Còn phải qua một đêm dài mùa thu nữa mặt trời mới mọc. Rưtragốp đứng dậy rời chiếc bàn làm việc và mở hết cỡ chiếc rèm cửa. Ngoài trời là một màu xám xịt. Anh thấy rõ những ngôi nhà bên kia đường. Một luồng gió lạnh lẽo từ chiếc cửa sổ nhỏ mở rộng thổi tới. Rưtragốp co rúm người lại vì cái rét nên quay về bàn.
Từ hôm Subbôtin sang phía Tây, ông ngủ đêm ngay tại văn phòng nhưng chả mấy khi ngủ được quá ba bốn tiếng. Đôi lúc ông có thể ngủ được lâu hơn ít nữa nhưng ông đã không ngủ. Vừa mới ló ánh sáng ban mai ông đã đứng dậy khỏi chiếc giường xếp và với tay cầm chiếc điện thoại.
– Tổ liên lạc đâu?… Rưtragốp đây. Chào buổi sáng. Có tin tức gì không?… Được… được… Đến ngay chỗ tôi đi.
Một ngày mới bắt đầu như vậy, một ngày thật là căng thẳng thần kinh.
… Bạn sẽ là người ngây thơ khi nghĩ rằng, chiến dịch như thế là công việc của một mình Rưtragốp. Không đâu, theo thông lệ các kế hoạch của những chiến dịch như thế do rất nhiều người thực hiện. Người thực hiện chủ chốt là trung tâm của chiến dịch nhưng xung quanh người đó thường xuyên có khá nhiều trợ thủ vô hình, thiếu họ thì người này không thể hoạt động được.
Giờ đây Rưtragốp đang sốt ruột chờ các tin tức báo cáo của tổ liên lạc mang tới. Ông cúi xuống mặt bàn nhìn chiếc bản đồ trải ở trên, trông nó giống với một chiếc bản đồ khí tượng nhiều hơn. Munkhen nằm giữa tấm bản đồ, Subbôtin đang ở đây. Từ Munkhen đi sâu mãi về phía Đông là những vòng tròn đồng tâm bị cắt ngang bán kính bởi những đường gãy khúc. Khaútson và cấp trên của ông ta sẽ đánh giá rất cao tấm bản đồ này vì nó công khai hóa toàn bộ hệ thống bảo đảm sự thành công của chiến dịch.
Nhưng bởi lẽ Rưtragốp không biết được từ trước rằng Subbôtin sẽ có mặt ở Munkhen… Những ngày đó là một thời kỳ căng thẳng nhất đối với ông ngay sau khi Subbôtin bị đưa sang vùng Tây Berlin. Ông đã xúc động và lo lắng như thế nào trong khi theo dõi quá trình của chiến dịch. Ở mức độ cần thiết ông cũng phải luôn luôn ở tư thế sẵn sàng trước bất cứ bất ngờ nào xảy ra đối với Subbôtin. Biết đâu Subbôtin không có mặt ở Munkhen mà ở Hambua thì sao. Có nghĩa là Hambua đã có trong kế hoạch. Nhưng cần phải trao cho Rưtragốp một nhiệm vụ: qua nghiên cứu tỉ mỉ kỹ càng tình huống ông phải điểm lại những phương án có khả năng xảy ra mà Munkhen thông báo bằng mật mã.
Hàng loạt những chi tiết buộc người ta phải suy nghĩ đến đã gợi cho Rưtragốp đi tới một quyết định đúng đắn. Và khi quyết định này đã chứng minh diễn biến của các sự kiện thì việc còn lại là phân công đúng người và xây dựng các mắt xích liên lạc. Các đồng chí Đức đã giúp ông thành công trong công tác tuyển chọn người tham gia chiến dịch và họ biết khá nhiều người đáng tin cậy ở Munkhen. Rưtragốp hiểu rằng đường dây liên lạc với người thực hiện về cơ bản có một ý nghĩa quyết định rất lớn. Vì vậy mỗi mắt xích được ông thảo ra ngoài sự tin cậy của nó còn bảo đảm nhiều mặt hoạt động khác hoặc còn được nhân lên gấp đôi dành cho một sự kiện khác nữa. Đặc biệt Đại tá Sêmin thường hay bác bỏ ý nghĩa này của kế hoạch.
“Bản thân Subbôtin, - Đại tá nói, - rất đáng tin cậy. Nhưng chỉ một sai lầm nhỏ thôi khi bắt liên lạc cũng làm cho mọi cố gắng của anh ta trở thành con số không…”.
Từ chỗ làm việc của Đại tá trở về, Rưtragốp bắt đầu kiểm tra lại mọi sự kiện.
Ông đã tham dự trong cuộc họp báo gây ra vụ scăngđan đó. Ông cùng đi với Đưriavaia Copinca. Stitsen không muốn đi. Nhưng ông lại cần đến Rưtragốp rất nhiều. Phải xuất hiện tại đây một mình mà chỉ thế thôi cũng đã thấy là thực sự mạo hiểm rồi.
Nhưng vụ bê bối bùng nổ làm anh ta phải nhượng bộ rất nhiều đối với Rưtragốp. Với chiếc máy ảnh trong tay, anh ta quay cuồng chạy đi chạy lại trong phòng.
– Cảm ơn cô bạn gái người Bỉ! – Sau này anh ta đã nói chuyện với Rưtragốp như vậy. Ba cuộn phim thật giật gân đã được rửa. Những cuốn phim đáng giá hơn tất cả những thứ khác. Cá nhân Môcơritsa phải trả cho tôi một món tiền kha khá. Hô. Hô! Tôi đã chụp được cảnh Khaútson lúc quả bom nổ. Trông hắn đến thảm hại, chẳng khác gì một nữ tu sĩ bị xé mất váy. Hô. Hô!…
Rưtragốp biết cách khêu gợi Stitsen phải quan tâm tới các số phận của các sĩ quan Nga. Nếu như không có sự hỗ trợ của Stitsen thì làm sao ông có thể thu thập được các tin tức để khẳng định được rằng Đại úy Skvenxốp đã bị đưa về Munkhen…
Vâng phần đầu của kế hoạch đã được thực hiện một cách trôi chảy. Dựa vào những sự kiện giật gân ấy các nhà báo đã phân tích vụ bê bối trong cuộc họp báo và truyền tin đi khắp thế giới. Ở đây có cả tính cách thò lò hai mặt trong tình hữu nghị của các nước phương Tây: người Anh chẳng hạn đã tả câu chuyện bê bối này bằng giọng độc ác thâm thúy.
Bộ chỉ huy Nga ngay lập tức cương quyết phản đối và yêu cầu trả lại tự do ngay cho Trung úy Côvancốp bị bắt cóc. Và ngày hôm sau Côvancốp đã được trả tự do. Còn thái độ của Skvenxốp đã nói lên rõ rằng, đúng là người Đại úy này ai cũng biết, rằng quả thật anh ta đã chạy sang thế giới phương Tây và lo sợ bị trừng phạt vì lý do phản bội của mình. Bộ chỉ huy cần trao trả Đại úy Skvenxốp để họ đưa ra tòa xét xử theo tội phạm. Người Mỹ không trả lời. Họ tin Skvenxốp còn Rưtragốp chỉ mong như vậy…
Vào những ngày đó Rưtragốp rất áy náy về số phận của Paxionxcaia. Ông lo nếu là người làm chứng không được như mong muốn thì chỉ còn một cách “trừ khử” cho gọn. Lúc này đích thân Rưtragốp, lần cuối cùng đóng giả vai nhà báo đến gặp Natasa và phái cô ta đi Munkhen để tìm người tin cậy…
Bước vào phòng làm việc của Rưtragốp là một người đàn ông cao lớn lưng gù. Anh ta cười với ông để lộ vẻ mệt mỏi:
– Lại mất ngủ?
– Có tin gì của ai không? - Rưtragốp nhanh nhẹn hỏi ngay.
– Có tin của Paxionxcaia.
Suýt nữa ông làm rách tờ giấy ghi chép từ tay người này.
Natasa thông báo cho ông biết về lần gặp thứ nhất với Subbôtin, về việc ngày mai anh ấy sẽ bị đưa đi, nhưng không rõ đi đâu và để làm gì.
– Sao lại thế - Không rõ? - Rưtragốp phá lên cười – Khaútson đưa anh ấy đi theo về trường! Ổn rồi! Ổn quá rồi!
☆ ☆ ☆
Đúng chín giờ sáng một chiếc xe con tới đón Subbôtin. Người lái xe là một thanh niên có vóc dáng của một lực sĩ xưng tên là Giăng. Anh ta nói tiếng Đức rất tồi.
Trên suốt quãng đường anh ta không nói một lời. Subbôtin ngồi bên cạnh anh ta tìm cách hỏi đi có lâu không nhưng chỉ nhận được câu trả lời tỏ vẻ không hiểu câu hỏi.
Ra khỏi thành phố xe lao đi hết tốc độ, vào khoảng một trăm năm mươi cây số giờ. Subbôtin tin chắc chiếc xe đang đưa hai người đi về hướng Tây Nam của Munkhen. Nhìn vào chiếc đồng hồ chỉ tốc độ và đồng hồ đeo tay anh đã nhẩm tính được quãng đường bỏ lại phía sau. Anh ghi nhớ một số nét đặc trưng ở hai bên đường. Sau khi đã chạy được năm mươi cây số, chiếc xe giảm tốc độ, người lái xe cho xe chạy chậm lại và chỉ sau vài phút anh ta cho xe rẽ trái, đi trên một con đường đất gồ ghề khó đi. Trước mắt anh là một bình nguyên bao la trải dài mãi xa đến tận cùng đường chân trời. Tâm điểm cuối cùng hiện ra một quang cảnh không giống với một khu rừng mà cũng chẳng giống một công viên lớn. Một chiếc tháp kiến trúc kiểu gôtích cao vút lên trên các ngọn cây. Con đường đưa vào tới tận đây.
Một người mặc thường phục thân hình gầy gò nhưng rất nhanh nhẹn đứng trên bậc thềm của cửa ra vào một tòa lâu đài đứng đợi Subbôtin. Ông ta nói với anh bằng tiếng Đức rất lưu loát, tự giới thiệu là người quản lý của anh. Sau khi ra lệnh cho người lái xe mang đồ đạc của anh vào nhà ông ta dẫn Subbôtin lên tầng hai và chỉ buồng ở cho anh. Nhe những chiếc răng vàng khè ra cười nhăn nhở ông ta nói:
– Anh sẽ cảm thấy ở đây như ở nhà mình.
– Tôi muốn gặp Thiếu tá Khaútson, - Subbôtin nghiêm giọng nói.
– Úi chà – Bộ mặt người quản lý bỗng trở nên ủ rũ – Tôi không hề biết gì về ông ta, phận sự của tôi là phòng ở, ăn uống và đi lại… Thế đấy, nếu ông muốn ra khỏi đây xin hãy bấm vào cái nút này. Sẽ có người dẫn ông đến chỗ ông muốn. Nói xong anh ta nháy mắt với Subbôtin rồi cầm lấy nắm đấm của ra vào: “Chúc ông mọi sự tốt lành, chúc ông nghỉ ngơi được thoải mái sau một chuyến đi”. Rồi anh ta biến mất trong nháy mắt.
Giờ giấc cứ trôi qua nhưng chẳng có ai kể cả Khauútson đều không đến với anh. Lâu đài như đã chết. Một sự im lặng chết chóc. Thỉnh thoảng lại vang lên tiếng đóng cửa ở đâu đó ngoài xa, và yên lặng trở lại. Khoảng ba giờ, một phụ nữ trung niên xuất hiện cùng đi với một cô gái trẻ. Cả hai đều im lặng với bộ mặt lạnh lùng đem thức ăn trưa đến rồi lại đi ra. Một tiếng sau họ lại im lặng đến mang chiếc khay đựng đồ ăn đi. Có hỏi họ điều gì bây giờ cũng chỉ là vô nghĩa.
Subbôtin quyết định đi ngủ nhưng anh không sao nhắm mắt được. Những buổi hoàng hôn của mùa thu đến nhanh chóng. Anh trở dậy và bắt đầu đi đi lại lại từ góc này tới góc kia của căn phòng. Anh không biết vui sướng lâu trước thành tích của công việc đã đạt được. “Không một ai có thể cướp đi những gì đã có”, anh thích nói như vậy. Vậy thì điều gì đang chờ anh ngày mai?…
Khaútson không thèm gõ cửa bước thẳng vào phòng.
– Xin chào ông Skvenxốp! Xin ông tha lỗi, quả thực tôi rất bận. Ông cảm thấy thế nào ở địa điểm mới này? Căn phòng làm cho ông vừa ý chứ? Mùa hè ở đây sẽ rất tuyệt. Ông đã thoải mái nghỉ ngơi sau chặng đường chưa?
Khaútson không đợi những câu trả lời cho câu hỏi của mình đã nói:
– Xin mời anh ngồi vào bàn.
Khaútson ngồi xuống trước tiên và chăm chú theo dõi trong lúc Subbôtin ngồi xuống.
– Ở đây sẽ bố trí một trường học đặc biệt quan trọng. Chúng ta sẽ đào tạo người hoạt động ở khu vực đóng quân của Nga trên đất Đức và trực tiếp trên đất Nga. Anh sẽ sống và làm việc tại trường này. Anh sẽ được phân công duy trì kỷ luật mà chúng ta qui ước với nhau gọi nó là: “Chi tiết hóa một hoàn cảnh. Đối với bọn biệt kích thì anh là giáo viên mang tên Ivan Ivanovitr. Họ sẽ không được biết thêm gì về anh nữa. Rõ rồi chứ?
Subbôtin gật đầu ra hiệu đồng ý.
Khaútson đã mất hai tiếng đồng hồ để trình bày cho Subbôtin nghe về những ý tưởng của hắn, rằng anh cần phải giảng dạy như thế nào về tính kỷ luật “Chi tiết hóa tình hình”. Hoàn toàn không phải là những ý tưởng dốt nát. Khaútson cẩn thận phân tích những vụ thất bại ở Nga rồi dẫn tới một kết luận rằng nguyên nhân chủ yếu là công tác đào tạo về mặt chuyên môn cho các điệp viên không được đầy đủ rồi tư tưởng khinh thường. Một yếu tố nữa là tình hình trong nước anh ta được phái đến liên tục có biến động.
– Nước Nga – một địa điểm đặc biệt phức tạp – Khaútson trầm ngâm nói tựa như nói cho mình nghe trong khi mắt ông ta nhìn vào hai bàn tay đặt trên bàn. Chỉ có thể gửi tới đó một trong số điệp viên Mỹ được đào tạo rất công phu dưới nhãn hiệu là nhà ngoại giao hay một thương gia. Nếu không phải như thế thì anh ta sẽ tự lột mặt nạ ngay từ đầu. Theo tôi một người Mỹ nói tiếng Nga như người Nga ít nhất phải được học tốt mười năm. Có nghĩa là chúng ta chỉ có thể điều động trở lại người của Nga về mà thôi.
Nhưng họ có sống được ở Nga bằng những kiến thức từ thời trước chiến tranh không. Mà tình hình ở đó lại chẳng giống bất cứ đâu, cứ biến chuyển rất nhanh. Chúng ta có thể mắc phải sai lầm không đáng có. Có một lần tôi đã trò chuyện với một điệp viên được chuyển tới, anh ta lúc nào cũng nhắc đến từ “Người lao động tiên tiến”. Tôi hỏi như thế là gì. Anh ta nói đó là “Người công nhân tốt nhất”. Tôi yêu cầu anh ta nói lại thì nhận được trả lời: “Thuật ngữ người lao động tiên tiến” ở nước Nga không còn tồn tại nữa. Thế mà trong lúc hấp tấp ta có thể chuẩn bị một chứng minh thư như thế mang danh người lao động tiên tiến ở nhà máy được không. Thế là anh sẽ bị bại lộ…
Subbôtin chăm chú lắng nghe Khaútson nói và cứ mỗi lúc ông ta ngước mắt lên nhìn anh thì anh lại gật đầu đồng ý. “Phải, cái tay Khaútson này đã nắm bắt được một khâu then chốt”. Subbôtin đã suy nghĩ như vậy và anh hiểu sẽ khó khăn như thế nào trong lúc phải né tránh việc thực hiện những yêu cầu của Khaútson. Sẽ rất nguy hiểm nếu anh cố ý làm lạc hướng bọn biệt kích: Khaútson bao giờ cũng có thể kiểm tra những lời anh nói trên lớp.
– Anh đồng ý với lời mở đầu của tôi về lý do công việc giao cho anh chứ? – Cuối cùng Khaútson hỏi rồi nhẹ nhàng ngả người vào lưng ghế, nhìn thẳng vào mắt Subbôtin.
– Hoàn toàn. – Subbôtin reo lên.
– Anh muốn bổ sung điều gì nữa không?
Subbôtin tỏ ra bất lực dang tay ra rồi cười phá lên:
– Tôi không có khả năng.
– Tất nhiên là có rồi, còn một yếu tố nữa đấy – tâm lý học… - Khaútson bỗng im lặng. Một nụ cười run rẩy trên bộ mặt nghiêm nghị của ông ta. - Ở Oa-sinh-tơn đã có ai đó công bố tâm lý học là một khoa học. Còn tôi, tôi bảo lưu một công thức sau: tình báo viên là người không có các dây thần kinh cũng không có tâm lý. Anh nghĩ thế nào?
– Biết nói với ông thế nào đây? – Subbôtin cất tiếng cười. – Vâng, là một tình báo viên hiện đại. Nhưng có một nhà tình báo nào đấy sẽ hoạt động giữa những con người bình thường thì lúc đó phải tính đến tâm lý học của họ.
Vào lúc này Subbôtin đã nghĩ rằng hình như ở Oa-sinh-tơn còn có những người thông minh hơn Khaútson. Còn hắn, hắn lại không hiểu rằng tâm lý học của một người phải bị chuyển đi chỗ khác, bị ném trở về Tổ Quốc với tư cách là điệp viên, lại rất nghiêm trọng, trong một dịp nào đấy nó có một yếu tố quyết đinh…
Khaútson đã để cả một tuần lễ để soạn thảo kế hoạch các bài học. Phải làm việc từ sáng đến tận chiều tối, Subbôtin quyết định trình bày cho Khaútson biết không chỉ kế hoạch mà cả những bài giảng cụ thể nữa.
Kế hoạch và nội dung đã được ủng hộ. Sau đó Khaútson giới thiệu anh làm quen với các giáo viên khác trong trường. Đối với họ Subbôtin vẫn là người mang họ Ivan Ivanôvitr. Cuối cùng Khaútson giới thiệu anh với những tên biệt kích của khoa Nga. Buổi học bắt đầu từ hôm đó.
☆ ☆ ☆
Chắc chắn mùa đông năm đó đối với Subbôtin thật là dài. Anh hoàn toàn không rõ bài học ném học viên đi bắt đầu từ khi nào…
Trong kế hoạch chiến dịch đã tính đến tình huống bất ngờ nhất dẫn tới chỗ Subbôtin bị bắt. Cũng đã dự kiến đến cả điều gì sẽ xảy ra với anh lúc này. Hơn nữa, theo kế hoạch này thì đích thân Subbôtin phải quyết tâm yêu cầu được đào tạo số biệt kích tung vào đất Nga. Dù sao kế hoạch này đòi hỏi ở anh làm việc hết sức thận trọng, không gây ra một nghi ngờ nào dù nhỏ nhất, còn lúc nào tung biệt kích đi thì phải báo trước cho người mình biết.
Nhưng Subbôtin rất lo lắng trước một sự kiện nghiêm trọng. Cuộc sống và hoạt động của anh bị hạn chế chặt chẽ bởi những bức tường của trường học. Rồi bất ngờ không phải là trường này tung biệt kích đi mà do một tổ chức khác thì sao? Như vậy mọi chuyện đều sẽ thất bại.
Anh có thể dự đoán và loại trừ được tính chất nguy hiểm này không? Anh quyết định: chỉ bằng cách làm việc mẫn cán hơn nữa ở trong trường. Phải gắn mình vào sự nghiệp đào tạo biệt kích chặt chẽ chắc chắn để bọn thượng cấp tất nhiên phải kết luận rằng anh cần phải ở lại với số điệp viên của mình cho tới giờ phút chót trước khi chúng được tung đi.
Subbôtin ở trong trường cổ điều kiện để đọc được hết các báo chí, qua đó anh đã thấy chính phủ Tây Đức rất tức giận trước một chính quyền khác đối lập với mình. Chính phủ Bon ở phía Bắc do họ lập nên đã không hề được dân chúng đồng tình ủng hộ. Chính vì thế mà cuộc chiến tranh bẩn thỉu chống lại cuộc sống dân chủ ở Đông Đức càng ngày càng được mở rộng. Những vụ phá hoại xảy ra ở các công xưởng. Những tin đồn do bọn chúng tung ra làm hoang mang mọi người. Những hoạt động khủng bố chống đối nhằm đe doạ các nhà hoạt động dân chủ. Cuộc chiến tiền tệ cũng được đẩy mạnh cùng với những lời lẽ xuyên tạc vu khống.
Khi biết tất cả những chuyện đó Subbôtin lại càng thấy căng thẳng thần kinh. Chưa bao giờ anh có cảm tưởng rằng giờ phút này mà không hành động gì cả thì thật đáng xấu hổ, mà trong tương lai nó có thể làm tê liệt mọi khả năng hoạt động của anh nói chung. Trong lúc này đành phải tiếp tục duy trì chiến thuật đã sắp xếp: gắng sức tranh thủ được cấp chỉ huy.
Lần đầu tiên vào cuối tháng mười một Khaútson đã ngỏ lời khen ngợi công việc của Subbôtin và như thông lệ vẫn thế, đề xuất với anh có ba ngày xả hơi ở Munkhen mà theo cách nổi của ông ta là “vui chơi giải trí có văn hoá”.
Trong lòng rất vui nhưng ngoài mặt Subbôtin vẫn tỏ ra dửng dưng, anh nói mình không muốn dứt bỏ ra khỏi công việc chút nào, một công việc anh yêu thích.
– Anh là một tay đàn ông, - Khaútson mỉm cười nói, - anh sẽ tìm thấy ở Munkhen một phụ nữ dự bị lý tưởng thay thế cho Anna Lorkh…
Subbôtin thờ ơ phủi tay.
Cho quỷ tha ma bắt tất cả bọn họ đi?…
Tất nhiên là ở Munkhen, Subbôtin sống tại Khách sạn “Vinh quang” và cứ sáng anh đến mua báo và tạp chí tại quầy sách báo. Trong những ngày này anh trao đổi ý kiến với Rứtragốp đầy đủ tin tức đã được mã hoá. Đồng thời anh cũng nhận được một mã số ngắn của Đại tá Sêmin: “Các hoạt động của anh đáng được khen ngợi. Chiến dịch phát triển bình thường” .
Từ Munkhen trở về, Subbôtin làm việc hết sức tích cực, thậm chí còn rất phấn khởi. Hình như anh đã quên trên thực tế mình là ai. Các học viên kính trọng anh, yêu thích các bài học của anh dạy. Những buổi lên lớp do anh hướng dẫn thật lý thú, vui vẻ, anh luôn khéo léo gợi ý cho họ thấy một lòng tin nguy hiểm rằng, trước mắt họ không phải là một công việc dễ dàng. Khi đã được đào tạo tốt và trang bị hoàn hảo, họ sẽ hoàn thành nhiệm vụ một cách xuất sắc và quay về trong vinh quang và cuộc sống sẽ được đảm bảo.
Khaútson hoàn toàn hài lòng về Subbôtin. Bắt đầu từ ngày mồng một tháng giêng anh được chỉ định làm hướng dẫn viên trưởng của trường. Có một lúc nào đó Subbôtin gợi ý với Khaútson về thời hạn học tập của khoá học thì ông ta bỗng đùng đùng nổi giận:
– Tôi hy vọng anh không muốn vội vàng và không muốn lặp lại kinh nghiệm ở Berlin chứ? Đây là ở Oa-sinh-tơn, có thể nghĩ rằng trong khi đang ngồi trên một chỗ ấm áp thì công việc như thế này phải được hoàn thành nhanh chóng. Nhưng có điều chúng tôi và các anh biết rằng…
– Tôi hỏi vậy, - Subbôtin bực bội cắt ngang,- đúng vào lúc này bởi vì vào thời gian gần đây tôi cảm thấy rằng chính ngài tỏ ra vội vàng hơn tất cả các giáo viên mà tôi cho là không đúng.
“Anh cho rằng, cho rằng”!… - Khaútson càng nổi cáu. - Công việc cần phải được tiến hành bằng câu châm ngôn đơn giản: “Việc gì có thể làm được hôm nay thì hãy làm đi”. Danh hiệu hàn lâm chưa tặng cho chúng ta bao giờ. Mọi viện sĩ đều được bố trí ở Oa-sinh-tơn chứ không phải ở đây…
Thế là Subbôtin đã hiểu hết: Khaútson đang chịu sức ép từ phía thượng cấp của ông ta, họ đang thúc giục ông ta phải khẩn trương, ông ta đang phản đối nhưng đồng thời lại muốn mọi điệp viên và giáo viên phải làm một số công việc nhất định. Trong trường hợp bị thanh tra nó sẽ gỡ cho ông ta khỏi tội làm chậm trễ công việc.
Mặc dù Khaútson không quy định về thời hạn kết thúc đào tạo các toán biệt kích nhưng mọi người đều hiểu ông ta đang dự tính tập luyện cho họ không dưới một năm. Lẽ nào điều cơ bản là vì lý do đó mà ông ta đang ở đây, bắt buộc phải chờ cả năm trời? Chỉ còn một tia hy vọng cuối cùng là cấp cao nhất dù sao vẫn là người quyết định trên hết.
Trong lúc đó Khaútson vẫn cố gắng tìm mọi cách tiếp cận các tên biệt kích được mình huấn luyện để tìm hiểu kỹ nhất đâu là mối hiểm họa dành cho mỗi tên biệt kích - kẻ thù tương lai. Anh muốn dành thời gian nói chuyện khi thì với người này khi thì với người kia, gọi là cuộc trò chuyện hướng dẫn cá nhân.
Tất nhiên người nguy hiểm nhất vẫn là Ghêraxim Barcôv - một lực sĩ có bộ mặt con gái với cặp mắt của một đao phủ. Thật đáng sợ ở chỗ hắn sẵn sàng bình tĩnh làm mọi việc. Trong một lần nói chuyện với Subbôtin. Barcôv đã kể cho anh nghe một đoạn đời của hắn đã từng phục vụ cho Ghétstapô ở một trong những thành phố nhỏ vùng Đônbat.
– Công việc phải thật khôn khéo. - Hắn nói, hai con mắt màu chì như mắt lợn chớp chớp một cách ảm đạm. - Tôi đã đè được người hai tên cộng sản vào chiếc cột chống hầm lò. Họ như là… - Hắn im lặng, sau đó nhếch mép cười rồi bổ sung thêm. - phải đào sâu chôn chặt hơn nữa mọi dấu vết…
Subbôtin vào giây phút đó đã không thể tin được rằng mình đã nỗ lực như thế nào để trở thành một kẻ nghe chuyện chăm chú!… Điều đáng sợ nhất trong con người Barcôv là lòng tin rất vô nguyên tắc. Trước đây hắn phục vụ cho bọn phát xít còn bây giờ hắn phục vụ cho bọn Mỹ. Ngày mai hắn có thể bắt đầu phục vụ một người nào đây miễn là trả hắn tiền và không cản trở hắn sống phè phỡn.
Côngstăng tin Garếtxki - một cựu phóng viên ở Kharcôv. Hắn đã kể cho Subbôtin về toàn bộ tiểu sử của hắn. Thoạt đầu Subbôtin nhận xét rằng câu chuyện của hắn về thời thơ ấu và thanh niên cũng giống như bao người thường kể về một thời hạnh phúc của họ. Trong lúc kể hắn thường mơ màng cười mỉm khi nhắc tới những ký ức.
– Đã có lúc tôi muốn trở thành một nhà văn. - Hắn buồn bã kết luận rồi giữ im lặng mãi không nói gì nữa. Rồi sau đó như bừng tỉnh vì thấy mình có thể phạm phải một sai lầm chiến thuật trong câu chuyện với một người chỉ đạo trưởng nên hắn lạnh lùng kể về cuộc chiến tranh đã bắt đầu như thế nào, hắn không kịp đi sơ tán nên bọn Đức đã đưa hắn về Đức và làm phiên dịch ở đây, trong cái trại tập trung này. Cuộc đời của hắn cứ như thế trôi qua cho tới khi bước chân vào trường.
– Thế đấy, anh đã có một việc làm thú vị - Subbôtin tiếp theo lời của Garếtxki. - Một công việc thật là hấp dẫn! Hãy viết một cuốn sách kể về cuộc đời từng được tô điểm bằng một giai thoại như vậy.
– Tại sao lại gọi là tô điểm? Garếtxki tỏ ra thận trọng. - chẳng lẽ tôi đã là một ông già?
Hắn cười một cách gượng gạo, nhưng đôi mắt của hắn ngước nhìn Subbôtin một cách lo lắng.
– Tôi thấy anh không phải là một người thức thời, anh bạn ạ - Subbôtin cười. - Ở thời điểm này thì cuốn sách của anh chỉ cần ở nước Nga thôi, gọi là để giáo huấn cho hậu thế. Nhưng tôi hy vọng rằng anh sẽ không đến gặp nhà xuất bản ở bên đó cùng với tập bản thảo của mình. Còn người ta chỉ cho phép in cuốn sách như thế ở đây khi nào anh về nghỉ hưu. Đã tới lúc anh phải biết rằng những gián điệp còn đang hoạt động thì khêng được viết những cuốn sách nói về bản thản.
– Ồ. Ồ, điều đó thì tôi biết. - Garếtxki khoan khoái nói.
Tiếc thay chỉ một mình Garếtxki là người đã gây ấn tượng cho Subbôtin là một con người sau khi trở về đất nước, đã không thể hoạt động được tích cực ngay lập tức với tư cách là một tên điệp viên. Những tên điệp viên còn lại đều nguy hiểm ở mức độ khác nhau, nhưng dù sao thì đều nguy hiểm cả. Tâm hồn của bọn chúng đã được tôi luyện bởi bầu không khí của cuộc sống trong thế giới thù địch.
☆ ☆ ☆
Đến đầu tháng năm mọi người mới vỡ lẽ ra rằng người có quyền quyết định thời gian học tập không phải là Khaútson mà là thượng cấp ở cách xa ông ta. Có một người tên là Garx từ trên đã về tới trường. Chỉ một mình Khaútson biết cương vị và quân hàm của người này, nhưng Subbôtin ngay lập tức đã nhận xét thấy, nhìn bề ngoài thì Garx tỏ ra cung kính lễ phép với Khaútson. Nhưng thực tế thì hoàn toàn không để ý tới ông ta và dần nắm hết quyền lãnh đạo nhà trường trong tay. Chẳng bao lâu sau mọi người đều biết nhà trường sẽ kết thúc khoá học không muộn quá hạ tuần tháng bảy.
Garx tham dự vào các buổi lên lớp, sau đó ông ta triệu tập giáo viên và yêu cầu phải rút ngắn chương trình. Đến lượt Subbôtin được gọi tới vào một buổi chiều. Suốt những ngày đó anh sống trong một tâm trạng hãi hùng: bởi vì chính anh lúc này là lúc phải quyết định, liệu anh có thể hoàn thành được kế hoạch của mình tới giờ phút chót không. Mọi giáo viên kể lại rằng, Garx đã nói chuyện với họ một cách thô bỉ, không thèm nghe những ý kiến phản đối của họ. Bất ngờ nhất đối với Subbôtin là Garx tiếp anh rất cởi mở. Họ ngồi với nhau bên một chiếc bàn thấp.
– Tôi chủ tâm mời anh là người cuối cùng - Garx nói - Giữa tôi và anh có chuyện đặc biệt. Những bài giảng của anh đã gây cho tôi một ấn tượng dễ chịu. Tôi còn phải nói thẳng hơn nữa: những gì mà anh đang dạy, tôi coi là chủ yếu. Chắc là anh biết, những con người mà anh đang đào tạo dùng để làm gì. Khaútson cũng khen anh. Tôi xin nói một cách cởi mở rằng nó làm cho tôi phải cảnh giác. Anh thấy không, Khaútson là một cán bộ rất tốt nhưng ông ta đã hơi già, đó là điều thứ nhất, điều thứ hai là sau chuyện bê bối ầm ĩ ở Berlin ông ta đã tỏ ra quá ư thận trọng. Trong sự nghiệp của chúng ta không cho phép như thế, bởi vì chúng ta không chấp nhận một sự mạo hiểm nhất định - có nghĩa là ngừng hoạt động. Tóm lại đã tới lúc Khaútson được nghỉ.
– Đồng ý. - Khaútson nhanh nhẹn xen vào nhưng không nói rõ đồng ý cái gì.
– Vậy thì khi đã đồng ý rồi, toàn bộ câu chuyện sau đây sẽ dễ dàng trao đổi với anh hơn. Anh Skvenxốp, anh hiểu không… Tôi hy vọng rằng sự giận dữ mù quáng của một dân tộc đối với anh là xa lạ. Giờ tôi có thể nói về những người Nga. Chúng tôi đang bố trí một lực lượng dự trữ những người được đưa từ nước Nga đến. Khá hơn, để khỏi quấn lông ấm vào cho mỗi tên gián điệp đến đây và ra đi. Cũng giống như bất cứ một cuộc chiến tranh nào khác có thể sẽ có những mất mát trong khi chúng tôi tiến hành cuộc chiến tranh của mình. Nói cách khác, chúng ta phải dựa vào yếu tố số lượng, rồi sau đó là công tác đào tạo khẩn trương gián điệp.
– Tôi hiểu. - Subbôtin trả lời nhanh nhẹn.
– Rất tốt. Không hiểu tại sao tôi lại tin rằng chúng ta hiểu nhau. Nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta biết mọi cách thức đề phòng. Ở lĩnh vực này tôi rất hài lòng về bài học cuối cùng của anh. Nhất là bài cảnh tỉnh cho họ biết không nên mù quáng tin vào những tài liệu không có sai sót chúng ta đã chuẩn bị cho họ. Tuyệt đối đúng. Tôi đã nghĩ rằng: phải gợi ý cho họ thấy khi đã ở trên đất Nga, họ phải tự kiếm lấy những tài liệu đáng tin cậy hơn nữa. Khi cần thiết - ăn cắp, có khi phải giết một người có những tài liệu có thể có ích. Đúng không?
– Tất nhiên rồi… - Subbôtin im lặng rồi bối rối nói thêm - Ông khen tôi như vậy mà tôi thì không nghĩ đến ý kiến này. Bài học ngày mai thế nào tôi cũng sẽ phân tích cẩn thận ý kiến của ông.
Ngay lúc đó Subbôtin nhận thấy Garx có vẻ khoái trá trước tài tâng bốc của mình.
Sau khi đã cắt lời anh, Garx nói:
– Còn một sự kiện rất quan trọng nữa vào lúc này. Trước đây khi chúng ta phái điệp viên đi mà không ngụy trang kỹ chính chúng ta đã đào tạo. Cho nên sau mỗi lần thất bại ở Mátxcơva lại đẩy nó lên thành tiếng vang đáng sợ. Anh biết không, trong số những người Nga đến đây có rất nhiều tổ chức khác nhau. Cho nên ta sẽ làm thế này: chúng ta sẽ làm như chuyển giao số điệp viên đã được đào tạo cho một trong những tổ chức đó về mặt hình thức. Cần phải làm như thế đến hết mọi người. Các tổ chức Nga sẽ điên cuồng chạy tới cái bánh ngọt đó. Nào xin mời họ hãy ngồi vào bàn. Hậu quả là chúng ta sẽ hướng mọi sấm chớp của Mátxcơva lên đầu họ. Hiểu không?
Không khó khăn gì cũng đoán được Subbôtin đã chăm chú lắng nghe những ý đó như thế nào. Hết suy nghĩ lo lắng này đến lo lắng khác thấm sâu vào óc anh: liệu anh có nằm trong cả quá trình phái bọn điệp viên đi không? Rồi bất ngờ - Ôi hạnh phúc đã đến với anh! Garx nói:
– Chẳng bao lâu những người lãnh đạo của một tổ chức người Nga di cư sẽ tới đây. Họ như đề cao sự tinh tế của hệ thống mới ấy của chúng ta. Sau chuyến viếng thăm của họ chúng ta sẽ cho những ai thuộc quốc tịch Mỹ rời khỏi đây. Những tuần lễ cuối cùng trong trường này sẽ trở thành, như người ta nói một trường thuần tuý Nga. Chúng ta đã làm xong việc của mình và cũng sẽ tránh ra xa như ngài Marơ đã thực hiện ở thời ông ta vậy.
Garx cười về sự pha trò của mình và nói tiếp: nhưng chúng ta vẫn luôn luôn phải để mắt, không thể để mặc nó được. Cho nên anh Skvenxốp, anh sẽ ở lại đây làm con mắt của chúng tôi cho tới ngày cuối cùng.
Subbôtin không kìm chế nổi nên đã mỉm cười vì tâm trạng vui sướng đang xâm chiếm lòng anh.
– Anh vui cái gì thế? - Garx ngạc nhiên hỏi.
– Ông thật là tinh khôn đã nghĩ ra mọi thứ. - Subbôtin trả lời. - Đáng lẽ ta phải làm từ lâu rồi mới phải…
– Thế mà Khaútson đã phản đối mãi.
– Đơn giản là không tin mà. - Subbôtin nhún vai.
– Sự thật là. - Garx thở dài. - Không có gì nguy hiểm hơn là tính bảo thủ của tuổi tác: Khi con người đứng lại rồi mà vẫn nghĩ là mình hãy còn tiếp tục bước.