Thầy Đạo nhắn 8 giờ sáng nay có lễ thế phát (21) cho một thanh niên tên Hiển. Bảy giờ sáng tôi rời nhà để vào chùa.
Ngoài cổng chùa mới có thêm hàng hoa vải vàng với chữ “Kính mừng Phật đản”. Bên trong, các tượng Tỳ Lô Giá Na xi măng đang được phun sơn vàng óng. Ruộng sau chùa đã lấp hết. Rặng nhãn sum suê trong sân được tỉa bớt, để lộ một khoảng sân rộng lát gạch đỏ. Một khu nhà mái tôn đã được dựng lên gần bếp và khu vệ sinh mới cho Phật tử ở. Tam Bảo giờ được trải thảm đỏ, không phải nền gạch như trước nữa. Khải - cậu sinh viên năm ngoái đã xuống tóc, giờ là sư chú Đạo Lục. Chú Đạo Nhị đã lên sư ông Đạo Nhị; chú Đạo Tam lên sư ông Đạo Tam; chú Đạo Tứ lên sư ông Đạo Tứ và chú Đạo Ngũ thành sư bác Đạo Ngũ. Sư ông Đạo Nhất thì đẹp lên nhiều so với năm trước; khuôn mặt sáng lên, không còn hốc hác, gồ ghề. Các sư ông, sư chú bây giờ đều mặc áo nâu nhưng chân đi tất vải, bó ống màu vàng, giày vải màu vàng. Sự an lạc tỏa rạng trên khuôn mặt họ. Thầy bảo bây giờ chùa đã lập chúng rồi. Tôi hỏi lập chúng là gì, thầy bảo tức là lập ra tăng đoàn, mọi quyết định đều do chúng tăng, chứ thầy giờ cũng không có quyền quyết định và bắt mọi người theo. Thầy vẫn là trụ trì về mặt hành chính nhưng về mặt giới thì thầy cũng chỉ là tỷ khiêu như các sư ông; nếu thầy đề xuất điều gì mà chúng tăng không đồng ý thì sẽ phải theo chúng tăng; đấy gọi là pháp “lục hòa kính” tức “sáu phép hòa hợp khi cùng sống với nhau.”
Phải có thân hòa cộng trụ (22) , khẩu hòa vô tranh (23) , ý hòa đồng sự (24) , giới hòa đồng tu (25) , kiến hòa đồng giải (26) , và lợi hòa đồng quân (27) .
“Được như thế thì quá tuyệt” - tôi nghĩ - “Nếu xã hội lấy tôn chỉ này hoạt động thì có lẽ thế giới sẽ luôn hòa bình.”
À nhưng tôi tưởng chùa đã luôn như vậy chứ, sao năm nay thầy mới nói lập chúng. Thầy nói không phải. Đa số chùa Việt Nam, nhất là chùa miền Bắc đều tu hành theo lối nhất tăng nhất tự, tức mỗi chùa có một vị tăng trụ trì, vị tăng đó có một vài đệ tử; cả thầy và trò đều thuộc quản lý của Giáo hội. Tất cả các việc như thụ giới sa di, giới tỷ khiêu, tấn phong thượng tọa, đại đức, hòa thượng đều phải chờ Giáo hội có đàn giới thì làm đơn, gửi đệ tử mình đi; có khi phải chờ nhiều đàn giới mới được thụ giới. Đến mùa an cư thì các chùa sẽ gửi tăng ni về trường hạ an cư tập trung. Khi đệ tử trưởng thành lên thì thường sẽ lại nhận chùa, tách khỏi thầy ra ở riêng, lại tiếp tục nhất tăng nhất tự.
Còn giờ thầy lập chúng thì thầy trò sẽ luôn ở cùng nhau chứ trò không đi nhận chùa riêng; dù chúng có đông đến trăm hay nghìn tăng ni. Nếu có nơi cúng chùa mới thì thầy có thể cử đệ tử luân phiên tới đó tu hành một vài năm, nhưng rồi lại về hoặc luân chuyển nơi khác. Chúng có thể chia đi khắp nơi hoằng pháp, như nhiều nhánh sông từ một nguồn, nhưng sẽ luôn tụ về đây, lấy đây làm tổ đình; thầy trò cùng nhau tu tập đến hết đời chứ không chia tách cát cứ. Dần dần, khi nào việc xây dựng tăng phòng và các công trình vệ sinh, giảng đường hoàn thành thì thầy sẽ chỉ đi sâu vào việc tu hành, không còn làm các việc phan duyên như cúng bái nữa.
Thầy nói lập chúng rồi thì thầy trò cũng sẽ tự tổ chức an cư kết hạ tại chùa chứ không phải gửi các sư ông ra trường hạ an cư như những năm trước. Mấy hôm nữa chư tăng sẽ tác pháp an cư để bắt đầu mùa an cư kết hạ.
“Đây sẽ là mùa an cư đầu tiên ở chùa. Chúng tăng cũng sẽ phải tác pháp để cho cô được tòng tăng an cư. Tức là nương tựa vào chư tăng mà tu học.”
“A Di Đà Phật” - tôi chắp tay xá thầy, lòng vui lạ thường - “Thật may cho con được theo thầy và các sư ông an cư từ mùa đầu tiên.”
Gần 9 giờ, bạn bè Hiển từ Hà Nội vào chụp ảnh với Hiển để kỷ niệm ngày cuối cùng mà Hiển là người thế tục. Hơn 9 giờ, Phật tử vào ngồi hai bên cánh Tam Bảo, khoảng giữa chừa cho chư tăng làm lễ. Sau đó thầy và các sư ông vào, tất cả đều đắp cà sa vàng. Tôi lần đầu nhìn thấy sư ông Đạo Nhất, Đạo Nhị, Đạo Tam, Đạo Tứ cùng đắp cà sa vàng, lòng bỗng trào lên một nỗi xúc động và tự hào lạ lùng.
Lễ thế phát rất giản dị. Thầy giảng vắn tắt về ý nghĩa của việc xuất gia. Xuất gia là ra khỏi ba ngôi nhà lớn.
Một là xuất thế tục gia, tức ra khỏi ngôi nhà có cha mẹ anh chị em, để vào sống trong tăng đoàn. Hai là xuất phiền não gia, tức là ra khỏi ngôi nhà phiền não. Ba là xuất tam giới, ra khỏi luân hồi sinh tử, đi trên con đường giải thoát.
Thầy nói trong ba ngôi nhà này thì xuất thế tục gia là cửa ải khó nhất bởi vì cái ái dục với cha mẹ vợ chồng anh em con cái rất lớn; chúng ta sinh ra làm người đã có các sợi dây thân quyến này trói buộc rồi. Đa số các gia đình thấy con cái đi tu là việc buồn, nên thường cấm cản, khiến cho nhiều người muốn đi tu nhưng nghĩ đến chữ hiếu với gia đình mà chần chừ không dám quyết. Chúng ta thường chỉ nhìn thấy chúng sinh có hình tướng, nên cả đời loanh quanh làm vừa lòng vài người trong gia đình, cha mẹ vợ chồng anh chị em bạn bè của đời này mà không biết đến vô lượng chúng sinh trong các cảnh giới vô hình. Họ đều là cha mẹ vợ chồng, thân bằng quyến thuộc của ta trong vô lượng kiếp. Phật nói hiếu có bốn loại: cận hiếu, viễn hiếu, đại hiếu, tiểu hiếu. Ở lại nhà để đi làm, nuôi dưỡng cha mẹ đời này chỉ là tiểu hiếu. Xuất gia là đại hiếu, vì không những có thể tu tập giúp cha mẹ đời này giải thoát mà còn có thể báo hiếu với tất cả chúng sinh, với cha mẹ tổ tiên nhiều đời.
Thầy giảng xong, chú Hiển thỉnh cha mẹ ngồi phía trước. Chú dập đầu lễ cha mẹ để tạ ơn sinh thành. Cha mẹ Hiển khóc; Hiển cũng khóc. Đây là lần cuối cùng chú lễ cha mẹ như vậy; một khi đã xuống tóc, người tu hành không lễ cha mẹ, cũng không hành lễ với vua quan hay thần thánh mà chỉ lễ Phật, lễ thầy tổ, lễ tăng. Cũng từ ngày mai; mà không, chỉ mấy phút nữa, ngay sau khi Hiển xuống tóc là cha mẹ Hiển sẽ phải gọi Hiển bằng “sư chú” và xưng “con” với Hiển.
Hiển lễ cha mẹ xong thì quỳ giữa Tam Bảo, hai tay chắp, nước mắt vẫn chảy ròng ròng. Sư ông Đạo Nhị bê khay dao kéo tới. Thầy cầm kéo, cắt ba lọn tóc nhỏ, tượng trưng cho ba nguyện của người xuất gia.
Nguyện đoạn nhất thiết ác (28) .
Nguyện tu nhất thiết thiện (29) .
Nguyện độ nhất thiết chúng sinh (30) .
Sau đó, thầy cầm dao, cạo một đường dài từ đỉnh đầu xuống trán; rồi bắt đầu cạo vòng quanh đầu. Thầy vừa cạo vừa chú nguyện khẽ. Tóc Hiển theo những đường dao rụng dần, rụng dần. Sư ông Đạo Nhị cầm khay đỡ những lọn tóc rơi xuống. Trong lúc này sư ông Đạo Nhất, Đạo Tam và Đạo Tứ dẫn đại chúng trì thập chú và tụng Tâm Kinh Bát Nhã. Tiếng trì tụng vang dội trong Tam Bảo. Bố mẹ và họ hàng Hiển vừa khóc vì xúc động, lại vừa cười vì hoan hỉ. Nắng sớm từ ngoài rọi từng vệt sáng vào Tam Bảo.
Tóc đã rụng hết. Thầy cầm cái khăn mặt vàng trên khay lau sạch tóc trên đầu, mặt, và cổ cho Hiển.
“Pháp danh của con là Thích Đạo Thất.”
Vậy là thêm một bông hoa sen đã nở.
Kiểng nổi lên. Thầy dẫn đại chúng nhiễu quanh ban thờ Phật, rồi ra khỏi Tam Bảo, xuống Tổ Đường lễ tạ các tổ. Buổi lễ thế phát kết thúc. Mẹ chú Đạo Thất quỳ sụp xuống chân thầy, khóc:
“Nhờ thầy dạy cháu.”
Thầy cười xoa đầu mẹ chú Đạo Thất:
“Cô phải vui chứ.”
Buổi trưa, chúng tôi ăn bún với đậu phụ. Mẹ chú Đạo Thất và chú Đạo Thất phụ trách nấu. Từ nay, chú Thất chuyên nấu ăn thị giả thầy và cũng chịu trách nhiệm việc bếp núc của chùa.
“Đi tu là một quyết định lớn phải không chú?” - tôi hỏi chú Đạo Thất.
“Khó nói lắm” - chú Đạo Thất cười, nhìn ông Đạo Nhị ngồi gần đó - “chỉ người nào quyết định rồi mới biết thôi. Khó giải thích cho người ngoài, sư ông nhỉ.”
“Ừ” - ông Đạo Nhị nói - “Ai phát tâm thì người đó mới biết.”
“Đại để thấy cuộc sống ở ngoài nó chán, nó ảo, nó giả, không còn thiết nữa” - chú Đạo Thất nói - “Nhàm chán thế gian.”
“Thế có phải là đầu hàng, chạy trốn không ạ?” - tôi nói.
“Không, mà là thấy nó ảo quá” - chú Đạo Thất nói.
Tôi ăn xong, thầy gọi tôi vào nhà sàn, chỉ cho tôi phòng ngủ trưa cũng là phòng mà tôi sẽ ở trong mùa hè này. Vẫn là phòng Internet kiêm thư viện chứa thư tịch cổ mà năm ngoái tôi đã ở. Trong phòng, ngoài một cái giường đơn còn có một cái bàn để máy tính và tủ. Cửa sổ phòng mở ra khu nhà có ông Đạo Tứ, ông Đạo Tam, bác Đạo Ngũ, và một số Phật tử. Nhìn xa nữa là lầu trống và cánh đồng.
Tôi ngủ một giấc mê mệt đến 2 giờ chiều thì lên chùa tụng kinh Dược Sư với mọi người. Sư ông Đạo Tứ làm chủ sám, dẫn đại chúng tụng kinh. Giờ sư ông đã đạo mạo ra dáng lắm rồi. Tôi không thể nào còn nghĩ đến Huy của mùa hè cách đây hai năm nữa. Chú Huy đó đã hoàn toàn biến mất, không để lại dù chỉ một chút dấu vết. Không biết bao lâu thì sư chú Đạo Thất cũng sẽ lột xác hoàn toàn.
Đường đi lên khỏi bùn của một bông hoa sen không hề đơn giản.
