Thời gian gần đây, tôi thường hay được nghe những từ như “khác biệt”, “chênh lệch”.
Trước đây, tôi cũng từng xem một chương trình tranh luận nói về chủ đề “Khác biệt về sức khỏe” của đài NHK ( Chúng ta sau này #Khác biệt về sức khỏe - NHK special phát sóng ngày 19/9/2016).Ý thức về sức khỏe cũng như những chăm sóc y tế mỗi người đang nhận được có liên hệ trực tiếp với nghề nghiệp và thu nhập hiện tại của từng người và cũng từ đó mà sinh ra những khác biệt. Người lao động thời vụ có nguy cơ mắc tiểu đường và các biến chứng tiểu đường cao hơn gấp 1,5 lần so với các nhân viên chính thức.
Ngay cả trong cuốn sách này, tôi cũng dùng từ “khác biệt” là một trong các từ khóa và đề cập tới những ví dụ giải phẫu thực tế kết hợp với suy nghĩ của bản thân để nói về thực trạng những con người bị coi “kẻ yếu” trong xã hội như nghèo đói, cô độc, già nua.
Thú thực, ban đầu tôi đã rất băn khoăn với hai từ khác biệt này. Bởi hơn 20 năm làm trong ngành pháp y, tôi chưa từng cảm nhận được sự khác biệt giữa những thi thể mà tôi đã giải phẫu.
Chỉ là khi được gợi ý và nhìn lại những trường hợp giải phẫu trong quá khứ, tôi mới nhận ra những thi thể mà tôi giải phẫu từ trước tới nay đều đang ở thế yếu trong xã hội này.
Khoảng 50% thi thể được giải phẫu tại Phòng Pháp y chúng tôi là thi thể của người sống cô độc, 20% là thi thể của người nhận trợ cấp xã hội và gần 10% là thi thể của những người tự sát. Ngoài ra, khoảng 30% trong tổng số trường hợp từng là người mắc các vấn đề về tâm thần và hơn 5% trong số đó là người bị sa sút trí tuệ.
Thêm vào đó, thi thể của những người không xác định được danh tính cũng chiếm khoảng 10% tổng số.
Chỉ cần nhìn vào những con số này chúng ta cũng thấy rõ những cái chết gọi là “cái chết dị trạng” ấy đang là mặt tối của xã hội Nhật Bản ngày nay. Có lẽ trong công việc hằng ngày, tôi đã quá chú tâm vào sứ mệnh “khám phá nguyên nhân tử vong” mà quên đi tình trạng xã hội của những thi thể ấy. Và thực ra cái chết dị trạng cùng những khác biệt lại ở rất gần nhau.
Ban đầu, tôi vốn không định hướng làm một bác sĩ pháp y. Thời sinh viên tôi có hứng thú với nghiên cứu nên sau khi tốt nghiệp Khoa Y, trường Đại học Y Kagawa ở Shikoku, tôi học tiếp lên cao học và nghiên cứu về y học cơ sở. Ở lớp y học cơ sở, thông thường chúng tôi không đến các bệnh viện để trực tiếp thăm khám bệnh nhân mà chỉ làm các nghiên cứu về các vấn đề như nguyên nhân gây bệnh. Sau khi lấy được bằng tiến sĩ, tôi lại đi du học ở Mỹ. Thời điểm đó, tôi dự định trở thành một nhà nghiên cứu, chuyên tâm vững bước trên con đường học thức hàn lâm.
Thế nhưng, sau khi về nước, cuộc đời tôi lại có một bước ngoặt to lớn.
Thầy giáo dạy đại học của tôi đã giới thiệu tôi với một vị giáo sư môn giải phẫu học ở một trường đại học y gần nhà. Khi tôi đến gặp, vị giáo sư ấy đã nói “Ở phòng pháp y còn trống một vị trí đấy” rồi gọi số nội bộ cho một vị giáo sư S mà sau này chính là Sư phụ của tôi.
“Cậu này đang cần tìm việc.”
Đến giờ tôi vẫn còn nhớ vẻ ngớ người của giáo sư S khi đột nhiên bị nói một câu như vậy. Chuyện này hẳn cũng là điều đương nhiên. Và sau đấy cho dù có được hỏi thêm một câu “Anh thấy thế nào” thì giáo sư S cũng chẳng trả lời ngay được.
Thực ra, lúc đó cả tôi cũng thấy bối rối. Tất nhiên, tôi biết ở trường đại học cũng có môn học gọi là “Pháp y” nhưng tôi chưa bao giờ nghĩ đến sẽ có một ngày mình đi theo con đường này.
Từ đó tới nay cũng đã hơn 20 năm…
Đến giờ, tôi đã có thể cảm thấy mình thật may mắn.
Vài năm trước, tôi từng thử nghiệm giảng dạy môn pháp y cho sinh viên của nhiều trường đại học trong thành phố Nishinomiya, thành phố có cơ sở của Đại học Y Hyogo. Sinh viên tham gia khóa học này chủ yếu là sinh viên khoa văn và hầu như không có kiến thức liên quan đến y học. Thế nhưng, khi bắt đầu bài giảng với những ví dụ thực tế trong ngành Pháp y, tôi lại thấy những sinh viên đang lim dim buồn ngủ ấy ngầng đầu dậy và chăm chú lắng nghe. Tôi cũng chỉ kể những chuyện hết sức bình thường đối với mình, thế nhưng phản ứng của những sinh viên khi đó lại vô cùng mới mẻ.
“Có lẽ trên thế giới này vẫn còn rất nhiều người mang theo những hứng thú mơ hồ về Pháp y, về cái chết vốn sẽ đến với bất kỳ ai. Liệu rằng tôi có thể thông qua bàn giải phẫu để đem những nhận thức, chiêm nghiệm của bản thân truyền đạt tới những người bình thường khác…”
Thời điểm cân nhắc vấn đề xuất bản sách cũng là lúc tôi bắt đầu có những suy nghĩ như vậy.
Trong cuốn sách này, tôi vẫn luôn nhất quán chiêm nghiệm về “sự sống” bắt đầu từ “cái chết”. Với những độc giả mới chỉ nhìn qua được một phần của “cái chết”, điều mà không ai trong chúng ta có thể tránh khỏi, liệu các bạn có cảm tưởng gì về nó. Hy vọng rằng thông qua cuốn sách này, ít nhất mỗi người đều có thể suy nghĩ, cân nhắc xem bản thân nên làm gì để có thể sống tốt hơn.
Hoạt động trong ngành pháp y, tôi đã chứng kiến cái chết của những con người xấu số. Chúng ta không thể lựa chọn cách chết cho chính mình. Chính vì vậy, tôi vẫn luôn mong mỗi người có thể dành hết tinh thần tập trung cho “sự sống” của bản thân ngay tại thời điểm này thay vì chỉ lo về “cái chết”. Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới biên tập Miki Chigira và Yuichi Tezuka của công ty Futabasha đã giúp đỡ rất nhiều cho một người chưa từng viết sách là tôi, để cuốn sách này có thể được xuất bản đến với mọi người.
Tháng 2 năm 2017
Hajime Nishio
- Chủ nhiệm Phòng Pháp y Đại học Y Hyogo