Mùa đông năm 1983, Lưu đỘi chiẾc mũ bông rách nát, đi khắp phố to ngõ nhỏ. Bộ mặt nó lúc nào cũng rầu rĩ, thần sắc hoảng hốt, mệt mỏi đứng giữa trời tuyết nhìn về dãy Thiên Sơn xa xa như con rồng đen khổng lồ vươn dài vô tận về phía tây trong tuyết trắng bay đầy trời. Từ lúc đó trong lòng đứa trẻ mười bốn tuổi bắt đầu rót đầy những tro tàn của năm tháng cuộc đời.
Mùa đông năm ấy, khi rẽ qua góc phố nó gặp Khánh... Năm ấy Khánh đã mười bảy tuổi. Bố mẹ nó nguyên là dân di cư, cuối những năm 50 cùng với những người vào Tân Cương chi viện biên giới vừa hăng hái vừa ngỡ ngàng đến hoang mạc ở chân dãy Thiên Sơn, liên tiếp đẻ ra Quốc Hùng, Quốc Cương và Quốc Khánh. Năm ấy đã mười bảy tuổi, Khánh lúc nào cũng mang vẻ kỳ quái khác thường, cười không ra cười, trong mắt lúc nào cũng ánh lên sự ác độc của lòng hận thù đối với thế giới xung quanh. Lưu còn nhớ năm ấy trẻ con cả thành phố đều chơi trò ném xương dê, mà lúc đó hai người anh của Khánh đã biến khỏi khu phố này.
Ba anh em nhà này giống nhau như cùng một khuôn đúc ra, mặt xanh đen, mắt to, người tầm thước vuông chằn chặn. Năm 1982 Hùng bị kết án nặng vì tội giết người, bị bắt đưa đi giam tại nhà tù trên sa mạc Tramacan. Mùa hè năm đó Lưu cùng lũ bạn thiếu niên hiếu động trông thấy Hùng vẻ mặt nghiêm nghị, rắn rỏi trong xe tù, cái đầu bị cắt trọc xanh xanh thấp thoáng sau cửa kính, không nói một câu, mắt nhìn thẳng phía trước, người mẹ đầm đìa nước mắt, hôm ấy rất nhiều bướm trắng từ trên cao xuống, bay khắp nơi. Xe tù mở máy, Lưu nghe rất rõ Khánh nói: “Thế nào cũng có ngày tao cho cả cái thế giới này phải khiếp đảm.”
Từ ngày đó Khánh bắt đầu làm súng. Nó làm cả thảy bảy khẩu súng. Lưu không hiểu tại sao mà súng nó làm lại bắn được đạn thật. Nó làm báng gỗ rồi đúc đạn chì, lấy ống thép cưa rồi hàn, thành súng dài. Chỉ lát sau súng vỡ tan. Lúc đó Lưu đang ở gần, nghe tiếng nổ rất to, quay lại nhìn thấy Khánh chìm trong khói, lát sau khói tan, nó thấy mặt Khánh máu chảy xối xả, vô số mảnh gỗ găm vào mặt. Từ đó nó trở thành thằng rỗ.
Anh thứ hai, Cương hơn nó ba tuổi, ấn tượng của Lưu về Cương rất mờ nhạt, vì tính mạng của hắn đã như làn khói lặng lẽ bay lên không trung rồi.
Cương có sắc mặt lầm lì, chẳng nói chẳng rằng lùi lũi đi trong khe Quý Tiết, trái ngược hẳn với người anh Hùng trầm tĩnh, rắn rỏi, thô ráp và đứa em Khánh ồn ào, nóng nảy. Vào mùa đông năm 1982 tuyết phủ kín khắp nơi, hắn chết trên quốc lộ nằm sâu trong dãy Thiên sơn, lúc đó hắn là lái xe. Hắn chết khi chở than ở đó, trước khi chết, hắn lấy ngón tay viết trên tuyết: “Bướm, bướm”, tay trái nắm chặt xác một con bướm đen, mắt nhìn lên trời, vẻ đầy ngưỡng vọng và khát khao, hướng nhìn của hắn phải chăng là hướng đàn bướm đã bay đi?
Những người trong nhà của ba anh em đều có chút liên quan đến bướm. Sau này khi Khánh chết, kỳ lạ là trong trận mưa lúc đó rơi xuống vô số sâu róm. Mấy chục ngày sau chúng biến thành bầy ngài trắng phau, bay tứ tung trong một thành phố nhỏ chân dãy Thiên Sơn, đẻ trứng rồi rơi xuống chết, không khí sặc sụa mùi phấn hoa mang bệnh.
...Lưu vừa rẽ qua góc phố thì thấy Khánh đang co ro trong chiếc áo bông đen nổi tiếng, thần sắc bí hiểm đang nhìn dãy nhà một tầng của Lưu. “Mày xem, nhà mày có hàng xóm mới rồi, lại có một con bé, ngực có hai cái bánh bao nhỏ”.
Lưu nhìn theo tay nó chỉ, thấy cổng nhà nó có một cái xe tải, nhiều người đang bận rộn khiêng đồ đạc. Lưu ngây người nhìn hồi lâu, trong đầu rối loạn như có hoa tuyết bay. Nó nhanh chóng phát hiện ra một cô bé mặc váy hoa hồng, tết hai bím tóc sừng dê, chui ra từ giữa đám người đó, tung tăng chạy đi đắp người tuyết.
Khi cô bé ngẩng đầu lên nhìn bọn nó thì Lưu thấy trong mắt cô ánh lên bóng mấy con chim đen bay qua. Cô bé vẫy tay chào bọn nó. Trong lòng đứa bé mười bốn tuổi rung lên một điệu nhạc, Lưu quay lại nhìn Khánh với ánh mắt dò hỏi.
Khánh vẫn đeo cái cười bí hiểm: “Con mèo cái này chắc là đĩ thỏa lắm đây. Nó nhắm mày rồi đấy. Mày đi đi, tao đi bẫy chim sẻ.”
Nói xong nó bỏ đi.
Mùa đông năm ấy, Lưu và Thanh quen nhau như thế. Về sau Lưu biết rằng gia đình Thanh từ Yli, thành phố cực tây bắc dọn đến. “Ở đó có rất nhiều tượng người đá, dưới vách đá, trên hoang mạc... Trán của người đá vừa băng giá, vừa lạnh lẽo, vừa nhẵn nhụi, và còn phát sáng. Mình rất thích sờ những bức tượng đó”. Thanh nói với Lưu.
Mùa đông năm ấy cơ thể Lưu bắt đầu cất lên những âm thanh kỳ lạ. Mỗi tối nó nghe thấy tiếng nổ trong cơ thể, nó luôn luôn nằm mơ, mơ thấy mình biến thành một cái cây kỳ quặc, trong đêm tối, thân và ngọn đều mọc một cách điên cuồng, khi tỉnh dậy nó vẫn nghe thấy nơi sâu trong bụng dưới tiếng lửa cháy ù ù.
Thanh học cùng năm với Lưu, nhưng nhỏ hơn Lưu một tuổi. Lưu còn nhớ hồi đó bọn trẻ trên phố hầu như đứa nào cũng có tính xấu là bắt nạt con gái. Chúng nó luôn luôn nghĩ ra những trò mất dạy để hù dọa các bé gái yếu đuối, kiều diễm như bông hoa.
Việc Thanh đến đây đã trêu ngươi rất nhiều đứa trẻ ngỗ nghịch. Mùa đông năm ấy, bọn nhóc thò lò mũi xanh hoặc không thò lò mũi xanh đều nhìn trộm bông hoa nhỏ Thanh, tính toán sẽ cho cô bé một đòn bất ngờ.
Mùa đông năm ấy Lưu đã ngầm thích Thanh, nhưng nó không phải là một sứ giả trông coi hoa. Thấy bọn trẻ hung hăng như chó hoang chuẩn bị tấn công Thanh, Lưu cảm thấy yếu đuối bất lực, đành phải nhờ Khánh giúp.
Khánh lúc đó đã gây dựng được một uy danh hung hãn trên khắp cái phố này. Nó mười bảy tuổi, lúc nào cũng mặc bộ quân phục vàng cũ kỹ, chân đi đôi giày kỵ binh rất đẹp có gắn cựa sắt, đi nghe kêu lanh canh, trông có vẻ như một tên đầu đảng trên phim ảnh. Nó có thể đấm bay răng người ta, răng rơi xuống đất, quá năm phút không nhặt lên bỏ vào mồm mà nuốt thì chỉ sống được năm năm, bọn tay chân nó bảo thế. Cho nên đứa bị đánh gãy răng chỉ cố sao tìm thấy cho nhanh để bỏ vào mồm nuốt, những đứa còn lại chỉ nghĩ làm sao chạy cho nhanh hoặc xin tha tội.
Lưu mười bốn tuổi, mùa đông năm ấy thổ lộ tâm sự với Khánh. Khánh yết hầu nhô ra, rít giọng kêu lên: “Mày bị cái con mèo cái ấy lấy mất hồn rồi. Tao cảm thấy nó sẽ đem lại rủi ro cho mày. Nhưng tao vẫn sẽ giúp mày.”
Năm 1983 từ tháng một đến tháng ba trời lạnh khác thường, Khánh đã trừng trị mười bốn đứa định chơi xấu. Nhớ lại mùa đông năm ấy, tay trái nó xỏ quả đấm bằng chì sáng ánh bạc, tay phải cầm cái xích xe đạp làm roi, đánh bọn chó hoang kia bò lê bò càng, liên tiếp nhặt răng mà nuốt.
Đến tháng tư năm đó nó mới xả hơi, nói với Lưu: “Thôi, xuân đến rồi, chúng nó không dám quấy rối bông hoa nhỏ của mày nữa đâu. Nhiệm vụ tao đã hoàn thành. Tao còn phải làm bảy khẩu súng kia.”
Một buổi tối mùa xuân năm ấy, bụng dưới của Lưu như có lửa đốt, sáng ra hai đùi ướt đầm, một mùi lúa ẩm xộc lên mũi, nó sợ quá, kể với Thanh.
Lưu không ngờ Thanh hiểu chuyện đó như lòng bàn tay. Nó trầm ngâm một lát rồi nói: “Cậu lớn rồi đấy. Không còn là trẻ con nữa đâu.” Lưu sửng sốt hỏi: “Con gái các cậu có chảy cái đó không?”
“Không, chúng tớ chảy máu, mỗi tháng một lần,” nó thản nhiên bảo Lưu, “tớ đã bắt đầu một năm rồi”.
Những ngày đó Lưu hoang mang nghĩ mãi về những chuyện này, Lưu chính mắt mình thấy thân thể mình thay đổi: yết hầu lộ ra, giọng nói từ non nớt đến khàn rồi đến trầm ấm, trong một đêm giữa hai đùi mọc lên một lớp lông vàng tơ, rồi sau một tháng thành đen. Lưu rất nghi ngại trước mọi sự thay đổi này, nó không được chuẩn bị tốt, như có người cứ cố đẩy nó lên sân khấu bắt biểu diễn tiết mục vậy.
Mùa xuân năm ấy Lưu mới biết tại sao con trai lại tấn công và xâm phạm con gái vốn như những bông hoa. Lưu biết rằng một số chuyện không thể nói với con gái, nó rất hối hận, oán giận Thanh vì đã hiểu những bí mật ấy của nó.
Nhưng kỳ lạ là Thanh vốn bao dung, ngày càng thân với nó. Hai người đã học năm thứ hai sơ trung, bao giờ cũng cùng đi học với nhau.
Chỉ có một lần Thanh bảo với Lưu là nó muốn trứng chim: “Mùa xuân là mùa chim làm tổ, lấy cho tớ vài quả trứng đi.” Lưu nghe vậy tức lắm và chạy đi.
Hôm sau Thanh ngân ngấn nước mắt tìm Lưu. “Tớ không biết, tha lỗi cho tớ, tớ không biết bố cậu chết vì thế”...
Mùa hè hai năm trước, vì Lưu khóc đòi trứng chim, cho nên bố nó vượt qua dốc Rakusk, đến vùng đầm lầy của hồ thiên nga để lấy trứng thiên nga rồi bị đầm lầy nuốt chửng. Khi mọi người phát hiện, ông đã bị chìm trong bùn, chỉ còn thấy một tay cầm mấy quả trứng giơ lên trời.
Quả trứng tai ương đó được các bạn của bố truyền nhau đưa đến cho Lưu, nó soi lên ánh nắng. Qua tia nắng, quả trứng phát ra ánh sáng màu vàng đục. Lưu khóc, nó ném mạnh quả trứng xuống đất, khoảnh khắc ấy nó như nghe thấy tiếng bố nó từ không trung vẳng lại.
Năm 1982 Lưu mười hai tuổi, vì cố đòi bằng được quả trứng mà mất bố, từ đó nó chẳng bao giờ nằm mơ thấy chim cả.
Bố mẹ Thanh kể cho con nghe chuyện bố Lưu, một năm lặng lẽ qua đi, Thanh biết ngày càng nhiều bí mật của Lưu, điều này làm cho Lưu tức giận. Cho đến một ngày, Lưu không chịu nổi, buổi chiều dẫn Thanh đến một bãi cỏ ngoại thành. Lưu bảo muốn xem cái chỗ ấy của Thanh. “Cậu biết quá nhiều bí mật của tớ. Tớ cáu lắm.”
Thanh khóc. Tấm thân bé nhỏ, xinh tươi của nó run run dưới nắng chiều, sau đó trước ánh mắt ép buộc dữ dội của Lưu, nó chầm chậm vén váy lên, từng tí từng tí một, rồi tụt cái quần lót đỏ tươi ra.
Tim Lưu đập thình thình, nó quì xuống, ngắm nghía chỗ đó một cách hiếu kỳ, nó sờ nhè nhẹ chỗ đó của Thanh, nó cảm thấy mùi vị của đầm ao, chỗ ấy có một lớp lông tơ vàng mịn, hơi rối làm cho nó chẳng nhìn rõ được, nó hơi thất vọng bảo: “Cậu mặc quần vào đi.”
Nhưng Thanh không động đậy, mắt nhắm chặt. Lưu nhìn rõ nước mắt Thanh chảy ra như suối, lập tức Lưu hiểu ra rằng mình đã một lần phạm tội, đã bắt một cô bé phải mãi mãi vác trên lưng tảng đá ô nhục. Nó kêu lên một tiếng, đập đầu xuống cỏ, xấu hổ đến mức không chịu nổi và tự thấy khinh mình vô hạn.
Từ đó Lưu và Thanh hầu như là một. Chúng nó hiểu tất cả bí mật thời niên thiếu của nhau, chúng nó không phải một mình đối mặt với cái gì cả.
Cuối xuân năm đó, bươm bướm bay đầy trời thành phố, Lưu dẫn Thanh chạy nhảy trên đồng, giữa rừng cây sông suối, cười đùa, bắt những con bướm sặc sỡ. Tiếng cười của hai đứa như những giọt mưa, tưới mát ký ức của Lưu về mùa xuân năm ấy.
Bố của Thanh là con sâu rượu khét tiếng, ông ta có thể một hơi uống hết nửa chai rượu trắng mà mặt không đỏ, tim đập bình thường. Mỗi lần uống là đánh mẹ Thanh một cách điên dại.
Lưu chưa từng thấy một người phụ nữ nào hiền hậu như mẹ Thanh. Mặt bà lúc nào cũng nhợt nhạt như phủ một lớp mây mờ, lúc nào cũng mang một nụ cười yếu đuối và buồn tê tái. Rồi một đêm, nhà Thanh có tiếng kêu thảm thiết, tiếng kêu đau đớn nặng nề, đánh thức tất cả các nhà xung quanh. Trời sáng, mọi người kinh ngạc phát hiện, nhà Thanh xảy ra sự thay đổi lạ lùng: ông bố đầm đìa máu nằm trên sàn nhà, không thấy Thanh và bà mẹ đâu, họ đã biến vào màn đêm của mùa hè năm ấy. Biết tin này, Lưu sững người, cậu bé có một trái tim điên cuồng vì yêu, chẳng biết làm thế nào cứ chạy như điên như dại khắp nơi trong buổi hoàng hôn mùa hè năm ấy, ôi Thanh, Thanh ơi, bạn vĩnh viễn xa tôi như thế sao? Bạn mới chỉ như giọt nước vừa bắt đầu tưới mát cho đời tôi thì bạn đã rời xa ư?
Thanh và mẹ bỏ đi là một điều bí ẩn, nhiều năm sau qua nhiều manh mối Lưu mới biết được lý do họ bỏ đi. Bố của Thanh mắc bệnh bạo dâm, ông ta dùng những cách mà người bình thường không thể tưởng tượng nổi để dày vò mẹ Thanh. Khi Thanh đã khôn lớn, nhiều năm liền nó ngồi trong đêm tối giương đôi mắt hãi hùng nghe tiếng kêu rên đau đớn của mẹ ngay gần đó. Trái tim non dại của nó đã hứng chịu bao nhiêu đen bạc của cuộc đời và của con người? Lưu làm sao mà biết được.
Trước khi họ đi một ngày, thành phố lại một lần đầy bướm bay, dưới ánh nắng những con bướm màu rực rỡ lạ thường, vô số bướm như những điểm sáng bay lượn, va đập vào nhau trên không trung tạo nên một hình vẽ cực kỳ xúc động lòng người. Hôm ấy Lưu đã kéo Thanh, người bạn đầy ngưỡng vọng đối với thế giới, chạy nhảy dưới bầu trời đầy bướm, còn giơ tay bắt nhẹ con bướm để kinh ngạc về vẻ đẹp và sự lạ kỳ của thế giới này.
Mùa hè năm 1983, trong cái mùa hè vĩnh cửu này, Lưu lặng lẽ lớn lên, hiểu được cái đẹp và cái mong manh của cuộc sống.
Bố của Thanh bị chém đến trọng thương. Trong khi chữa trị, hắn không nói một câu, băng quấn khắp người, làm cho Lưu thấy tởm lợm. Khắp người hắn tỏa ra một mùi diều hâu, dưới cái trán quấn đầy băng, hai con mắt to như mắt con chim ưng trọc lầm lì soi mói xung quanh, làm cho nó thấy ghê sợ và căm ghét. Lưu nghe nói bố Thanh, vào cái đêm kêu thảm thiết đó, hành hạ mẹ Thanh xong lại quay ra định làm trò loạn luân với đứa con gái do chính mình đẻ ra. Cuối cùng, mẹ Thanh, người nhất mực hiền lành, đã nổi nóng như một con báo mẹ, lấy con dao phay chém hắn trọng thương. Việc xảy ra đêm đó thật đau buồn và kinh hãi làm sao, đứa bé mười bốn tuổi như Lưu không thể nào hiểu được.
Trong năm đó cơ thể Lưu tiếp tục có nhiều thay đổi, trong mơ nó thấy mình là một cái cây ra sức mọc thẳng lên trời, vươn dài ra, cành rậm rạp lá xum xuê, đan kết bao nhiêu ước mơ và hy vọng của nó.
Việc Thanh bỗng dưng biến mất như bị gió thổi bay làm cho Lưu bế tắc một thời gian. Nó vô cùng sốt ruột, quẫn bách. Năm ấy từ mùa hạ đến mùa thu, buổi hoàng hôn nào cũng ảm đạm, mây đen lững lờ xa xa, chim bay ngang trời, tĩnh lặng và buồn thảm, Lưu thất vọng chán nản, đứng trên triền ruộng vừa gặt, nhìn về hướng dòng sông dần xa rồi mất hẳn.
Ôi, năm 1983, trong một năm đó cậu bé Lưu non dại, chưa hiểu gì đời, mê muội đã cúi đầu trước những câu hỏi về tình yêu, về cái chết và về cuộc đời, trên tấm vải trắng tinh của tâm hồn đã loang đầy mực đen.
Ấn tượng của mùa thu là một ấn tượng suy tàn. Trong một năm của đất trời, mùa xuân xanh non, mùa hạ sinh sôi, mùa thu tiêu điều. Lá cây thở than và rụng xuống, lá vàng bay khắp nơi, thế giới như còn lại mình Lưu. Nó vẫn nghe sâu trong lòng mình những tiếng nổ nho nhỏ.
Mùa thu năm ấy bố của Thanh, một con sói cô đơn lành vết thương. Tháo băng ra, hắn coi vẻ đáng sợ: mấy vết dao chéo qua mặt đã thành sẹo to tướng, nét mặt vẫn tối tăm, suốt ngày uống rượu, rất nhiều lần Lưu thấy hắn nằm ở cửa nhà hắn như con chó chết, một đống nôn bốc lên mùi rượu và mùi thiu thối.
Mùa thu năm ấy lá cây rụng rất nhanh, mấy con chim hót rối rít trên cành, chúng ca hát một mùa sắp sửa lụi tàn. Năm ấy mùa thu sắp qua đi, mèo kêu khắp nơi, tiếng mèo kêu rền rĩ trên đường phố lạnh giá, tiếng kêu cuồng loạn, thê lương và mãnh liệt. Tiếng mèo kêu gây chấn động mạnh trong lòng Lưu.
Mùa đông đến thật dữ dội, bước vào tháng mười một lại có những trận tuyết lớn, trận sau lớn hơn trận trước. Một tối, gió gào thét trên tuyết trắng, Lưu lén nhìn được một cảnh đáng sôi sục căm giận: mẹ nó và bố Thanh, trong nền đêm đen, toàn thân loáng ánh sáng xanh, đang lăn lộn cấu xé nhau như một con mèo đực và một con mèo cái, hòa chung vào tiếng mèo kêu ran trong đêm đông. Nhìn cảnh đó, trái tim nó vỡ tan tành. Năm 1983 làm cho Lưu hiểu ra quá nhiều điều. Năm 1983 trong đầu óc nó là bướm bay, là hoa rung rinh trong gió nhẹ, là tiếng mèo kêu vang lên không trung u ám. Từng tí từng tí một, từ dòng chảy của năm tháng đời người, nó soi xét cái thế giới này.
Càng vào sâu mùa đông, ngọn lửa cháy trong lòng càng hừng hực, ngọn lửa đó thúc bách đứa trẻ mười bốn tuổi suy nghĩ, như một người trưởng thành, về đất trời, về đời người, về cuộc sống. Mùa đông năm ấy lúc thì nó ngẩng đầu nhìn trời trầm tư, lúc thì nó đứng trên cao mà cúi đầu nhìn xuống mặt đất bao la, nước mắt giá băng chảy dài trên má.
Cuộc tình vụng trộm của mẹ nó và bố Thanh như ngọn lửa cháy suốt hai tháng, năm 1983 sắp hết. Dòng nước của thời gian sẽ nhấn chìm những gì đây? Trái tim đầy thương tích và hận thù, cuối cùng Lưu quyết định làm một việc. Di ảnh của bố trên tường nghiêm nghị nhìn nó, bố và con nhìn vào mắt nhau, cảm thấy dòng đời chảy thâm trầm trong cơ thể mình.
Đúng vào cái ngày cuối cùng của năm đó, Lưu cảm thấy cô đơn và lạnh lẽo lạ thường. Đã đến nửa đêm, Lưu giương mắt cảnh giác như một con chó. Cuối cùng, nơi đó lại dội lên âm thanh như tiếng mèo kêu, lập tức ngọn lửa trong cơ thể nó bốc lên, nó rón rén đi lấy cái khóa, khóa cửa lại rồi nhẹ nhàng tưới dầu hỏa vào trong nhà và lên mái nhà. Xong xuôi, nó châm lửa đốt.
Tiếng lửa cháy át đi tiếng mèo kêu kỳ dị, nó chạy đến một nơi xa trong đêm đen, nhìn ngọn lửa vươn cao trên bầu trời mùa đông, vô số các con mèo hoang đang gào lên, từ khắp nơi chạy như bay đến lao vào ngọn lửa vàng.
Lưu đã thiêu cháy mẹ nó và người tình của bà ta, kẻ thù của nó, kẻ đã bóp chết tình yêu của nó. Đứa trẻ mười bốn tuổi đứng trong tuyết ngập đến đầu gối nhìn lửa bốc lên bầu trời, những con mèo hoang cháy phát ra ngọn lửa màu xanh, trong lòng Lưu rơi lả tả những cánh hoa, nước mắt chảy dàn dụa... Ôi, năm 1983, mỗi một mùa kéo dài và tháng ngày đứt quãng đều làm cho nó cảm thấy nỗi khốn khó của cuộc sống và cái thơ mộng trong cái chết. Vào khoảnh khắc kết thúc của năm ấy, nhìn ngọn lửa do bàn tay mình đốt lên, nó thấy bồn chồn, hoang mang và tuyệt vọng.
Không có con chim nào tha về cho nó một mặt trời tỏa sáng.
