Thành Cát Tư Hãn Và Sự Hình Thành Thế Giới Hiện Đại

Lượt đọc: 1115 | 1 Đánh giá: 10/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
LỜI BẠT (tt)

Sa mạc lớn nhất châu Á và lớn thứ tư thế giới, nằm trên lãnh thổ Trung Hoa và phía nam Mông Cổ. 

(Các chú thích đều của người dịch.)

Người Nữ Chân là người Tungus ở những vùng Mãn Châu và miền Bắc Triều Tiên. Họ thành lập nhà Kim từ năm 1115, đến năm 1234 thì bị quân Mông Cổ tiêu diệt. Thế kỷ 17, Nỗ Nhĩ Cáp Xích (Nurhaci) thống nhất các bộ tộc Nữ Chân lập ra nhà Hậu Kim, sau đó con trai Nỗ Nhĩ Cáp Xích là Hoàng Thái Cực đổi tên tộc Nữ Chân thành tộc Mãn Châu.

Triều đại do người Đảng Hạng kiến lập trong lịch sử Trung Hoa.

Dân tộc Trung Á theo đạo Hồi, ngày nay sống chủ yếu ở Tân Cương.

Khu vực ở Trung Á, phần lớn do các dân tộc Turk sinh sống. Nơi đây có một số thành phố lớn của nền văn minh Ba Tư như Samarkand và Bukhara.

Lần lượt là tên gọi người đứng đầu nhà nước của Đế chế Mông Cổ, Trung Hoa, các quốc gia Hồi giáo, châu Âu, Ba Tư, các thân vương quốc Ả-rập và Tây Tạng.

Geoffrey Chaucer (khoảng 1343-1400): tác giả người Anh thời Trung Cổ, được coi là cha đẻ của văn học Anh. Những câu chuyện xứ Canterbury là tuyển tập 24 câu chuyện dài hơn 17.000 dòng, và là tác phẩm nổi tiếng nhất của ông.

Sa mạc lớn thứ 16 trên thế giới, nằm ở Trung Á, thuộc lãnh thổ của Kazakhstan, Uzbekistan và Turkmenistan.

Cây cỏ lăn (tumbleweed): loại cây giống như bụi mọc ở những vùng sa mạc, về mùa thu bị héo đi, bong ra và cuộn lăn đi theo gió.

Minh giáo (Mani giáo): giáo phái bắt nguồn từ Ba Tư. Giáo phái này thờ thần ánh sáng, và sống cuộc sống thanh tịnh, không ăn thịt hay sát sinh, và không lập gia đình hay có con. Tới nay số tín đồ theo tôn giáo này còn rất ít.

Tiếng Syriac (tiếng Suryani): ngôn ngữ viết quan trọng trên khắp khu vực Trung Đông từ thế kỷ thứ tư tới thế kỷ thứ tám.

Tơ lụa Damask: tơ lụa dệt kiểu vân đoạn (kiểu dệt tạo ít sự đan kết giữa sợi ngang và sợi dọc) để tạo ra các hoa văn trên vải.

Nhà Kim (1125-1234): triều đại Trung Hoa của người Nữ Chân.

Khai Phong: thành phố phía đông tỉnh Hà Nam, Trung Hoa.

Khwarizm (còn gọi là Khwarezm, Chorasmia, v.v…): vùng ốc đảo thuộc đồng bằng sông Amu Darya ở phía tây Trung Á, trung tâm của nền văn minh Khwarizm của người Iran và đế quốc Ba Tư. Ngày nay Khwarizm nằm trên lãnh thổ của Uzbekistan, Kazakhstan và Turkmenistan.

Dãy núi Kavkaz: hệ thống núi lục địa Á-Âu nằm trong vùng Kavkaz, một đầu ở Sochi bên bờ Biển Đen và đầu kia ở Baku bên bờ biển Caspi.

Hội nghị Vienna (1814-1815): hội nghị giữa các nước châu Âu sau Chiến tranh Napoleon (1803-1815) diễn ra ở Vienna (Áo), nhằm tái lập hòa bình lâu dài ở châu Âu và giải quyết các vấn đề phát sinh từ cuộc chiến và cuộc Cách mạng Pháp (1792-1802).

Hội nghị Versailles (1919): còn được gọi là Hội nghị hòa bình Paris, là cuộc gặp mặt của các nước thắng trận sau Thế chiến I để thiết lập các điều khoản hòa bình cho các nước bại trận tiếp sau thỏa thuận ngừng bắn ký năm 1918.

Hội nghị Yalta và Hội nghị Potsdam (1945): các buổi gặp mặt giữa nguyên thủ ba cường quốc Mỹ, Anh, và Liên Xô khi Thế chiến II chấm dứt, diễn ra ở Yalta (Ukraina) và Potsdam (Đức) nhằm giải quyết các bất đồng giữa ba nước, xử lý hậu quả chiến tranh, và thiết lập trật tự thế giới mới.

Danh từ chỉ các nhà lãnh đạo tinh thần và nhà trí thức quan trọng trong suốt lịch sử Hồi giáo.

Sông Dnepr: sông dài thứ ba ở châu Âu, ngày nay chảy qua các nước Nga, Belarus và Ukraina.

Người Bulgar: một bộ lạc chiến binh bán du mục người Turk, sống chủ yếu ở vùng thảo nguyên trải phía bắc Biển Đen tới biển Caspi và vùng sông Volga.

Thân vương quốc (principality): quốc gia do một thân vương (prince) cai trị.

Blitzkrieg: Blitz – chớp, Krieg – chiến tranh.

Hiệp sĩ dòng Teuton: tên chính thức là Dòng Huynh đệ nhà Teuton Thánh Maria tại Jerusalem, là dòng tu quân sự ở Đức thời Trung Cổ để giúp các Ki-tô hữu hành hương tới Jerusalem và thành lập các bệnh xá.

Liên minh Hanse: liên minh thương mại và phòng thủ ở nhiều nước thuộc vùng Biển Bắc và biển Baltic nhằm cùng đảm bảo an ninh giao thông của các thuyền buôn và đại diện quyền lợi kinh tế chung, đặc biệt là đối với nước ngoài.

Silesia: vùng đất cổ thuộc Trung Âu, ngày nay phần lớn thuộc Ba Lan, cũng như Cộng hòa Séc và Đức.

Vua Béla IV (1206-1270): vua Hungary và Croatia, trị vi từ năm 1235 tới năm 1270.

Pest: một phần của thủ đô Budapest của Hungary ngày nay.

Hiệp sĩ Đền Thánh: tên đầy đủ là Các Chiến hữu Nghèo của Chúa Ki-tô và đền Solomon là một trong những dòng tu quân đội châu Âu thời Trung Cổ, được thành lập để bảo vệ người châu Âu hành hương tới Jerusalem.

Biển Adriatic: một phần của Địa Trung Hải, phân cách bán đảo Ý với bán đảo Balkan.

Magna Carta (Đại Hiến chương): văn kiện thời Trung Cổ do vua John ký vào năm 1215 với mục tiêu ban đầu là bảo vệ một số quyền của nhà thờ và các nhà quỹ tộc nhằm giảng hòa giữa nhà vua và các nhóm quý tộc nổi loạn. Sau này, Đại Hiến chương trở thành một phần quan trọng của đời sống chính trị Anh.

Sachsen (Saxony): đơn vị chính trị ở phía đông nước Đức ngày nay.

Alexander Nevsky (1220-1263): Đại công tước xứ Novgorod và Vladimir, một vị tướng nổi tiếng trong lịch sử Nga và được coi là một anh hùng dân tộc của nước này.

Sách Talmud: một văn bản trung tâm của đạo Do Thái, là cơ sở cho tất cả các bộ luật của luật giáo đoàn Do Thái giáo.

Người Turk Seljuk: vương triều Oghuz theo đạo Hồi giáo Sunni và tuần tự trở thành xã hội Ba Tư và đóng góp vào truyền thống Thổ Nhĩ Kỳ-Ba Tư tại Tây Nam Á và Trung Á trong thời kỳ Trung Cổ.

Mamluk: một người lính nô lệ cải sang Hồi giáo và phục vụ các khalifah Hồi giáo trong suốt thời kỳ Trung Cổ. Qua thời gian, họ trở thành một lực lượng quân sự mạnh mẽ thường đánh bại các đội quân Thập tự chinh châu Âu.

Edward Gibbon (1737-1794): sử gia, tác gia và thành viên Quốc hội Anh.

Curia: chính quyền cai trị trung tâm các nhà thờ Công giáo La Mã.

Ibn Battuta (1304-1368 hoặc 1369): học giả và nhà du hành người Maroc. Các cuộc hành trình của ông kéo dài gần 30 năm và qua gần hết thế giới Hồi giáo tới châu Phi, châu Âu, Trung Đông, tiểu lục địa Ấn Độ, Trung Á, Đông Nam Á, Trung Hoa, dài gần bằng Marco Polo.

Giovanni Boccaccio (1313-1375): nhà văn, nhà thơ và nhà nhân học quan trọng trong thời Phục Hưng người Ý. Tác phẩm nổi tiếng của ông bao gồm Những người phụ nữ nổi tiếng và Mười ngày.

Cấp tước Ga-tơ: cấp tước hiệp sĩ danh giá nhất trên toàn Vương quốc Anh, có biểu tượng là nịt tất, được các thành viên mặc trong dịp lễ trang trọng.

Cathay: tên gọi khác trong tiếng Anh cho Trung Hoa, bắt nguồn từ tên gọi người Khiết Đan (Khitan).

Người Goth: tộc người Đông German, đóng vai trò quan trọng trong lịch sử Đế chế La Mã vào thế kỷ thứ ba.

Người Thông Cổ Tư: còn gọi là người Tungus, là một bộ phận gồm khoảng 12 dân tộc sinh sống tại đông bắc Trung Hoa và đông nam Nga, sử dụng ngôn ngữ thuộc nhóm ngôn ngữ Tungus.

Người Á cổ (Paleo-Asiatic): tên gọi chung chỉ các nhóm thổ dân sống ở Siberia và vùng cực đông Nga.

Registan: tên gọi trung tâm thành phố cổ Samarkand.

HẾT

« Lùi
Tiến »