi. Thế nên tôi dành tâm lực của mình vào việc khác. Tôi rất thành công trong công việc và những hoạt động ở nhà thờ. Ở nhà, tôi tỏ ra lịch sự đúng mức. Tôi yêu cầu nó lau dọn phòng sạch sẽ, làm những việc vặt hàng ngày và hoàn tất bài tập về nhà. Về phần mình, tôi nấu ăn, giặt giũ quần áo và thay ra giường cho nó. Đó là tất cả những gì mà tôi làm được.

Đến tuổi vị thành niên, Ty vướng vào hàng loạt rắc rối. Nó uống rượu, chích ma túy, thậm chí vào tù ra khám. Chúng tôi giúp đỡ nó hết sức có thể. Chúng tôi tìm một bác sĩ tâm lý nhằm giúp nó vượt qua những vấn đề của mình, nhất là nỗi đau bị mẹ ruồng bỏ. Mối quan hệ giữa chúng tôi – nếu bạn có thể gọi như vậy – vẫn không hề được cải thiện. Thành thật mà nói, tôi cũng ít khi ở nhà. Tôi không thể nào chịu nổi không khí căng thẳng khi nó và tôi có mặt trong cùng một căn phòng.

Sau 16 năm hôn nhân và nuôi dạy Ty, người mà tôi thật sự coi như con đẻ, tôi đọc được câu chuyện mang tên “Xanh và Sạch” trong quyển 7 Thói Quen Của Người Thành Đạt . Chợt một tia sáng lóe lên trong đầu tôi. “ Ôi Trời,” tôi nghĩ. “Đúng rồi. Đúng rồi. Mình biết phải làm gì rồi.” Tôi biết rằng mình đã thiếu sót ở điểm nào. Tôi nhận ra rằng những yêu cầu của tôi đối với Ty như lau dọn phòng, gấp quần áo, cọ rửa phòng tắm đã che mờ mắt tôi. Tôi nghĩ, “Mình không thể làm như vậy nữa. Thằng bé quan trọng hơn bất cứ thứ gì khác. Mình phải thử xem sao. Ít nhất cũng phải thử mới biết được.”

Lúc bấy giờ Ty đã 21 tuổi. Đó cũng là lúc tôi rút lại những đòi hỏi của mình và quyết định tạo dựng mối quan hệ với nó. Thứ nhất, tôi quyết định sẽ không phản đối một cách máy móc với tất cả những câu nói ngu xuẩn của nó nữa. Tôi sẽ giữ mồm giữ miệng và lắng nghe để hiểu ý định của nó. Sau đó, tôi sẽ đáp lại theo cách không khiến nó cảm thấy bị đe dọa. Thứ hai, tôi biết mình cần dành thời gian cho Ty nhiều hơn. Nhưng vấn đề là ở chỗ, nó không muốn dành thời gian ở bên tôi. Nó đã nói rõ điều đó khi tôi bắt đầu đề cập đến vấn đề này. “Thôi được,” tôi nói, “nhưng ít nhất con cũng đi ăn tối với dì một tháng một lần chứ?” Đang bỏ đi thì nó dừng lại, quay đầu nhìn tôi và nói, “Vâng, con có thể làm điều đó”. Đó là khởi đầu không mấy hứa hẹn của chúng tôi.

Tôi tự đặt ra thời hạn sáu tháng cho mình để ký gửi vào Tài Khoản Tình Cảm của Ty. Suốt trong sáu tháng, tôi lắng nghe nó một cách chân thành. Trong khoảng thời gian đó, chúng tôi ra ngoài ăn tối mỗi tháng một lần. Trong sáu tháng đó, tôi không buộc nó phải trở thành người mà tôi muốn. Sau sáu tháng, tôi nhận ra là cả hai chúng tôi đều khác đi nhiều. Tôi bắt đầu chấp nhận thực tế rằng cả tôi và nó luôn có cách nhìn nhận riêng về cuộc sống. Sau sáu tháng, tôi có thể hiểu con người thật của Ty, tốt hơn rất nhiều với con người mà tôi vẫn nhìn thấy xưa nay. Tôi nghĩ nó cũng bắt đầu nhìn tôi với con mắt khác.

Bốn năm đã trôi qua kể từ ngày tôi làm cuộc thử nghiệm với việc ký gửi vào Tài Khoản Tình Cảm của Ty. Ty đã dọn ra ngoài sống riêng. Mới sáng nay thôi nó còn ghé nhà thăm tôi. Chỉ ghé qua nói dăm câu ba điều. Tôi rất vui khi gặp lại con trai. Mối quan hệ giữa chúng tôi còn tốt đẹp hơn cả những gì mà tôi mong muốn hay tưởng tượng nữa. Thật vậy, cuối cùng chúng tôi đã vun đắp được mối quan hệ tốt đẹp nhờ vào việc biết ưu tiên cho những điều quan trọng nhất.

* Khi người ta từng bị ruồng bỏ, họ thường rút vào vỏ ốc để tự bảo vệ mình khỏi bị khước từ lần nữa. Khi chúng ta biến yêu thương thành hành động, chứ không chỉ đơn thuần là cảm xúc; khi chúng ta biến yêu thương thành một giá trị để hiện thực hóa, không chỉ đơn thuần là một dạng tình cảm; và khi chúng ta hành động một cách kiên định và chân thành, thì những người bị tổn thương về mặt tình cảm và trở nên hoài nghi cũng bắt đầu tin tưởng trở lại. Khuynh hướng chối bỏ của tuổi teen đến từ nỗi sợ bị chối bỏ. Đó cũng là một lời tiên đoán thành hiện thực.

Tôi còn nhớ một lần tôi đã nói với con gái mình khi nó vừa bị từ chối rằng: “Con gái, hãy cứ là một người dễ bị tổn thương, con ạ.” Nó đáp: “Nhưng điều đó đau đớn lắm bố à.” Tôi đáp: “Hãy cảm thấy an toàn từ chính lòng chính trực, niềm tin và hệ thống giá trị sống của con, chứ không phải từ cách người khác đối xử với con; như thế thì bề ngoài con vẫn có vẻ dễ bị tổn thương nhưng sâu thẳm bên trong, con là người không dễ gì bị đốn ngã đâu. “Một trong những điểm đáng yêu nhất của con người là tính dễ bị tổn thương. Bản chất con người gắn liền với tố chất đó và thường được khuyến thích bộc lộ tính dễ tổn thương của riêng họ. Sợi dây ràng buộc tuyệt vời nhất trong các mối quan hệ hình thành khi tính dễ tổn thương của hai người trùng lặp nhau. Đó là lý do tại sao bí quyết duy trì tình yêu thương chính là việc chia sẻ với nhau những cảm xúc, chứ không chỉ là những trải nghiệm và suy nghĩ.

Bố thật sự làm việc đó cho con sao?

Hãy chú ý đến việc người cha trong câu chuyện này đã không bỏ rơi cũng như không nhượng bộ con trai mình. Đồng thời, chú ý đến khát khao được coi trọng của cậu con trai và sự ngạc nhiên của cậu khi cha mình thật sự mang lại cho cậu điều đó.

Một buổi tối, tôi về nhà và thấy đứa con trai 15 tuổi của mình đang hết sức buồn bực vì phải thi lại môn viết luận. Nó ngồi bệt trên sàn nhà bếp, mỗi lúc một cáu gắt, giận dữ hơn. Nó giận đến mức òa khóc. Hành vi này không bình thường chút nào. Thấy thế, tôi tự nhủ, “Chuyện gì xảy ra vậy? Mình phải giúp con thôi. Mình phải thật sự lắng nghe. Được rồi, mình nên hỏi thăm con thế nào nhỉ? Hãy nhớ, lắng nghe một cách đầy cảm thông cũng cần thiết như truyền không khí vào cơ thể vậy.”

Với một chút hỏi han và đi xuyên qua những giọt nước mắt và cơn giận dữ, hóa ra là Mike lo sợ mình không thể hoàn tất bài thi lại. Bạn biết không, một tay của Mike đang bị băng bó nên nó không thể viết bài nhanh như bình thường. Trong nỗi sợ hãi, nó hình dung mình phải làm bài thi từ hai giờ chiều đến nửa đêm vẫn chưa xong. Nó căng thẳng đến mức thổn thức, “Bố ơi, con không muốn đi thi. Không muốn chút nào. Đừng bắt con làm điều đó. Bố hãy viết thư đề nghị để con không phải đi thi đi bố.”

Bởi vì tôi đang cố gắng lắng nghe con trai với sự cảm thông, thế nên tôi có thể diễn đạt lại nỗi sợ của nó. “Mike à, có phải con lo lắng về việc thi lại và không biết con phải làm bài thi trong bao lâu không?”

“Vâng ạ.”

“Hay là sáng mai bố sẽ gọi điện cho trợ lý của thầy hiệu trưởng để nói với cô ấy rằng con lo lắng về độ dài của bài thi. Bố sẽ đề nghị cô ấy cứ sau 30 phút thì đến xem con có bị mệt không. Như vậy được chứ?”

Tôi có thể nhìn thấy mặt thằng bé không còn một giọt máu. Nó trân trân nhìn tôi: “Bố sẽ làm thế chứ? Bố thật sự sẽ làm điều đó ư?”

“Bố sẽ làm như thế, nếu điều đó giúp ích được cho con.”

“Nếu vậy, khi gọi điện thoại, bố có thể hỏi cô ấy xem con không cần phải thi lại được không?” Nó van nài.

“Mike à, con biết là bố không thể làm điều đó mà. Con phải trải qua kỳ thi này thì mới lên được lớp 11 chứ. Nhưng có đúng là con thật sự không muốn làm bài thi không? Hay là con sợ rằng con sẽ cảm thấy đuối sức?” Tôi cố gắng nhắc nhở Mike về điều mà tôi cảm nhận là nỗi sợ hãi của nó.

“Đúng đúng. Bố nói đúng. Đó là điều con sợ,” nó thừa nhận. “Được rồi, bố sẽ gọi cho cô vào buổi sáng. Sau đó bố sẽ gọi lại cho con biết mọi chuyện.”

Mike vẫn chưa muốn bỏ cuộc. Nó vớt vát thêm lần nữa. “Vậy là bố sẽ gọi cho cô ấy và nói cho cô ấy biết về cái tay của con. Rồi cô ấy sẽ nói con không cần phải thi lại...”

“Không. Bố đã nói rằng bố sẽ gọi cho cô trợ lý và nói cho cô ấy biết về sự lo lắng của con về thời gian thi. Sau đó, cô ấy sẽ nói rằng cứ sau 30 phút cô ấy sẽ đến xem con có bị mệt đến mức không làm bài thi tốt không.”

“Nhưng bố ơi, con sẽ đói lắm. Trong phòng thi không được phép ăn gì cả. Con không thể nhịn ăn trong vòng sáu tiếng. Con phải làm sao đây? Căng-tin thì đóng cửa, mà con thì lại không được phép mang đồ ăn vào phòng thi.” Tôi có thể thấy rằng Mike vẫn còn sợ và bây giờ đang tìm đủ mọi cách để không phải làm bài thi .

“Vậy là Mike à, con sợ sẽ bị đói sao?”

“Vâng vâng. Bố cũng biết là con không thể nhịn ăn quá lâu mà. Con sẽ xỉu mất.”

“Thôi được. Bố sẽ hỏi cô trợ lý về việc ăn uống. Để xem cô ấy có cho phép con mang thức ăn vào phòng thi hay không.” Tôi biết rằng mình cần phải kiên nhẫn chờ cho cậu bé bình tâm lại. Tôi biết chuyện này cần có thời gian, vì thế tôi liên tục chứng tỏ cho Mike thấy là tôi có thể giúp nó giải quyết những vấn đề mà nó nghĩ mình có thể gặp phải.

“Vâng ạ, nếu bố hỏi về việc ăn uống được thì tốt quá,” nó thừa nhận.

“Được rồi,” tôi nói, “như vậy là thỏa thuận nhé. Bây giờ con hãy lên lầu làm hết bài tập về nhà đi, rồi còn ngủ sớm nữa. Sáng mai con sẽ tươi tỉnh và khỏe khoắn để làm bài thi. Còn bố sẽ gọi điện cho cô trợ lý của thầy hiệu trưởng để nói cho cô ấy biết về những lo lắng của con.”

“Vâng, như thế là tốt rồi. Cảm ơn bố.”

Sáng hôm sau tôi tạm biệt con trai, ôm con một cái thật chặt, đưa nó lên xe bus rồi gọi cho cô trợ lý từ phòng làm việc của mình. Khi cô cầm máy, tôi nói về nỗi lo của Mike. Cô trợ lý cười rồi nói, “Thưa ông Hofmeyer, Mike không biết rằng chúng tôi có phục vụ bánh pizza vào lúc 1 giờ để bọn trẻ thư giãn, sẽ có soda và bánh ngọt trong phòng khi bọn trẻ làm bài thi. Bài thi chỉ kéo dài 90 phút và có ít nhất 90 học sinh trong số 140 học sinh lớp 10 phải thi lại lần này. Mike sẽ có nhiều bạn thi cùng. Tôi đoán là Mike nghĩ rằng chỉ có một mình cậu ấy phải thi lại. Hoàn toàn không phải vậy. Nếu muốn, ông có thể nói lại cho Mike biết điều này. Hoặc ông có thể dành cho cậu ấy một sự ngạc nhiên thú vị.” Tôi mỉm cười khi nghe cô nói.

Tôi cảm ơn cô đã dành thời gian cho mình rồi gác máy. Vài phút sau, chuông điện thoại reo vang, đó là Mike.

“Bố đã gọi cho cô ấy chưa?”

“Bố gọi rồi. Cô ấy bảo con sẽ làm tốt thôi. Cô ấy chưa từng thấy ai làm bài thi quá hai tiếng cả. Cứ sau nửa tiếng, cô ấy sẽ đến xem con có ổn không. Và nếu con cảm thấy đói bụng thì cô ấy sẽ chuẩn bị vài món ăn nhẹ trong phòng. Nếu con có bất cứ thắc mắc gì, cô ấy sẽ sẵn lòng giải đáp cho con.”

“Bố thật sự đã gọi cho cô ấy hả bố?”

“Đúng rồi, Mike ạ, bố đã làm chuyện đó.”

“Tuyệt quá. Tạm biệt bố.”

Cuối buổi chiều hôm đó, Mike nhún nhẩy bước vào văn phòng làm việc của tôi. Nó đi xe điện vào trung tâm thành phố để cùng tôi đi xe về nhà. Cu cậu cười toe toét. “Bố đoán xem chuyện gì xảy ra nào. Con chỉ làm bài thi trong vòng một tiếng rưỡi thôi. Và họ còn có bánh pizza nữa...”

Thật là một sự thay đổi lớn. Chưa đầy 24 tiếng đồng hồ trước, nó còn ngồi khóc trên sàn nhà bếp, còn bây giờ thì nó như bay bổng và hào hứng trò chuyện với bố nó. Bạn biết không, kinh nghiệm này dạy tôi hai điều. Thứ nhất, khi tôi là một người cha như con tôi cần, bản thân tôi cũng được mãn nguyện. Thứ hai, tôi hiểu ra rằng lòng kiên nhẫn, lắng nghe để thấu hiểu, đưa ra và giữ vững cam kết chính là cơ sở vững chắc để xây dựng lòng tin trong bất cứ mối quan hệ nào.

* Tôi tin rằng nếu một người yêu thương một ai đó theo năm cách mang lại sự đồng tâm nhất trí, tình yêu sẽ đơm hoa kết trái và sợi dây tình cảm được thiết lập.

Cách thứ nhất chỉ đơn giản là hiểu đối phương, cả về mặt cảm xúc lẫn ý nghĩa một cách sâu sắc. Cách thứ hai là làm cho đối phương hiểu mình, cả về mặt cảm xúc lẫn ý nghĩa sâu sắc. Cách thứ ba là công nhận giá trị của đối phương bằng ngôn từ, tức là nói rằng bạn yêu thương quý mến họ, khẳng định khả năng của họ, và rằng họ sẽ làm tốt việc đó. Cách thứ tư là cầu nguyện với họ và cho họ, nếu họ tin vào điều đó. Cách thứ năm là hy sinh cho họ, làm một việc gì đó mà họ không nghĩ rằng bạn sẽ làm. Sự hy sinh này chính là yếu tố hết sức quan trọng của mối quan hệ cha con trong câu chuyện này. Người cha sẵn lòng làm một việc mà đứa con trai cảm thấy ngạc nhiên khi thấy bố mình làm vậy, và chính sự hy sinh này đã tạo nên sự khác biệt.