Tìm Mình Trong Thế Giới Hậu Tuổi Thơ

(Huy, 18 tuổi, nam sinh viên ngành Nhân học

Vy, bạn gái Huy, 18 tuổi, nữ sinh viên ngành Quan hệ quốc tế

Li, chị gái Huy, 22 tuổi, nữ sinh viên ngành Điện ảnh

Thủy, mẹ Huy và Li, 47 tuổi, giáo viên tiếng Anh)

HUY

Tôi không hay kể lại cái ngày tôi đuổi ba ra khỏi nhà, nhưng làm sao mà tôi quên được nó, dù mỗi lần nhớ lại thì các chi tiết lại thay hình đổi dạng khiến như tôi đang nhìn chúng qua một lớp sương mù.

Nó đã cách đây ba hay bốn năm rồi? Tôi cũng không nhớ nữa, nhưng đó là cái ngày mà tôi chấp nhận đầu hàng.

Tối hôm đó, người ba đầy mùi rượu, và như thường lệ, ba cằn nhằn má. Chuyện làm ăn thua lỗ, thất bát tiền nong, toàn những chuyện cũ. Tôi nén giận, ngồi bên bàn học nhắn tin tường thuật cho cái Vy, tới lúc không chịu được nữa thì xô ghế đứng dậy. Lúc bấy giờ tôi đã to cao hơn ba. “Ông nghĩ ông là ai,” tôi lớn tiếng, “ông làm được cái gì cho cái nhà này?” Trong giọng tôi là nỗi sợ bị bỏ rơi và tiếng kêu gào đòi được quan tâm. “Ông nghĩ chỉ cho tôi ăn là đủ hả? Sao không nuôi cá hay chim cho vui đi?” Tôi giật cái ảnh ông nội trên cái bàn thờ, gí vào mặt ba. “Ba ông có đối xử với ông như vậy không?” Tôi không biết gì về ông nội nhưng luôn hình dung ông là một người ba lý tưởng. Giờ nghĩ lại, tôi đoán ba hồi nhỏ chắc cũng không khác tôi bây giờ là bao. “Hồi trước tao có được cái gì đâu,” ba hay nói, “nên mày được vậy là tốt lắm rồi.”

“Mày làm được gì cho tao rồi mà mày đòi hỏi vậy?” Ba nói rồi đút cái ví vào túi quần. Tôi đẩy ba xuống giường. “Ông ngồi xuống nói chuyện như đàn ông đi.” Ba đứng lên, né tôi bước đi. Tôi tuyệt vọng. Lúc nào ba cũng bỏ đi hết, mà tôi thì muốn hai người nói chuyện với nhau như hai cha con thực thụ. Tôi giật cái điện thoại của ông, mắm môi mắm lợi bẻ mà nó không vỡ. Tôi gào lên, tiếng gào rất dài, nó không giống tiếng người gào nữa, mà là tiếng khàn của một con vật. Tôi không nhớ nhiều nữa, chỉ nhớ nước mắt nước mũi nhầy nhụa đầy trên mặt. Bữa đó, tiếng gào của tôi là sự chấp nhận mình đã thua, mình đã buông xuôi cái đòi hỏi là mình cần có một người ba. Mình đã chấp nhận là mình không có ba. Ông bước ra cửa, tôi hét theo, giọng khản đặc, “Ông đi đi, ông đừng có để cuộc đời của thằng con ông giống tôi nữa.” Đêm đó, tôi tấm tức khóc mãi rồi thiếp đi trên cái gối đẫm nước mắt.

“Thằng con ông” là đứa con riêng của ba, nguyên cái phường này biết chuyện đó. “Ủa, ba mày có bồ nhí bên ngoài à?” Họ giỡn với tôi như vậy khi tôi còn nhỏ. “Ủa, ba mày có con rơi hả?” Chỉ có ba là không bao giờ nói chuyện đó với chị em tôi, tôi thấy mình bị coi thường, trí khôn của mình bị xúc phạm. Hồi cấp Hai, tôi hay hình dung trong đầu là sẽ tới nhà thằng bé. Tôi sẽ lấy cái gậy ngắn, gí vào mũi nó. “Tao là con trai ông Hùng, con hợp pháp nhé.” Như các tay đòi nợ trong phim, tôi sẽ trói nó lại, sẽ làm nó tàn tật rồi bỏ đi để khi ba về sẽ nhìn thấy. Có hôm xém chút nữa tôi gõ cửa nhà nó. Cả buổi trưa tôi chạy vòng vòng quanh khu đó, nhưng rồi tôi không đủ can đảm. Một hôm khác, tôi gọi tới số của nhà kia. Một đứa con nít bốc máy, giọng trong trẻo, “Alo ạ?” “Ba em tên là gì?” Tôi hỏi. Tôi cũng không biết tôi làm vậy để làm gì nữa. Nó nói tên ba tôi. Tôi cụp máy.

Mập và bị ba khước từ, tôi sống với nhiều tự ti. Hồi trước, nóng lạnh như nhau, ngày nào tôi cũng mặc một cái áo len xù, và sẽ nổi điên lên vì hoảng sợ khi má tự tiện giặt cái áo len đó. Nó là rào chắn cuối cùng, lớp bảo vệ vật lý cuối cùng giữa tôi và thế giới xung quanh. Ngoài đường, tôi không dám nhìn vào mắt ai và trong trường thì tôi lẳng lặng đi vào trong lớp như một cái bóng.

Tôi xây dựng cho mình một mặc cảm tự tôn để thấy mình có giá trị. Đứa khác thì trở thành kẻ bắt nạt, còn tôi thì thành một kẻ hay phán xét và coi thường người khác. Kìa, chúng nó mới đáng chương làm sao, tôi thầm nhủ, chúng cố gắng trình diễn trên Facebook, trưng bày bản thân trên Instagram. Nhìn cái gì tôi cũng thấy điểm xấu đầu tiên. Thấy một quảng cáo bắt mắt, tôi sẽ phân tích chiêu moi tiền thiên hạ của nó. Vy trầm trồ về đuôi con công trong một chương trình thế giới động vật, tôi sẽ giải thích thiên nhiên tạo ra vậy để nó cua gái. Tôi cho rằng mình singular, chỉ có tư tưởng, suy nghĩ của mình mới quan trọng, thậm chí chỉ mình tôi là biết suy nghĩ. Trong lớp, tôi kín đáo tự nhủ, ”Oh yeah, mình giỏi nhất trong cái đám này.” Khi vào đội tuyển toán của trường, bên cạnh những đứa cũng giỏi, tôi sợ hãi tới mức khước từ các động thái kết bạn của chúng.

Nhưng dưới cái bề ngoài của mớ kiến thức và thái độ chua chát, khinh khỉnh của tôi là một kẻ thèm khát được yêu thương và công nhận. Thèm được quan tâm, được có ý nghĩa với người khác, được chiếm một phần cuộc sống của họ. Lúc nào tôi cũng thấy lạc lõng và sợ bị phán xét. Có lần tôi đồng ý cùng Vy đến tiệm giày, nhưng tới nơi đông người quá tôi không dám vào, sợ hãi hình dung ra những cái nhìn kỳ thị dán vào thân hình mập mạp của mình. Sự tự ti sâu sắc khiến tôi nổi cơn ghen tị khi thấy người khác đẹp hơn, giỏi hơn, được yêu thương hơn. Bạn biết không, trong lúc ngồi nói chuyện với bạn ở đây, tôi bị tra tấn ngấm ngầm bởi tôi biết rằng mình không phải người trẻ duy nhất nói chuyện với bạn. Tôi thèm khát có một vai trò đặc biệt, có cái gì đó quan trọng với bạn. Biết là vô lý, nhưng tôi buồn vì sự quan tâm của bạn không chỉ dành cho tôi. Và tôi ghét bản thân vì điều này.

Bọn con trai hay chia tụi con gái thành ba loại. Thứ nhất là phò, những đứa thích trang điểm, lúc nào mặt cũng trắng bóc và môi đánh son rất đỏ. Thứ hai là nerdy, tụi này không nhất thiết phải học chăm, nhưng trông ngây thơ và trong sáng. Thứ ba là minx – Hồng Linh* là một đứa như vậy – tụi này sẽ được coi là hư, nổi loạn, không tuân theo chuẩn mực xã hội. Vy, bạn gái tôi từ hồi lớp Mười một, không rơi vào loại nào trong số trên. Một tuần vài lần tôi lẻn vào nhà Vy bằng cửa sau, nó ở cùng ba và ông nội nên sẽ không có ai vào phòng nó cả. Trong phòng có cái đệm rất dày, chúng tôi không gây ra tiếng động gì, mà Vy cũng không phải là người ồn ào khi làm tình. Làm tình khó hơn thủ dâm nhiều, mình phải biết người kia thích gì. Tôi thường phải cần rất lâu để làm Vy hưng phấn, và mỗi lần không thành công thì thấy tủi thân như mình bị thất bại. Nói chung để Vy lên đỉnh thì cần tới một tiếng, mà cũng phụ thuộc vào chu kỳ kinh nguyệt nữa, ở thời điểm phóng noãn thì nội tiết tố nữ tăng cao. Bạn thấy đấy, tôi tìm hiểu mọi chuyện kỹ lắm. Có lần chúng tôi thử làm giống như trong phim, rồi Vy bị đau mấy ngày không ngồi được, thế là không bao giờ chúng tôi thử anal sex nữa.

(*) Nhân vật trong Chương 3.

Cuộc sống xã hội của tôi xoay quanh Vy, đó là chỗ để tôi bấu víu vào trong sự trống rỗng của mình. Với Vy thì tôi vẫn là một đứa trẻ đang tự buông trôi, trốn tránh những vấn đề của bản thân: không đi làm mà chỉ ngửa tay xin tiền mẹ, bỏ tiết trên trường, lười tắm, ăn vô độ, chơi game. “Rồi, tao ý thức được về mấy chuyện đó,” tôi sẽ chống chế, “nhưng tao cần thời gian…” Từ hai năm nay tôi vẫn nói vậy, nhưng vì một lý do nào đó tôi không biết, Vy vẫn ở bên tôi.

Vy thích coi những phim có cảnh đám cưới, cô dâu chú rể cầm tay nhau đi lên sân khấu, và cau mày khi tôi nói phải ba mươi mới muốn có gia đình. Tôi sợ nghĩ tới cuộc sống của người lớn, với tôi, nó vừa quan trọng vừa đáng sợ. “Mốt Jack cưới tao này, mày có đi đám cưới không?” Vy bảo, Jack là một thằng bạn của Vy. “Mốt tao mời mày đi nha… Mày không có cửa đâu. Ba mươi tuổi thì người ta cưới má nó rồi, mày nghĩ sao vậy?”

Cảm thấy có lỗi với Vy, nhưng những lúc chạy xe trên đường, tôi hay đau đáu nhìn cơ thể phụ nữ. Có đêm, tôi mơ mình làm tình với Hồng Linh. Trong mơ, tôi đưa cô ấy về nhà và hôn một cách táo bạo. Tôi mặc quần tây chỉn chu, sơ mi gọn gàng, bụng tôi phẳng lì, cơ thể rắn rỏi. Trong khi hôn, tôi nghĩ tới Vy và biết là Vy sẽ rất đau khổ nếu biết được. Hôm khác, tôi mơ là lỡ vào nhà thay đồ nữ và nhìn thấy nhiều con gái trần truồng. Những cơ thể không quá mập, không quá đen, giống những thứ tôi hay coi trong porn. Tôi xấu hổ chạy nhưng họ chỉ nhìn tôi rồi lại quay ra làm việc của mình. Mỗi lần tỉnh dậy, tôi rất buồn và hoang mang. Tôi sợ mình trở thành giống ba, một người lừa dối.

Tuổi mười tám của tôi là một đống hỗn độn, một sự mắc kẹt và thất vọng về chính mình. Nhiều hôm tôi đưa Vy về lúc hai giờ sáng rồi lại một mình lòng vòng trong thành phố tới năm rưỡi. Đó là những giây phút ít ỏi tôi cảm thấy yên ổn và tự do. Tôi chạy qua những người ăn đêm đang tiểu tiện, những gái điếm, những người nghiện, những kẻ thất tình đang khóc, và ngọn lửa thiêu đốt trong tôi dịu lại. Những lo lắng về sự nghiệp, tương lai, các mối quan hệ, sự trống trải bên trong, lùi ra xa. Lúc đó, tôi có cảm giác giống lúc mình còn nhỏ, nằm trong vòng tay của má, hay mình nằm trên giường cùng ba, hai người giỡn nhau, cù lét. Đó là kỷ niệm đẹp duy nhất với ba, tôi trân quý nó trong lòng. Từ nhỏ tôi thuộc lòng số điện thoại của ba. Mỗi lần có chuyện ở trường, tôi hay lên văn phòng gọi vào số đó, nhưng chẳng mấy khi ba bắt máy. Có lần cấp Một, tôi và một thằng khác đánh nhau. Trường gọi cả hai nhà lên, ba nó tới, còn ba tôi thì không. Đó là lần đầu tiên tôi thấy tủi thân vì mình không có người ở bên cạnh như thằng kia.

Nhưng dù ban đêm tôi có chạy xe nhanh tới đâu, nhạc có to đến đâu, gió lùa qua khe tóc có mát đến đâu, tôi cũng không chạy trốn khỏi được ý nghĩ là tôi không được đẻ ra với một mục đích nào cả. Mọi việc tôi làm đều vô nghĩa. Chưa bao giờ tôi cảm thông hơn với những người nghiện hay những đứa ngày đêm vùi mình trong quán net. Khi tuyệt vọng, tôi hay oán má, “Má đẻ ra con làm cái gì? Con có muốn được đẻ ra đâu.” Tôi biết trách móc người khác thì luôn dễ hơn là cố gắng thay đổi bản thân. Sẽ không có ai khác ngoài tôi phải chịu trách nhiệm cho hạnh phúc của mình, và đó là gánh nặng khổng lồ.

Cuối hè vừa rồi, lần đầu tiên tôi nói với Vy điều tôi đã nghĩ rất lâu. Tôi cần thoát khỏi Vy, thoát khỏi cuộc sống hiện nay. Tôi không muốn bấu víu vào Vy nữa, tôi cần một mình để suy nghĩ về tôi là ai, tôi muốn cái gì. Tôi đề xuất chúng tôi dừng lại sáu tháng.

“Sao mày không ngừng luôn ba năm đi?” Vy hỏi lại.

“Sao lại ba năm, ba năm làm gì?”

“Để tao cưới chứ làm gì, rồi tao mời mày đi đám cưới.”

Vy là vậy, lịch sử với má nó khiến nó trở thành người khó thể hiện cảm xúc thật của mình. Chắc nó cũng không hình dung được là lúc nào đó tôi sẽ làm được việc tách mình ra khỏi nó. Mấy tháng sau đó, khi tôi lắc đầu sau câu hỏi tôi có còn tình cảm với nó không, thì nó khóc rất nhiều. Tôi cảm thấy rất tệ, đặc biệt vì tôi không thể nào giải thích được cho Vy hiểu là sự dễ chịu khi bên Vy chỉ làm tôi quên đi chốc lát cảm giác lạc lối và thất vọng của kẻ đang trưởng thành loay hoay tìm chỗ đứng. Tôi sợ mình cứ trốn vào cái cảm giác gây nghiện đó mà không dám đối mặt với cuộc đời, với tương lai. Sau khi chia tay, chúng tôi còn quay lại ngủ với nhau một lần, nhưng không hôn và âu yếm nhau như trước, chỉ làm tình. Lúc ra về, tôi xin lỗi Vy khiến nó không hiểu gì. Tôi thấy mình như một kẻ trục lợi, biết Vy đau khổ nhưng vẫn gặp để thỏa mãn bản thân.

Đợt ngập vừa rồi ở Sài Gòn, một thùng sách của tôi bị hỏng nặng. Đêm hôm đó, tôi cùng má bì bõm trong nước ngập tới đùi để cứu cái đệm, nên quên nó ở góc nhà. Sáng hôm sau, rắn vẫn còn trườn trong nhà, tôi xếp những cuốn sách ẩm ướt và bẩn thỉu lên bàn, truyện của Kafka, thơ của Whitman. Má lau đồ bên cạnh và nói lan man. Nguyên tuần đó má buồn vì trong buổi lễ nhà thờ ai đó mới đi xa về thắc mắc sao má không đi cùng chồng. Má luôn mường tượng trong đầu những cái xì xào, bàn tán xung quanh về chuyện má bị chồng bỏ. Bao nhiêu năm rồi mà má không có ai khác, má chỉ mong ba quay về, lại là một thành viên trong nhà, gia đình đoàn tụ. Rồi má rên rỉ rằng chị Li không thích con trai là do chị ấy nhìn thấy hôn nhân của má đổ vỡ. Tôi bịt tai, không muốn nghe những định kiến như vậy. Tôi ghét chúng và ghét luôn cả má, dù tôi biết như thế là không nên.

Vừa nấu cơm má vừa cám ơn Chúa vì nước rút nhanh, ơn Chúa, trời tạnh mưa, má hay nói vậy, ơn Chúa, đã tìm thấy đồ thất lạc. Đôi khi không kìm được, tôi sẽ chế giễu, dù nhiều khi tôi áy náy vì thấy má cô đơn mà mình không biết phải làm gì. Tôi hiểu là sau những sóng gió trong đời thì má phải tìm tới một niềm tin như vậy, không có cộng đồng nhà thờ thì không biết giờ này má sẽ ra sao nữa. Thỉnh thoảng tôi cũng đi lễ nhà thờ vì má hối, nhưng tôi thấy ở đó người ta cũng chỉ bấm điện thoại thôi à.

Mà cũng may là sáng hôm đó chúng tôi không cãi lộn. Nhiều hôm, má cứ nói, nói, nói, kể tất cả những tin vịt trên Facebook mà má đọc được và ngây thơ tin. Tôi sẽ gắt lên, và má sẽ có cảm giác mình bị bỏ rơi. “Mốt tau ở một mình cho nó sướng, hông có ở với bọn bây nữa.” Rồi má sẽ thắc mắc:

“Sao mà mày cứ chat hoài vậy?”

“Con có sở thích gì thì là chuyện của con.”

“Nhưng sở thích của mày sai.”

“Ủa, thế sao sở thích của má không phải là sai?”

Những lúc cái lộn vậy tôi mất khái niệm về thời gian. Mới tám giờ tối mà nhìn lại đồng hồ đã thấy mười hai giờ đêm rồi. Cuối cùng thì tôi sẽ làm má thật đau, “Má bị chồng bỏ là đáng!” Lần đó má ngồi phịch xuống đất khóc như một đứa con nít. Hoặc, “Tại má không biết dạy con.” Nguyên cái tuần đó má khóc hoài. Đến giờ tôi vẫn còn xấu hổ vì sự độc ác của mình.

Vậy đó, má đáng thương, tôi độc địa, nhưng cuộc sống chung này khiến tôi thấy ngột ngạt. Cảm giác khó chịu triền miên này lấn át tất cả những điều đẹp đẽ, lúc này đây tôi không nhớ được một kỷ niệm đẹp nào với má, tôi chỉ nhớ mình bị giáo huấn, giáo huấn, và phàn nàn.

Má dịch cái bát canh trên bàn sang bên vì nó bị nước mưa dột từ trên mái rơi vào, và than buồn về nhà cửa. Với má cái nghèo là một nỗi ám ảnh khác. “Thử xem, nếu tao có nhà, chu cấp cho bọn bay đầy đủ thì bọn bay đâu có khinh thường tao.” Cái ám ảnh này lây sang chị, từ hồi cấp Hai chị đã hay lôi về các tờ rơi về kinh doanh, làm giàu, tư duy CEO, rồi chị lao vào học hành, luôn đứng đầu mọi chỗ, mọi nơi. Sau này chị học nghệ thuật nhưng vẫn đi làm thêm điên cuồng để thực hiện ao ước mua nhà của má. Đến giờ nhà tôi không cần phải tằn tiện trong ăn uống nữa (tôi vừa mua cái bàn phím cơ ngoài ba triệu, một sự ngớ ngẩn, tôi biết), nhưng nỗi ám ảnh vẫn nguyên vậy. Chị mời má đi du lịch Nhật Bản để tăng kết nối má con, tất nhiên là chỉ ở những chỗ Airbnb rẻ tiền thôi. Má nói đồng ý đi cho chị khỏi buồn chứ thực ra rất xót tiền, và cất bát canh pha nước mưa vào tủ lạnh. Tôi nhìn theo, vừa xấu hổ vừa kinh tởm vừa thương má.

Chị kể là tới hồi chị học lớp Hai thì gia đình vẫn hạnh phúc. Nhà có cả bịch ảnh chụp chị hồi nhỏ, mặc dù hồi đó in ảnh rất đắt. Ba cười nhiều trong các hình chụp cùng chị. Sau này, tôi không nhìn thấy ba cười như vậy nữa, chỉ thấy ba cười khi nhậu, nhưng đó là một cái cười khác.

Ngày cuối năm vừa rồi ba gọi cổng trong lúc chỉ có mình tôi. Tôi ngần ngừ đi ra, lí nhí một câu chào, chẳng dám nhìn ba. Có hôm trong đống sách vở cũ tôi tình cờ cầm trúng cái ảnh của ba và phải ngoảnh đi, giống một đứa trẻ nhút nhát tránh ánh mắt người lạ. Trở lại phòng, tôi và ba tiếp tục im lặng. Cái mái tôn phả xuống hơi nóng thiêu đốt. Tôi mở tủ lạnh giả vờ bận bịu tìm cái gì trong đó. Chừng vài phút sau thì ba đi, để lại một con vịt quay. Tôi khóa cổng, ngồi im lặng một phút, thấy mình thật thảm hại. Tôi không bình thường được với ba vì tôi không muốn đầu hàng trước người đã làm tổn thương mình. Tôi muốn làm lành những vết thương mà ba gây ra, muốn một ngày nào đó có thể nói chuyện với ba như đang nói chuyện với bạn, nhưng thay vì đối diện với ba thì tôi lại lẩn tránh. Có một khoảnh khắc cuối lớp Mười hai, đang ngồi trong lớp, tôi hình dung ra ba ngày xưa chắc cũng giống mình bây giờ, và tự nhiên nước mắt tôi chảy ra. Nhưng khoảnh khắc đó qua nhanh. Chị Li nói là không tha thứ được thì bỏ ra khỏi đầu đi, bận tâm làm chi cho mệt. Với chị thì ba không tồn tại.

Cả buổi chiều hôm đó, tôi buồn chán trên giường, nhớ lại trải nghiệm hút cần duy nhất của tôi. Hơi cần có vị thảo mộc nhẹ trộn cùng vị đắng của khói và bám vào cổ họng như là cát bám vào làn da ướt. Cơn say đến, lặng lẽ như một con chuột. Các cơ trên mặt tôi bắt đầu bị lì ra, không như cái tê chân khi ngồi lâu, mà giống như mặt tôi đã trở thành bùn. Tôi thấy mình như ở trên cái khoang tàu ở công viên vui chơi đang leo cao dần, cao dần, chuẩn bị cho cú rơi tự do đáng sợ, nhưng trong trường hợp này, bạn không rơi mà cứ lên cao, lên cao mãi. Cặp mắt tôi trở thành hai ống kính góc rộng. Các âm thanh nhòe đi. Tôi đưa tay lên chùi miệng. Tay tôi cảm thấy mặt tôi trước, rồi mặt tôi mới cảm thấy tay tôi, khi nó đã đang dịch chuyển đi. Tôi tụt quần ra, thủ dâm, và tôi thề là nó giống như ai đó đang làm việc đó hộ bạn vậy. Tay bạn không cảm thấy gì, nhưng chim bạn cảm thấy mọi thứ. Tôi bị hút sâu vào trong cái clip kích dục như khí bị hút vào trong một đường hầm. Các ý nghĩ trở nên lỏng như nước. Chưa bao giờ thủ dâm lại đem tới cảm giác sướng như vậy. Vừa thở dốc tôi vừa nghĩ, “Trời ơi, liệu tôi có bị nghiện cái trò này không? Liệu tôi có bị nghiện không?” Tắm xong, tôi lăn ra giường, đọc Cộng hòa của Plato. Một cảm giác tuyệt vời. Tôi tập trung hoàn toàn vào văn bản. Chân tay tôi không tồn tại nữa. Chỉ có cuốn sách và tôi.

Đọc sách, thủ dâm, chơi game, ngày qua ngày, cuộc sống của tôi cứ như thế, trừ những lúc tới trường thì thời gian như ngừng trôi. Mỗi sáng thức dậy, tôi nhìn vào gương và nói, ‘Này, mày vẫn mập, mày vẫn chưa vượt qua được những gì ba mày làm với mày, và đéo mẹ, tao cá là hôm nay mày vẫn tiếp tục lóng ngóng như có kiến trong quần trước mặt bất cứ kẻ nào nhìn thấy mày, kìa, núm vú của mày đang lộ ra trên áo thun kìa.”

Má đi chợ về lúc nào tôi cũng chẳng hay. Má không hiểu được là nỗi bất hạnh của tôi tới từ quan hệ của tôi với ba, tôi chưa bao giờ thú nhận với má điều đó. Tôi thà chửi bới má còn hơn là kêu lên nhờ giúp đỡ. Nguyên cuộc đời tôi là một cuộc chạy trốn. Tôi trốn tránh những vết thương của mình, những khiếm khuyết của mình, trốn việc phải trưởng thành, trốn cảm giác căm ghét bản thân.

Đến tối thì tôi quên mất hôm đó là giao thừa, cho tới khi có tiếng nổ lụp bụp bên ngoài. Má kêu ra ngoài xem pháo bông, nhưng tôi vẫn tiếp tục gí mắt vào cái laptop, khước từ tham dự vào niềm vui của xã hội. Trên bàn ăn là cái bánh tét má mua, nhưng không ai đụng đến.

VY

Mùa đông vừa rồi thằng Huy chia tay tôi. Tôi vừa pha sinh tố trong quán cafe nơi tôi làm thêm, vừa lén chùi nước mắt và nhớ lại cái hồi mà nó còn đáng yêu chứ không đáng ghét như bây giờ. Tôi nhớ hồi lớp Mười, ban ngày ở trường thì hai đứa như là không quen biết nhau, cứ đụng tôi là nó lảng, nhưng tối về thì lên mạng nói chuyện thâu đêm. Nhớ cái hôm tôi thử nó, “Nếu mai tao chết thì giờ mày sẽ nói gì với tao?” và nghĩ là nó sẽ cà chớn kiểu, “Cho tao bán nội tạng của mày nha!” nhưng không ngờ nó nhắn, “I love you.” Nhớ lần Giáng sinh nó bị gãy chân nhưng vẫn lết đến đưa tôi đi xem phim, ngồi trên xe mà cái chân bó bột cứ chĩa ra đằng trước. Chúng tôi ngồi hàng trên cùng xem La La Land, ngửa cổ muốn gãy luôn, đang xem thì thấy nó mò mò cái gì bên dưới, tôi cầm túi bắp đưa cho nó, ai dè nó tìm tay tôi. Nhớ giao thừa năm ngoái, trước cổng nhà tôi, nó lí nhí, “Tao chưa bao giờ hôn con gái cả.” Tôi bảo, “Kệ mày chứ, mày nói tao làm chi vậy?” Từ nhỏ tôi đã không cho phép mình thể hiện tình cảm, sến súa. Rồi tôi hôn nó. Một cảm giác rất lạ, vừa vui vừa hơi lo lắng, không biết tại sao lại lo, nhưng cái vui nhiều hơn cái lo.

Trong hai năm chúng tôi date nhau, số lần thằng Huy khóc nhiều hơn số lần tôi khóc. Có lần trong quán mì Hàn Quốc, tôi khen người khác đẹp trai để chọc nó. Bây giờ bọn con gái choai choai hay nói kiểu, “Trời, anh Tây đẹp trai quá, nhìn mà tao muốn rụng trứng luôn.” Thế là nó giận, nó bảo tôi là bạn gái nó mà còn đi khen người khác. Tôi bảo, “Ừa, tao là bạn gái mày hồi nào, mày đã bao giờ chính thức đề nghị tao là bạn gái của mày đâu?”

Lúc về, ngồi sau nó mà thấy xe cứ rung rung, tôi lại tưởng nó cười, nghĩ thầm, “Ừa, vừa cãi nhau mà sao cười dữ vậy?” Một lúc sau thì nó khóc thành tiếng, nức nở lên, ngoài đường ai cũng dòm, tôi quê ơi là quê. Tới bờ kè, nó dừng lại, trời, nước mắt nước mũi nó chảy thòng lòng luôn. Tôi đứng nhòm, trước tôi vẫn mong có người bảo vệ mình, giờ hy vọng của tôi sụp đổ hoàn toàn luôn.

Rồi nó bảo tôi ghét nó, tôi không quan tâm tới nó. You don’t appreciate me. Chúng tôi đứng đó trong bộ đồng phục học sinh, tôi không biết phải làm gì, chả nhẽ lại khóc theo. Cuối cùng, tôi hù nó, “Mày không nín thì mày đứng đây khóc tiếp nha, tao đi về.”

Nó lau mũi và kể là ngày xưa gia đình không muốn có nó, nó không nằm trong kế hoạch, nhà nội khuyên má nó đi phá thai. Nó bị tổn thương về chuyện đó nên giờ nghĩ ai cũng ghét nó. Khi chị nó được đẻ ra thì gia đình nó còn hạnh phúc, chị nó sướng. Tới lượt nó thì ba mẹ nó đi miết, không dành thời gian cho nó, mọi người không thương nó như chị nó. Nó không có ai, chỉ có duy nhất tôi, nên nó mới tủi thân dữ dội vậy. Thằng Huy mềm yếu vậy đó.

Tuần trước con chó ở chỗ mẹ tôi mới sinh, mẹ gửi tôi ảnh mấy con chó con. Từ hồi vào đại học thì tôi không thăm mẹ được nhiều nữa. Ngày của tôi kín mít. Năm giờ chiều tôi tới quán cafe làm công việc chạy bàn, gần nửa đêm về nhà tắm rửa rồi đi ăn đêm cùng thằng Huy, sau đó học bài thêm một hai tiếng rồi ngủ tới trưa hôm sau dậy tới trường. Mẹ ở Củ Chi, cách Sài Gòn gần tiếng rưỡi chạy xe máy. Mỗi lần thăm mẹ tôi phải nói dối ba là đi thăm người mợ ở gần đó. Ba bấm giờ rồi gọi cho mợ xem tôi tới chưa, mợ phải nói dối là tôi đang đi ăn hay gì đó. Hồi mùa hè ba cằn nhằn không hiểu sao tôi lại xuống chơi với mợ nhiều vậy. Khi tôi nói với mẹ là đi mệt quá thì mẹ dỗi, “Trên đó mày sướng, mày không muốn về đây nữa phải không?”

Mẹ hay nói tôi là lý do để mẹ sống. Nghe thì biết vậy, nhưng tôi có gặp mẹ mấy đâu, từ hồi tôi còn nhỏ mẹ đã đi suốt. Hồi còn ở chung, mẹ hay về muộn, tôi phải thức ra mở cửa để ba khỏi biết. Những lúc đó mẹ xỉn, người nồng nặc mùi rượu. Thỉnh thoảng mẹ đưa tôi đi karaoke cùng, lúc về chạy xe cứ lạng lạng lạng, tôi sợ kinh khủng mà đâu có dám nói. Đến năm tôi lớp Sáu thì mẹ ra ở riêng, trong tuần tôi ở với ba, cuối tuần thì với mẹ. Từ hồi đó tôi đã được dặn là không được buồn. “Bộ mày không thấy tao bận à?” Mẹ bảo khi tôi hỏi sao mẹ không đón tôi khi tan học. Những năm sau thì chỉ Tết mẹ mới có mặt ở nhà hai, ba ngày, có năm chưa hết mồng Một đã đi. Ít lâu sau khi ba mẹ chính thức ly dị, hồi đó tôi mười sáu tuổi, mẹ tự tử vì làm ăn kinh doanh bị lừa tiền. Mẹ nằm viện mấy tuần, nhưng mọi người giấu tôi. Sau này chính mẹ kể lại, nhưng mẹ chặn luôn là mẹ khỏe rồi, tôi không được phép buồn.

Lâu dần tôi đâm quen, không cho phép mình buồn mà cũng ít thể hiện tình cảm ra ngoài. Giờ thực sự tôi cũng không biết mình có muốn một quan hệ gần gũi hơn với mẹ không, tôi không hình dung được điều đó. Tôi không biết cái cảm giác thân mật với mẹ nó ra sao, tôi đã luyện cho mình không cần tới nó rồi.

Tuổi thơ của mẹ khổ. Bà ngoại chỉ thương hai người cậu dưới mẹ, còn “con gái không là con, mắc mớ gì mà tao thương.” Nhà bán bánh cua bánh canh, mẹ phải dậy từ ba giờ sáng, ra chợ mua bún, thiếu tiền thì mẹ ăn chửi, rồi về phụ dọn hàng trong khi hai cậu vẫn ngủ. Lớn lên hai cậu đều không có công ăn việc làm, bà chơi hụi bị lừa mấy chục triệu thì mẹ phải đứng ra trả hộ. “Đó, bà coi, ngày trước bà thương ai,” mẹ nói với bà, “bà thương hai thằng con trai của bà, bà có coi tôi ra gì đâu.” Mẹ cứ nhắc hoài nên tôi nhớ.

Nhà ba tôi cũng nghèo. Ba học tới lớp Mười một thì phải nghỉ để nuôi em. Dịp lễ Giáng sinh ba cùng chị gái vô Thảo Cầm Viên phụ bán hủ tiếu hoặc ra Nhà thờ Đức Bà bán bông giấy, người ta rắc chơi xong thì lấy chổi quét vô lượm bán tiếp. Ba yêu tôi nhiều lắm, mẹ cũng thừa nhận vậy. Mẹ nói ba nó khổ sao cũng được, ăn cơm cháy cơm thiu cũng được, nhưng con thì phải ăn cơm ngon, muốn gì cũng được. Nhưng tôi học được tính tiết kiệm của ba, quần áo tôi mua ít khi quá mấy chục ngàn một chiếc. Mẹ chửi tôi là ky bo rồi mua cho tôi sữa tắm, dầu gội, dù tôi chưa cần. Nhiều lúc tôi đi ngủ thì vẫn thấy mẹ ngồi tính toán cái gì đó, rồi có lúc bảo, ừ mẹ để dành cho con được gần năm triệu rồi đó. Mẹ dặn mai mốt mày kiếm thằng nào giàu nha. Tôi bảo lỡ không yêu nhau đánh đập nhau thì sao, mẹ bảo, có tiền là mày hạnh phúc, có tiền là mày thoải mái.

Tuổi này thì con gái thường lớn hơn con trai, nhưng tôi gần như làm mẹ của thằng Huy luôn. Tôi hay bảo nó, mày lớn rồi, lên đại học rồi, mày làm chủ cuộc đời mày đi, cập nhật cái lịch học mà mày cũng không làm được. Tôi khuyên nó tập thể thao, rồi tút tát vẻ bên ngoài của nó, mua lấy cái quần dài để đi mấy sự kiện chứ suốt ngày nó vận cái quần soóc cũ. Nó chống chế là nó thích như vậy, rồi nó bắt đầu chê bai người khác, những người không biết về triết học, về nền văn minh Lưỡng Hà, những người nghe K-Pop, những người không học guitar cổ điển mà chỉ học để đệm mấy bài hát I don’t think I belong to this generation . Tôi nghe nó nói câu này tới cả ngàn lần rồi. Có hôm tôi kéo được nó tới tiệm giày, tới nơi thì nó xấu hổ, sợ người ta chê mập, nó không dám vô. Đến nay nó vẫn đi đôi dép xộc xệch.

Tôi cứ hay phàn nàn về nó như vậy, nhưng thực ra tôi cũng rất bất an, tôi biết nó hay nhắn tin cho Hồng Linh để tâm sự. Cái Hồng Linh cao hơn tôi, nó biết vẽ đẹp, thằng Huy có thể nói chuyện về âm nhạc hay phim ảnh với nó. Thằng Huy đã trở thành một phần quan trọng trong cuộc sống của tôi. Tuần nào cũng mấy lần chúng tôi gặp nhau ăn đêm, mấy lần buổi sáng tôi nhờ ông nội ra ngoài mua đồ ăn, rồi mở cửa cho nó lẻn vào nhà, lên phòng tôi. Đó cũng là nơi chúng tôi làm tình lần đầu. Tôi không đặt nặng vấn đề về trinh tiết, dù hôm đó cũng hơi sợ sợ. Tại sao người ta lại nói về tình dục như một cái gì ghê tởm vậy? Xong rồi thì tôi thấy cũng bình thường. Tôi thích sự gần gũi, thân mật giữa hai đứa, nhưng nó không có gì đặc biệt, cũng chả có gì xấu xa cả.

Nhưng mà nó chia tay tôi rồi, đã ba lần lận.

Nó đã thay đổi lúc nào mà tôi không hay.

Lần đầu, nó đề xuất chúng tôi dừng lại một thời gian. Nó nói nó cần lo cho bản thân, nó muốn làm những việc mà chưa làm được. Nhưng tôi có ngăn cản nó điều gì đâu. “Ủa, dừng để mày ngủ hay gì, ngủ vậy chưa đủ sao?” Tôi hỏi. Nó ủ rũ, “Mày không hiểu đâu. It’s complicated.”

Lần thứ hai, nó bảo nó mệt mỏi, nó muốn một mình, tôi hãy để nó yên. Tôi khóc quá trời luôn.

Lần thứ ba, nó bảo nó cần suy nghĩ, cần tìm kiếm một cuộc sống mới. Nó bảo là nó căm ghét tôi, nó căm ghét bản thân nó, căm ghét mọi thứ. Tôi suy sụp hoàn toàn.

Vâng, tôi cũng nghĩ nó bất an với cuộc sống của nó. Nó muốn chạy trốn, nhưng chạy đi đâu?

Một tuần sau cái lần thứ ba thì chúng tôi gặp lại nhau. Ngồi trong quán pizza, nó tránh ánh mắt tôi và thú nhận cả tuần rồi chưa tắm. Nó giam mình trong nhà, ôm cái laptop, ăn mì tôm. Tôi tưởng nó cắt đứt quan hệ là để cải thiện bản thân? Lúc về tôi hỏi nó có cho ôm không, nó bảo sao cũng được. Tôi ôm nó, nó hơi nhiều mùi. Tôi không kiềm chế được cảm xúc và hỏi câu tôi đã hỏi bao lần, “ You don’t love me anymore?” Nó gật đầu. Tôi chỉ biết khóc. Nó ác quá.

Tối về, nó nhắn tin dài, bằng tiếng Anh. Chúng ta, giống mọi đứa trẻ khác, rơi vào tình yêu mà không có khái niệm gì về bản chất của nó. Đúng là kiểu triết lý của thằng Huy.

Rồi nó bảo nếu tôi trở thành một con người khác, nó trở thành một con người khác, thì có thể chúng tôi lại quay lại được với nhau.

Nhưng sự bất định lớn như số vì sao trong vũ trụ.

Lúc này mà nó còn hoa mỹ. Tôi ghét nó.

Tao cần tập trung, cần thời gian và không gian để tìm ra tao sẽ là ai, cuộc đời tao sẽ như thể nào.

Ba nó có vợ bé, tôi biết chuyện này. Cái hôm thằng Huy đuổi ba nó ra khỏi nhà, nó vừa cãi nhau vừa nhắn tin cho tôi, má nó thì khóc lóc bên cạnh. Tôi nhắn liên tục,

“Bình tĩnh đi, bình tĩnh đi, đừng đụng chân đụng tay, kẻo sau này mày sẽ hối hận cả đời…”

Nó hay nói là cái quan hệ tồi tệ với ba khiến nó trở thành một đứa đầy khiếm khuyết.

Ba nó vậy là có lỗi, nhưng nó bấu víu vào cái chuyện đó mãi sao được để mà từ chối lớn lên. Tôi vẫn lắng nghe nó, nhưng nó gần mười chín tuổi rồi, sao cứ lấy chuyện đó ra hoài.

Cái tin cuối của nó đêm đó là: Tao đang lạc lối với tất cả mọi thứ trong cuộc đời tao.

Tuần trước anh chủ quán bảo là muốn cho tôi lên làm phụ trách ca vì tôi cẩn thận và có kỹ năng quan sát. Nhưng tôi mệt lắm rồi, tôi không muốn đi làm nữa, tôi muốn ngủ liền một tháng. Cái đợt học quân sự vừa rồi tôi tưởng mình gục. Bốn rưỡi sáng dậy, năm giờ chạy lên khu học quân sự, sáu rưỡi tới nơi, trễ không có lý do là bị đánh rớt năm sau học lại. Năm giờ chiều tan, chạy xe về, ăn, chớp mắt nửa tiếng, bảy rưỡi vào ca, mười một, mười hai giờ đêm mới về. Một tháng như vậy. Nhắn tin cho thằng Huy thì nó không thèm trả lời vì nó ngủ. Rồi nó break up đúng đợt đó luôn. Tôi cảm thấy sợ hãi, không tin được vào ai nữa. Ba không biết gì về tình trạng của tôi, tôi không có ai bên cạnh hết.

Nhưng tôi không thể từ chối anh chủ quán. Từ bé tôi đã sợ làm người khác thất vọng, sợ họ phiền lòng. Với ba mẹ lại càng vậy. Về Củ Chi, lúc nào mẹ cũng khoe với hàng xóm, “nó vừa đi học vừa đi làm.” Bạn bè ba gặp tôi cũng vỗ vai khen, “Giỏi quá, vừa đi học vừa đi làm.” Cả mười hai năm đi học tôi nghỉ chắc dưới mười ngày, năm nào tôi cũng xuất sắc. Ai cũng khen giỏi quá, giỏi quá, tôi sợ lắm. Tôi không dám nói với ba mẹ là mình kiệt sức, tôi sợ hình ảnh của tôi trong họ sẽ thay đổi. Tôi là niềm tự hào duy nhất họ có được, nếu nó đổ vỡ thì họ còn cái gì nữa? Tôi không biết mình sẽ cố được tới bao giờ.

Hôm giao thừa, tôi làm ở quán tới mười một giờ đêm, rồi thằng Huy đưa tôi về. Nó đang luyện thi để đi du học và vẫn chưa đi làm thêm ở đâu vì nó nhát quá, không dám gặp ai nói chuyện gì hết trơn. Giờ đây chúng tôi là bạn bè, thực ra là nhiều hơn bạn bè chút. Thỉnh thoảng đang chạy xe nó lại phanh gấp để tôi ép ngực vào người nó, rồi có lúc tôi quen tay lỡ ôm nó, nhưng chúng tôi giữ khoảng cách, trừ có một lần chúng tôi nhỡ làm tình lại với nhau. Mỗi khi tôi hỏi về cảm xúc của nó thì nó lại gạt đi. Let’s not talk about that . Nó vẫn không dám đối mặt với bản thân, hoặc không muốn chia sẻ. Chúng tôi thống nhất là sẽ giữ cái quan hệ nhiều hơn là bạn nhưng ít hơn là người yêu này cho tới khi nó đi du học. Nó nói Tết này sẽ không tới nhà nội chúc Tết, nó vừa mập vừa không có đồ mặc, sợ người ta kỳ thị. Vậy mà bảo nó đi mua đồ mới thì nó không chịu. Nó mâu thuẫn vậy đó. Nó bảo là cần chia tay để thay đổi bản thân mà vẫn vậy đó.

Tắm rửa xong, ông nội lì xì tôi, rồi ba lì xì ông nội và lì xì tôi. Tôi nhắn tin hỏi thăm mẹ. Năm vừa rồi mẹ xui xẻo. Sau khi tự tử hụt, mẹ vay nợ lấy vốn làm ăn nhưng người làm cùng bỏ trốn, còn mỗi mẹ ở lại. Chủ nợ nhốt mẹ, đánh mẹ, mãi sau mẹ phải nhờ mợ đem tiền tới chuộc. Chuyện đó ba không biết. Nên giờ mỗi khi gọi mẹ không được là tôi rất lo. Trước đó mẹ cho một ông người Tàu nào đó vay tiền, nhưng ổng trốn mất tiêu không trả.

Giả sử ba biết tôi gặp mẹ thì ba cũng không giận đâu, đơn giản là mẹ con gặp nhau thôi mà. Nhưng mẹ xấu hổ vì mình thua lỗ, thất bại, nên mẹ không muốn ba biết mình ở đâu. Với ba, mẹ muốn như là mình mất tích.

Pháo bông bắt đầu đì đùng, bầu trời sáng rực lên. Mẹ vẫn chưa trả lời tin nhắn, chắc mẹ đã ngủ. Cái sân banh gần nhà mẹ chắc mấy ngày này vắng tanh. Mẹ quanh quẩn phụ cái quán nước ở đó, mấy anh tới đá banh hay gọi mẹ là má má thím thím, chắc mẹ cũng vui được chút.

Tôi nhớ lại cái lần mẹ tự tử. Mấy hôm đó tôi có cảm giác rất xấu, mà gọi cho mẹ không được. Tôi hỏi ba, hỏi bên ngoại, ai cũng bảo mẹ đi làm ăn. Mấy tuần sau thì mẹ gọi điện, nói là làm ăn thua lỗ nên làm liều, nhưng hàng xóm kịp mang mẹ vô viện, bác sĩ súc ruột. “Mẹ muốn chết mà không chết được. Ý trời muốn mẹ sống, vậy thôi giờ mẹ sống vì con.” Tôi khóc nhiều lắm, tôi không thể tin được. Mẹ bảo, “Mẹ kể để con biết thôi, đừng nói với ba, cũng đừng bận tâm quá, mẹ không có sao nữa rồi. Lo học hành đi, không được buồn.”

Tôi bật video call lên cho mẹ coi mặt, “Ơ, mặt dạo này lại có mụn à? Mày thức đêm nhiều lắm hả?” Rồi mẹ cứ ngồi vậy mẹ nhìn, ngồi nhìn tôi chứ không nói gì hết trơn.

Mẹ còn kể là trước khi mở cái chai thuốc sâu, mẹ giở mấy tấm thiệp tôi tặng mẹ hồi trước ra coi lại. Thiệp tôi viết nhân dịp 8/3 này, dịp 20/10, dịp sinh nhật mẹ này. Mẹ vẫn giữ một xấp, đi đâu mẹ cũng đem theo. Lúc được đưa vào bệnh viện, mẹ để chúng trong cái túi nhỏ bên hông.

Đến giờ ba vẫn không biết là tôi biết tất cả những chuyện này. Đó là những bí mật của riêng tôi.

LI

Tôi không biết ba sống ở đâu, làm gì, bạn bè ra sao, không biết gì hết. Chỉ biết số điện thoại thôi. That’s all what I know. Gia đình riêng của ba? Tới giờ nó vẫn là cái gì bí hiểm với tôi, chưa bao giờ tôi nhìn thấy gì, chỉ được nghe kể. Tôi cũng không muốn dính dáng gì tới. Đừng có làm phiền tôi là được, đừng có lúc nào đấy bảo là tôi phải lo cho cái này, có trách nhiệm về cái kia.

Gọi điện và nói con muốn gặp ba? Vì sao tôi lại phải làm chuyện đó? Chả có lý do gì cả. Chuyện gì sẽ xảy ra? Chắc gì ba đã muốn nói chuyện? Giờ đây, cái sự tồn tại của ba giống như một cái sự không tồn tại vậy. Tôi đã quá quen với cái sự không hiện diện của ổng rồi. Tôi không quan tâm nữa.

Mà… thực ra thì không phải là tôi hoàn toàn không nghĩ tới ba. Đợt ở bên Mỹ đã có lúc tôi muốn kết nối lại, hỏi thăm, nói chuyện. Lâu lâu rảnh thì tôi có những ý nghĩ như vậy. Cười Dù sao đó cũng là ba tôi, nếu ổng đau ốm hay gặp vấn đề thì tôi có thể giúp. Tôi không muốn ba chết như một người xa lạ với tôi. Thế là tôi hỏi ý kiến bạn bè, những người lớn tuổi hơn, nhưng cuối cùng thì tôi cũng chẳng biết nên làm thế nào.

Tôi và Huy không nói chuyện về ba, điều đó gần như là cái gì taboo. Việc ba bỏ gia đình có tác động tới nó thế nào? Tôi không biết. Nó chẳng bao giờ nói gì, nó giấu kỹ lắm, như mèo giấu cứt vậy. Chúng tôi chỉ nói những chuyện linh tinh, kiểu tôi hỏi nó có thủ dâm không, và nó bảo, “Có ai mà không cơ chứ, sao hỏi ngu quá vậy?” Thái độ của nó với ba? Có lẽ là một sự thờ ơ, không quan tâm. Tôi còn nhớ cái hôm nó chửi ổng và đuổi ổng ra khỏi nhà, hồi đó nó đã to con hơn ổng rồi. Giờ có khi nó còn không nghĩ tới ba nữa. Out of sight out of mind. Nhưng tôi nghĩ là Huy hài lòng với cuộc sống, dù nó có vấn đề về giao tiếp, bước ra ngoài, bày tỏ cảm xúc. Nó có mọi thứ nó muốn, giường ngủ, đồ ăn, sách, Internet. Bạn tôi đang giúp nó luyện thi TOEFL để xin học bổng du học. Nó còn dùng laptop và tài khoản Netflix của tôi nữa. Nếu nó không hạnh phúc tôi sẽ đấm vào mặt nó.

Thỉnh thoảng tôi thấy buồn. Một kỷ niệm bỗng nhiên bay về. Ba không phải là người nói nhiều, chẳng bao giờ ba nói gì luôn, lúc nào cũng cười cười không, nhưng giọng của ba rất dịu dàng, rất là dễ chịu. Tôi nhớ hồi nhỏ được ba đưa đi học, ngày nào cũng đón trễ hai ba tiếng, nhưng ngày nào cũng đưa đón, rồi năm học mới được ba đưa đi mua giày. Những kỷ niệm như vậy, chúng mới ít ỏi làm sao. Tôi nghĩ ở bên trong, nỗi đau của ba cũng lớn như nỗi đau của tôi. Ba phải dùng rượu để làm dịu nó đi. Không được học hành, ba là nạn nhân của chính mình.

Mỗi khi chứng kiến cảnh bố con đầm ấm với nhau tôi thấy cảm động. Một ông bố tập cho con gái đi xe đạp. Một ông bố đẩy con trên xe của siêu thị. Có gì đó chạm vào trái tim mình.

Khóc

Nhưng không có ích gì cả khi tôi thương hại bản thân.

Gạt nước mắt

Tôi không muốn thú nhận sự thiếu thốn của mình khi gặp những hình ảnh kia, không muốn mình tủi thân. Nên là tôi nhanh chóng tìm cách gạt nỗi xúc động đi.

Tôi không được phép yếu đuối. Từ nhỏ tôi đã giao cho mình trách nhiệm bù đắp cho sự bất hạnh của má, làm má hạnh phúc. Mỗi khi thấy má buồn thì tôi sốt ruột không thể chịu nổi. Mà má buồn nhiều lắm, vì bị phản bội, vì xấu hổ mình không chồng, vì những lời dị nghị, vì sự cô đơn vò võ trong bao nhiêu năm.

Tôi trở thành cái cúp để má tự hào trưng ra, nhìn con tôi nè, tôi không chỉ có nghèo và không chồng đâu nhé. Năm nào tôi cũng nhất trường. Điểm phẩy lớp Mười của tôi là 9.5, lớp Mười hai là 9.2. Điểm TOEFL là 115 trên 120, chỉ một phần trăm trong số toàn bộ những người thi đạt trên điểm này nhé. Tôi tham gia vô số dự án xã hội, đoạt giải tiếng Anh thành phố, dạy trẻ, làm thêm ở công ty, giật học bổng toàn phần, đăng ký học hai bằng bên Mỹ. Tôi là một cỗ xe tăng.

Từ cấp Ba bên tai tôi đã văng vẳng những căn dặn nhắn nhủ của má, con ơi ráng học để thoát nghèo. Tôi khao khát nhà mình thoát nghèo tới phát điên lên, bởi tôi nghĩ thoát nghèo thì má sẽ hạnh phúc. Tôi muốn nhìn thấy má sướng. Tôi không thể hiện tình cảm qua những lời nói dịu dàng hay cái nắm tay, mà qua việc đưa tiền cho má - đó là ngôn ngữ tình yêu của tôi. Mỗi khi thấy má tằn tiện, cằn nhằn đắt đỏ, là tôi bức bối nổi khùng như mình là một kẻ thất bại. Tôi bắt má hưởng thụ, má cưỡng lại. Chúng tôi cãi nhau.

Tôi bị ám ảnh về việc mua nhà, không phải vì tôi cần, mà vì, trời ơi, động cái là má bảo mua nhà đi mua nhà đi mua nhà đi. Không, má bảo, không phải nhà cho má, má muốn nhà cho các con cho các con cho các con, lúc nào cũng cho các con hết, tao sắp chết rồi tao đâu có cần tao cần cho tụi bay thôi. Tôi đâu có cần nhà, thằng Huy cũng không cần, nhưng má ao ước thì tôi phải tìm cách thỏa mãn.

Rồi má lại bảo thằng Huy đi du học thì má mới an tâm được, du học du học. Thế là, ok, ok, tôi cố gắng tìm cách cho nó đi du học. Tôi nhờ bạn giúp nó luyện thi, viết luận, tôi tư vấn tìm trường, giúp làm hồ sơ. Không đáp ứng được mong ước của má thì tôi không thể chịu đựng được. Tôi như một con chó trung thành, bơi ngược dòng nước xoáy để chiều lòng chủ. Năm đầu ở Mỹ, tôi vừa thi vượt số tín chỉ, vừa làm mấy job , dành dụm được hai mươi ngàn đô la. Thằng Huy kinh ngạc. Giờ đây nhìn lại, tôi không có ký ức gì về quãng thời gian đó, tất cả như nằm trong sương mù. Tôi sống như một cái máy, đi làm, đi học, đi làm, đi học.

Cho tới khi tôi suy sụp.

Năm thứ hai, tôi bị bẻ gãy bởi áp lực học, áp lực làm, sự cô đơn, bơ vơ ở môi trường mới, một thị trấn nhỏ dành cho người già, cảm giác lạc lõng của một người nước ngoài da màu. Trước kia, mọi thứ đơn giản, tôi biết rõ mình cần làm gì: học, làm thêm, tìm học bổng. Đâu đó trong quá trình dịch chuyển từ con nít sang người lớn, tôi mất phương hướng, không biết mình là ai, mình thuộc về đâu nữa. Hôm ngồi ở Amsterdam, một nơi tiến bộ nhất thế giới, tôi thì đang trong tuổi hai mươi, trước mặt là Hương, người yêu tôi, trên bàn là đồ ăn ngon, nhưng nước mắt tôi cứ chảy. Tôi thấy mình bất hạnh quá, mình như bị tra tấn không ngừng nghỉ.

Khóc

Không thể tiếp tục được nữa, tôi làm thủ tục bảo lưu học rồi mua vé về Việt Nam. Đêm hôm trước ngày bay, tôi gọi cho cô giáo sư và khóc rất nhiều trong điện thoại, “Tôi có phải là một kẻ hèn nhát không?” Đây là lần đầu tiên tôi dừng lại. Bỏ cuộc. Cả đời tôi cứ dấn tới, dấn tới, chưa bao giờ tòi nghĩ tới chuyện ngồi nghỉ, chưa bao giờ lắng nghe bên trong mình, yêu thương bản thân mình. Trên máy bay, đầu tôi đầy những câu hỏi. Sao mình lại có lắm trách nhiệm như vậy nhỉ? Tụi cùng lứa tôi đâu có phải làm những cái tôi đang làm? Vì sao tôi không thể là một đứa trẻ vô tư, chơi bời với bạn bè, đi lang thang ngoài đường và hạnh phúc? Vì sao tôi đã luôn sống như một kẻ bị truy đuổi?

Về tới Việt Nam thì trầm cảm bùng nổ, tâm trạng tôi dao động như con lắc đồng hồ khổng lồ. Tôi thuê một căn hộ gần nhà má, ở lì trong đó và nghĩ tới cái chết. Không ăn được, nhiều buổi trưa tôi không dám về nhà má vì chả nhẽ má nấu xong mà mình chỉ ngồi gẩy gẩy.

Mà tôi không kể gì với má. Nếu mình tâm sự với bạn thân, bạn sẽ hỏi mình buồn như thế nào, sẽ hối mình dậy, rồi lái xe chở mình đi chơi. Kể cho bác sĩ tâm lý, họ sẽ yên lặng ngồi nghe, họ không bị cuốn theo tâm trạng của mình. Nhưng với má, má sẽ ngay lập tức phản ứng, đưa ra các giải pháp, lời khuyên. “Sao nhảm nhí vậy con, cuộc sống không đáng sống sao, có bao nhiêu người khó khăn hơn mà người ta vẫn có nghị lực, tham gia cộng đồng đi, mạnh mẽ lên con, cố gắng lên con.” Rồi má sẽ quay ra lo lắng, tôi ghét phụ nữ lúc nào cũng lo lắng, cái lo lắng của má càng làm tôi thấy khổ sở, nặng nề thêm, thấy căn bệnh của mình là một gánh nặng cho má, khiến tôi xấu hổ và ghét thêm bản thân. Tôi ở riêng để má không nhìn thấy những lúc tôi khóc và suy sụp.

Mà tôi cũng quen với việc không nhận được hỗ trợ từ gia đình rồi. Nhiều năm rồi, tôi cứ lủi thủi, tự mày mò, tự xử lý một mình, không ai dẫn dắt cả. Vớ được sự trợ giúp chỗ nào thì vớ, từ người này một chút, từ người kia một miếng. Từ nhỏ đã vậy rồi, nên tôi cũng không trách má. Tôi phải tự xoay xở thôi.

Lang thang ở Sài Gòn những tháng mùa mưa, một mình chống chọi với trầm cảm, dần dần tôi hiểu ra vì sao mình không hạnh phúc. Tôi nhận ra mình đã không sống cho bản thân, mình sống để phục vụ người khác. Khi còn đi học, tôi thay bóng đèn, sửa cửa phòng tắm, chở má đến bệnh viện, đi họp phụ huynh cho em. Khi ba chửi bới và má gí dao vào cổ mình dọa tự hại, tôi ôm em khóc và nhìn sâu vào mắt má, “Má, con ở bên cạnh má,” để má dịu xuống. “Tôi là ba của em trai tôi,” bài luận tiếng Anh để xin học bổng kể về cuộc sống hằng ngày của tôi và kết thúc bằng câu đó. Tôi đã cố gắng đóng những vai trò trong gia đình không phù hợp với một đứa trẻ. Nó là một gánh nặng đáng nhẽ không nên đặt lên vai tôi.

Nó khiến tôi không thể sống cuộc đời của mình được.

Có lẽ cái cảm giác bị truy đuổi và sự bất an trong lòng khiến tôi trở thành một kẻ dễ nổi cơn thịnh nộ. Tôi có riêng một blog chỉ để căm tức chửi bới những khi bị tổn thương, thất vọng. Hương xuất hiện trong đó vô cùng nhiều. Những lúc lên cơn giận dữ, tôi hay bỏ chạy, như là muốn thoát ra khỏi cái gì đó cầm tù mình. Hoặc tôi khóc lóc, nằm co tròn lại như trong bụng má, không cho ai động vào người. Hôm cãi lộn với Hương ở ngay ngã tư Lê Thánh Tông - Nguyễn Trung Trực, tôi cuộn mình nằm dưới đất cạnh cột điện, người qua đường, khách du lịch dừng lại coi. Đợt Hương sang Mỹ thăm, lại cãi lộn, tôi tức Hương, tức mọi thứ trên đời, giữa mùa đông tôi bỏ chạy ra ngoài, vẫn trong pyjama, chân trần, vừa lê lết vừa khóc la như một con thú bị thương, rồi nằm vật ra lề đường, khi bình minh lên thì thất thểu tìm đường về nhà, chân tay xước xát. Tôi nghĩ trong tôi có nhiều tổn thương, có cái gì chích vào là tôi hoảng loạn lên, tìm cách thoát ra, trốn chạy, cho tới khi tan cơn hay khi có ai đó ôm ấp, dỗ dành.

Tôi rất yêu má, nhưng trớ trêu thay, tôi cũng muốn chạy xa khỏi má và đã từng căm ghét má. Khi về lại Việt Nam, cảm giác chật chội cũng trở lại. Không, tôi không nói tới không gian sống, tôi nói tới cảm giác bị nghẹt thở bởi mối lo lắng, bởi tình yêu thương và sự quan tâm của má. Nhiều khi tôi thầm kêu lên, “Má ơi, yêu bọn con ít ít thôi! Sao mà cả vũ trụ của má, cả cuộc đời của má chỉ xoay xung quanh bọn con thôi???” Cứ như trong phim Mẹ của Boong Joon Ho vậy. Đúng vậy, đời sống tình cảm của má phụ thuộc vào các con, khiến tôi có cảm giác bị xích vào đầu đó, bị đeo một gánh nặng trên vai. Tôi ghét điều đó, bạn ơi, sự phụ thuộc tình cảm, tôi căm ghét điều đó. Tình bạn, tình yêu thì tuyệt vời, nhưng tôi khiếp đảm khi ai đó không chỉ lắng nghe chuyện buồn của tôi và an ủi, mà người ta còn đau đớn, khổ sở hơn cả tôi nữa. Tôi cần một khoảng cách về cảm xúc. Tôi muốn má lùi xa ra chút, vẫn yêu tôi nhưng kệ thây tôi, bạn có hiểu không? Đừng có cuống lên như vậy. Sống cuộc sống của má đi, con không phải là cuộc đời của má. Đừng có, con ăn chưa, ăn gì, lúc mấy giờ, có ngủ được không, sao dậy muộn vậy, có bị nắng không, có dính mưa không… Trời ơi, tôi lớn rồi, tôi tự chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Suốt ngày tôi và thằng Huy kêu má nói nhiều, má ghét bị kêu vậy lắm.

Từ hồi sinh hoạt ca đoàn thì má có đỡ hơn, nhưng tôi vẫn ước giá mà má có những giấc mơ riêng, có cuộc sống riêng của mình. Giá thế giới của má không chỉ quanh quẩn với hai đứa con. Mọi người sẽ dễ thở hơn, ai cũng sẽ hạnh phúc hơn.

Điều đáng sợ là tôi cư xử với Hương cũng y như má cư xử với tôi. Tôi thành má của Hương, càu nhàu về việc nó hút thuốc, thức đêm, coi nó như một đứa trẻ. Nó kêu lên, “Trời ơi, để tao yên! Mày đừng có giống má Thủy quá như vậy!” Rồi tôi mắng té tát Huy về việc nó mập. Nó lớn rồi, nó có não, nhưng tôi khủng bố nó bằng sự lo lắng của mình.

Tôi sợ lắm, tôi sợ mình trở nên giống má: không có cuộc sống riêng, không biết yêu thương bản thân mà chỉ hy sinh hạnh phúc của mình cho người khác. Má luôn chọn thứ rẻ nhất cho mình, nhưng cho con thì không tiếc gì cả. Tôi căm ghét điều đó. Vì sao má không thể yêu mình như má yêu các con? Tại sao? Cái cách của má khiến mình có cảm giác mắc nợ, mình phải trả nợ. Nhưng mình sẽ không bao giờ trả hết được, mình sẽ mãi mãi là một kẻ chịu ơn. Có sự khác nhau giữa biết ơn và mang ơn, bạn có thấy không? Thật là kinh khủng. Mà tôi đâu có quyền lựa chọn để nhận cái tình yêu này? Cái tình mẫu tử này, nó được ấn lên tôi. Sau này tôi sáng tác nghệ thuật thì chắc chắn chủ đề này sẽ xuyên suốt công việc của tôi. Nó đã xuyên suốt đời tôi rồi, cái gì cũng dính tới nó.

Từ mấy tháng qua, tôi đi qua quá trình khó khăn để thay đổi bản thân, trở thành con người khác. Điều khó nhất là học cách đặt cái gánh nặng trách nhiệm trên vai xuống, học cách sống để có hòa bình cho bản thân. Tự do, khỏe mạnh về tinh thần và hạnh phúc, tôi muốn mình như vậy, những điều trước kia chẳng bao giờ nằm trong các mục tiêu của tôi.

Tôi cẩn thận viết vào sổ tay “Chín cách để bạn nghỉ ngơi” mà tôi tìm thấy ở đâu đó. “Kết nối với nghệ thuật và thiên nhiên”, “yên tĩnh để thư giãn”, những điều này thì tôi biết, nhưng có những điều mới mẻ, ngược hoàn toàn với hình dung của tôi. Tạm gác sang bên trách nhiệm. Cho phép bản thân không có ích. Tách khỏi những người khác. Bao năm rồi, giống như má, tôi không dám làm những điều này. Tôi hiểu ra rằng khi làm những điều đó, mình cho phép bản thân nghỉ ngơi và nạp năng lượng, mình không phải là người xấu. Tôi đến với yoga và thiền, tự nhủ sống chậm lại. Giờ đây, thành tích của tôi không phải là đạt được cái này hay cái kia nữa, mà là khi tôi lựa chọn không làm tổn thương người khác để thỏa mãn cơn giận dữ của mình. Những giây phút đó, tôi ghi lại cẩn thận vào sổ.

Tháng trước, tôi mời má đi du lịch bên Nhật để có kỷ niệm má con. Gần nhau nhiều thì có thể cãi lộn, nhưng kệ, tôi coi đó như cơ hội để luyện tập. Buổi sáng thứ hai ở bên đó, má thức dậy trong căn hộ Airbnb bé tí tẹo, nhìn quanh căn phòng sạch sẽ và gọn gàng. Má lấy tay rà trên ga giường thơm ngát và nói, thích quá thích quá, rồi má khóc, “Bao nhiêu năm nay mình không biết thương mình, mình cứ lo cho người khác, mình cứ tất tả. Gần năm mươi rồi mà má mới hiểu được là mình cần phải thương yêu mình.” Tôi đang dọn đồ ăn sáng, ngưng lại, rưng rưng, má hiểu rồi đó, má hiểu điều mà tôi cũng mới tìm ra. Mình cần yêu thương bản thân, cần cảm thấy hạnh phúc, mình hạnh phúc thì người quanh mình mới hạnh phúc, an lành được. Thương yêu bản thân không phải là ích kỷ, đó là điều kiện cần để có thể thương yêu người khác.

Qua cửa sổ, tôi nhìn má đang ngó nghiêng ngoài sân, tò mò với mọi thứ như một đứa trẻ. Má dạy tiếng Anh vui lắm, nhà giàu lấy tiền theo kiểu giàu, nhà nghèo lấy theo kiểu nghèo, một số đứa thì miễn phí luôn. Má tôi vậy đó, ao ước có tiền để mua nhà cho con, nhưng dạy học như nhặt hoa rơi, đứa nào muốn học cũng nhận, những đứa không có chỗ nào khác nhận thì má nhận vô hết, không đóng đủ tiền cũng nhận.

Thật may là tôi có thể thoải mái nói với má về chuyện yêu đương con gái của mình. Hồi tôi chia tay người yêu đầu tiên, má còn đi xin lỗi giùm. “Thấy tội con nhỏ đó quá,” má bảo, “bị mày đá, tội nghiệp nó.” Má không tạo cho tôi cảm giác có lỗi khi mình là đồng tính, má muốn tôi hạnh phúc, tuy tôi phải thừa nhận là bên trong má hơi có chút hy vọng tôi sẽ thay đổi. “Thôi, trẻ thì chơi đi, chưa gặp đúng người đó thôi.” Hồi đầu má có nói tới chuyện tôi lấy chồng, đẻ con, nhưng tôi dập dập dập. Má không cần tôi đẻ con! Không cần không cần không cần! Má không tỏ ra đau khổ, bất hạnh, khổ sở đâu! Chưa bao giờ. Chứ nếu không thì tôi cũng sẽ rất đau khổ đó, vì tôi không muốn má khổ sở, mà lại không thể sống khác với bản thân mình. Má hay khen một chị bạn gần bảy mươi rồi, không chồng, giờ chỉ đi làm từ thiện, sống độc lập, nên là tôi yên tâm. Mà chúng tôi cũng hay nói với nhau là đàn ông rác rưởi lắm, nói chung chả ra gì cả. Nếu má mà được làm lại thì má sẽ không cưới. Má yêu ba là người đầu, má hiền quá, khờ quá, không có kinh nghiệm.

Nhưng con đường thay đổi của tôi và má còn rất dài. Đêm hôm sau, ở thành phố khác, chúng tôi lang thang tìm chỗ ngủ vì gặp trục trặc với người tôi hẹn qua couchsurfing, mà các khách sạn gần đó đều hết phòng. Má liên tục nói, thôi vào McDonald ngủ ngồi qua đêm, không có vấn đề gì đâu má khỏe má chịu được, con không phải lo cho má, má sợ con khổ con vất vả quá có mệt không con. Còn tôi thì căm ghét bản thân vì để má lâm vào hoàn cảnh đó. Tôi sợ má khổ, má sợ tôi khổ, hai người đứng cãi lộn giữa đường, tay vẫn kéo vali. Tôi gào lên, “Tui không có khổ, bà thương tui tui mới khổ á!” Cuối cùng chúng tôi trú qua đêm ở một tiệm net. Hôm sau tôi ghét quá chọn luôn cái khách sạn ba sao, phá hỏng cả ngân sách của mình. Tôi không nhớ đêm trước mình đã hét như thế nào nhưng cổ họng đau rát cả sáng hôm sau.

Tương lai của tôi? Mọi thứ còn đang mở, tôi không biết mình sẽ sống ở đâu, sẽ làm gì. Nhưng bây giờ thì tôi biết mình muốn trở thành một người như thế nào: tự do, an lạc, hòa bình.

Sống một cuộc sống luân lý, đúng với các giá trị của mình.

Giúp đỡ người khác mà bản thân không bị kiệt quệ.

Hương và tôi mới chia tay sau ba năm. Chúng tôi đã quá gần nhau, đã không có bản thể riêng, sự đau khổ của người này kéo người kia xuống theo. Chúng tôi đã như hai cái gậy nghiêng phải tựa vào nhau cho khỏi đổ. Chúng tôi sẽ phải học cách đứng thẳng, độc lập. Tôi phải tự chịu trách nhiệm cho cảm xúc của mình, phải học cách yêu lành mạnh.

Với lịch sử của tôi, cái đích này không dễ dàng. Nhiều lúc tôi thấy đầu óc mình lang thang, muốn lao vào bận rộn để cảm thấy mình có giá trị. Tôi phải liên tục tự nhắc nhở, mình cần tình bạn, cần sự cân bằng, thời gian cho bản thân. Tôi vẫn đang cố gắng từng ngày để trở thành một người khỏe mạnh, khước từ là nạn nhân của các cơn cảm xúc vật vã và dữ dội của mình. Tôi muốn có má đi cùng trong hành trình này, nhưng tôi sẽ không cho má quyền năng khiến mình đau khổ. Ngày cuối cùng ở Nhật, tôi ghi vào sổ: tình yêu thương không bao giờ nên trở thành gánh nặng cho người khác và cho chính bản thân mình.

THỦY

Tuổi thơ của tôi ở Đồng Nai gắn liền với bố, bố đi làm rẫy thì mình cứ lỏn tỏn đi theo, êm đềm nhưng vất vả lắm. Tôi là út nên được ăn cơm trắng, còn mười anh chị em trên tôi thì ăn độn với mì, bắp, đậu. Hết lớp Mười hai, tôi lên Sài Gòn học kế toán, con ngụy nên không được vào đại học. Tôi làm ở chỗ này chỗ kia, công việc bập bõm, được vài năm thì trong lúc lang thang tìm việc mới run rủi thế nào tôi đăng ký vào một khóa đào tạo giáo viên tiếng Anh. Nhà tôi có gen ngoại ngữ, tôi đoán vậy, bố tôi thạo tiếng Anh tiếng Pháp, chắc cái Li và thằng Huy cũng được hướng cái gen này. Sáu tháng sau, tôi có chứng chỉ hành nghề, rồi từ đó tôi dạy tiếng Anh cho trẻ. Trình độ như tôi là đủ cho con cháu các gia đình bình dân.

Tôi quen bố Huy năm hai lăm tuổi, ảnh là mối tình đầu của tôi. Hồi đó tôi ở trọ, hai mẹ con bác chủ sống ở dưới, tôi ở cái lầu gỗ bên trên. Bác chủ rất thích tôi làm con dâu, bác giặt đồ cho tôi, chà giày cho tôi, thương tôi như con vậy. Tôi cũng kêu bác là má. Chúng tôi ở trong một cái hẻm rất sâu, rất nghèo, nhưng giàu tình cảm.

Một hôm chị làm chung công ty nói, Thủy, có thằng nào cứ đứng lấp ló ngoài cửa hàng mình, chị thấy mỗi lần em đi là nó xách xe chạy theo. Hóa ra ảnh đi theo tôi miết. Chiều hôm đó, tôi còn sợ đó là kẻ gian, vừa chạy xe vừa liếc đằng sau. Về đến nhà thì ảnh vô theo, lúc đó mới biết ảnh là bạn của con trai bác chủ nhà, hay đến chơi nên để ý tôi mà tôi không biết.

Thế rồi ảnh tình nguyện đưa đón tôi, ngày nào cũng đợi tôi làm xong thì cùng vô tuốt quận Sáu, chỗ người Hoa, để tôi học tiếng Trung, mà đường hồi đó thì vắng. Ảnh làm nghề mua bán đồ điện tử, chơi với mấy người hải quân, lấy đồ họ đem về ra chợ bán sỉ. Ảnh lanh lẹn, thạo đời hơn tôi. Quen nhau một năm thì bố mẹ cho cưới. Bố chồng thương tôi lắm, giờ nhắc tới tôi còn cảm động. Nấu nước nóng cho tôi tắm khi tôi đi làm về này. Cho chúng tôi ra ở riêng vì sợ tôi làm con dâu trưởng ở nhà đông người thì vất vả này. Nhưng năm sáu mươi tuổi thì bố mất vì ung thư, lúc đó thằng Huy mới được hơn một tuổi. Kể từ đó gia đình chồng đi xuống, anh chị em tan rã hết, không còn được quây quần như trước. Hồi bé mấy anh em ổng bị bố đánh dữ lắm, đánh dã man luôn, toàn vì mấy chuyện con nít, đá banh đánh nhau, chọc chó hàng xóm. Nên lúc bố sống thì sợ bố, nhưng khi bố mất thì coi như buông.

Tôi lao vào dạy tiếng Anh để lo chi phí gia đình, cứ chạy như con thoi từ nhà này tới nhà khác kèm các em, mười giờ tối mới có mặt ở nhà. Tội nghiệp hai đứa, tôi quẳng cho chúng cái máy vi tính. Li phải trông em, nói em không nghe, nó đem dao ra dọa. Lúc về chúng nó kể lại với tôi vậy, nghe mà đau lòng. Bố thì cứ làm cái gì ở ngoài đường không biết, long lêu bạn bè, mẹ thì tối ngày đi dạy kiếm tiền. Từ đó mất hết tình cảm lãng mạn vợ chồng, không còn gì hết. Chỉ còn chúi đầu vào đi làm, nuôi con.

Có chứ, tôi biết vì sao ảnh lại trở thành lêu lổng như vậy. Hồi mới cưới chúng tôi rất khá, mua được nhà, đổi xe máy. Nhưng rồi ảnh mất trắng một lô hàng lớn, chúng tôi phải bán nhà đi để trả nợ, khi đó thằng Huy mới được mấy tháng. Thế là ảnh bắt đầu trượt dốc, trượt dốc mà không chịu đứng lên. Theo bạn kiếm đường làm ăn không ra, nghe lời bạn hùn chút vốn mở quán nhậu, rồi bắt đầu la cà nhậu nhẹt, đánh bài với mấy đứa tiếp viên trong cái câu lạc bộ hải quân. Tết ổng cũng không về thăm má luôn, giỗ bố ổng cũng không về luôn. Tôi là dâu mà năm nào tôi cũng về. Gia đình đi xuống, tôi buông luôn. Em có con với công việc của em, tôi nói, cho anh tự do luôn, anh muốn sống thế nào tùy anh. Tôi có lỗi, lỗi của tôi là tôi đã thả tay.

Mấy năm sau, phụ huynh chở con đến nhà tôi học tiếng Anh - lúc này tôi đã mở lớp ở nhà - họ kêu, cô Thủy ơi, tôi thấy ông xã cô đi với người này người này, rồi chở con riêng của ổng đi học. Họ xui tôi đi đánh ghen. Tôi bảo, còn gì đâu nữa mà ghen, tình yêu đã chết từ lâu rồi, cho người ta tự do đi. Giờ thằng bé con ông ấy hình như học lớp Sáu rồi, cùng khối với một bé học sinh của tôi. Tôi chưa nhìn thấy cô kia lần nào.

Một thời gian dài bên ngoại tôi không biết gì, cho tới khi các cháu tôi thấy ảnh của ổng. Chúng nó bảo, dì ơi, sao kỳ vậy, ảnh anh ấy hôn hít ôm ấp đầy trên mạng. Tôi gọi điện, hôm qua anh đi nhậu, chụp hình tình tứ vậy họ hàng em nhìn thấy hết, anh nghĩ sao. Ông ấy xin lỗi rồi lật đật kêu bạn bè gỡ xuống. Tụi cháu bảo, trời ơi, dượng làm con sợ hết hồn, sao dì không ly dị quách cho rồi, sao lâu nay dì chịu đựng vậy. Nhưng tôi là người theo đạo Công giáo, mình đã đưa nhau ra thề trước Đấng tối cao rồi, nên là mình cứ sống ly thân, tôn trọng nhau, biết điều hay không là tùy người kia. Ông ấy cũng là người Công giáo, nhưng ông ấy bê trệ, không giữ đạo nên mới hành xử vậy.

Mấy năm nay ổng cũng không có đóng góp tài chính gì, ba mẹ con tôi tự sống. Khi nào có chuyện dính líu đến giấy tờ thì alo nói chuyện, tôi cũng vẫn coi là bạn bình thường. Thỉnh thoảng ổng có về nhà, đứng ngó ngó rồi đi. Hôm cái Li bên Mỹ về, ông qua hỏi, về rồi à, rồi lại đi. Từ hôm đó tới giờ cũng không nói ừ Li ơi đi ăn tối với ba hay gì cả. Chắc người ta đang hạnh phúc ở bên kia, thì thôi kệ. Vâng, hoặc người ta đang mặc cảm, thấy quê với con. Nhưng đi nhậu thì sung sướng lắm, đưa ảnh lên mạng chói ngời. Sống vì chiến hữu mà.

Nhà tôi có nhiều người định cư ở nước ngoài, nhưng tôi thích ở Việt Nam. Lúc anh tôi muốn bảo lãnh, tôi cãi, mấy anh đi đi, em không đi, không ở đâu bằng ở quê hương mình, em sẽ lập nghiệp, sinh sống ở đây. Hồi đó tôi mười tám tuổi. Thế rồi ông xã tôi như vậy, tôi xấu hổ, không dám nhìn mặt họ, không dám kể chuyện của mình. Chị Hai tôi gọi về, tôi nói dối, thôi Hai ơi, già rồi, giờ em chỉ thích sống với con thôi, em buông cho ông ấy đi đấy.

Nhưng mình buồn chứ, buồn cho số phận của mình. Mỗi lần dự đám cưới, đi lễ nhà thờ, thấy các gia đình khác đầy đủ là tôi đều chạnh lòng vì con mình thua thiệt, con mình thiếu cha. Mình thất bại, mình không gìn giữ được gia đình đầy đủ bố mẹ cho con mình. Tôi tức giận và thấy mình có lỗi. Những lúc đó cái Li lại an ủi tôi là nhiều nhà đầy đủ bố mẹ mà con vẫn hư thì sao, mẹ cứ dằn vặt làm gì.

Thằng Huy nó ghét lắm, nó căm thù lắm, nó không nói chuyện với ổng. Tôi nghĩ nó cảm thấy mất mát vì có người bố không ra gì. Lúc đầu tôi giấu, tôi đâu có kể chuyện cho nó nghe, nhưng nó nhìn thấy ổng chở vợ bé đi, nó hận. Tôi bảo, thôi, mai mốt con lớn con sẽ hiểu, dù sao ổng cũng là bố của con, ăn mày đứng đường cũng vẫn là bố của con, làm sao con chối bỏ được. Con sống bằng trái tim yêu thương đi, giống Chúa Jesus ấy. Nghe đến đó thì nó cau mày, quay đi.

Tôi không có cảm giác thù hận gì, tôi chỉ buồn và tủi cho bản thân. Trước kia thì có lúc tôi tức, nhưng rồi tôi thấy được an ủi vì mình có hai đứa con ngoan. Thôi, tôi bỏ qua hết. Cuộc đời nó đưa đẩy như vậy. Nhưng mà nhắc lại tôi vẫn thấy đau lòng. Đau chứ, không bao giờ mình quên được. Tôi và Li thân nhau, nó nhìn thấy hết những gì mẹ đã trải qua. Năm đầu nó đi học ở nước ngoài tôi như ngồi trên đống lửa. Mỗi khi hai ba ngày nó không trả lời tin nhắn là tim mình thoi thóp từng ngày từng giờ. Tôi cầu nguyện, phó dâng cho Chúa gìn giữ, tin tưởng đấng bề trên phù hộ. Đợt này Li mua vé cho hai mẹ con đi Nhật chơi. Tiền nó chi hết. Kêu Huy đi cùng mà nó không đi. “Ngươi đi với mẹ đi, ở nhà ta tự lo.”

Hồi xưa thằng Huy cởi mở hoạt bát lắm, nhưng từ cái ngày lớp Chín, lớp Mười, nó biết chuyện của bố nó thì nó thành đứa khép kín, lầm lầm lì lì. Nó không cởi mở nữa, không tâm sự gì, cứ như nó giấu tôi một điều gì đó. Hồi nhỏ thì nó tung tăng, sà vào lòng mẹ nằm y như con cún con vậy. Tôi buồn ở chỗ đó, tôi không hiểu vì sao nó không chia sẻ với mẹ. Cái Li cứ la tôi, mẹ yên tâm đi, mẹ đừng lo về nó. Bạn tiếp xúc với Huy, bạn thấy nó như thế nào? Sâu sắc? Nội tâm? Vâng, nó ham học hỏi lắm. Tới hồi lớp Sáu, lớp Bảy thì bố con nó vẫn còn tíu tít, cho tới khi ông ấy có gia đình riêng. Ông ấy còn khoe hàng xóm là bà kia đẻ con trai cho ông ấy, cứ như là tôi không đẻ được con trai ấy. Vô duyên vậy cơ.

Cái Li đang học năm ba bên Mỹ thì xin tạm nghỉ về Việt Nam vì tinh thần nó không ổn định. Li về thì thuê nhà ở riêng. Tôi và Huy ở trong căn nhà mười mấy mét vuông mà tôi đã thuê từ nhiều năm nay, mái tôn nóng như thiêu đốt. Tôi vẫn mơ ước mua được một cái nhà tử tế cho chúng nó, nhưng chúng cứ gạt đi, mẹ đừng lo nghĩ chi cho mệt, sau này bọn con lớn bọn con tự mua. Nhưng tôi không nghĩ sao được.

Cái Li cứ bảo, con les rồi mẹ ơi, con chả thích đàn ông, con sợ đàn ông lắm. Đấy cũng là điều làm tôi buồn. Tôi nghĩ nó thấy hôn nhân của tôi đổ vỡ nên nó sợ, nó né tránh, chứ nó là con gái bình thường. Tôi đau lòng lắm, nhưng tôi không làm con giận, tôi vẫn cười và nói, “Thời gian sẽ trả lời, mẹ nghĩ con là con gái, không có les gì hết.” Mà đàn ông cũng đâu phải ai cũng tệ, tôi thuyết phục. “Con cứ nhìn các cậu bên ngoại đi, ai cũng cưng vợ thương con, chăm sóc gia đình cần mẫn.” Tôi bảo con cứ sống đúng quy luật tạo hóa đi, sao mà con phải sợ. Nó cứ cười cười bảo, để từ từ rồi tính, từ từ rồi tính, mà trái đất này nhung nhúc người rồi, lấy chồng đẻ con làm chi. Tôi cũng không biết phải nói sao nữa.

Gần đây nó đau khổ lắm vì bạn gái thân của nó chơi với người khác. Tôi khuyên nó phải thương lấy bản thân mình trước, ai cũng có thể thay lòng đổi dạ, mình phải cứu mình trước, rồi mình tài giỏi thì mình giúp ích cho xã hội đi. Từ nhỏ nó đã học rất giỏi. Hai chị em nó đang bàn nhau về chuyện luyện thi TOEFL, xin học bổng cho Huy đi du học. Li bảo, mẹ để nó cho con. Học ngành gì là chúng nó tự quyết định, tôi không áp đặt gì cả. Tôi chỉ khuyên con lựa chọn nghề nào mình yêu thích nhất, nếu không được thì cái mình thích thứ hai. Mình yêu thích thì mình mới gắn bó được với nó, đừng làm cái gì vì tiền hay vì ai ép buộc.

Tôi đã dạy tiếng Anh cho bao thế hệ con nít ở phường, ra chợ ai cũng chào. Những nhà nghèo trong xóm này là tôi cho con họ miễn phí luôn. Ai có tiền thì tôi lấy tiền, ai không có thì tôi cho không luôn. Nhiều phụ huynh nghèo tội nghiệp lắm. Mười mấy, hai chục năm rồi, nhiều đứa học trò giờ đã trưởng thành, có gia đình, đi Mỹ cũng có nữa, Tết hai vợ chồng đến nhà chơi tíu tít. Những quan hệ thân tình ấy, có tiền cũng không mua được. Giờ tôi thấy nhẹ nhàng. Tất cả nằm trong bàn tay Chúa. Nghĩ tới cái chết, tôi không có sợ. Mình sẽ về với Chúa, đơn giản và rõ ràng vậy thôi. Không có sợ hãi gì hết. Hai đứa con tôi thì không chăm đọc kinh. Li nói con tin Chúa rồi, cần tới nhà thờ đi lễ làm chi nữa. Thằng Huy thì lấy thuyết duy vật ra cãi tôi, tôi bảo là có bao nhiêu nhà khoa học theo đạo Công giáo đó con. Tôi cảm nhận được Đấng sáng lập, Đấng tối cao. Ai cảm nhận được thì cảm nhận. Chỉ tiếc là thế giới này mọi người không được như Jesus, nếu được thì đã hòa bình hết rồi. Chúa nói cỏ lùn mọc lẫn với lúa, tới một lúc nào đó thì lúa được đem vào kho, còn cỏ lùn đem đốt đi. Chiều Chủ nhật tôi đi lễ và hát ở ca đoàn, nó giúp tôi khỏi trầm uất. Những năm trước tôi chả giao du với ai, chỉ biết dạy học dạy học dạy học. Bạn tôi nói, Thủy ơi, tao thấy mày bị trầm uất á, nên tôi mới tìm đến ca đoàn để quân bình cuộc sống. Tôi tin vào sự tốt đẹp và công bằng của cuộc đời.

Nhưng nếu mà sau này cái Li les thì đó là lỗi của tôi. Gia đình mình không hạnh phúc, để lại cho con ấn tượng xấu. Tôi cầu Chúa là nó không phải vậy.

Bạn có nghĩ là thằng Huy hạnh phúc không? Chẳng bao giờ nó nói gì với tôi cả. Từ ngày nó biết được cái chuyện kia thì gia đình không có tiếng cười, tiếng nói gì hết, cứ lặng lẽ sống cùng nhau như vậy. Nặng nề lắm.

Đâm ra tôi cảm thấy lỗi tại mình, mình có lỗi với con.

Ít nhất là nó có bồ, vậy tôi yên tâm rồi.

Nó sẽ không cô đơn tội nghiệp nữa.

Im lặng, nhìn ra ngoài trời đang mưa

Mưa mất tiêu rồi.

HUY

Hôm nay tôi vẫn trong trạng thái bất bình thường. Tôi đang trải qua những ngày kỳ lạ, nhưng hãy để tôi kể cho bạn từ đầu.

Cuối tuần vừa rồi, tôi thấy mình trên xe máy tới quán cafe mà tôi hay gặp Vy. Nhưng lần này, người tôi gặp không phải là Vy, mà là ba.

Mọi chuyện bắt đầu, bất ngờ làm sao, trong một khóa học chụp ảnh. Trong lớp chúng tôi kể về mình. Những người quanh tôi xa lạ, nhưng có gì đó ở họ khiến tôi bớt đi cảm giác mình là một kẻ cô độc trong một vũ trụ lạnh lẽo. Một anh kể về bà mình, một anh khác theo đuổi chủ đề các tổn thương tâm lý của con người. Tôi bắt đầu kể về chuyện của mình với ba, và không ai đánh giá, phán xét gì, cũng không ai khuyên nhủ, bảo ban này nọ. Sự lắng nghe của họ cho tôi một cảm giác là cảm xúc của tôi, lịch sử của tôi, con người của tôi, được họ hiểu, chấp nhận và tôn trọng. Chị hướng dẫn gợi ý tôi lấy quan hệ cha con làm chủ đề và bất ngờ với chính mình, tôi không phản đối. Bỗng nhiên tôi có cớ để gặp ba, tôi cần ba giúp để làm bài tập. Bằng cách nào đó, chị đã hích tôi một cái để tôi có thể nghĩ tới cái mà cách đây mấy tháng còn xa vời với tôi.

Tôi biết mình cần hòa giải với ba để có thể được chữa lành. Nếu chúng tôi làm lành được với nhau, tôi sẽ tự tin hơn, sẽ thoải mái, cởi mở hơn. Tôi sẽ được giải phóng ở bên trong để bước ra ngoài, sẽ chứng tỏ mình đã sẵn sàng cho thế giới của người lớn. Còn nếu không, tôi sẽ mãi mãi mong mỏi có ba, mãi mãi co lại trong thế giới của riêng mình, rụt rè, đề phòng, nghi ngờ.

Trong một thời gian dài, tôi do dự và sợ hãi. Tôi lo mình không nói chuyện được lại với ba trước khi ba mất, nhưng chỉ mường tượng tới chuyện đối diện với ba thôi tôi đã thấy hoảng sợ như là bị cả thế giới đổ ụp vào người vậy. Nhưng có cái gì hôm đó trong lớp khiến tôi hiểu sống là đau đớn và sợ hãi, và tôi cần chấp nhận điều đó, chấp nhận mình có thể bị khước từ khi vươn tay ra với ba.

Buổi sáng hôm đó, tôi chần chừ, ngủ rán, không muốn ra khỏi giường. Tôi có thể sống một ngày giống hàng ngàn ngày trước đây của tôi, buồn chán nhưng an toàn. Nhưng rồi tôi vùng dậy, cầm lấy cái điện thoại, bấm vội số của ba như sợ mình đổi ý.

Trên đường, tôi nghĩ miên man. Có lẽ ba và tôi giống nhau ở chỗ là không thể xin lỗi được. Tôi không thể thú nhận được với người khác rằng con người mình khiếm khuyết, không được như mong đợi, mặc dù trong thâm tâm tôi biết thừa điều đó. Còn ba chắc cũng chưa bao giờ biết cách kết nối với người khác mà không khiến họ và bản thân bị tổn thương. Mỗi lần mang đồ ăn tới nhà và gặp tôi, ba đều khựng lại một tí. Tôi đoán ba cũng thấy khó xử, lúng túng, giống tôi.

Tôi đỗ xe trên vỉa hè, vuốt tóc, sửa áo, trống ngực đập thình thịch. Ba tới sau tôi có năm phút, một sự cố gắng lớn, ngồi xuống và không nói gì, đúng như tôi nghĩ. Sáng nay, tôi tưởng tượng khi ba tới mình sẽ ôm ba thật chặt, sẽ nói là tha thứ hết cho ba, chấp nhận ba, nhưng giờ đây tôi ngoáy cốc nước chanh như một cái máy, và tự bắt mình không nói chuyện linh tinh để tập trung vào chuyện chính.

Tôi dịch ghế về phía ba, hắng giọng mấy lần vì cổ họng như có băng dính bịt kín, và nói, “Con cần ba giúp con làm cái này. Con muốn chụp ảnh cùng ba.” Những câu này tôi đã nghiền ngẫm, tập dượt trong đầu cả mấy ngày hôm nay, chúng cứng nhắc vì được nghĩ bằng tiếng Anh. “Con biết là khi trước ba không có mặt lúc con cần, con không trách ba vì con cũng đã không cho ba cơ hội để được biết về con. Những chuyện đó đã xảy ra rồi, không có gì có thể thay đổi cả. Con trân trọng ba, con mong có thể tin cậy và thân cận với ba, con không muốn phải giữ nỗi buồn về mối quan hệ của ba và con đến mãi về sau. Con muốn lấy việc chụp ảnh để làm cơ hội cho ba vào cuộc sống của con.” Mắt tôi nhìn xuống, giọng rưng rức như sắp khóc. “Con không ép ba, đây là lựa chọn của ba, cho con vào cuộc sống của ba hay không, đó hoàn toàn là quyết định của ba.”

Ba nhìn tôi, gật đầu, “Ừ.”

Sau tất cả những gì tôi nói về quá khứ, nỗi buồn, trân trọng, tin cậy, ba chỉ nói vậy.

Chỉ mỗi “Ừ”, bạn có hiểu không?

Khi tôi đã tưởng ba dừng, thì ba nói thêm:

“Sao mập quá vậy??? Ghê quá.”

Rồi ba lại quay ra nghiên cứu khoảng không trước mặt.

Lần này thì tôi nhìn ba kỹ. Có vẻ ba cũng muốn nói nhiều điều nữa nhưng không nói ra được.

Tôi giải thích rằng đó là lựa chọn cá nhân của mình, mong ba hiểu vậy. Rằng tôi không trách ba về việc ngoại tình, không chu cấp cho con cái nữa, dù điều đó làm tôi tổn thương, rằng tôi đã có thể hạnh phúc hơn nếu ba đối xử khác đi. Nhưng đó là lựa chọn của ba và giờ đây tôi chấp nhận nó.

Ba quay lại, nhìn tôi, “Sao không đi tập thể dục đi?

Sức khỏe không mua được đâu, về già là chán lắm!”

Cuộc gặp kết thúc. Ba mươi phút kéo dài như một thế kỷ, tôi bị căng thẳng như ngồi trong một cuộc phỏng vấn xin học bổng rất quan trọng. Trên đường về, tôi đeo tai nghe để át những ý nghĩ trong đầu, và cứ chực khóc mà không rõ vì sao, có lẽ do sự căng thẳng được giải tỏa. Chưa bao giờ tôi trải qua một thay đổi lớn như thế này. Tôi đang bước vào một giai đoạn mới, tôi sẽ phải cho ba vào cuộc sống của mình, sẽ phải nhìn mặt, nói chuyện với ba. Tôi nhận ra rằng thấu hiểu khó hơn là căm ghét. Vấn đề của tôi trước kia là tôi không chấp nhận người đàn ông đó là ba mình.

Hai giờ chiều ba tới nhà, cởi áo ra, mặc cái quần đùi trắng tôi đã mua, lẳng lặng nằm nghiêng trên tấm vải đen, tất cả theo sự sắp đặt của tôi. Tôi cố tình nhờ má cái này cái kia để kéo má vào, nhưng hai người chả nói gì với nhau cả. Tôi tập trung cao độ, khi ba về thì mới nhận ra cái nóng trong căn nhà mái tôn đã dịu xuống - ba tiếng đồng hồ trôi qua như trong tích tắc.

Tôi ngồi xuống giường, thấm mệt, và nhìn vào máy ảnh. Đây là lần đầu tôi có thể nhìn kỹ hình của ba một cách bình tĩnh như thế này. Cái vết dây đồng hồ ở cổ tay, chấm nghệ vàng ở bắp chân, cái băng quấn quanh mu bàn chân, ba nằm đó, trần trụi và tổn thương.

Thật là một ngày kỳ lạ. Giờ đây tôi có cảm giác mọi thứ đều có thể. Tôi đã dám dấn thân, đã bước một bước vào con đường thay đổi bản thân mà tôi mong muốn từ lâu. Tôi thấy một sự nhẹ nhõm và muốn gọi cho Vy. Chắc những bạn cùng lứa sẽ gọi đây là quá trình trưởng thành. Tôi sẽ còn vấp ngã, ba sẽ không bao giờ chia sẻ như tôi mong muốn, tôi sẽ không nói được với ba như đang nói với bạn, không phải là mọi nỗi buồn của tôi sẽ được giải quyết, nhưng ít nhất tôi muốn nhìn về phía trước, với một cảm giác tự tin mà tôi chưa bao giờ có.

Tuần sau ba sẽ quay lại cho buổi chụp tiếp theo, và tôi sẽ nằm cạnh ba, cũng trần trụi và tổn thương như vậy, hai người rất sát nhau mà không chạm vào nhau.

Im lặng

Nhưng tôi vẫn hơi thất vọng và buồn chút là mình và ba đã không ôm nhau trong lúc ở cafe buổi sáng.

Bạn có biết nhiều trường hợp cha và con hòa giải không, nó như thế nào?

Tôi nghĩ mình là nạn nhân của phim ảnh, các cảnh hòa giải cha con trong đó bao giờ cũng có ôm nhau và nước mắt. Nó khiến tôi có kỳ vọng đó. Khỉ thật.

LỜI TÁC GIẢ

Tóc để ngang vai, áo thun, quần bò, giày vải, trông Vy có sự độc lập của một đứa trẻ sớm phải tự lập. Nửa ngày, cô đi làm, mức lương mười tám nghìn một giờ, dành tiền mua laptop mới và hỗ trợ bố thay tủ lạnh, nửa ngày cô đi học, vẫn cố gắng đạt điểm A và B. Cô mắng mỏ, chỉnh đốn Huy như một người chị, và lên trước kế hoạch cả tháng để có ngày nghỉ chạy xe máy hai tiếng xuống củ Chi thăm mẹ. Cô hài hước, và so với cái tuổi mười tám thì dường như biết rất rõ mình muốn gì và không muốn gì.

Chỉ sau một thời gian tiếp xúc tôi mới bắt đầu nhận ra những vết nứt trên bề ngoài có vẻ cân bằng và chắc chắn của cô.

Mẹ có yêu mình không? Đó là băn khoăn lớn của đời Vy. Từ nhỏ, cô đã không được phép thể hiện nhu cầu tình cảm với mẹ. Mẹ xuất hiện và biến mất khỏi đời cô mà không một lời giải thích. Để tránh bị tổn thương, cô trở thành một người mà các nhà tâm lý học gọi là “độc lập phòng thủ” (defensive independence). Người độc lập phòng phủ chối bỏ nhu cầu tình cảm của mình để khỏi tiếp tục rơi vào thất vọng. “Tôi không biết cái cảm giác thân mật với mẹ nó ra sao, tôi đã luyện cho mình không cần tới nó rồi.” Để không phải thể hiện cảm xúc, cô tiếp cận mọi thứ với sự giễu cợt, tới mức dù yêu Huy nhưng khi cậu lần đầu đề xuất được hôn thì cô châm chọc, “Kệ mày chớ, mày nói tao làm chi vậy?”

Tình yêu của mẹ Vy cho con hẳn là rất lớn, khi được đưa vào bệnh viện cấp cứu sau khi uống thuốc trừ sâu, chị vẫn mang bên mình những tấm thiệp con viết tặng. Nhưng vì sao chị không thể hiện được tình cảm của mình và kết nối cảm xúc với con? Có lẽ vì khi nhỏ chị cũng đã không nhận được tình yêu từ mẹ - “con gái không là con, mắc mớ gì mà tao thương.” Cuộc đời của chị là một sự đổ vỡ dài, và giờ đây điều duy nhất để chị bấu víu vào là thành tích của Vy.

Niềm tự hào của bố mẹ về mình là gánh nặng lớn khiến Vy sợ hãi. Cô là cột chống cuối cùng để thế giới của họ không sụp đổ. “Tôi không muốn phá hủy niềm tự hào của ba mẹ. Tôi mệt lắm rồi, nhưng tôi không biết phải làm gì.”

Vy và Huy đều là những đứa trẻ bị tổn thương, thiếu thốn tình cảm, mỗi đứa loay hoay theo cách của mình. Chúng quá khác nhau và quá trẻ để có thể hiểu nhau, thông cảm cho nhau, dìu dắt nhau. Sự chia tay của Huy là một đòn chí tử với Vy, cô chẳng còn ai. Lần cuối tôi gặp Vy, vẻ mệt mỏi hiện rõ trên mặt cô, cô nói nhỏ, chất hài hước hầu như không còn.

Li lên đường du học Mỹ với một CV mà đa phần phụ huynh và con em Việt mơ ước: điểm TOEFL nằm trong top 1% toàn cầu; SAT đạt trên 90% điểm tối đa; học bổng toàn phần; làm gia sư từ lớp Mười một, đã thực tập ở nhiều nơi, tham gia vô vàn hoạt động ngoại khóa. Gia đình nghèo, cô đạt được toàn bộ những điều này bằng chính hai bàn tay của mình. Trong bài luận xin học bổng, cô viết, “Em muốn ôm trọn cuộc sống vào lòng, để cho những trải nghiệm chảy tuôn qua mình và cất lên tiếng nói của chúng.”

Đây là một người trẻ phơi phới, vững vàng trên hai chân của mình để đi tới tương lai rộng mở? Đáng tiếc là ở Li, đằng sau những thành tích ấn tượng là những chấn thương tâm lý khổng lồ.

Thời điểm gặp tôi lần đầu, Li đang bị trầm cảm nặng, nhưng cô vẫn giữ vẻ cứng rắn. Đánh giá tuổi thơ của mình “gần như hoàn hảo, tám, chín điểm trên mười,” lúc này cô vẫn chối bỏ những tổn thương của mình. “Nhờ ba mà tôi mới trở thành người bền bỉ, độc lập, tháo vát như bây giờ.” Li mâu thuẫn, cô “không quan tâm tới sự tồn tại của ba”, nhưng rồi lại thú nhận có lúc muốn kết nối lại. Nhiều lần trong buổi tối đó, Li chực khóc nhưng nhanh chóng nén lại được, miệng cô chỉ méo đi trong nửa tích tắc, và tay cô đưa lên quệt mắt. Khác với Huy, Li ghìm nén, chôn vùi nỗi buồn của mình. Cũng vì thế mà trong số những người trẻ của cuốn sách này, cô là người khó mở lòng trọn vẹn nhất, mặc dù vẫn kiên nhẫn đồng hành cùng tôi.

Giống Ngân* và Đan*, Li là một đứa trẻ bị phụ huynh hóa, nhưng dường như ở cô sự đổi vai xảy ra sớm hơn nhiều và ở mức độ nặng hơn rất nhiều. Li đổi vai cả về chức năng lẫn cảm xúc. Về chức năng, cô trông em, sửa đồ đạc trong nhà, chở mẹ vào bệnh viện, họp phụ huynh cho em, kiếm tiền. Hình ảnh Li bé tí cầm dao dọa Huy còn bé hơn vì không dỗ được em nói lên sự quá tải của một đứa bé phải đóng vai người lớn. Về cảm xúc, cô là người che chở, an ủi, bạn đời thay thế, nguồn đáp ứng chính cho những nhu cầu cảm xúc của mẹ sau khi hôn nhân của chị tan vỡ và chị chìm sâu vào đau khổ, có thể là trầm cảm, trong một thời gian dài. “Từ nhỏ tôi đã giao cho mình trách nhiệm làm má hạnh phúc. Mỗi khi thấy má buồn thì tôi sốt ruột không thể chịu nổi.” Thôi thúc học giỏi, giúp gia đình thoát nghèo để má vui và tự hào khiến cô bước vào cuộc chạy đua thành tích không ngừng nghỉ, cho tới khi cô suy sụp và lần đầu ngẩng lên tự hỏi tại sao mình không thể là một đứa trẻ vô tư, hạnh phúc.

(*) Nhân vật trong Chương 7.

(*) Nhân vật trong Chương 8.

Sự đổi vai ở mức độ trầm trọng này đem lại nhiều hệ lụy tâm lý.

Quan hệ cộng sinh của Li và mẹ đã biến cả hai thành những người “hy sinh cưỡng chế”. Nếu như người ái kỷ là người chỉ nghĩ tới nhu cầu của bản thân, bóc lột người khác để phục vụ mình, thì ngược lại, người hy sinh cưỡng chế là người quên mình, bóc lột bản thân để phục vụ người khác. Để cảm thấy bản thân có giá trị, được chú ý, được cần tới, những người này trao cho mình trách nhiệm giải quyết vấn đề của người khác, đặt mục đích sống của mình vào người kia. Khi Li đi du học, chị Thủy “như ngồi trên đống lửa, tim mình thoi thóp từng ngày từng giờ.” Ngược lại, mỗi khi thấy mẹ tằn tiện, kêu la đắt đỏ, Li “bức bối nổi khùng như mình là một kẻ thất bại.” Vì người hy sinh cưỡng chế coi giá trị của bản thân nằm ở chỗ đem lại “sự tốt đẹp” cho người khác, họ có xu hướng kiểm soát người kia. “Tôi bắt má hưởng thụ, má cưỡng lại. Chúng tôi cãi nhau.” Ranh giới bản thể gần như bị xóa nhòa, hai người bị phụ thuộc như hai cái cây không đứng được độc lập, người này phải tựa vào người kia. Cả hai đều thiếu sự thương yêu và chăm sóc cho chính bản thân mình.

Thất bại trong hôn nhân, chị Thủy sống trong mặc cảm trước những định kiến xã hội có thật và tưởng tượng, và dằn vặt bản thân rằng mình có lỗi với các con. Là người giàu lòng trắc ẩn, dạy trẻ nghèo miễn phí, nhưng chị không thể nhìn ra vấn đề tâm lý của Huy để giúp đỡ cậu, không thể kết nối với cậu dù rất mong hai mẹ con chuyện trò với nhau nhiều hơn. Tương tự, dù Li và mẹ rất gần nhau, quá gần nhau, trong thời điểm bị trầm cảm nặng nhất cô vẫn không thể chia sẻ với mẹ. “Nhiều năm rồi, tôi cứ lủi thủi, tự mày mò, tự xử lý một mình, không ai dẫn dắt cả.”

Trớ trêu thay, gánh nặng mà chị Thủy tạo ra cho hai đứa con không đến từ cuộc hôn nhân tan vỡ như chị vẫn nghĩ, mà từ việc chị không có đủ sự cứng cáp để tạo ra cho mình một cuộc sống riêng. Chị lấy hai đứa con làm mục đích sống, khiến chúng cảm thấy ngột ngạt. “Má ơi, yêu bọn con ít ít thôi! Sao mà cả vũ trụ của má, cả cuộc đời của má chỉ xoay xung quanh bọn con thôi?” (Sự dị ứng của Huy với mẹ trong cuộc sống hằng ngày hẳn cũng tới từ việc hai bản thể quá gần nhau, cùng mòn mỏi trong một cuộc sống thiếu tương tác xã hội.) Hình ảnh Li và mẹ cãi nhau giữa đêm trên phố Tokyo vì người này lo cho người kia nói lên tất cả. Tình yêu, nếu không đi kèm hiểu biết, như thiền sư Thích Nhất Hạnh nhấn mạnh, có thể tra tấn và gây ngạt thở. “Tui không có khổ, bà thương tui tui mới khổ á!” Yêu thương không bao giờ được trở thành gánh nặng cho người yêu thương lẫn người được yêu thương.

Trải qua nhiều năm không được sống và phát triển cho chính mình, giờ đây nhiều lúc Li có cảm giác mình đang sống với một bản thể đi mượn, một cái tôi sai. “Có những lúc mình cảm thấy như tâm hồn đang tuột trôi ra khỏi cơ thể, như là mình đang lưu vong, đang phải lưu đày trong cái thế giới này.” Cảm giác bế tắc cũng tạo ra sự mất cân bằng về cảm xúc và những cơn giận dữ kinh khủng. Mỗi khi bị tổn thương, Li nằm ra đất, thu lu cuộn tròn như trong bụng mẹ, hoặc la hét, chạy trốn - đó là những dấu hiệu của khao khát được che chở hoặc được thoát khỏi hoàn cảnh của mình. Li tâm đắc với ẩn dụ của một người thầy: cô bị ong đốt, rồi mặc áo dài tay phủ lên vết sưng, bên ngoài không thấy gì, nhưng khi có ai vô tình đánh vào thì cô đau đớn và cuồng nộ với người đánh mình.

Trong nửa năm ở Sài Gòn, Li vật lộn và cố gắng chữa lành bản thân. Cô dành một năng lượng khổng lồ để đọc sách, tham gia các lớp thiền, yoga, các khóa kỹ năng sống. Li nỗ lực chiêm nghiệm, lắng nghe, tìm hiểu bản thân. Trong một khóa học, Li nhìn thấy mình lúc tám tuổi đang run rẩy sợ hãi trước cảnh bố mẹ cãi nhau. Cô hiểu ra rằng mình mang những chấn thương tâm lý, mình thiếu sự bảo vệ, che chở của mẹ, thiếu sự bảo ban, hướng dẫn của cha, những thiếu thốn mà trước kia cô vẫn không công nhận. Khi gọi tên được vấn đề, cô cảm thấy như trút được một gánh nặng.

Cuộc khủng hoảng khiến cô nhận ra rằng sứ mệnh của mình là trở nên hạnh phúc, rằng sự sống còn của mình phụ thuộc vào việc cô nuôi dưỡng khả năng trắc ẩn, yêu thương bản thân. Sau bao nhiêu năm, cô chập chững học cách trao cho mình tự do để sống cuộc đời của chính mình, buông thả trách nhiệm phục vụ mẹ, và chấp nhận con người hiện hữu của mẹ.

Khi tôi viết những dòng này, Li chuẩn bị quay lại Mỹ, một môi trường xa lạ và sẽ khắc nghiệt hơn cho thể trạng của cô. Đã có nhiều tiến bộ, nhưng con đường Li đi tìm mình và đạt được sự bình an còn rất chông gai. Có lúc, đang ăn tối với bạn, Li bật khóc khi qua khóe mắt cô thấy một cô gái đeo tai nghe ngồi ăn một mình trong quán. Nỗi buồn cuộn lên trong cô, nước mắt cô lã chã. Trong hình ảnh đó, cô thấy mình, thấy nỗi cô độc và buôn bã dai dẳng của bản thân. Nhiều lúc cô sơn móng tay móng chân, gặp gỡ bạn bè, nhưng vẫn nghĩ tới cái chết và thấy nó dễ chịu, êm ái như một sự giải thoát. Sự trống rỗng trong lòng lại ngóc đầu dậy. “Tôi cố gắng lấp đầy bản thân bởi tập tành, thiền, trà sữa, bạn bè, nhưng không thể nào rũ bỏ được cái cảm giác đó, nó vẫn ở đó, thấm đẫm từng lớp mô của cơ thể tôi: cái cảm giác tôi đã đánh mất cái gì đó trong quá trình lớn lên.”

Dễ dàng nhận thấy là Huy cần một cố gắng rất lớn để tới gặp tôi, không chỉ riêng lần đầu, mà tới cả nửa năm sau khi chúng tôi quen nhau vẫn vậy. Lần nào cũng thế, rất lâu sau khi đã ngồi xuống, cậu vẫn lúng túng, ngọ ngoạy trên ghế, lén ném vào tôi một cái nhìn, và ôm cái gối sofa áp lên ngực như một tấm chắn bảo vệ. Cậu thiếu tự tin trong giao tiếp xã hội đến mức đó.

Huy là một trong những người trẻ thông minh nhất mà tôi đã từng gặp. Tiếng Việt của cậu lưu loát, nhưng cậu nghĩ và diễn đạt thoải mái hơn bằng tiếng Anh, đặc biệt khi câu chuyện trở nên riêng tư. Căn hộ mái tôn tồi tàn, bé tí mà cậu ở cùng mẹ trong một xóm lao động chứa đầy sách cậu tha ở American Library về, sách triết học, xã hội học, tiểu thuyết Nga, thơ đương đại Mỹ, sách mỹ thuật, sách dạy làm phim, sách dạy guitar cổ điển, sách dạy piano. Dưới cái bàn thờ Chúa nhỏ của mẹ cậu lăn lóc mấy bằng khen học sinh giỏi Toán và tiếng Anh thành phố do cậu và chị đem về. Đằng sau cái bộ dạng béo mập không được chăm sóc của cậu (tóc lờm xờm, dép lê, quần soóc tã, áo phông tã) là một cái đầu không ngừng quan sát, phân tích và một tâm hồn đau khổ. Cậu là một đứa trẻ bị ba chối bỏ và khao khát được yêu thương.

Theo Ronald Rohner, nhà tâm lý học người Mỹ đã dành gần năm thập kỷ để hoàn chỉnh lý thuyết về sự chấp nhận và chối bỏ của cha mẹ, bị chối bỏ phá hủy cảm nhận về giá trị bản thân (self-esteem). Người ta có xu hướng nhìn nhận và đánh giá bản thân qua lăng kính của những người quan trọng với mình (ở trẻ em là bố mẹ hay người chăm sóc chính của chúng); khi bị bỏ rơi, họ sẽ tự cho rằng mình không có giá trị, không đáng được yêu thương.

Mặc cảm mình vô giá trị khiến Huy thu mình lại và sợ hãi các tương tác xã hội. Cậu chỉ có Vy, các lý thuyết sách vở, game và YouTube để bám vào. Giống Hà An, cậu hay lo lắng là mình không đáp ứng được mong đợi của tôi (dù tôi luôn nhấn mạnh mình không có mong đợi gì ngoài việc được cậu chia sẻ từ cuộc đời của mình). Cậu sợ tôi sẽ chán cậu. Cậu đói khát tình cảm và sự quan tâm tới mức ghen tuông với những người trẻ khác trong dự án của tôi, vì họ, theo cậu, chắc hẳn là quan trọng hơn, thú vị hơn, đáng được chú ý hơn.

Cảm giác mình không lành lặn, khiếm khuyết khiến cậu chán ghét cơ thể mình, không muốn chăm sóc nó. Vừa xấu hổ với bộ dạng mập mạp của mình, cậu vừa coi béo là một hành vi phản kháng lại môi trường thù địch xung quanh. Nếu giảm cân, cậu sẽ tự coi là phục tùng người khác. Huy là một đứa trẻ cô lập, tủi thân và bất mãn.

Cảm giác mắc kẹt trong bất an khiến cậu muốn chạy trốn. Cậu cắt đứt với Vy như một sự vùng vẫy tuyệt vọng, bởi Vy đâu phải nguồn cơn của sự bất hạnh của cậu. Cậu quay ra khó chịu với mẹ, dị ứng và coi thường lũ bạn cùng lớp đại học. Người bị chối bỏ hay sống trong chua chát, khó có điều gì có thể đem lại cho họ cảm giác tươi sáng, lạc quan. Với họ, tương lai u ám, vì họ không tin rằng mình có khả năng xây dựng được một cuộc sống lành mạnh, hạnh phúc. Huy luôn lo lắng mình sẽ đi vào vết xe đổ của ba mình.

Người bị chối bỏ cũng có khả năng yếu hơn trong việc điều hòa cảm xúc. Huy có thể cãi nhau với mẹ đến khuya và cố tình làm đau mẹ. Họ cũng dễ rơi vào buồn bã và tuyệt vọng. Khi chúng tôi gặp nhau, Huy thường kể về những thứ khó chịu, tiêu cực trước. Có những giai đoạn khủng hoảng nặng, cậu lẩn tránh hoàn toàn mọi cố gắng liên lạc của tôi.

Có thể thấy gì nữa qua câu chuyện của gia đình Huy? Người ta có thể sống ngay cạnh nhau cả đời mà không biết gì về thế giới nội tâm của nhau. Li không hay biết về nỗi bất hạnh của Huy. Cậu không ngờ chị có những giây phút muốn tự tử. Cả hai không hề biết tới những dằn vặt và mặc cảm có lỗi của mẹ. Tất cả mắc kẹt trong những vai tiêu biểu của một gia đình trục trặc (dysfunctional family): Huy đóng vai đứa trẻ gây rắc rối, đau đầu, Li đóng vai kẻ tuẫn tiết, người hùng của gia đình, mẹ Huy đóng vai nạn nhân, và bố cậu vai thủ phạm. Trên thực tế, ai cũng là nạn nhân, và ai cũng là người gây đau đớn cho người khác.

May mắn cho Huy là cậu có đủ sự tinh tế và sâu sắc để không buông tay rơi vào game và chất kích thích để nhấn chìm nỗi đau của mình. May mắn là cậu gặp một cú hích (khóa học chụp ảnh) khiến cậu có đủ dũng cảm để chìa tay cho bố, tiến tới tha thứ, sau nhiều năm trăn trở. May mắn cho cậu, bố cậu không thực sự chối bỏ cậu, ông có thiện chí nhưng không có khả năng thể hiện tình cảm, cảm xúc của mình, ông là nạn nhân của chính lịch sử của mình.

Một bức ảnh cậu chụp để dự thi khiến tôi nổi da gà. Trong ảnh, hai bố con ôm nhau trong trạng thái cởi trần. Má Huy cọ vào cổ bố, cằm cậu đặt trên vai ba, tay cậu bám vào lưng bố. Huy đã từng không dám nhìn thẳng vào bố, thậm chí không dám nhìn ảnh của bố. Sau một thời gian dài chứng kiến nỗi đau khổ của cậu, tôi thấy sự hòa giải này thật kỳ diệu.

Vài tuần sau đợt Huy chụp ảnh cùng bố, chị Thủy vui mừng nhắn tin cho tôi. Cậu đã mua quần tây dài, áo sơ mi, là lượt cẩn thận, và bắt đầu đi làm gia sư, những điều mà mẹ cậu và Vy giục giã cả mấy năm trước. Cậu là một trong tám ứng viên trên cả nước được chọn vào vòng chung kết của cuộc thi ảnh. Series ảnh cho vòng này của cậu có chủ đề lịch sử. Huy đeo kính đen, mặc đồng phục quân đội, và chụp bản thân ở những nơi công cộng. Từ chỗ không dám vào cửa hàng giày vì sợ thân hình mình bị chê cười, giờ đây cậu có thể đứng trong những không gian đông đúc, trước cái nhìn của vô số người, và đưa bản thân vào tác phẩm của mình.

Cậu đã lấy lại được niềm tin rằng cuộc sống này là đáng sống. Quá trình chữa lành của cậu đã bắt đầu.