Ngày đầu tiên trở lại chùa, tôi không gặp thầy. Chùa vắng. Ở bàn nước, một chú tiểu lạ đang ngồi với mấy đứa trẻ. Tôi xá chú rồi lên Tam Bảo. Sư chú Đạo Ngũ đang quét dọn trên đó.
“A Di Đà Phật, chào cô giáo” - chú Đạo Ngũ chắp tay chào tôi, miệng cười rất tươi - “Quý hóa quá, cô giáo ở Mỹ lại về thăm ngôi chùa nhỏ bé của chúng tôi.”
Tôi bật cười, chắp tay cúi thấp đầu để kính lễ chú Đạo Ngũ. Chỉ nhìn thấy chú Ngũ trong bộ quần áo nâu, tay cầm phất trần quét ban thờ Phật mà lòng tôi đã hân hoan lạ lùng. Sau chín tháng, chú Ngũ cao hẳn lên, giọng vỡ ồm ồm, cử chỉ đĩnh đạc. Chùa cũng nhiều thay đổi. Nhà sàn gỗ mà năm ngoái tôi ở thì được xây tường quanh tầng một thành “Dưỡng tâm đường” để làm chỗ cho chư tăng thụ trai và niệm Phật; tầng hai giờ thành phòng trưng bày cổ vật. Khu nhà mà chú Đạo Ngũ và trẻ con ở lúc trước thành tăng phòng cho sư ông Đạo Nhất với các chú tiểu. Nhà bếp đã được xây mới ở chỗ trước đây là cái sân trông ra ao. Ao đã được lấp. Đằng trước nhà tăng, thầy cũng cho lợp mái tôn thành khu tiếp Phật tử. Nhà vệ sinh mới đang được xây - tầng trên cho tăng, tầng dưới cho Phật tử - để thay khu vệ sinh tối tăm năm ngoái. Tất cả tranh tường và tượng còn dang dở lúc tôi rời chùa lần trước đều đã hoàn thành và được quây rèm vàng, chỉ khi nào có lễ quan trọng mới mở rèm ra.
Bọn trẻ năm ngoái đã được gia đình xin về nhà, chỉ còn Hùng vẫn ở chùa đi học. Sư ông Đạo Nhất và chú Đạo Nhị cũng đang đi hạ. Chú tiểu lạ mà tôi thấy ngồi ở bàn nước là Đạo Tam, mới xuất gia với thầy. Chùa còn có một chú tiểu mới nữa - Đạo Tứ - chính là Huy của mùa hè năm trước. Huy đã cạo đầu, quần áo nâu. Tôi chắp tay xá chú:
“A Di Đà Phật, chú Huy, à quên, sư chú Đạo Tứ xuống tóc bao giờ thế ạ?”
Chú Đạo Tứ chắp tay xá lại tôi, cười:
“Dạ, mô Phật, đến lúc đủ duyên thì đi tu thôi mà cô.”
Sư chú Đạo Tứ ăn nói đi đứng chững chạc lắm, không giống Huy nhút nhát năm ngoái chút nào. Năm ngoái, chú thường gọi tôi là “cô giáo” xưng “con” hoặc “cô giáo” xưng “em”; chú lại hay bẽn lẽn, lân la rửa bát cùng chú Đạo Ngũ hoặc bọn trẻ. Năm nay thì chú đã rất đàng hoàng gọi tôi là “cô”, xưng “tôi”, lại còn sai bảo cả chú Đạo Ngũ nữa. Tôi nghĩ đến đó cứ tủm tỉm cười.
Buổi trưa, tôi gặp lại Huân hầu đồng năm ngoái. Huân vào chùa cùng hai người bạn, đều là dân làm ăn; một người từng đi làm ở Hàn Quốc về. Huân bảo:
“Chị ơi, giờ có cách gì cho em đi Mỹ chị nhỉ? Giờ đi khỏi Việt Nam được thì tốt.”
Hóa ra Huân và bạn kinh doanh bất động sản thua lỗ, phải bán hết đất mà vẫn nợ đầm đìa.
“Giờ em sợ rồi, biết là mình lúc trước ăn xổi. Mấy năm trước nhà lầu xe hơi là chuyện quá bình thường, tiền nó nhiều, giờ mất hết, nhiều khi em vẫn cứ nghĩ đến lúc mình đang có... tối vẫn cứ ngủ mơ lúc mình nhiều tiền, xe cộ, nhà cửa như nước chị ạ.”
“Tiếc hả?”
“Tiếc chứ chị, mất sạch. Nhiều lúc cứ nhớ khi mình có chục tỷ, trăm tỷ như không... lại tiếc. Đấy là chị em mình ngồi trong chùa, em nói thật với chị vậy, chứ giờ mà ngồi ngoài quán bia với đối tác thì khác ngay, lại vẫn phải thế này thế kia, như là mình có nhiều lắm, mình còn đầy, sợ quái gì.”
“Mẹ, lúc mình không có gì thì không sao” - anh bạn nói - “cơm rau cũng được. Đến lúc có rồi, giờ nó khó chấp nhận mình không có gì, tay trắng.”
“Mình đúng là ăn xổi... Hôm qua em đi đền Đô, mua được quyển sách Tôi là ai, giờ em đang tự hỏi tôi là ai.”
“Hỏi được như vậy là tốt rồi” - tôi nói.
“Mình vấp mình phải đứng lên chứ chị, mình phải nghĩ chứ.”
“Nhưng anh em mình cũng chỉ là tép riu thôi” - bạn Huân nói - “nhiều thằng nó mất còn kinh hơn; mấy năm trước nhà lầu xe hơi công nhận quá đơn giản, giờ thằng nào mang tiền đi mua xe mới là thằng có tiền thật này, còn lại thì toàn là xe nợ đấy.”
“Ờ, giờ này chết gần hết rồi, một phần ba doanh nghiệp phá sản. Giờ đứa nào làm bên bất động sản với chứng khoán mà còn sống thì phải có chống lưng hết, nó cấu véo, đập chỗ nọ chỗ kia để qua thôi, chứ còn chết hết. Anh em mình chả có ai chống lưng thì chết là đúng rồi.”
“Đúng là bả tiền bạc. Không có thì muốn có, có ít thì muốn có nhiều, có nhiều thì sợ mất, mất thì sợ nhục.”
Buổi trưa trời oi, không gió. Đài báo chiều sẽ giông. Mọi người thiu thiu đi tìm chỗ ngủ. Chú Đạo Tứ mang giường gấp vào phòng máy tính ở tầng một nhà sàn, bảo tôi vào đó nghỉ trưa. Trong đó rất nhiều thư tịch cổ bằng chữ Nôm. Những cuốn sách giấy dó đã ngả vàng, gáy được đóng bằng dây đay, đầy mùi cũ kỹ. Chú Tứ lấy phất trần quét những đám mọt gỗ trên bàn máy tính, điệu bộ thong thả như một người tu hành lâu năm. Chú lại lấy quạt, lấy gối cho tôi; nửa như với “cô giáo” mà năm ngoái chú còn xưng “em”, nửa đã như một thầy tăng chăm sóc Phật tử chân ướt chân ráo đến chùa. Tôi vẫn chưa hết ngỡ ngàng với con người mới này.
“Như thế nào mà chú Tứ lại xuống tóc?” - tôi hỏi.
Thế là chú Đạo Tứ ngồi ngang cửa kể chuyện tôi nghe suốt buổi trưa.
