Chúng ta đã quen thuộc từ bé với quan niệm sống phải là con người trước hết biết làm chủ thiên nhiên, làm chủ xã hội và sau đó làm chủ bản thân mình. Những lời nói ngắn gọn nhưng lại hàm chứa nhiều điều mà không phải ai cũng từng hiểu thấu.
Làm chủ thiên nhiên, vâng điều này có thể hình dung được, cách hiểu thông thường nhất có nghĩa là làm cho thiên nhiên phải phục tùng ý muốn của con người, làm ra nhiều sản phẩm, vật dụng cho cuộc sống. Chúng ta chứng kiến từng ngày những tiến bộ của khoa học và công nghệ đem tới nhiều sản phẩm, vật dụng cho cuộc sống, nâng cao cuộc sống. Dường như con người làm chủ thiên nhiên là điều thật dễ hiểu. Làm chủ xã hội cũng không phải khó hình dung ra. Làm chủ xã hội là con người được tham gia và có ý kiến của mình đối với cộng đồng bao quanh mình, được đóng góp phần có giá trị để làm xã hội văn minh… Nhưng rồi mọi sự chấm dứt ở những cái hiểu sơ sơ này mà ít ai để ý đi sâu thêm để hiểu cho rõ hơn, cuộc sống có quá nhiều bận rộn phải lo toan.
Thế còn làm chủ bản thân mình thì sao? Điều này nói ra thì dễ nhưng lại ít ai hiểu được tường tận nó như thế nào. Làm chủ bản thân mình là không tỏ ra giận dữ, là biết kìm nén những xúc động, phản ứng trào lên từ bên trong… Đấy là cái hiểu đại khái, mơ hồ như vậy. Trong thực tế, chúng ta có thể học và được nghe nói nhiều về làm chủ thiên nhiên, làm chủ xã hội, nhưng lại rất ít khi được nghe nói và được học về làm chủ bản thân mình.
Rồi chúng ta đã có thời nghe nói tới việc chống chủ nghĩa cá nhân, nâng cao tinh thần tập thể. Con người cá nhân là xấu, quan tâm tới lợi ích của mình là ích kỷ, và hình ảnh người hết lòng, quên mình vì công việc chung mới là hình mẫu phấn đấu. Bây giờ thì điều đó dường như có vẻ xa xôi, phi thực tế, và mọi người đều đồng ý là quyền lợi chính đáng của mỗi người phải được tôn trọng. Những điều này dường như có cái gì đó không rõ ràng và minh bạch ngay trong mỗi chúng ta và ít khi được giãi bày, nhìn thấu. Dường như thế giới bên trong chúng ta với nhiều thứ lộn xộn vẫn chưa được hiểu một cách tường tận.
May mắn thay một người đương đại với chúng ta, một người Ấn Độ đã chứng ngộ chân lý, Osho, đã tới với cuộc sống để đem lại nhiều ý tưởng, nhiều cách nhìn nhận mới vào bản thân con người, để làm chủ cuộc sống, làm chủ bản thân, làm chủ xã hội và làm chủ thiên nhiên. Điều đầu tiên Osho đề cập tới là đảo ngược cách nghĩ bình thường: trước hết mọi người cần được sáng tỏ về bản thân mình, cần học cách hiểu bản thân mình, làm chủ cuộc sống mình, rồi từ sự sáng tỏ đó mà tham gia vào các hoạt động xã hội và tự nhiên khác.
Chỉ trên cơ sở tự mình đã thấy rõ ràng những điều đã xảy ra trong ý nghĩ, trong tình cảm, trong xúc động, trong mọi trạng thái của bản thân mình, thì người ta mới có thể có con mắt sáng tỏ để đi vào các hoạt động trong xã hội và đi vào thiên nhiên. Việc hiểu rõ bên trong để đi vào bên ngoài này là cần thiết, bởi vì thông thường chúng ta có xu hướng đi ra xã hội và thiên nhiên với hàng loạt điều ngộ nhận, hàng loạt thói quen bắt nguồn từ truyền thống cũ, từ bản ngã, từ tính ích kỷ cá thể. Chính sự lẫn lộn đó dẫn đến việc áp đặt những điều chúng ta cứ nghĩ là đúng lên mọi người xung quanh, hầu như không mấy khi chúng ta nghĩ lại xem nó có đúng thật không. Và mọi sự phức tạp của xã hội, của thiên nhiên và môi trường đều nảy sinh từ đó.
Osho đã nêu ra cho chúng ta rất nhiều phương pháp để tự quan sát bản thân mình, để nhận ra dấu hiệu của bản ngã, yếu tố chính làm cho cuộc sống trở thành nặng nề, khổ sở. Osho cũng chỉ rõ việc thoát ra khỏi bản ngã và cách suy nghĩ dựa trên nó, tâm trí, là bước đầu tiên để đưa con người trở về với cái toàn thể, để hòa nhập với tất cả mọi người. Nhưng việc này là khó khăn, và người ta phải biết nhìn nhận dần trong mọi hoàn cảnh. Những bước đầu tiên chính là việc mọi người tự nhìn nhận về thân thể mình, về vấn đề sức khỏe của bản thân mình, để có một quan niệm đầy ý thức trên bình diện vật chất, thể chất.
Cao hơn nữa, tự mỗi người phải biết nhìn nhận về thái độ của mình trong mối quan hệ xung quanh với mọi người. Người thực sự làm chủ bản thân mình là người luôn bình thản không bị hoàn cảnh và môi trường kích thích, không phải kìm nén điều gì. Nhưng điều đó chỉ có thể đạt được nếu trong lòng người ta không bị nung nấu bởi quá nhiều thôi thúc, ham muốn. Do đó thái độ của con người với mọi hoàn cảnh chính là sự thể hiện việc hiểu biết và làm chủ các ham muốn. Khi có hiểu biết đó, người ta hành xử ung dung, thuận theo lý của sự việc diễn ra mà không đi ngược với dòng chảy cuộc đời.
Osho cũng đã nói rất rõ ràng về thái độ của con người khi đi vào cuộc sống, để làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn, để tâm thức con người phát triển hơn, nâng cao hơn, không bị những lực vô ý thức bên trong chi phối. Chính trên cơ sở hiểu thấu mọi sự đang xảy ra trong thiên nhiên, trong xã hội, mà người ta đi vào các hoạt động thực tế, tuân theo các quy luật đang diễn ra, và đóng góp thêm phần tác động của mình để thúc đẩy xã hội phát triển, cuộc sống văn minh và có hiểu biết. Con người của thời đại mới phải là con người luôn biết tự hoài nghi chính bản thân mình để tìm tới cái đích thực và để đóng góp phần tinh hoa nhất của mình cho sự phát triển tâm thức, cho sự phát triển xã hội và thiên nhiên. Thiên nhiên cũng cần được yêu mến và phát triển qua hành động của chúng ta chứ không thể là đói tượng bị khai thác chỉ vì quyền lợi của con người.
Thật là may mắn cho những ai được tiếp xúc với một số quan điểm tư tưởng và tình yêu của Osho, thể hiện qua những bài nói của ông. Osho bình luận về mọi tư tưởng và tôn giáo phổ biến trên trái đất cùng ý tưởng của những người mở đầu ra các tư tưởng và tôn giáo đó, chỉ để cho bạn đọc thấy một điều rằng con người đích thực không phụ thuộc gì vào kinh sách cổ cả mà tự mình phải sáng tạo và xây dựng cho mình con đường của mình. Nhiều vấn đề của cuộc sống hiện đại đã được nêu ra để minh họa cho những tư tưởng cổ đại đã có thời bị ngôn ngữ che lấp, bị cách diễn giải không đúng gây hiểu nhầm. Chính điều này đưa những tư tưởng và tình yêu của Osho tới gần với con người hiện đại ngày nay.
Osho không phải là nhà văn, Osho không viết sách, Osho chỉ nói những bài nói ngẫu hứng, những bài nói xuất phát từ chiều sâu tâm thức của mình cho những người bạn gần gũi. Những bài nói đó được ghi lại và in thành sách, nay có nhiều hơn 650 đầu sách. Mỗi năm có trên 2,5 triệu cuốn sách và băng của Osho được bán trên toàn thế giới. Số lượng sách dịch hàng năm là 2000 cuốn trong 43 ngôn ngữ trên thế giới. Lời của Osho đi sâu vào đông đảo quần chúng chính vì nó đề cập tới những vấn đề mà con người hiện đại đang trăn trở trên con đường phát triển tâm thức của mình trong xã hội ngày nay. Lời của Osho hướng dẫn cho mọi người đi thẳng vào chính bản thân mình, tìm hiểu ý nghĩa đích thực của sự phát triển tâm linh là phát triển và hoàn thiện chính bản thân mình, sống có ý thức, thoát khỏi mọi chi phối của vô ý thức.
Nhưng có một điều cần lưu ý trước khi đọc điều Osho nói, chúng ta nên giữ thái độ hồn nhiên như trẻ thơ để cảm nhận những chân lý quý giá được truyền trao qua lời. Lời bao giờ cũng hạn hẹp, chỉ nêu ra gợi ý về cái gì đó, cho nên cần phải nắm được ý nằm sau lời, cái nằm trong khoảng trống im lặng giữa các lời. Một tâm trí xét nét theo lời sẽ không thể thu hoạch gì được nhiều qua những bài nói này. Một tâm trí quá logic sẽ không thể nào chấp nhận được những điều tưởng chừng như phi logic đối lập nhau, bởi vì các bài nói bao giờ cũng có đích cụ thể, dành cho đơi tượng cụ thể, và hoàn cảnh mỗi người lại khác nhau, có khi ngược nhau. Lời chỉ là công cụ để giúp cho người ta thoát ra khỏi lời, bay vào chân lý. Và chân lý bao giờ cũng là cuộc sống đang diễn ra.
Hà Nội, 9/8/2004
