Thiếu ta Rưtragốp còn quan sát trong vài phút hội hóa trang kéo dài không dứt của các đèn chiếu. Đối với người dân Berlin thì nó có nghĩa là: Hãy xem đấy, người Đức, chúng tôi đang cố gắng như thế nào cho các ngài…
Thiếu tá nhổ nước bọt bước đi. Ông tiếp tục suy nghĩ về thiếu tá Khaútson. Thời điểm này chắc hắn phải ở rất gần đây. Cũng có thể hắn đang sốt ruột chờ câu trả lời mà hắn hỏi trung úy Côvancốp khi nhìn thẳng vào đôi mắt tinh ranh của anh.
Vô tình Rưtragốp rảo bước nhanh hơn.
*
Vào giờ phút ấy Trung úy Côvancốp đã ngủ. Đúng là anh đã ngủ, thậm chí anh còn có một giấc mơ dễ chịu. Một nụ cười thoáng nở trên đôi môi. Nhưng rồi nụ cười vụt tắt, đôi lông mày động đậy, hé mở dần. Côvancốp ngẩng đầu quan sát rồi từ từ ngả đầu xuống gối. Không được quên tất cả những gì đã xảy ra, kể cả những chi tiết nhỏ nhất.
Chuyện đã xảy ra vào khoảng chín giờ tối khi anh chuẩn bị mang quần áo đến hiệu giặt. Phút cuối cùng anh đã mặc áo khoác ngoài thì điện thoại của Rênát gọi anh, rủ anh đi lang thang khoảng một tiếng trong thành phố. Có nói: một buổi tối rất đẹp… Tuy thế, buổi tối hôm đó chẳng tốt đẹp như anh tưởng. Cơn gió lạnh buốt như kim châm thổi qua các đường phố, gió quất vào mặt, đập vào những tờ áp phích rách nát…
Côvancốp mang vali quần áo tới hiệu giặt đồ rồi gặp mạt Rênát. Họ lang thang qua các đường phố vắng người. Những câu chuyện linh tinh chẳng liên quan đến nhau, đến những sự kiện đã xảy ra vào tối hôm đó. Họ nói về sách vở, về những ngôi sao, về thể thao, phim ảnh. Họ im lặng nghĩ đến động cơ gì đã dẫn cả hai người đi lang thang trong thành phố vào một buổi tối khuya khoắt bất tiện này.
Cả hai đi xuyên qua phố công viên Slốtxơ, rồi phố Sanơlôten và Marêverơ và cả ga xe điện ngầm. Một phút sau họ đứng trên sân ga ồn ào. Tàu chạy tới, họ lên toa, trên toa không có một người nào. Tàu lao đi dưới lòng đất. Đến ga Alếchxăngđrơ Plátxơ, họ bước xuống. Quảng trường tràn đầy ánh sáng. Đứng ở đây chẳng ai cảm thấy lúc này trời đã về khuya.
- Chúng mình ra bờ sông đi – Rênát đề nghị.
- Ừ. – Côvancốp mỉm cười. Rồi lại những câu chuyện về sách vở, về những ngôi sao và nhiều chuyện tầm phào khác. Không ai nhớ họ đã nói gì với nhau. Rênát dừng chân ở lối rẽ ra cầu Barsapxki.
- Thế là em đã lôi được anh ra chỗ này.
- Phải chăng đây là miền tận cùng của trái đất.
- Đúng – Rênát nghiêm giọng nhìn sang bên kia sông. Bên ấy là khu chiếm đóng của Mỹ. Cô lúc lắc đầu và hỏi:
- Anh biết tại sao em thích nơi này không?
Côvancốp nhìn xung quanh, nơi đây chẳng có gì hấp dẫn cả.
- Cuối tháng 4 năm 1945, em đã nhìn thấy chiếc xe tăng Xô Viết đầu tiên và nhiều người lính Xô Viết ở đây.
Tim anh hồi hộp, anh chưa kịp tham gia chiến tranh, anh thường ghen tỵ với người nhiều tuổi quân hơn mình mỗi khi nghĩ đến họ. Họ đã đến đây với hạnh phúc và tự do.
- Tiếc rằng tôi đã không có mặt trên chiếc xe tăng đó – Côvancốp buồn rầu nói.
Rênát nhìn đồng hồ. Anh thấy nét mặt cô rất xúc động. Anh biết mẹ và em trai của Rênát đã bị chết dưới tòa nhà của bom Mỹ làm sập nên anh nghĩ vì thế cô rất bồi hồi khi nhớ lại. Nhưng anh không ngờ rằng Rênát xúc động hoàn toàn về một lý do khác.
Còn những gì xảy ra sau đó, một chiếc taxi đỗ gần chỗ hai người.
- Xin chào cô Rênát – Người đàn ông ngồi cạnh người lái xe kêu lên.
- Xin chào – Rênát vẫy tay.
Hai người đàn ông ra xe. Họ cao lớn, ăn vận quần áo khá diện. Họ tỏ vẻ ngạc nhiên khi nhìn thấy Côvancốp. Rênát giới thiệu:
- Các anh hãy làm quen với nhau đi. Đây là người bạn Nga của tôi. Còn đây là các bạn vận động viên thể thao.
Hai người đàn ông xưng tên và bắt tay Côvancốp. Giờ phút này mọi chuyện đã rõ. Dĩ nhiên anh đã nghe rõ tên họ những người ấy.
- Còn phải canh giữ cái cầu này lâu không đấy? – Một trong hai người đàn ông vừa cười vừa hỏi Rênát.
- Nào đến giờ rồi – Rênát trả lời.
- Mời các bạn vào xe. Chúng tôi sẽ đưa các bạn về. Chúng tôi cũng muốn lang thang trong thành phố một chút.
- Đi thôi anh – Rênát quay lại nói với Côvancốp.
- Ừ - Anh lưỡng lự, linh cảm rằng mình đang hành động thiếu thận trọng.
- Côvancốp cùng với hai nhà thể thao ngồi ở hàng ghế sau còn Rênát ngồi cạnh lái xe. Xe lăn bánh. Mọi người đều im lặng. Người ngồi bên trái Côvancốp bỗng lên tiếng hỏi anh:
- Có bao giờ anh chú ý đến các nhà thờ này chưa?
Côvancốp hơi cúi xuống để nhìn nhà thờ rõ hơn. Anh lập tức cảm thấy có cái gì đó ẩm ướt mùi hăng hắc sộc vào mặt…
Anh chẳng còn nhớ gì cho tới lúc tỉnh lại ở căn phòng này. Không biết mình đã ngất đi bao lâu, chiếc đồng hồ đeo tay của anh đã bị mất. Căn phòng không có chiếc cửa sổ nào. Trên bàn để một cốc cà phê đen, một khoanh thịt nguội đặt trong một chiếc đĩa và những khoanh bánh mỳ cắt mỏng. Tất cả những thứ này được một tên lính mặc quân phục Mỹ mang tới.
- Gọi người chỉ huy của anh tới đây – Côvancốp thét lên bằng tiếng Đức với anh ta.
Người lính bước ra thậm chí không thèm ngoái cổ lại. Tiếng lách cách của khóa cửa vang lên. Im lặng. Côvancốp chạy ra cửa, lấy tay đập vào cánh cửa bằng gang. Tiếng đập của anh chỉ gây ra một tiếng vang khe khẽ. Anh lại nằm xuống giường và thiếp đi. Chắc là thuốc ngủ vẫn còn tác dụng. Anh thấy đầu nhức và rất buồn nôn. Giờ đây khi tỉnh dậy anh thấy dễ chịu hơn.
- Những tên cướp! – Anh gào lên – Chúng mày muốn tao trở thành kẻ phản bội ư? Không đời nào.
Khi tên lính mang thức ăn tới, Côvancốp tuyên bố tuyệt thực nhưng vào lúc này anh phải suy nghĩ lại. Lúc nào cũng phải chứng minh cho họ thấy rõ tư thế. Anh đứng lên và ngồi vào bàn ăn, ăn thịt nguội, uống cà phê, tập bài thể dục và đi bộ trong phòng. Anh đi đi lại lại, đầu óc cứ suy nghĩ mãi. Chẳng nhẽ Rênát đã tham gia bắt cóc? Càng ngày anh càng nhớ đến những chi tiết trong lần gặp cuối cùng của họ. Đúng là có những việc làm đáng ngờ lắm. Tuy vậy anh vẫn không tin vào điều đó.
*
Kế hoạch hành động do thiếu tá Rưtragốp vạch ra đã được mọi người thảo luận. Mười người ngồi xung quanh một chiếc bàn dài đặt trong phòng làm việc của đại tá Sêmin. Nhưng những gì đã diễn ra ở đây không giống một cuộc thảo luận chút nào, chẳng mấy chốc buổi họp biến thành buổi sát hạch tập thể đối với Rưtragốp. Thiếu tá đã trình bày xong kế hoạch và bây giờ mọi người tới tấp đặt câu hỏi cho ông. Bằng giọng tự tin ông trả lời một số câu hỏi chỉ trong nháy mắt, nhưng cũng có câu ông phải suy nghĩ rất lâu.
Mọi người chịu đựng chờ đợi. Có câu ông không trả lời được. Lúc đó ông nổi cáu và nhìn chằm chặp vào tập tài liệu của mình và thốt lên.
- Tôi chưa nghĩ tới…
Kết thúc buổi thảo luận, đại tá Sêmin lên tiếng:
- Kế hoạch chu đáo, dũng cảm và thông minh. Có điều gì chưa rõ các đồng chí cần phải nêu ra. Rưtragốp, anh yêu cầu ai tham gia vào nhóm chiến dịch của anh đấy?
- Subbôtin và Paxionxcaia – Ông trả lời không chút đắn đo.
- Được đấy, các đồng chí, chúng ta thông qua thành phần như vậy được không?
Ai đó lên tiếng:
- Đồng chí Rưtragốp, xem lại xem, nên để Paxionxcaia ở lại.
- Để tôi xem – Thiếu tá mỉm cười. Ông hiểu tại sao có dự kiến này.
- Tôi rất lo – Đại tá Sêmin nói, - có một tin của đài phương Tây phát đây. Hình như chúng ta đã o ép Côvancốp nên anh ta yêu cầu không tổ chức họp báo và không cho các phóng viên đến gặp. Liệu chúng có đưa anh ta đi khỏi nước Đức hay không? Có thể còn có chuyện gì nguy hiểm hơn nữa không?
- Tốt nhất là phải đợi. – Thiếu tá tán thành. – Nhưng bằng cách nào chúng ta cũng phải tìm cho ra Côvancốp.
Một tiếng sau cả nhóm bắt tay vào chiến dịch.
*
Cuộc họp báo vừa kết thúc xong thì có bốn người Đức bước vào. Tất cả đều đứng tuổi và giống nhau đến kỳ lạ. Họ đều cao lớn, dáng điệu điềm đạm, bộ mặt khắc khổ hằn lên những vết nhăn với những đôi bàn tay lao động xù xì.
Đại tá bắt tay chào từng người và mời tất cả ngồi vào bàn. Ông chăm chú nhìn những khuôn mặt buồn bã của họ rồi cười phá lên.
- Sao tất cả lại ủ rũ thế kia?
Bốn người cười rụt rè. Một người tóc bạc trắng như cước ngồi cạnh Sêmin nói:
- Chúng tôi rất cảm động, đồng chí đại tá ạ. Chúng tôi không hoàn thành được nhiệm vụ này của Đảng.
- Các bạn làm được. Chắc chắn các bạn sẽ làm được. Còn ai ngoài các bạn có thể đảm bảo cho sự an ninh của nước dân chủ tương lai của các bạn. Khác với các cường quốc phương Tây, chúng tôi không ở lại đây lâu với tư cách là những người chiếm đóng và ép buộc các bạn phải làm theo ý muốn của chúng tôi. Các bạn đang thảo luận về một bản hiến pháp đảm bảo cho một cuốc sống mới không có những tên tư bản và địa chủ. Những điều luật này sẽ nhanh chóng ra đời. Tiếc thay những người đang được vũ trang ở Tây Đức lại không thích thú những điều này.
Ông già tóc bạc lấy tay vuốt phẳng tấm khăn trải bàn rồi phát biểu:
- Ở đây chúng tôi không thể chịu đựng được nữa – Ông già im lặng. – Vâng, đúng là một sự nghiệp thiêng liêng. Nhưng chúng tôi không có kinh nghiệm. Còn họ vừa có kinh nghiệm, lại vừa có những người đã từng chiến đấu dưới thời Hítle.
- Kinh nghiệm có thể tích lũy được. Tenlơman người chỉ huy của các đồng chí có rất nhiều kinh nghiệm – Sêmin mỉm cười trầm ngâm. Tôi có thể kể sơ qua cho các đồng chí một kinh nghiệm như sau. Năm 20, khi tôi mới là một chàng trai của cung đường sắt, tôi đã đến gặp Phêlíchxơ Dgiecxinxki. Người đưa tôi đến nói rằng: Còn một đồng chí được Đảng động viên đây. Dgiecxinxki chào tôi và nói: “Ngồi xuống đây, tôi sẽ trao đổi một công tác mới với anh”. Ông bắt đầu câu chuyện tới năm lần. Ông vừa bắt đầu câu chuyện thì lại có người nào đó vào hoặc có điện thoại gọi. Còn tôi cứ ngồi chờ câu chuyện của ông. Bỗng có một đồng chí cộng sự vào báo tin: bọn khủng bố xã hội đã tập trung tại một địa điểm nào đấy nên cần cử một người tới đó ngay. “Lại thế nữa ư?”. Dgiecxinxki tỏ ra ngạc nhiên chỉ vào tôi: “Một đồng chí tuyệt vời, tháo vát và dũng cảm của anh đây. Hãy trao vũ khí cho anh ta và cùng đi với anh ta”. Thế là chúng tôi ra đi và bắt được năm tên khủng bố như những con gà nhép. Chỉ sau đó ba ngày tôi đã có mặt trong nhóm chiến đấu. Rồi cứ mỗi lần gặp tôi đồng chí ấy lại cười: “A! Đồng chí Sêmin, tôi thật có lỗi với đồng chí – đến lúc này chúng ta vẫn chưa trao đổi được gì về công tác mới của đồng chí”.
Những người Đức nhìn nhau và cười với Sêmin. Ông già tóc bạc nói:
- Cách đây hai mươi lăm năm tôi đã có dịp may được ở gần Tenlơman. Khi cuộc khởi nghĩa ở Ham Buốc mới chỉ bắt đầu đã bị đập tan. Có một lần chúng tôi ngồi với nhau nhưng trong lòng thấy rất nặng nề. Bỗng nhiên đồng chí Tenlơmen phá lên cười. Một mình đồng chí ấy cũng có thể cười được ư. Rồi ông ấy nói: “Cả cái lũ chó ấy không hiểu được rằng chúng nó đã dạy cho ta một bài học vĩ đại như thế nào. Giờ đây đúng vào giờ tận số này, chúng ta cần phải triển khai công tác trên toàn mặt trận nước Đức. Chúng ta sẽ bẻ gãy xương chúng và sẽ kết án chúng: “Xin cảm ơn các ngài đã cho tôi một trường Đại học của năm hai mươi ba này”. Ông già thở dài nặng nề. Thế đấy, nếu như Tenlơman còn lại với chúng tôi”.
- Đảng luôn ở bên các đồng chí. Như thế có nghĩa là cả Tenlơman cũng ở bên các đồng chí!
- Đại tá nói một cách rắn rỏi. – Tôi còn muốn nhắc các đồng chí một câu nói nữa: người cách mạng nếu khác đi thì sự bảo vệ không còn tin cậy nữa. Đảng giao nhiệm vụ cho các đồng chí là phải đảm bảo an toàn cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội. Còn tôi tin cậy các đồng chí xứng đáng hoàn thành sự nghiệp thần thánh này.
- Sự xúc động của chúng tôi không phải là sự hèn nhát, thưa đại tá, mà vì chúng tôi hiểu trách nhiệm. – Ông già tóc bạc nhìn thẳng vào Sêmin nghiêm khắc nói. – Chúng tôi đây, ngày hôm qua còn là những người bình thường làm việc trong nhà máy. Chúng tôi biết phải làm gì để rèn được kim loại và phải biết nói gì với người gia công. Chúng tôi có học vấn từ khi còn nằm trong trại lính.
Sêmin mỉm cười.
- Còn tôi có tài liệu về trình độ học vấn của các đồng chí hoàn toàn khác. Ví dụ mỗi người trong các đồng chí đã trải qua từ mười năm đến mười lăm năm trong các nhà tù hoặc trại tập trung. Có đúng không?
Sêmin lắc đầu:
- Không tốt đâu! Sao các đồng chí lại nói tôi học vấn của mình.
- Những người được tuyển chọn – Ông già tóc bạc vừa cười vừa nói đang nhìn chúng tôi, chờ đợi chúng tôi sẽ nói gì với họ và sẽ bắt đầu từ đâu. Còn chúng tôi cũng nhìn nhau và hỏi: bắt đầu từ đâu đây.
- Thế này nhé. Có một câu châm ngôn Nga của chúng tôi đã khẳng định: “Vạn sự khởi đầu nan”. Thời gian đầu chúng tôi sẽ giúp các đồng chí.
Giờ đây chúng ta sẽ cùng nghiên cứu một chiến dịch phức tạp để bảo vệ cuộc sống. Sự giúp đỡ của các đồng chí rất có ích đối với chúng tôi. Chiều nay hãy phái tới chỗ chúng tôi năm người. Chúng tôi sẽ đưa họ vào chiến dịch. Đối với họ, công việc này vừa là để học tập, vừa là để bắt đầu.
Câu chuyện vẫn đang tiếp tục.