Lúc này hai chàng Hobbit di chuyển với toàn bộ tốc lực mà bóng đêm cùng khu rừng rậm rạp cho phép, men theo đường đi của dòng nước, hướng về phía Tây, leo lên những sườn dốc của dãy núi, tiến vào mỗi lúc một sâu bên trong rừng Fangorn. Dần dần nỗi sợ lũ Orc nguôi đi, và bước chạy của họ chậm lại. Một cảm giác ngột ngạt kỳ lạ dâng lên trong họ, như thể bầu không khí quá loãng hoặc quá thiếu không thở nổi.
Cuối cùng Merry dừng lại. “Chúng ta không thể tiếp tục thế này được,” cậu hổn hển. “Anh cần một chút không khí.”
“Dù thế nào chúng ta cũng phải uống nước,” Pippin nói. “Em khô cổ rồi.” Cậu leo lên một rễ cây lớn ngoằn ngoèo đâm xuống dòng nước, rồi cúi xuống múc lên chút nước trong đôi bàn tay chụm lại. Nước sạch và lạnh khiến cậu uống liền nhiều ngụm. Merry cũng làm theo. Nước đã làm cả hai tỉnh lại và dường như còn cổ vũ trái tim họ; họ ngồi cùng nhau một lát bên bờ nước, khua khoắng những đôi chân mệt mỏi, và nhìn những hàng cây đang đứng im lìm xung quanh, hàng này tiếp nối hàng nọ, cho đến khi khuất dần trong chạng vạng màu xám ở mọi hướng.
“Anh vẫn chưa dẫn bọn mình đi lạc đấy chứ?” Pippin vừa nói vừa ngả người tựa lưng vào một thân cây lớn. “Ít nhất thì chúng ta vẫn có thể bám theo hướng dòng nước này, Luồng Ent hay gọi là gì cũng được, và rồi có thể ra được đúng nơi mà chúng ta đã đi vào.”
“Có thể làm vậy, nếu chân của chúng ta cho phép,” Merry nói, “và nếu chúng ta được thở tử tế.”
“Phải, ở trong này thật là mờ ảo, và ngột ngạt,” Pippin nói. “Không hiểu sao nó lại làm em nhớ đến căn phòng cổ bên trong Khu Lớn của nhà Took ở mãi tận các Smial tại Ấp Tuck: một phòng thật rộng lớn, đồ đạc không hề bị dịch chuyển mà cũng không thay đổi qua biết bao thế hệ. Người ta nói Già Took sống ở đó hết năm này qua năm khác, ông ấy và căn phòng cùng nhau già đi và nhếch nhác thêm - và căn phòng không hề bị động đến từ khi ông ấy qua đời, một thế kỷ trước. Và Già Gerontius là kỵ của em: vậy là cũng lùi lại kha khá đấy. Nhưng điều đó chẳng là gì so với cảm giác cổ xưa của khu rừng này. Hãy nhìn bao nhiêu là những râu ria địa y chảy dài, rỉ nước, bờm xờm kìa! Có vẻ như hầu hết cây cối đều phủ toàn lá khô rách rưới chẳng bao giờ rụng. Thật bừa bộn. Em không thể tưởng tượng mùa xuân ở đây trông thế nào, nếu có bao giờ đến; chắc lại càng không có chuyện dọn dẹp đón xuân về.”
“Nhưng dù thế nào thì thỉnh thoảng Mặt Trời cũng phải ngó vào đây chứ,” Merry nói. “Trông nó và cảm giác về nó không hề giống mô tả của Bilbo về khu rừng Âm U chút nào cả. Ở đó tất cả đều đen tối, và là nơi trú ẩn của những thứ đen tối. Còn ở đây chỉ là mờ ảo và nhiều cây đến đáng sợ. Chẳng thể hình dung có con vật nào lại có thể sống được ở đây, hay ở lại đây lâu dài.”
“Đúng vậy, cả người Hobbit nữa,” Pippin nói. “Và em cũng không thích nghĩ đến việc phải đi xuyên qua đây nữa kia. Em đoán sẽ chẳng có gì ăn được suốt cả trăm dặm. Đồ dự trữ của chúng ta thế nào rồi?”
“Ít lắm,” Merry trả lời. “Chúng ta đã bỏ chạy mà chẳng mang theo gì ngoài một cặp lembas dự trữ, và bỏ lại mọi thứ khác,” Họ nhìn những chiếc bánh tiên còn lại: vài mảnh vỡ đủ cho khoảng năm ngày đạm bạc, tất cả chỉ có vậy. “Và chẳng có khăn choàng hay chăn đắp,” Merry nói. “Dù đi đường nào thì đêm nay bọn mình vẫn sẽ bị lạnh.”
“Vậy tốt hơn là bọn mình nên quyết định đường đi ngay lúc này,” Pippin nói. “Giờ chắc sáng rõ rồi.”
Ngay sau đó họ nhận thấy một ánh sáng vàng xuất hiện, ở đâu đó phía sâu trong rừng: dường như những tia sáng mặt trời vừa bất chợt xuyên qua được mái rừng.
“Xin chào!” Merry nói. “Chắc hẳn Mặt Trời đã chui vào một đám mây trong khi bọn mình đang ở dưới những cái cây này, và bây giờ bà ta lại chui ra được; hoặc không bà ta đã trèo lên cao nên nhìn qua được một khoảng hở nào đó. Không xa đâu - hãy đi xem thế nào!”
Họ nhận thấy quãng đường xa hơn họ tưởng. Mặt đất dựng lên dốc đứng, và mỗi lúc một nhiều sỏi đá. Họ càng đi ánh sáng càng tỏa rộng, và không lâu sau họ gặp phải một bức tường đá chắn ngay phía trước: một vách đồi, hoặc cũng có thể là điểm kết thúc đột ngột của nhánh núi vươn dài nào đó từ dãy núi phía xa. Không một cây cối nào mọc trên đó, ánh mặt trời chiếu thẳng lên bề mặt đá. Cành lá của đám cây mọc dưới chân tường đá chọc thẳng ra cứng đờ, như thể đang cố vươn ra sưởi ấm. Nơi trước đây tất cả trông đều héo tàn và xám xịt, thì bây giờ khu rừng lại ánh lên những màu nâu thắm, cùng màu vỏ cây xám đen mịn màng như da thuộc bóng láng. Những thân cây hửng màu lục nhạt như màu cỏ non: xuân sớm hay hình ảnh thoáng qua của nó đang trải ra quanh họ.
Trên mặt bức tường đá có gì đó giống như một cầu thang: có lẽ là tự nhiên, được tạo ra khi vách đá bị mưa gió bào mòn rồi nứt vỡ bởi nó trông thô ráp và không đều. Ở cao phía trên, gần ngang tầm ngọn rừng, có một khoảng thềm chìa ra bên dưới một vách dựng. Chẳng có gì mọc lên từ đó ngoại trừ ít cỏ dại bên bờ đá và một gốc cây chỉ còn lại hai cành cong queo: nó gần giống hình thù một ông già xương xẩu, đứng đó, hấp háy mắt trong nắng sớm.
“Chúng ta lên nào!” Merry hào hứng nói. “Giờ là lúc để hít không khí trong lành, và nhìn ra khắp vùng đất!”
Họ hết trèo lại trườn lên phía trên vách đá. Nếu cầu thang này là nhân tạo thì chắc hẳn nó được dựng lên cho những bàn chân lớn hơn và những đôi chân dài hơn chân họ. Họ quá háo hức nên quên không ngạc nhiên thấy những vết thương, những phỏng rộp từ cuộc bắt cóc đã lành lại, và sinh lực cũng đã trở lại một cách khác thường. Cuối cùng họ đến được mép thềm đá gần như ở ngay bên dưới gốc cây cổ thụ; rồi họ nhảy lên và quay lưng lại quả đồi, hít thở thật sâu đoạn nhìn về phía Đông. Họ nhận thấy họ mới chỉ đi được khoảng ba hay bốn dặm vào trong khu rừng: những ngọn cây trải xuống triền dốc hướng ra vùng bình nguyên. Ở đó, ngay gần mép rừng, họ thấy những cuộn khói đen bốc lên, dập dìu trôi về phía họ.
“Gió đang đổi chiều,” Merry nói. “Nó lại thổi từ phía Đông. Trên này lạnh quá.”
“Phải,” Pippin nói, “em sợ đây chỉ là một chút nắng thoáng qua, rồi tất cả sẽ lại trở nên xám xịt. Thật tiếc làm sao! Khu rừng già xơ xác này trông thật khác trong ánh mặt trời. Em gần như đã cảm thấy thích nơi này đấy.”
“Ngươi gần như thấy thích Khu Rừng sao! Tốt đấy! Một sự tử tế thật hiếm có,” một giọng nói lạ lẫm cất lên. “Hãy quay lại đây để ta nhìn thấy mặt các ngươi. Còn ta lại gần như cảm thấy không ưa cả hai ngươi, nhưng chúng ta không nên vội vàng như thế. Quay lại đây.” Một bàn tay lớn khớp ngón nổi u đặt lên vai mỗi người, và họ bị xoay ra đằng sau, nhẹ nhàng nhưng không thể cưỡng lại; rồi hai cánh tay khổng lồ nhấc bổng họ lên.
Họ nhận thấy mình đang nhìn vào một khuôn mặt khác thường hết sức. Nó thuộc về một hình thù khổng lồ giống như Người, lại gần giống Quỷ Khổng Lồ, cao ít nhất mười bốn bộ, vô cùng cường tráng, với cái đầu cao, và không hề có cổ. Thật khó nói hình hài ấy đang mặc bên ngoài một lớp như vỏ cây màu xanh xám, hay đó chính là lớp da. Nhưng dù thế nào thì hai cánh tay của nó, cách thân một quãng ngắn, lại không hề nhăn nheo, mà được bao phủ một lớp da nâu mịn màng. Đôi bàn chân lớn có bảy ngón ở mỗi bên. Phủ lên nửa dưới khuôn mặt dài là một bộ râu lòa xòa, rậm rạp, gần như khẳng khiu ở gốc nhưng lại mảnh dần và đầy rêu ở phía ngọn. Nhưng ngay lúc đó hai chàng Hobbit chẳng thấy được gì nhiều ngoài đôi mắt. Đôi mắt sâu thẳm lúc này đang soi xét họ, chậm rãi và nghiêm nghị, nhưng cũng rất sắc bén. Đôi mắt màu nâu, lấp lánh ánh xanh. Sau này Pippin vẫn thường cố tả lại ấn tượng đầu tiên của cậu khi nhìn thấy chúng.
“Cảm giác như thể có một cái giếng khổng lồ đằng sau đôi mắt ấy, chứa đầy những ký ức trải hàng thiên niên kỷ cùng những suy nghĩ đằng đẵng, chậm chạp, và kiên định; nhưng trên bề mặt lại long lanh hiện tại; như ánh mặt trời lấp lánh trên lớp lá ngoài của một cây đại thụ, hay trên gợn sóng của một hồ nước sâu thẳm. Tôi không biết, nhưng cảm giác cứ như một thứ gì đó mọc trên mặt đất - đang thiếp ngủ, có thể nói vậy, hay chỉ cảm nhận bản thân mình như một thứ gì đó ở giữa đầu rễ và đầu lá, giữa đất sâu và trời cao, đột nhiên bừng tỉnh dậy mà ngắm nhìn anh với cùng một sự quan tâm chậm rãi như vẫn thường suy ngẫm những vấn đề nội tại của chính mình trong suốt những năm dài bất tận.”
“Hrum, Hoom,” giọng nói lầm bầm, một giọng trầm như được phát ra từ một cây sáo gỗ rất trầm. “Rõ ràng là rất kỳ lạ! Đừng vội vàng, đó là tôn chỉ của ta. Nhưng giả sử ta đã nhìn thấy các ngươi, trước khi nghe thấy giọng các ngươi - ta thích giọng ấy: những âm thanh nhỏ nhẹ dễ chịu; chúng gợi lại điều gì đó mà ta không nhớ ra được - giả sử ta nhìn thấy các ngươi, trước khi nghe thấy giọng các ngươi, thì ta đã giẫm bẹp các ngươi rồi, vì tưởng là lũ Orc tí hon, và sau đó mới nhận ra là đã nhầm lẫn. Các ngươi thật kỳ lạ, rõ ràng vậy. Rễ cành ơi, thật kỳ lạ!”
Pippin, dù vẫn còn kinh ngạc, không còn cảm thấy sợ hãi nữa. Trước đôi mắt đó cậu cảm thấy một sự hồi hộp đầy hiếu kỳ, chứ không phải là sợ hãi. “Làm ơn cho hỏi,” cậu nói, “ông là ai? Và ông là gì vậy?”
Một cái nhìn kỳ quặc ánh lên trong đôi mắt già cả, gần như là cảnh giác; những giếng sâu đã bị đậy lại. “Hrum, thế này,” giọng nói trả lời; “ta là Ent, hay đó là cách mọi người gọi ta. Phải rồi, từ đó là Ent. Ent trưởng, là ta, ngươi có thể nói vậy, theo cách nói của ngươi. Fangorn là tên của ta đối với một số kẻ, một số kẻ khác lại gọi là Cây Râu. Cây Râu có vẻ được đấy.”
“Ent sao?” Merry hỏi lại. “Nghĩa là gì vậy? Thế ông gọi mình là gì? Tên thật của ông là gì?”
“Hoo, nào!” Cây Râu trả lời. “Hoo! Nói ra là sẽ lộ cả! Đừng vội vàng. Và ta mới là người đang hỏi. Các ngươi đang ở đất của ta. Ta thắc mắc không biết các ngươi là giống gì? Ta không thể nhận ra các ngươi. Có vẻ như các ngươi không có trong những danh sách cổ mà ta học khi còn trẻ. Nhưng thời đó đã cách đây lâu, lâu lắm rồi, và có lẽ người ta đã làm danh sách mới. Để ta xem nào! Để ta xem nào! Nó thế nào nhỉ?
Này nghe kể Tích Sinh Vật Trên Đời!
Trước tiên giống loài tự do có bốn:
Đầu lòng thức sớm là dòng giống Tiên;
Ở nhà tối tăm, Người Lùn khai mỏ;
Ent từ đất nở, già như núi đồi;
Đoản mệnh Con Người, chủ nhân ngựa tốt:
Hm, hm, hm.
Nai hay nhảy nhót, hải ly hay xây,
Ưa húc lợn lòi, ưa mật là gấu,
Chó săn sục sạo, lẩn lút thỏ rừng...
hm, hm.
Bò sống dưới đồng, đại bàng vách núi,
Hươu khoe sừng đội; nhất chóng ó ta,
Nhất trắng thiên nga, nhất lạnh là rắn...
“Hoom, hm; hoom, hm, nó thế nào nhỉ? Room tum, room tum, roomty toom tum. Cả một danh sách dài đấy. Nhưng dù thế thì các ngươi cũng có vẻ không giống ở đâu cả!”
“Có vẻ như bọn cháu vẫn thường bị gạt ra khỏi những danh sách cổ, và những câu chuyện cổ,” Merry nói. “Thế nhưng bọn cháu đã tồn tại từ khá lâu nay rồi. Bọn cháu là người Hobbit.”
“Sao ta không thêm một dòng nữa nhỉ?” Pippin nói.
“Làm nhà trong hốc, Hobbit tí hon.
Cho bọn cháu vào bộ bốn, ngay sau Con Người (Dân Cao Lớn) là được thôi mà.”
“Hm! Không tồi đâu, không tồi đâu,” Cây Râu nói. “Như thế được đấy. Vậy ra các ngươi sống trong hốc à? Nghe rất đúng và thích đáng. Vậy, ai gọi các ngươi là Hobbit? Ta nghe cái tên đó không có vẻ Tiên lắm. Người Tiên đã tạo nên tất cả từ ngữ cổ: họ đã khởi đầu.”
“Chẳng có ai khác gọi bọn cháu là Hobbit hết; bọn cháu tự gọi mình như vậy,” Pippin nói.
“Hoom, hmm! Nào! Đừng vội vàng thế chứ! Các ngươi tự gọi các ngươi là Hobbit sao? Nhưng đừng đi nói cho bất kỳ ai nhé. Nếu không cẩn thận các ngươi có thể sẽ để lộ cả tên thật ra đấy.”
“Bọn cháu không quen cẩn thận giấu điều đó,” Merry nói. “Thực sự thì cháu là một người họ Hươu Bia Rum, Meriadoc Hươu Bia Rum, cho dù mọi người chỉ gọi cháu là Merry.”
“Còn cháu là một người họ Took, Peregrin Took, nhưng bình thường cháu được gọi là Pippin, hoặc chỉ là Pip.”
“Hm, nhưng ta thấy các ngươi đúng là giống người vội vàng,” Cây Râu nói. “Ta rất lấy làm hân hạnh có được lòng tin của các ngươi; nhưng các ngươi chớ nên quá thoải mái ngay lập tức như vậy. Ngoài kia có Ent này và Ent khác, các ngươi biết đấy; hoặc ngoài kia có Ent và những thứ trông giống Ent nhưng không phải, các ngươi có thể nói vậy. Ta sẽ gọi các ngươi là Merry và Pippin, nếu các ngươi thấy thoải mái - tên đẹp đấy. Bởi ta không định nói tên của ta, ít ra là chưa phải bây giờ.” Một cái nhìn kỳ quặc nửa hiểu biết, nửa khôi hài ánh lên cùng tia lửa xanh trong đôi mắt ông ta. “Thứ nhất là sẽ mất rất nhiều thời gian: tên của ta vẫn luôn dài thêm, mà ta đã sống được rất lâu, rất lâu rồi; vì vậy tên của ta cũng giống như một câu chuyện. Những cái tên thật luôn kể cho các ngươi câu chuyện về những gì mang tên ấy trong ngôn ngữ của chúng ta, các ngươi có thể gọi đó là Tiếng Ent cổ. Đó là một ngôn ngữ rất hay, nhưng phải mất rất nhiều thì giờ mới nói được bất cứ điều gì bằng tiếng ấy, bởi vì chúng ta không nói bất cứ điều gì bằng tiếng ấy cả, trừ khi điều đó đáng phải mất nhiều thì giờ để nói, và để nghe.
“Nhưng bây giờ,” và đôi mắt trở nên rất sáng và “hiện diện”, dường như chúng nhỏ lại và gần như quắc lên nữa, “có gì đang diễn ra vậy? Các ngươi đang làm gì ở đó thế? Ta có thể nhìn thấy, nghe thấy (và ngửi thấy và cảm thấy) đáng kể từ cái, từ cái, từ cái a-lalla-lalla-rumba-kamanda-lind-or-burúmë này. Xin thứ lỗi: đó là một phần tên ta gọi nơi đó; ta không biết từ tương ứng trong những ngôn ngữ bên ngoài: các ngươi biết đây, nơi mà chúng ta đang ở đây, nơi ta đứng và nhìn ra xa vào những buổi sáng đẹp trời và nghĩ về Mặt Trời, về đồng cỏ bên ngoài khu rừng, về lũ ngựa, và mây, và cả thế giới đang trải ra nữa. Điều gì đang diễn ra vậy? Gandalf đang định làm gì? Và những tên - burárum,” ông ta phát ra một tiếng ầm trầm đục như một nốt nghịch trên chiếc đàn ống cỡ đại - “những tên Orc, và tay Saruman trẻ tuổi ở dưới Isengard kia? Ta thích nghe tin tức. Nhưng đừng quá nhanh nhảu.”
“Có khá nhiều thứ đang diễn ra,” Merry nói; “và ngay cả nếu bọn cháu cố nhanh nhảu, vẫn phải mất rất lâu mới kể hết. Nhưng ông đã bảo bọn cháu không được vội. Bọn cháu có nên kể cho ông bất cứ thứ gì sớm thế không? Ông có nghĩ là khiếm nhã nếu bọn cháu hỏi ông định làm gì với bọn cháu, và ông thuộc bên nào không? Và ông có quen Gandalf không?”
“Có, ta có quen cậu ta: thầy phù thủy duy nhất thực sự quan tâm đến cây cối,” Cây Râu nói. “Các ngươi quen cậu ta không?”
“Có,” Pippin buồn bã nói, “bọn cháu từng quen. Ông ấy sinh thời là một người bạn lớn, và là người dẫn đường cho bọn cháu.”
“Vây ta có thể trả lời những cậu hỏi kia của các cháu,” Cây Râu nói. “Ta sẽ không làm gì với các cháu cả: nếu ý của các cháu là ‘làm gì các cháu’ mà không được các cháu cho phép. Chúng ta có thể sẽ làm vài điều gì đó cùng nhau. Ta không biết bên nào là bên nào. Ta đi theo con đường của riêng ta; thế nhưng con đường của các cháu có thể sẽ đi cùng với con đường của ta trong ít lâu đấy. Nhưng các cháu vừa nói đến cậu Gandalf cứ như thể cậu ta sống trong một câu chuyện đã đi đến hồi kết.”
“Vâng, đúng vậy,” Pippin buồn bã nói. “Câu chuyện có vẻ vẫn đang tiếp diễn, nhưng cháu sợ là Gandalf đã rơi khỏi câu chuyện.”
“Hoo, vậy đấy!” Cây Râu nói. “Hoom, hm, à vậy đấy.” Ông ta ngưng lại, nhìn hai chàng Hobbit một lúc lâu. “Hoom, à vậy đấy ta không biết phải nói gì nữa cả. Vậy đấy!”
“Nếu ông muốn nghe thêm,” Meny nói, “bọn cháu sẽ kể ông nghe. Nhưng sẽ mất ít lâu đấy. Ông không muốn thả bọn cháu xuống sao? Chúng ta không thể cùng nhau ngồi đây dưới ánh mặt trời sao, trong khi nó vẫn còn lưu lại? Hẳn ông sẽ mệt nếu cứ giơ bọn cháu mãi trên này.”
“Hm, mệt sao? Không đâu, ta không mệt. Ta không dễ mệt vậy đâu. Và ta không bao giờ ngồi xuống. Ta không, hm, gập người được. Thế nhưng Mặt Trời đúng là đang lặn đấy. Chúng ta hãy rời cái - các cháu đã nói tên các cháu gọi nó là gì chưa?”
“Quả đồi chăng?” Pippin gợi ý. “Thềm? Cầu thang?” Merry gợi ý.
Cây Râu lặp lại những từ đó một cách trầm tư. “Quả đồi. Phải rồi, chính là từ đó. Nhưng đó là một từ vội vàng đối với một thứ đã đứng đây suốt từ khi phần này của thế giới thành hình. Nhưng không sao. Chúng ta hãy rời khỏi đây, và đi.”
“Chúng ta sẽ đi đâu?” Merry hỏi.
“Về nhà ta, về một trong những ngôi nhà của ta,” Cây Râu trả lời.
“Chỗ đó có xa không?”
“Ta không biết. Các cháu có thể coi là xa, có lẽ vậy. Nhưng nếu vậy thì đã sao?”
“Ông thấy đấy, bọn cháu mất hết cả hành lý,” Merry nói. “Bọn cháu chỉ còn chút thức ăn.”
“Ô! Hm! Các cháu không phải lo lắng về điều đó,” Cây Râu nói. “Ta sẽ cho các cháu uống một thứ có thể giúp các cháu xanh tươi trong rất, rất lâu. Và nếu chúng ta quyết định chia tay, ta có thể đưa các cháu ra khỏi vùng đất của ta tới bất cứ điểm nào các cháu chọn. Chúng ta đi thôi!”
Nắm lấy hai chàng Hobbit nhẹ nhàng nhưng chắc chắn, mỗi người kẹp trong một khuỷu tay, Cây Râu nhấc một bàn chân to lớn lên rồi đến chân kia, đưa họ đến mép thềm đá. Những ngón chân như rễ cây bám chặt vào đá. Rồi ông ta bước xuống từng bậc một cách thận trọng và khoan thai, tới tận thềm Khu Rừng.
Tức thì ông ta rảo những bước dài qua cây cối, mỗi lúc một sâu dần vào trong rừng, không lúc nào rời xa dòng nước, hướng thẳng lên sườn dãy núi. Rất nhiều cây cối dường như say ngủ, hay chẳng nhận ra có ông ta cũng như khi những sinh vật khác đi ngang qua; thế nhưng vẫn có một vài cây rung mình, và vài cây khác vươn cành để khỏi xòa xuống đầu khi ông ta đi tới. Từ đầu đến cuối ông ta vừa bước nói chuyện một mình bằng một chuỗi âm thanh du dương tuôn dài.
Hai chàng Hobbit im lặng trong ít lâu. Thật kỳ lạ là họ lại cảm thấy an toàn và thoải mái, và họ có đáng kể những điều phải suy nghĩ và thắc mắc. Cuối cùng Pippin lại là người đánh liều lên tiếng.
“Xin làm ơn, ông Cây Râu,” cậu nói, “cháu có thể hỏi ông điều này được không? Tại sao Celeborn lại cảnh báo bọn cháu về khu rừng của ông? Ông ấy nói bọn cháu không nên liều mạng dấn thân vào trong này.”
“Hmm, ông ta nói vậy ư?” Cây Râu hầm hừ. “Và có thể ta cũng nói đúng như vậy nếu các cháu đi đường đó. Đừng nên liều mạng dấn thân vào khu rừng Laurelindórenan! Người Tiên từng gọi nó như vậy, nhưng giờ họ đã đặt tên khác ngắn hơn: họ gọi nó là Lothlórien. Có lẽ họ đúng: nó đang tàn lụi, chứ không mọc thêm nữa. Vùng đất Thung Lũng Vàng Hát, nó đã từng là như vậy, từ ngày xửa ngày xưa. Giờ nó là Hoa Mộng. Vậy đấy! Nhưng đó là một nơi kỳ quặc, và không dành cho bất cứ ai đâm đầu vào đâu. Ta ngạc nhiên vì hai cháu ra được khỏi đó, nhưng ngạc nhiên hơn nhiều vì các cháu lại còn vào nổi: người lạ đã không vào được đó trong suốt nhiều năm rồi. Đó là một vùng đất kỳ quặc.
“Và nơi này cũng vậy. Nhiều người đã gặp điều sầu thảm ở đây. Phải, nhiều lắm, gặp điều sầu thảm. Laurelindórenan lindelorendor malinornélion ornemalin,” ông ta ngâm nga một mình. “Ở đó họ có vẻ đang rơi lại phía sau thế giới, ta đoán vậy,” ông ta nói. “Cả vùng đất này, lẫn tất cả những gì khác bên ngoài khu Rừng Vàng, đều không còn như trước khi Celeborn còn trẻ. Tuy thế:
Taurelilómëa-tumbalemorna Tumbaletaurëa Lómëanor[1],
Họ vẫn từng nói vậy. Mọi thứ đã thay đổi, nhưng điều này vẫn đúng ở nhiều nơi.”
“Ý ông là sao?” Pippin hỏi. “Điều gì đúng?”
“Cây cối và người Ent,” Cây Râu trả lời. “Bản thân ta cũng không hiểu được hết những điều đang tiếp diễn, vậy nên ta không thể giải thích cho các cháu. Vài người trong số bọn ta vẫn là người Ent đích thực, vẫn đủ sống động theo kiểu của bọn ta, nhưng có rất nhiều người đang dần trở nên uể oải, theo đúng kiểu cây, các cháu có thể nói vậy. Hầu hết cây cối chỉ là cây cối, dĩ nhiên rồi; nhưng có nhiều cây đang dần thức dậy. Một vài cây đã thức tỉnh hẳn, và một số ít đã, ừ, à, ừ, có vẻ Ent. Điều này vẫn liên tục diễn ra.
“Khi điều đó xảy ra đối với một cái cây, các cháu sẽ nhận thấy một vài cây có tâm xấu. Chẳng liên quan gì với gỗ của chúng cả: ta không có ý đó. Thế đó, ta từng quen vài tay liễu già tốt bụng ở hạ nguồn Luồng Ent, đã ra đi từ lâu lắm rồi, than ôi! Họ đã rỗng ruột và thực tế là sắp vỡ tan thành từng mảnh, nhưng lại lặng lẽ và nói năng ngọt ngào như một chiếc lá non. Rồi thì có những cây ở các thung lũng dưới dãy núi, cứng cáp như vâm, nhưng lại xấu xa từ trong ra ngoài. Những điều như vậy có vẻ đang lan lộng. Từng có vài nơi vô cùng nguy hiểm tại vùng này. Nay vẫn còn vài mảng rất tối.”
“Có phải ý ông là như khu Rừng Già ở xa tít về phía Bắc không?” Merry hỏi.
“Phải, phải, gần giống vậy, nhưng xấu xa hơn nhiều. Ta không nghi ngờ gì vẫn còn vài mảng tối từ Bóng Tối Lớn nằm lại đó ở mạn xa về phía Bắc; và những ký ức xấu đọng lại. Thế nhưng vùng đất này còn cả những thung lũng sâu, nơi Bóng Tối chưa từng tan đi, và cây cối ở đó còn già đời hơn cả ta. Tuy vậy bọn ta vẫn phải làm những gì có thể làm. Bọn ta xua đuổi người lạ và những kẻ liều mạng; bọn ta dạy và bọn ta luyện, bọn ta đi và bọn ta đào.
“Ent cổ bọn ta là kẻ chăn cây. Giờ bọn ta chỉ còn lại rất ít. Người ta nói cừu rồi sẽ thành ra giống người chăn, còn người chăn cũng sẽ giống cừu; nhưng chậm lắm, và chẳng có bên nào sống được lâu trên thế giới này. Cây và Ent thì nhanh chóng và gần gũi hơn, họ cùng nhau đi qua nhiều kỷ nguyên. Bởi Ent giống Tiên hơn: không hứng thú với bản thân mình như Con Người, mà thích đi sâu bên trong những thứ khác. Thế nhưng Ent cũng lại giống Con Người hơn, dễ thay đổi hơn Tiên, hay như các cháu có thể nói là dễ khoác vào mình màu sắc của bên ngoài hơn. Và lại còn khá hơn cả hai giống đó: bởi họ vững vàng hơn và lưu tâm đến mọi điều lâu hơn.
“Một số bà con của ta giờ trông hệt như cây cối, phải có gì đó to tát lắm mới có thể đánh thức họ được; và họ chỉ nói chuyện thì thào; thế nhưng một vài cây trong số đàn cây của ta lại lá cành uyển chuyển, và rất nhiều cây có thể nói chuyện với ta. Người Tiên đã khởi đầu chuyện đó, tất nhiên, đánh thức cây cối dậy rồi dạy chúng nói và học ngôn ngữ của cây. Lúc nào họ cũng mong mỏi nói chuyện với mọi thứ trên đời, người Tiên xa xưa là vậy đấy. Thế rồi Bóng Tối Lớn tràn đến, và họ đã vượt Đại Dương bỏ đi, hay chạy đến những vùng thung lũng xa xôi, để lẩn tránh, và sáng tác những bài hát về những ngày tháng sẽ chẳng bao giờ trở lại nữa. Chẳng bao giờ trở lại nữa. Phải rồi, phải rồi, ngày xưa tất cả là một khu rừng kéo dài từ đây đến Dãy Núi Lune, và nơi này chỉ là Bìa Đông của nó mà thôi.
“Thật là những ngày khoáng đạt! Cái thời ta có thể bước đi và ca hát suốt cả ngày mà không nghe thấy gì khác ngoài tiếng của chính ta vang vọng trong những dãy đồi trống trải. Mọi khu rừng đều giống như Lothlórien, nhưng rậm rạp hơn, rắn rỏi hơn, và tươi tắn hơn. Và mùi hương trong không khí nữa! Ta đã từng dành cả một tuần lễ chỉ để hít thở.”
Cây Râu chìm vào im lặng, vẫn bước đi nhưng đôi bàn chân to lớn gần như không gây ra tiếng động. Rồi ông ta lại ngâm nga, và chuyển sang thì thầm một bài hát. Dần dần hai chàng Hobbit nhận ra ông ta đang hát cho họ nghe:
Trên đồng liễu mùa Xuân ta bước ở Tasarinan.
A! cánh đồng hương Xuân ngan ngát Nan-tasarion!
Và ta nói thế là tốt.
Ở Ossiriand mùa Hạ ta vơ vẩn rừng du.
A! nắng Hạ nhạc rừng rộn rã bên Bảy Sông Ossir!
Và ta nghĩ thế là nhất.
Tới rừng sồi ở Neldoreth ta ghé chơi khi vào Thu.
A! thắm đỏ tươi vàng xào xạc lá Thu Taur-na-neldor!
Hơn cả lòng ta ao ước.
Trên Dorthonion Đông đến ta trèo lên cao nguyên thông.
A! cành thẫm đen in tuyết trắng gió Đông Orod-na-Thôn!
Vang trời cao xanh ta hát.
Nay xứ sở xưa đã vùi sóng bạc,
Còn ta bước trong Ambaróna, Tauremorna, Aldalómë,
Trong rừng quê ta, trong đất Fangorn,
Nơi rễ đâm dài,
Còn năm tháng nằm dày hơn lá
Rừng Tauremornalómë.
Ông ta ngừng hát, và lặng lẽ tiếp bước; trong khắp khu rừng, xa hết tầm tai có thể nghe được, không thấy một âm thanh nào nữa.
Ngày xế dần, bóng chiều bện lấy quanh những thân cây. Cuối cùng hai chàng Hobbit nhìn thấy, vươn lên mờ mờ ngay phía trước họ, một vùng đất dốc đứng tối đen: họ đã đến chân dãy núi, đến được phần gốc xanh tốt của ngọn Methedras cao ngất. Xuôi xuống sườn đồi, dòng Luồng Ent non nớt, tuôn ra từ những nguồn suối ở cao tít phía trên, chảy ầm ĩ qua từng bậc đá đến gặp họ. Phía bên phải dòng nước có một triền dốc dài, phủ đầy cỏ, giờ đã ngả màu xám trong ánh chạng vạng. Không một bóng cây nào mọc ở đó và nó mở ra đón bầu trời; sao trời đã tỏa sáng trong những hồ chen giữa những bờ mây.
Cây Râu bước lên triền dốc mà chẳng hề ghìm bớt sải chân. Đột nhiên ở ngay phía trước hai chàng Hobbit nhìn thấy một khung cửa rộng lớn. Có hai cây lớn đứng đó, mỗi cây một bên, giống như những trụ cổng sống; thế nhưng không hề có cánh cổng nào ngoài những cành cây bắt chéo và đan xoắn lại nhau. Khi ông già Ent bước tới, hai cái cây nhấc cành lên cao, và toàn bộ lá cây rung lên xào xạc. Chúng đều là cây thường xanh, lá sẫm màu và bóng láng, lấp lánh trong ánh chiều. Phía sau chúng là một khoảng bằng phẳng rộng lớn, như sàn một tòa sảnh khổng lồ được khoét vào trong sườn đồi. Ở cả hai bên, những bức tường dựng lên cao dần, cho đến lúc đạt đến độ cao khoảng năm mươi bộ hoặc hơn, dọc theo bên mỗi bức tường còn có một dải cây, cũng cao dần theo hàng tiến vào sâu phía trong.
Ở đầu phía xa bức tường đá dựng thẳng đứng, thế nhưng ở phía dưới chân nó lại lõm vào thành một gian nông mái hình vòm: bức trần duy nhất của tòa sảnh, không kể những tán cây ở đầu phía trong tỏa bóng xuống khắp mặt đất, chỉ chừa lại một lối mở rộng rãi ngay chính giữa. Một dòng nước nhỏ chảy ra từ những mạch suối phía trên, và rẽ nhánh khỏi dòng chính, róc rách đổ xuống mặt tường dựng đứng, rót xuống những giọt bạc, trông như một bức rèm đẹp đẽ rủ phía trước gian mái vòm. Nước lại được dồn vào một chậu đá trên mặt đất giữa hai dải cây, rồi từ đó nó tràn ra và chảy đi bên cạnh lối mở, tới đoàn tụ với Luồng Ent đang làm cuộc hành trình chảy xuyên rừng.
“Hm! Đây rồi!” Cây Râu nói, phá vỡ sự im lặng nãy giờ. “Ta đã đưa các cháu qua khoảng bảy mươi nghìn sải chân Ent, thế nhưng chừng đó ứng với bao nhiêu trong thước đo quê hương các cháu thì ta không biết. Dù sao chúng ta cùng đã rất gần gốc rễ ngọn Núi Cuối. Một phần tên của nơi này có lẽ là Sảnh Nguồn, nếu được chuyển qua ngôn ngữ của các cháu. Ta thích nó. Chúng ta sẽ ở lại đây đêm nay.” Ông ta đặt họ xuống bãi cỏ giữa hai dải cây, và họ đi theo ông ta đến mái vòm lớn. Lúc này hai chàng Hobbit mới chú ý thấy ông ta bước đi mà đầu gối không hề gập lại, nhưng hai chân lại mở ra thành một bước rất dài. Ông ta cắm những ngón chân to (thực sự rất to và rộng) xuống đất trước tiên, rồi mới đến phần bàn chân còn lại.
Cây Râu đứng lại một lúc dưới dòng thác tuôn mưa, và hít một hơi dài; ông ta phá lên cười, rồi đi vào bên trong. Có một chiếc bàn đã lớn nằm ở đó, nhưng không có ghế. Ở trong cùng gian phòng đã khá tối. Cây Râu nhặt hai chiếc bình lớn rồi đặt lên bàn. Chúng có vẻ đã đong đầy nước; nhưng ông ta giơ tay phía trên, và ngay tức thì hai chiếc bình bắt đầu sáng bừng lên, một chiếc tỏa ánh sáng vàng còn chiếc kia tỏa ánh xanh thắm; và sự hòa trộn của hai thứ ánh sáng đã thắp bừng cả gian phòng, như thể nắng hè đang chiếu xuyên qua một vòm lá non. Quay lại phía sau, hai chàng Hobbit nhìn thấy cây cối trong sân cũng bắt đầu bừng lên, ban đầu còn mờ nhạt, nhưng mỗi lúc một đậm hơn, cho đến khi ánh sáng viền lên từng chiếc lá: một số màu xanh, một số màu vàng, một số đỏ như đồng; còn những thân cây trông như những cột đá tạc phát sáng.
“Chà, chà, giờ chúng ta lại có thể nói chuyện,” Cây Râu nói. “Ta nghĩ các cháu đang khát. Có lẽ các cháu cũng đang mệt. Hãy uống thứ này!” Ông ta đi đến phía sau gian nhà, và họ trông thấy có nhiều hũ đá cao đứng đó, nắp đậy trông rất nặng. Ông ta mở nắp một hũ, nhúng chiếc muôi lớn vào trong, rồi đong ra ba bát, một chiếc rất to, hai chiếc còn lại nhỏ hơn.
“Đây là một ngôi nhà Ent,” ông ta nói, “và ta e là không có chỗ ngồi đâu. Thế nhưng các cháu có thể ngồi lên bàn.” Ông ta nhấc hai chàng Hobbit lên rồi đặt họ xuống mặt phiến đá lớn cách mặt đất sáu bộ, ở đó họ ngồi thõng chân, uống từng ngụm một.
Món đồ uống đó giống như nước, thực sự là rất giống mùi vị những ngụm nước họ uống từ Luồng Ent nơi bìa rừng, thế nhưng có thoáng một chút mùi hay vị mà họ không thể tả được: mờ nhạt thôi, nhưng khiến họ liên tưởng đến mùi hương một cánh rừng xa xôi đưa đến trong cơn gió đêm mát mẻ. Tác động của ngụm nước bắt đầu từ ngón chân, từ từ dâng lên cả tứ chi, mang theo sự khoan khoái và khí lực trong lúc dâng cao dần, đến tận ngọn tóc. Thậm chí hai chàng Hobbit cảm thấy tóc trên đầu họ đang dựng lên, phấp phới rồi xoắn lại và dài thêm ra. Về phần Cây Râu, trước tiên ông ta rửa chân trong chậu bên ngoài gian vòm rồi ông ta uống cạn bát nước của mình chỉ trong một ngụm, một ngụm dài và chậm chạp. Hai chàng Hobbit cứ ngỡ ông ta sẽ chẳng bao giờ dừng uống.
Nhưng rồi ông ta cũng đặt bát xuống. “A - a,” ông ta thở dài. “Hm, hoom, giờ chúng ta có thể nói chuyện dễ dàng hơn được rồi. Các cháu có thể ngồi dưới sàn, còn ta sẽ nằm xuống; như vậy mới ngăn được thứ nước uống này bốc lên đầu ta và khiến ta buồn ngủ.”
Ở bên phải căn phòng có một chiếc giường lớn chân thấp, không cao hơn hai bộ, phủ một lớp cỏ và dương xỉ khô dày. Cây Râu từ từ hạ mình xuống giường (chỉ hơi thấy giữa thân cong lại một chút), cho đến khi ông ta nằm dài người trên giường, hai cánh tay đặt phía sau đầu, nhìn lên trần, nơi ánh sáng đang lập lòe như lá cây chơi đùa với ánh nắng. Merry và Pippin ngồi bên cạnh ông ta trên những chiếc gối cỏ.
“Giờ hãy kể ta nghe câu chuyện của các cháu, nhưng đừng vội vàng!” Cây Râu nói.
Hai chàng Hobbit bắt đầu kể cho ông ta câu chuyện phiêu lưu của họ từ lúc họ rời Hobbit Thôn. Họ không đi theo trình tự rõ ràng nào, bởi cứ liên tục nói chen vào nhau, còn Cây Râu cũng thường xuyên ngắt lời người đang kể, và trở lại những diễn biến trước đó, hay nhảy cóc đặt câu hỏi về những sự kiện về sau. Họ không nói bất cứ điều gì về chiếc Nhẫn, và không kể cho ông ta tại sao họ lên đường hay họ sẽ đi đến đâu; còn ông ta cũng chẳng có ý tìm hiểu lý do của họ.
Ông ta hết sức hứng thú về mọi chuyện: về toán Kỵ Sĩ Đen, về Elrond, và Thung Đáy Khe, về khu Rừng Già, và Tom Bombadil, về Khu Mỏ Moria, và về Lothlórien và Galadriel. Ông ta yêu cầu họ mô tả đi mô tả lại Quận và những vùng lân cận. Rồi tới đó ông ta nói một điều lạ lùng. “Các cháu không hề thấy, hm, bất cứ người Ent nào ở quanh đó, phải không?” ông ta hỏi. “Ờ, thực ra thì không phải Ent, mà là Ent phụ.”
“Ent phụ sao?” Pippin hỏi lại. “Họ có giống ông chút nào không?”
“Có, hm, mà không: giờ ta thực sự không biết nữa,” Cây Râu nói một cách tư lự. “Nhưng họ chắc sẽ thích vùng đất của các cháu, nên ta chỉ hỏi vậy thôi.”
Tuy nhiên Cây Râu lại đặc biệt hứng thú về mọi điều liên quan đến Gandalf; và hứng thú hơn cả về những việc Saruman làm. Hai chàng Hobbit vô cùng nuối tiếc vì chỉ biết quá ít về những điều đó: đúng hơn chỉ là qua báo cáo mơ hồ của Sam về những gì Gandalf đã kể cho Hội Đồng. Nhưng dù thế nào thì họ cũng biết chắc Uglúk và đội quân của hắn đến từ Isengard, và nhắc tên Saruman là chủ nhân của chúng.
“Hm, hoom!” Cây Râu nói, khi rốt cục câu chuyện vòng vèo cũng lạc đến hồi trận chiến giữa lũ Orc và đội Kỵ Sĩ Rohan. “Chà, chà! Không còn nghi ngờ gì nữa, đó quả là một đống tin tức. Các cháu đã không kể cho ta tất cả, chắc chắn là không, khẳng định là không. Thế nhưng ta tin các cháu làm vậy vì Gandalf muốn thế. Một điều gì đó rất lớn lao đang diễn ra, ta cảm thấy được điều đó, còn điều đó là gì thì rồi ta sẽ biết vào một ngày đẹp trời hay xấu trời nào đó. Nhưng rễ cành ơi, quả là một chuyện kỳ lạ: nảy lên một giống người nhỏ bé không hề có trong những danh sách cổ, và kìa! Chín Kỵ Sĩ bị quên lãng lại xuất hiện để săn lùng họ, rồi Gandalf đưa họ vào một cuộc hành trình vĩ đại, rồi Galadriel chứa chấp họ ở Caras Galadhon, rồi lũ Orc bám theo họ qua nhiều lý đường ở Vùng Đất Hoang: rõ ràng họ đã bị cuốn vào một cơn bão lớn. Ta mong họ chống chọi được!”
“Vậy còn ông thì sao?” Merry hỏi.
“Hoom, hm, ta không màng đến những cuộc Đại Chiến,” Cây Râu nói; “chúng chủ yếu liên quan đến người Tiên và Con Người. Đó là việc của Phù Thủy: Phủ Thủy lúc nào cũng băn khoăn về tương lai. Ta không thích phải lo lắng về tương lai. Ta không hoàn toàn đứng về bên bất cứ ai, bởi vì không ai hoàn toàn đứng về bên của ta, nếu các cháu hiểu ta: chẳng ai quan tâm đến rừng như ta, ngay cả người Tiên thời gian này. Tuy nhiên ta vẫn đối xử tốt với người Tiên hơn những người khác: chính người Tiên đã cứu chúng ta ra khỏi cảnh câm lặng từ rất lâu rồi, và đó là một món quà vĩ đại không ai có thể lãng quên, cho dù từ đấy chúng ta đã đi theo những con đường khác nhau. Nhưng cũng có vài bên, mà ta hoàn toàn không theo, dĩ nhiên rồi; ta hoàn toàn chống lại chúng: lũ - burárum - này” (ông ta lại hầm hừ một tiếng tỏ vẻ kinh tởm) “... lũ Orc này, và cả chủ nhân của chúng.
“Ta từng lo âu khi bóng đêm phủ xuống rừng Âm U, nhưng khi nó chuyển đến Mordor, có một hồi ta đã chẳng bận tâm: Mordor ở quá xa. Nhưng có vẻ như gió đang thổi lại từ đằng Đông, và cảnh héo tàn cho mọi khu rừng đang tràn đến gần. Một lão già Ent chẳng làm gì được để chăn lại cơn bão đó: ông ta buộc phải chống chọi hoặc sụp đổ
“Nhưng giờ là Saruman! Saruman là một tên hàng xóm ta không thể lờ hắn đi được. Ta cho rằng cần phải làm gì đó. Gần đây ta vẫn thường băn khoăn về việc làm gì đối với Saruman.”
“Saruman là ai?” Pippin hỏi. “Ông có biết bất cứ điều gì về lai lịch của lão ta không?”
“Saruman là một Phù Thủy,” Cây Râu trả lời. “Ta không thể nói gì hơn thế. Ta không biết lai lịch của Phù Thủy. Họ xuất hiện lần đầu tiên sau khi những con Thuyền Lớn vượt qua Đại Dương; nhưng ta không biết liệu họ có đi theo thuyền hay không. Ta tin rằng Saruman được trọng vọng nhất trong số đó. Cách đây ít lâu - mà các cháu sẽ coi là cách đây lâu lắm rồi - hắn đã từ bỏ việc lang thang coi sóc công việc của Con Người và người Tiên; và hắn định cư tại Angrenost, hay Isengard theo cách Con Người Rohan gọi. Hắn ban đầu rất lặng lẽ, nhưng tiếng tăm của hắn dần dà nổi lên. Họ nói hắn đã được chọn đứng đầu Hội Đồng Trắng; nhưng điều đó hoá ra lại chẳng tốt đẹp gì. Đến giờ ta vẫn băn khoăn liệu có phải sau đó Saruman mới rẽ sang những con đường xấu xa. Nhưng dù thế nào ngày đó hắn cũng không gây phiền hà đến hàng xóm láng giềng. Ta đã từng nói chuyện với hắn. Đã có thời hắn thường đi lại quanh khu rừng của ta. Hồi đó hắn rất lịch thiệp, lúc nào cũng xin phép ta (chí ít là khi hắn gặp ta); và luôn háo hức nghe kể chuyện. Ta đã kể cho hắn nghe nhiều điều mà hắn sẽ chẳng bao giờ tự tìm ra được; thế nhưng hắn không bao giờ đáp trả ta tương tự. Ta không nhớ nổi đã khi nào hắn kể cho ta bất cứ điều gì chưa. Và tính khí hắn càng ngày càng như vậy; khuôn mặt hắn, như ta nhớ - ta đã không thấy hắn nhiều ngày lắm rồi - trở nên giống như những cánh cửa sổ trên bức tường đá: cửa sổ đóng chớp bên trong.
“Ta nghĩ giờ ta hiểu được việc hắn đang làm. Hắn đang âm mưu trở thành một Thế Lực. Tâm hồn hắn chỉ toàn kim loại và bánh xe; và hắn không quan tâm đến những gì mọc lên từ đất, trừ phi hắn được những thứ đó phục vụ vào thời điểm đó. Và giờ hắn đã rõ ràng là một tên phản trắc đen tối. Hắn đã giao du với những loại người xấu xa, với lũ Orc. Brm, hoom! Còn tồi tệ hơn thế: hắn đang tác động gì đó lên bọn chúng; điều gì đó rất nguy hiểm. Bởi những tên Isengard này giống loại Người độc ác hơn.
Một điểm dễ nhận biết của những thứ xấu xa gia nhập Bóng Tối Lớn là chúng không thể chịu đựng được Mặt Trời; thế nhưng lũ Orc của Saruman lại có thể chịu được, cho dù có thể chúng vẫn căm ghét nó. Ta không hiểu hắn đã làm gì? Có phải đây là Con Người bị hắn làm cho suy đồi, hay hắn đã trộn lẫn loài Orc với loài Người? Nếu vậy thì quả là một điều xấu xa đen tối!”
Cây Râu hầm hừ suốt một lúc, như thể đang phát âm những lời nguyền rủa sâu xa và bí ẩn nào đó bằng tiếng Ent. “Cách đây một thời gian ta bắt đầu băn khoăn làm sao lũ Orc dám cả gan đi qua khu rừng của ta thoải mái như vậy,” ông ta nói tiếp. “Chỉ gần đây ta mới đoán được rằng chính Saruman mới là kẻ phải chịu trách nhiệm, hắn đã do thám bằng mọi cách từ lâu lắm rồi, và đã phát hiện ra những bí mật của ta. Hắn và lũ người xấu xa của hắn giờ đang phá hoại. Dưới kia nơi biên giới bọn chúng đang đốn hạ cây cối - những cây tốt. Có vài cây chúng chỉ chặt xuống rồi bỏ chết khô - thói ác của bọn Orc chứ gì nữa; còn đa phần đều bị chặt nhỏ rồi mang đi nuôi những ngọn lửa ở Orthanc. Giờ đây lúc nào cũng có khói bay lên từ phía Isengard.
“Quỷ tha ma bắt hắn đi, rễ cành ạ! Rất nhiều cây trong số đó là bạn của ta. những sinh vật ta biết rõ từ khi là hạt quả; rất nhiều cây có tiếng nói riêng giờ đã mãi mãi mất đi. Và chỉ còn lại những thân cây chết và bụi gai ở nơi trước kia là những khu rừng hát. Ta đã lười biếng. Ta đã để mọi thứ trượt khỏi tay. Điều đó phải chấm dứt!”
Cây Râu bất chợt vươn người lên khỏi giường, đứng dậy, và đập tay xuống mặt bàn. Những bình sáng rúng động làm bắn lên hai lưỡi lửa. Trong mắt ông ta rung rinh một ngọn lửa xanh, còn bộ râu chĩa ra thẳng đứng như cây chổi sể lớn.
“Ta sẽ chấm dứt điều đó!” ông ta gầm lên. “Và các cháu sẽ đi cùng ta. Các cháu có thể sẽ giúp được ta. Đấy cũng là các cháu giúp cả cho bạn bè mình nữa; bởi nếu Saruman không bị ngăn cản thì Rohan và Gondor sẽ có thêm một kẻ thù ở sau lưng cũng như trước mặt. Con đường của chúng ta đi cùng nhau - đến Isengard!”
“Bọn cháu sẽ đi cùng ông,” Merry nói. “Bọn cháu sẽ làm những gì có thể.”
“Phải rồi!” Pippin phụ họa. “Cháu muốn được thấy Bàn Tay Trắng sụp đổ. Cháu muốn có mặt ở đó, cho dù có thể cháu không hữu dụng lắm: cháu sẽ không bao giờ quên được Uglúk cùng chuyến đi xuyên Rohan.”
“Tốt! Tốt!” Cây Râu nói. “Nhưng ta đã nói năng vội vàng. Chúng ta không được vội vàng đâu. Ta đã trở nên quá nóng nảy. Ta phải bình tĩnh lại để suy nghĩ; bởi hô hào chấm dứt! dễ hơn bắt tay thực hiện nhiều.”
Ông ta bước đến cổng vòm và đứng một lúc dưới dòng suối đang trút mưa xuống. Rồi ông ta cười phá lên và lắc mình, mỗi giọt nước lấp lánh từ người ông rơi xuống đất đều lóe lên như những tia lửa đỏ hoặc xanh. Ông ta quay vào và lại nằm xuống giường rồi im lặng.
Sau một hồi hai chàng Hobbit lại nghe thấy ông ta rì rầm. Có vẻ như ông ta đang đếm ngón tay. “Fangorn, Finglas, Fladrif, phải, phải,” ông thở dài. “Vấn đề là chúng ta còn lại quá ít,” ông ta quay người về phía hai chàng Hobbit. “Chỉ sót lại ba trong số những người Ent đầu tiên lang thang trong rừng từ trước thời kỳ Bóng Tối: chỉ còn ta, Fangorn, cùng Finglas và Fladrif - đó là gọi họ bằng tên Tiên; còn các cháu có thể gọi họ là Búp Tóc Là và Da Vỏ Cây nếu thích thế hơn. Và trong ba chúng ta, Búp Tóc Là và Da Vỏ Cây không hữu dụng lắm trong công chuyện này. Búp Tóc Là đã trở nên buồn ngủ, cháu có thế nói gần như là cây rồi: anh ta đã thành thói quen đứng nửa tỉnh nửa mê suốt cả mùa hè giữa đồng cỏ mọc cao quanh đầu gối. Lại còn phủ đầy lông như lá. Anh ta từng thức dậy vào mùa đông; nhưng gần đây cả mùa đông anh ta cũng quá uế oải chẳng đi được xa. Da Vỏ Cây thì sống trên sườn núi phía Tây Isengard. Đó chính là nơi gặp nhiều rắc rối nhất. Anh ta bị lũ Orc làm cho trọng thương, rất nhiều họ hàng cùng đàn cây của anh ta đã bi giết hại hoặc tàn phá. Anh ta đã chuyển lên những nơi cao hơn, giữa những rặng bạch dương anh ta yêu quý nhất, và anh ta sẽ chẳng bao giờ đi xuống nữa. Tuy nhiên, ta vẫn dám nói ta có thể tập hợp được một đội kha khá gồm những người trẻ hơn - nếu ta làm họ hiểu được tình cảnh cấp thiết; nếu ta có thể đánh thức được họ: chúng ta đều không phải loại dân vội vàng. Thật tiếc vì chúng ta còn lại quá ít!”
“Vậy tại sao lại còn quá ít, trong khi ông đã sống trong vùng này lâu vậy rồi?” Pippin hỏi. “Rất nhiều người đã chết sao?”
“Ồ không!” Cây Râu nói. “Như các cháu có thể nói thì không ai chết từ bên trong cả. Một vài người ngã xuống do những vận rủi qua các năm dài, dĩ nhiên rồi; số đông hơn đã biến thành cây. Thế nhưng chúng ta chưa bao giờ đông đảo và chúng ta cùng không sinh sôi nảy nở. Không hề có Enting - nghĩa là không có trẻ con, như các cháu gọi, trong vô cùng nhiều năm rồi. Các cháu thấy đấy, chúng ta đã mất các Ent phụ.”
“Thật đáng buồn làm sao!” Pippin nói. “Làm sao mà họ chết cả vậy?”
“Họ không chết!” Cây Râu nói. “Ta không bao giờ nói chết. Ta nói chúng ta đã mất họ. Chúng ta đã để mất họ mà chẳng thể tìm lại được.” ông ta thở dài. “Ta cứ tưởng gần như mọi người đều biết điều đó. Có nhiều bài ca về hành trình của người Ent tìm kiếm Ent phụ vẫn được người Tiên và Con Người hát từ rừng Âm U đến tận Gondor. Không thể nào đã bị lãng quên hết được.”
“Chà, cháu sợ là những bài hát đó vẫn chưa đi về phía Tây vượt qua Dãy Núi để đến Quận đâu,” Merry nói. “Sao ông không nói rõ hơn, hay hát cho bọn cháu nghe một trong số những bài hát đó?”
“Được, nhất định ta sẽ làm thế,” Cây Râu nói, tỏ vẻ hài lòng thấy cậu yêu cầu. “Nhưng ta không thể kể đầy đủ, chỉ vắn tắt thôi; và sau đó chúng ta phải kết thúc cuộc nói chuyện: ngày mai chúng ta có một cuộc họp hội đồng phải triệu tập, có việc phải làm, và có lẽ cả một cuộc hành trình phải bắt đầu.”
“Đấy hẳn là một câu chuyện kỳ lạ và buồn bã,” ông ta tiếp tục sau một thoáng dừng lại. “Khi thế giới vẫn non trẻ, những khu rừng vẫn còn rộng lớn và hoang dã, Ent và Ent phụ - còn có cả các Ent nương, ôi! vẻ yêu kiều của Fimbrethil, của Nhánh Mảnh Mai chân nhẹ, vào những tháng ngày tuổi trẻ chúng ta! - họ bước đi cùng nhau và họ sống cùng nhau. Nhưng trái tim của chúng ta không lớn lên cùng một cách: người Ent trao tình cảm cho những thứ họ gặp khắp thế giới, còn Ent phụ lại trao tâm tư cho những thứ khác, bởi người Ent yêu mến những cây cổ thụ, những khu rừng hoang, những triền đồi cao; họ uống nước từ những con suối núi, và chỉ ăn hoa quả rơi rụng trên đường đi; họ học tập người Tiên nói chuyện với Cây Cối. Tuy nhiên Ent phụ lại chỉ quan tâm đến những loại cây cỏ hơn, đến những đồng cỏ trong nắng bên ngoài những khu rừng; họ nhìn ngắm mận gai trong bụi cây, rồi táo dại và hoa anh đào bừng nở mùa xuân, dã thảo xanh mướt nơi những vùng ngập nước mùa hè, và cả cỏ hạt trên những cánh đồng mùa thu. Họ không muốn trò chuyện với những thứ đó; mà muốn chúng lắng nghe và tuân theo những gì họ bảo. Ent phụ lệnh cho chúng mọc theo mong muốn của họ, đơm hoa kết trái theo sở thích của họ; bởi Ent phụ thích trật tự, và sự sung túc, và yên bình (nghĩa là những thứ đó cần ở yên nơi họ đã đặt xuống). Vì thế Ent phụ dựng nên những khu vườn để sinh sống. Nhưng người Ent chúng ta vẫn tiếp tục lang thang, và chúng ta chỉ thỉnh thoảng mới đến những khu vườn đó. Rồi khi Bóng Tối trùm xuống miền Bắc, Ent phụ đã phải vượt dòng Sông Cả để gây dựng những khu vườn mới, trồng trọt những cánh đồng mới, và chúng ta cũng ít gặp họ hơn. Sau khi Bóng Tối bị đánh bại, vùng đất dồi dào của Ent phụ nở rộ, những cánh đồng của họ bạt ngàn ngũ cốc. Rất nhiều con người đã học tập bí quyết của Ent phụ và thành tâm tôn kính họ; còn chúng ta chỉ là một truyền thuyết đối với họ, một bí ẩn ở mãi sâu trong rừng rú. Thế nhưng chúng ta vẫn tồn tại nơi đây, trong khi toàn bộ vườn tược của Ent phụ đã thành hoang phế: giờ Con Người gọi những nơi đó là miền Đất Nâu.
“Ta nhớ có lần cách đây lâu lắm rồi - vào thời chiến tranh giữa Sauron và Con Người từ bên kia Đại Dương - niềm khao khát gặp lại Fimbrethil lại dâng lên trong ta. Trong mắt ta nàng vẫn rất đẹp, vào lần cuối cùng ta gặp nàng, cho dù không còn giống những Ent nương của ngày xưa. Bởi Ent phụ đã còng lưng và cháy nâu vì lao động; do nắng nôi mà mái tóc họ sạm khô màu lúa chín, còn má họ ửng như táo đỏ. Thế nhưng mắt họ vẫn là mắt của giống nòi chúng ta. Chúng ta đã vượt dòng Anduin đến vùng đất của họ; nhưng chỉ tìm thấy một vùng sa mạc: tất cả đều đã bị đốt cháy đến trơ rễ, bởi chiến tranh đã tràn qua đó. Thế nhưng Ent phụ lại không có ở đó. Chúng ta đã kêu gọi suốt bao lâu, tìm kiếm suốt bao lâu; và hỏi han mọi giống dân chúng ta gặp xem Ent phụ đã đi đường nào. Vài người nói chưa bao giờ thấy họ; vài người nói thấy họ bỏ đi về phía Tây, vài người nói phía Đông, vài người khác lại nói phía Nam. Nhưng ở bất cứ nơi nào chúng ta đến cũng đều không có họ. Nỗi đau khổ của chúng ta vô cùng lớn lao. Thế nhưng khu rừng hoang cất tiếng gọi, và chúng ta trở về với nó. Suốt bao nhiêu năm chúng ta đôi lúc lại ra ngoài tìm kiếm họ, đi xa đi lâu và gọi to những cái tên đẹp đẽ. Nhưng cùng với thời gian, chúng ta ít đi hơn và cũng lang thang ít xa hơn. Giờ đây Ent phụ chỉ còn là những ký ức của chúng ta, mà râu chúng ta đã dài và bạc rồi. Người Tiên đã sáng tác rất nhiều bài ca về Cuộc Tìm Kiếm của người Ent, và một vài bài trong số đó đã được chuyển sang ngôn ngữ của Con Người. Nhưng chúng ta lại không sáng tác bài nào về chuyện đó cả, chúng ta bằng lòng chỉ tụng những cái tên đẹp đẽ mỗi khi nghĩ về các Ent phụ. Chúng ta tin sẽ gặp lại họ vào một lúc nào đó sau này, và có lẽ chúng ta sẽ tìm được ở đâu đó vùng đất nơi chúng ta có thể chung sống và cả hai đều cảm thấy hài lòng. Nhưng có tiên đoán rằng điều đó chỉ có thể xảy ra khi cả hai chúng ta đều đã mất tất cả những gì chúng ta hiện có. Và có lẽ thời gian đó rốt cục cũng đã đến gần rồi. Bởi nếu Sauron ngày xưa phá hủy vườn tược, thì Kẻ Thù ngày nay có vẻ sẽ tàn phá hết thảy rừng rú.
“Có một bài ca Tiên hát về chuyện này, hay ít ra là ta hiểu như vậy. Nó vẫn thường được ca hát từ thượng lưu đến hạ lưu Sông Cả. Các cháu nên nhớ đó không bao giờ là một bài ca Ent: nó hẳn sẽ là một bài ca vô cùng dài dòng bằng tiếng Ent! Nhưng chúng ta thuộc lòng và đôi khi vẫn ngân nga nó. Nếu hát bằng ngôn ngữ của các cháu thì nó như thế này:
ENT:
Khi Xuân hé mở những lá sồi non, nhựa mới trong cành tuôn chảy;
Khi giữa rừng hoang nắng đùa mặt suối, gió đùa trên mái đồi xanh;
Khi sải chân dài, lồng ngực phồng căng, khí núi hít vào ngọt sắc,
Hãy về với ta! Hãy về với ta, và nói đất này tươi xinh!
ENT PHỤ:
Khi Xuân ghé đến đồng ruộng sân rào, đòng lúa nấp mình bẹ lá;
Khi trắng ngần hoa như khăn tuyết giở trên vườn ăn quả long lanh;
Khi nắng với mưa xuống mặt đất lành cho khắp không gian thơm ngát,
Ta sẽ ở đây, chẳng rời chân bước, bởi chưng đất này tươi xinh.
ENT:
Khi Hạ ngự trên thế giới im lìm, giữa buổi trưa vàng thiêm thiếp
Dưới mái lá đan những mi lá khép, nhịp nhàng từng giấc mơ cây;
Khi sảnh rừng xanh mát rượi bóng cây, và gió đằng Tây thổi lại,
Hãy về với ta! Hãy về với ta, va nói rằng chẳng đâu bằng đây!
ENT PHỤ:
Khi Hạ về hun quả mọng rám nâu, sưởi ấm trái cành lúc lỉu;
Khi óng vàng rơm, trắng bông lúa trĩu, đồng vào mùa gặt vui vầy;
Khi mật ngọt tràn, táo chắc nịch tay, dù gió đằng Tây thổi lại,
Ta sẽ ở đây dưới bầu nắng gội, bởi chưng chẳng đâu bằng đây!
ENT:
Khi Đông tràn về hoang dại, mùa Đông giáng đòn chết rừng núi diệt;
Khi cây rạp nằm; khi đêm sao tắt nuốt ngày không mặt trời lên;
Khi gió đằng Đông chết chóc kéo lên, dưới làn mưa căm căm rét
Ta sẽ tìm nàng, ta sẽ gọi nàng, bên nhau ngày ấy đoàn viên!
ENT PHỤ:
Khi Đông tràn về, bóng mịt mùng buông mặt đất, bài ca im tiếng;
Khi cành gãy vườn trụi trơ, ánh sáng cũng tan, làm lụng cũng ngừng;
Ta sẽ tìm chàng, ta sẽ đợi chàng, bên nhau đoàn viên ngày ấy:
Sánh bước ta đi trên con đường trải dưới làn mưa rét căm căm!
CẢ HAI:
Sánh bước ta đi trên con đường trải về phương Tây nơi xa ấy,
Có miền đất cho đôi ta cùng gửi đôi con tim vào bình yên.”
Cây Râu kết thúc bài hát. “Nó là như vậy đấy,” ông ta nói. “Dĩ nhiên đó là kiểu Tiên: vô tư, du dương, và kết thúc nhanh. Ta dám nói nó khá hay. Thế nhưng người Ent có thể nói nhiều hơn về phần họ, nếu họ có thời gian! Nhưng giờ ta sẽ đứng dậy ngủ một lát. Các cháu sẽ đứng ở đâu?”
“Bọn cháu thường nằm xuống ngủ,” Merry nói. “Bọn cháu thấy ở đây là ổn rồi.”
“Nằm xuống ngủ!” Cây Râu nói. “Dĩ nhiên là các cháu làm vậy rồi! Hm, hoom: ta đã quên mất: hát bài đó khiến ta mơ tưởng lại thời xa xưa; ta cứ ngỡ là đang nói chuyện với những Enting trẻ tuổi, thật đấy. Vậy các cháu có thể nằm lên giường. Còn ta sẽ ra đứng dưới mưa. Chúc ngủ ngon!”
Merry và Pippin trèo lên giường và cuộn người lại bên trong đám cỏ mềm và dương xỉ. Cỏ vẫn còn tươi, thoảng mùi ngọt ngào, và ấm áp. Ánh sáng đã tắt, những thân cây le lói cũng mờ dần; nhưng ở bên ngoài dưới cổng vòm họ vẫn nhìn thấy Cây Râu già nua đứng đó, bất động, hai tay nhấc lên quá đầu. Những vì sao ló ra trên trời, soi sáng dòng nước đổ tràn xuống những ngón tay rồi xuống đầu, và nhỏ, nhỏ hàng trăm giọt bạc xuống đôi bàn chân ông ta. Vừa lắng nghe tiếng nước tí tách hai chàng Hobbit vừa chìm vào giấc ngủ.
Họ thức dậy thấy ánh mặt trời mát mẻ đang sáng tỏa lên khoảng sân lớn, lên cả sàn gian phòng. Phía trên là những mảng mây cao, trôi theo ngọn gió đang thổi mạnh về phía Đông. Không thấy Cây Râu ở đâu cả; nhưng giữa khi Merry và Pippin còn đang tắm táp trong chậu đá gần cổng vòm, họ nghe thấy tiếng ông ta ngân nga và ca hát trong lúc đi lên theo con đường giữa những hàng cây.
“Hoo, ho! Chúc buổi sáng tốt lành, Merry và Pippin!” ông ta kêu lớn khi nhìn thấy họ. “Các cháu ngủ lâu đấy. Ta đã đi được nhiều trăm sải ngày hôm nay rồi. Giờ chúng ta sẽ uống gì đó, và đi đến Ent hội.”
Ông ta lại đổ ra cho họ hai bát nước đầy từ một hũ đá; nhưng là một hũ khác. Mùi vị không giống như đêm trước nữa mà trần tục và đậm đà hơn, cũng có thể nói là bổ dưỡng hơn giống như thức ăn vậy. Trong khi hai chàng Hobbit ngồi bên thành giường vừa uống nước vừa nhấm nháp những mẩu bánh tiên nhỏ (bởi họ có cảm giác ăn là một phần cần thiết của bữa sáng hơn là bởi họ cảm thấy đói), Cây Râu vẫn đứng, khẽ ngân nga bằng tiếng Ent, hay tiếng Tiên, hay thứ ngôn ngữ kỳ lạ nào đó, và nhìn lên trời.
“Vậy Ent hội là chỗ nào?” Pippin đánh liều hỏi.
“Hoo, hả? Ent hội?” Cây Râu quay người lại nói. “Đó không phải là một địa danh, đó là cuộc hội ngộ của người Ent - mà gần đây không thường xuyên được tổ chức. Thế nhưng ta đã xoay xở để có được một lượng kha khá hứa hẹn sẽ đến. Chúng ta sẽ gặp nhau tại nơi chúng ta vẫn thường gặp gỡ: Con Người gọi đó là Mật Cốc. Nó nằm về phía Nam nơi này. Chúng ta phải đến đó trước buổi trưa.”
Chẳng mấy chốc họ đã lên đường. Cây Râu mang hai chàng Hobbit trên hai tay giống như hôm trước. Qua cửa vào khoảng sân ông ta rẽ phải, bước qua dòng nước, và sải bước về phía Nam dọc theo chân những triền dốc lớn nhấp nhô nơi cây cối chỉ mọc thưa thớt. Ở phía trên hai chàng Hobbit nhìn thấy những bụi bạch dương và thanh lương trà, còn ở xa hơn nữa, rừng thông vươn lên tối sẫm. Chẳng mấy chốc Cây Râu hơi rẽ ra khỏi khu đồi rồi đi vào những tán rừng dày, nơi cây cối to lớn hơn, cao hơn, và rậm rạp hơn bất cứ thứ gì hai chàng Hobbit từng nhìn thấy trước nay. Suốt một lúc họ lờ mờ cảm thấy cái ngột ngat từng biết đến khi lần đầu tiên dấn thân vào Fangorn, nhưng cảm giác đó qua đi nhanh chóng. Cây Râu không nói gì với họ. Ông ta ngân nga một mình trầm lắng và tư lự, tuy nhiên Merry và Pippin không nhận ra một từ ngữ nào cả: nghe như là boom, boom, rumboom, boorar, boom boom, dahrar boom boom, dahrar boom, và cứ như vậy nhưng liên tục thay đổi nốt nhạc và giai điệu. Đôi lúc họ tưởng như nghe thấy tiếng trả lời, một điệu ngân nga hay cũng có thể là một chuỗi âm thanh, dường như phát lên từ dưới lòng đất, hay từ những cành cây trên đầu họ, hay cũng có thể từ những thân cây; thế nhưng Cây Râu không dừng lại hay quay đầu sang bên nào.
Họ đã đi được khá lâu - Pippin cố đếm số “sải chân Ent” nhưng thất bại, mất dấu ở khoảng ba nghìn - thì Cây Râu bắt đầu bước chậm dần. Đột nhiên ông ta dừng lại, đặt hai chàng Hobbit xuống, đưa hai bàn tay khum lại lên miệng tạo thành một ống rỗng; rồi ông ta thổi hoặc cũng có thể là hô qua đó. Một tiếng hoom, hom lớn phát ra nghe như tiếng tù và thổi từ sâu trong cổ họng ở trong rừng, và dường như còn vang vọng giữa những thân cây. Từ xa vẳng tới nhiều tiếng hoom, hom, hom tương tự ở những hướng khác nhau, đó không phải tiếng vọng mà là tiếng đáp lại.
Cây Râu đặt Merry và Pippin lên vai và lại bước đi, thỉnh thoảng ông ta lại cất tiếng gọi, và cứ sau mỗi lần như vậy tiếng trả lời trở nên to hơn và gần hơn. Sau một hồi như thế họ đến một nơi trông như một bờ tường tối không thể xuyên qua kết bằng những cây thường xanh, một loại cây hai chàng Hobbit chưa từng nhìn thấy trước đây: chúng trổ cành từ ngay dưới rễ, và bao phủ dày đặc lấy chúng là một lớp lá sẫm màu bóng láng trông như nhựa ruồi không gai, và chúng còn trổ ra rất nhiều cụm hoa hướng thẳng tắp lên phía trên, mang những chồi nụ lớn màu ô liu đang tỏa sáng.
Rẽ sang bên trái rồi đi dọc theo bức tường rào khổng lồ ấy vài sải chân, Cây Râu đi tới một lối vào hẹp. Có một vệt đường mòn chạy xuyên vào đó rồi đột ngột đổ xuống một triền dốc dựng đứng. Hai chàng Hobbit nhận thấy họ đang đi xuống một thung đất lớn, tròn gần như cái bát, rất rộng và sâu, bao xung quanh mép chính là bức tường rào thường xanh. Trong lòng thung đất phủ một lớp cỏ mịn màng, không hề có cây ngoại trừ ba thân bạch dương bạc rất cao và tuyệt đẹp đứng ở đáy bát. Có hai đường mòn khác nữa dẫn xuống thung đất: từ phía Tây và từ phía Đông.
Vài người Ent đã đến trước. Nhiều người nữa đang đi xuống trên hai đường mòn kia, và lúc này đang có một số người đi ở ngay phía sau Cây Râu. Hai chàng Hobbit ngây ra nhìn những ngươi Ent đang tiến lại. Cả hai đã tưởng sẽ được nhìn thấy một số lượng lớn những sinh vật giống Cây Râu như người Hobbit này giống người Hobbit kia (ít nhất là trong con mắt người lạ); thế nhưng họ vô cùng ngạc nhiên khi thấy chẳng có gì như vậy cả. Những người Ent khác nhau cũng như cây cối khác nhau, vài người thì như những cây mang cùng một tên nhưng lại sinh trưởng và có lịch sử khác nhau; vài người khác lại như loài cây này khác loài cây kia, như bạch dương khác sồi, như sồi khác linh sam. Cũng có môt vài ngươi Ent già hơn, râu ria và sần sùi như những cây cổ thụ nhưng còn tráng kiện (cho dù không ai trông cổ đến như Cây Râu); và có cả những người Ent cao to lực lưỡng, thân hình cân đối, da dẻ nhẵn nhụi như cây rừng trong thời kỳ sung sức nhất; thế nhưng không hề có người Ent trẻ trung nào, không có cây non. Tất cả có khoảng hai tá đang đứng trên nền cỏ rộng giữa thung đất, và vẫn còn từng ấy người đang đến.
Ban đầu Merry và Pippin chủ yếu bị choáng ngợp vì sự đa dạng trước mắt: rất nhiều hình dạng, màu sắc, kích cỡ khác nhau, cả chiều cao độ dài của chân tay họ; và cả số ngón chân ngón tay (đủ số từ ba đến chín). Vài người trông có vẻ ít nhiều có họ với Cây Râu, và khiến họ liên tưởng đến những cây họ sồi. Nhưng vẫn có những loại khác nữa. Một vài người trông giống dẻ: những người Ent da nâu, những ngón tay xòe rộng cùng đôi chân ngắn và mập. Vài người khác trông giống tần bì: những người Ent màu xám cao lớn và thẳng tắp với bàn tay nhiều ngón và chân dài; một số trông như linh sam (những người Ent cao nhất), và số khác trông như bạch dương, thanh lương trà, và đoan. Thế nhưng đến khi toàn bộ người Ent tập trung lại quanh Cây Râu, cùng hơi cúi đầu, cùng rì rầm những âm thanh chậm rãi đầy nhạc điệu, và cùng nhìn thật lâu và chăm chú vào những kẻ lạ mặt, thì hai chàng Hobbit mới thấy rằng tất cả đều là bà con, và tất cả đều có cùng một cặp mắt: không phải tất cả đều già và sâu thẳm như Cây Râu, nhưng lại cùng giống nhau ở nét biểu hiện chậm rãi, bình tĩnh, tư lự, và cả ánh lửa màu xanh nữa.
Ngay khi tất cả tập trung đầy đủ, đứng thành vòng tròn rộng xung quanh Cây Râu, một cuộc trò chuyện kỳ lạ không thể hiểu được đã bắt đầu. Đám người Ent khởi sự rì rầm chậm rãi: người này tham gia rồi đến lượt người khác, cho đến khi tất cả đều cùng hòa vào một giai điệu dài lúc bổng lúc trầm, khi thì to hơn ở một phía vòng tròn, khi thì lại lắng xuống ở đó và ngân lên thành tiếng ồn lớn ở phía bên kia. Dù không nghe và hiểu nổi bất cứ câu nào - cậu cho rằng đó là tiếng Ent - Pippin vẫn nhận thấy âm thanh đó rất dễ chịu lúc mới nghe; thế nhưng lần hồi sự chú ý của cậu dao động dần. Sau một lúc lâu (và bản đồng ca không hề có dấu hiệu giảm dần) cậu thấy mình băn khoăn tự hỏi, bởi Ent là một ngôn ngữ “không vội vàng”, không biết họ đã nói gì khác ngoài câu Chào buổi sáng chưa; và nếu Cây Râu định điểm danh, phải mất bao nhiêu ngày mới hát được hết tên của họ. “Mình tự hỏi có và không nói bằng tiếng Ent là gì,” cậu nghĩ. Cậu ngáp dài.
Ngay lập tức Cây Râu chú ý đến cậu. “Hm, ha, này, Pippin của ta!” ông ta nói, còn toàn bộ những người Ent khác ngưng hòa ca. “Các cháu là giống người vội vàng, ta quên mất; mà dù thế nào cũng thật là tẻ nhạt khi phải lắng nghe câu chuyện mà cháu không hiểu. Giờ cháu xuống được rồi. Ta đã nói tên của các cháu với Ent hội, và họ đã thấy các cháu, họ đã thống nhất rằng các cháu không phải là Orc, và rằng một dòng mới sẽ được đưa vào những danh sách cổ. Chúng ta chưa nói gì hơn, nhưng như vậy đã là nhanh đối với Ent hội rồi. Cháu và Merry có thể dạo chơi quanh thung đất này, nếu các cháu thích. Có một giếng nước sạch, nếu các cháu muốn tươi tỉnh lại, ở phía đằng kia chỗ bờ Bắc. Vẫn còn vài điều cần nói trước khi Ent hội thực sự bắt đầu. Ta sẽ đến gặp các cháu, và nói cho các cháu biết mọi việc đến đâu rồi.”
Ông ta đặt hai chàng Hobbit xuống. Trước khi rời đi, họ cúi người thật thấp. Kỳ công này có vẻ khiến đám người Ent vô cùng thích thú, điều đó thể hiện qua giọng điệu những lời rì rầm, và cả ngọn lửa trong mắt họ; nhưng chẳng lâu sau họ đã quay lại với công chuyện riêng. Merry và Pippin trèo lên con đường dẫn xuống từ phía Tây, và nhìn qua quãng hở trên bức tường rào khổng lồ. Những triền dốc dài phủ đầy cây cối vươn lên từ mép thung đất, và tít xa đầu kia, vuợt trên cả những cây linh sam trên sống núi xa nhất, sắc nhọn và trắng xóa, là đỉnh một ngọn núi cao. Về hướng Nam phía tay trái họ nhìn thấy khu rừng đổ xuống một không gian xa xôi xám xịt. Ở phía đó hửng lên một vùng xanh nhạt mà Merry đoán có thể là hình ảnh thấp thoáng của bình nguyên Rohan.
“Em đang thắc mắc không biết Isengard ở đâu?” Pippin hỏi.
“Anh còn không rõ chúng ta đang ở đâu nữa,” Merry nói; “nhưng đỉnh núi kia có lẽ là Methedras, như anh có thể nhớ thì vòng thành Isengard nằm bên trong một ngã ba, hay một khe núi sâu ở cuối dãy núi. Có lẽ nó ở phía dưới, sau sống núi khổng lồ này. Hình như có khói hoặc mây mù ở đằng kia, phía trái ngọn núi, em có nghĩ vậy không?”
“Isengard trông như thế nào nhỉ?” Pippin hỏi. “Dù sao thì em vẫn thắc mắc không biết người Ent có thể làm gì với nó.”
“Anh cũng vậy,” Merry nói. “Anh nghĩ đại loại rằng Isengard là một vòng núi đá hoặc đồi, với một khoảnh đất bằng phẳng ở bên trong và một hòn đảo hay cột đá gì đó ở chính giữa gọi là Orthanc. Saruman có một tòa tháp trên đó. Có một cái cổng, cũng có lẽ là nhiều hơn một, trong vòng tường bao đó, anh tin còn có cả một dòng suối chảy qua nữa; nó từ trong dãy nui chảy ra, rồi chảy tiếp qua Cửa Núi Rohan. Có vẻ như đó không phải là một nơi thích hợp cho người Ent xử lý. Nhưng anh có một cảm giác lạ thường về những người Ent này: không hiểu sao anh không nghĩ họ an toàn và, ờ, buồn cười như vẻ bên ngoài đâu. Họ có vẻ chậm chạp, kỳ quặc, và nhẫn nại, gần như là buồn bã; thế nhưng anh tin họ có thể bị đánh thức. Nếu điều đó xảy ra, anh chẳng muốn ở bên đối địch chút nào.”
“Phải!” Pippin nói. “Em biết anh nói ý gì. Có thể khác biệt y như giữa một con bò cái già đang ngồi tư lự nhai cỏ và một con bò đực xông lên tấn công; và sự thay đổi có thể sẽ đến rất bất ngờ. Em băn khoăn không biết Cây Râu có đánh thức họ được không. Em dám chắc là ông ấy đang cố. Thế nhưng họ không khoái bị đánh thức. Cây Râu đánh thức bản thân mình đêm qua, và rồi lại kìm nén lại.”
Hai chàng Hobbit quay lại. Những giọng người Ent vẫn ngân lên rồi trầm xuống trong cuộc họp kín. Mặt trời lúc này đã lên cao có thể chiếu qua bức tường rào cao vút: nó tỏa sáng trên những ngọn bạch dương và làm mặt phía Bắc thung đất hửng lên trong ánh vàng mát mẻ. Ở đó họ nhìn thấy thấp thoáng một dòng suối nhỏ lấp lánh. Họ bước đi bên mép bát khổng lồ dưới chân dải thường xanh - thật dễ chịu vì lại được cảm nhận cỏ mát lạnh quanh ngón chân, vì không cần phải vội vã - rồi họ lội xuống dòng nước túa ra tràn trề. Họ uống một chút, một ngụm nước thật sạch, thật mát lạnh, thật tỉnh người, và ngồi xuống một tảng đá rêu phong, ngắm nhìn những vạt nắng trên cỏ, bóng những cánh buồm mây đang trôi qua thềm thung đất. Tiếng rì rầm của người Ent vẫn tiếp tục. Dường như đó là một nơi vô cùng lạ lẫm và biệt lập, nằm ngoài thế giới của họ, cách xa khỏi tất cả những gì từng xảy ra với họ. Trong lòng họ dâng lên một nỗi nhớ nhung cồn cào từ khuôn mặt đến giọng nói của các bạn đồng hành, đặc biệt là của Frodo, của Sam, và của Sải Chân Dài.
Rốt cục những giọng nói của người Ent cũng đến được một khoảng dừng; họ ngước lên và thấy Cây Râu đang đi tới, cùng một người Ent khác ở bên cạnh.
“Hm, hoom, lại là ta đây,” Cây Râu nói. “Các cháu đã bắt đầu mệt mỏi chưa, hay cảm thấy mất kiên nhẫn chưa, hmm, hả? Ta e là các cháu chưa được mất kiên nhẫn đâu. Giờ chúng ta đã kết thúc phần đầu tiên; thế nhưng ta vẫn phải giải thích lại nhiều điều cho những người sống cách xa đây, cách xa Isengard, và cho cả những người ta chưa đến gặp được trước khi mở Hội, và sau đó chúng ta còn phải quyết định sẽ làm gì. Tuy nhiên, việc quyết đinh làm gì không làm người Ent mất nhiều thời gian bằng việc điểm qua tất cả những thực tế, những sự việc đòi hỏi họ phải cân nhắc để quyết định. Song, điều này thì không thể khác được, chúng ta sẽ còn ở đây trong khá lâu nữa: có vẻ như phải đến hai ngày. Vì vậy ta dẫn đến cho các cháu một người bạn đây. Cậu ấy có một ngôi nhà Ent ở gần đây. Bregalad là tên Tiên của cậu ấy. Cậu ấy nói đã quyết định rồi và không cần phải ở lại Hội nữa. Hm, hm trong số chúng ta cậu ấy có thể coi là người Ent vội vàng nhất đấy. Các cháu cần phải đi cùng nhau. Tạm biệt!” Cây Râu quay đi, bỏ bọn họ lại.
Bregalad đứng môt lúc quan sát hai chàng Hobbit một cách nghiêm nghị; và họ cũng nhìn lại anh ta, tự hỏi đến khi nào anh ta mới tỏ vẻ “vội vàng”. Anh ta cao và có vẻ thuộc lớp Ent trẻ tuổi hơn; da trên tay chân anh nhẵn nhụi và tỏa sáng; môi anh ta hồng hào, có mái tóc màu xanh xám. Anh ta có thể cúi người và lắc lư như một thân cây mảnh mai trước gió. Rồi cuối cùng anh ta cất tiếng, giọng nói của anh dù rền vang nhưng vẫn cao và trong hơn Cây Râu.
“Ha, hmm, các bạn của tôi, chúng ta hãy đi dạo thôi!” anh ta nói. “Tôi là Bregalad, nghĩa là Cây Nhanh Nhảu theo ngôn ngữ của các cháu. Nhưng dĩ nhiên đó chỉ là biệt danh thôi. Họ đã gọi tôi như vậy kể từ lúc tôi nói vâng với một già Ent trước cả khi ông ấy kết thúc câu hỏi. Tôi cũng uống rất nhanh, và ra ngoài trong khi vài người khác vẫn còn đang làm ướt râu. Hãy đi với tôi.”
Anh ta thả hai cánh tay cân đối xuống rồi chìa bàn tay ngón dài ra cho từng chàng Hobbit. Họ đi loanh quanh trong rừng cùng anh ta suốt cả ngày hôm đó, hát hò, cười cợt, bởi Cây Nhanh Nhảu rất hay cười. Anh ta cười khi mặt trời ló ra khỏi mây, anh ta cười khi họ lội xuống một dòng nước hay suối: rồi anh ta khom người té nước tung tóe lên cả bàn chân lẫn đầu; đôi khi anh ta còn cười vì những âm thanh hay tiếng thì thầm nào đó trong đám cây. Bất cứ lúc nào gặp một cây thanh lương trà, anh ta đều dừng một lúc, đưa hai tay ra, và hát, và lắc lư trong lúc hát.
Đêm đến anh ta đưa họ tới ngôi nhà Ent của anh ta: chẳng có gì ngoài một tảng đá phủ rêu đặt trên lớp đất mặt bên dưới một bờ đất xanh. Thanh lương trà mọc thành một vòng tròn xung quanh, và ở đó cũng có nước (như trong tất cả các nhà Ent khác), một dòng suối tung bọt tuôn ra từ bờ đất. Họ nói chuyện thêm một lúc khi bóng đêm trùm xuống khu rừng. Cách đó không xa những giọng nói từ Ent hội vẫn vọng đến; nhưng lúc này nghe trầm hơn và bớt nhàn nhã hơn, và thỉnh thoảng vẫn có một giọng vút lên như một điệu nhạc cao và sôi nổi, trong khi những giọng nói khác đều lắng xuống. Tuy vậy ở bên họ Bregalad vẫn nói năng nhẹ nhàng bằng ngôn ngữ của họ, gần như là thì thầm; và họ biết được rằng anh ta thuôc về tộc người của Da Vỏ Cây, và vùng đất nơi họ từng sinh sống đã bị tàn phá. Đối với hai chàng Hobbit điều đó có vẻ như đã giải thích đầy đủ về sự “vội vàng” của anh ta, ít nhất là trong vấn đề lũ Orc.
“Từng có nhiều cây thanh lương trà ở quê tôi,” Bregalad nói nhẹ nhàng và buồn bã, “những cây thanh lương trà đã bén rễ khi tôi còn là một Enting, rất rất nhiều năm trước trong sự tĩnh lặng của thế giới. Những cây già nhất được người Ent trồng để cố làm hài lòng Ent phụ; nhưng họ nhìn chúng rồi cười và nói rằng họ biết có nơi đơm những hoa trắng hơn, và kết những quả đậm đà hơn. Song chẳng có cây nào trong cả họ đó, những Ent thuộc họ Hoa Hồng, đối với tôi đẹp dường bằng họ. Và những cây này cứ mọc mãi, cho đến khi bóng của mỗi cây trông như một tòa sảnh màu xanh, rồi vào mùa thu những chùm quả chín đỏ trĩu nặng, đẹp đẽ và kỳ diệu. Chim chóc vẫn thường tụ tập ở đó. Tôi thích chim, ngay cả khi chúng hót luôn mỏ; mà quả thanh lương trà đủ chia cho tất cả. Thế nhưng lũ chim dần dà thiếu thân thiện và phàm ăn, chúng phá hoại cây cối, vứt hoa quả xuống mà chẳng thèm ăn. Rồi lũ Orc cầm rìu đến và đốn hạ cây cối của tôi. Tôi đã đến và lay gọi họ bằng những cái tên dài, nhưng họ chẳng nhúc nhích, họ không còn nghe thấy hay trả lời được nữa: họ nằm chết ở đó.
Ôi Orofarnë, Lassemista, Carnimírië!
Thanh lương trà xinh, trên tóc em xanh, hoa nở sao mà trắng muốt!
Thanh lương trà nhỏ, sao mà rạng rỡ trong mắt ta hè năm xa.
Da em sáng ngời, lá em nhẹ rơi, giọng em sao mà dịu mát:
Mái đầu kiều diễm, đỏ vàng vầng miện ngày xưa sao mà kiêu sa!
Thanh lương trà chết, mái đầu khô kiệt ngày nay xơ xác xám màu,
Vầng miện đã tắt, giọng em đã dứt cho đến vô cùng mai sau.
Ôi Orofarnë, Lassemista, Carnimírië!”
Hai chàng Hobbit chìm vào giấc ngủ trong điệu hát êm dịu của Bregalad, điệu hát như than vãn bằng nhiều thứ tiếng về sự ngã xuống của những thân cây anh ta từng yêu mến.
Họ cũng dành cả ngày hôm sau bên anh ta, nhưng họ không đi xa khỏi “ngôi nhà”. Đa phần thời gian họ chỉ ngồi im lặng dưới sự che chở của bờ đất; bởi cơn gió đã trở lạnh còn những đám mây thì gần hơn và xám hơn; chẳng có mấy ánh nắng, và từ đằng xa những tiếng nói của người Ent ở hội vẫn lúc bổng lúc trầm, đôi khi ồn ào và mạnh mẽ, đôi khi trầm và buồn, đôi khi sôi nổi, đôi khi lại chậm rãi và trang nghiêm như một bài ca truy điệu. Đêm thứ hai buông xuống mà đám người Ent vẫn tiếp tục họp kín dưới những đám mây vội vã và những vì sao chập chờn.
Ngày thứ ba đã rạng, ảm đạm và lộng gió. Khi mặt trời lên, tiếng của người Ent cất lên ầm ĩ và rồi lại lắng xuống. Buổi sáng trôi qua, gió bắt đầu lặng và bầu không khí bỗng trở nên nặng nề đầy chờ đợi. Lúc này hai chàng Hobbit thấy Bregalad đang chú ý lắng nghe, mặc dù đối với họ, ở bên dưới thung lũng nơi có ngôi nhà Ent của anh ta, âm thanh từ phía hội thật yếu ớt.
Buổi chiều đến, mặt trời đang trôi về phía Tây thẳng hướng dãy núi gửi xuống những chùm nắng vàng dài xuyên qua các kẽ nứt và khe hở của những đám mây. Đột nhiên họ nhận thấy mọi thứ đã chìm vào tĩnh mịch; toàn bộ khu rừng đứng lặng nghe ngóng. Dĩ nhiên, những giọng nói của người Ent đã không còn. Điều đó nghĩa là gì? Bregalad đứng thẳng đứng và căng thẳng, quay lại nhìn về phía Bắc hướng Mật Cốc.
Rồi cùng một tiếng động lớn một tiếng thét vang dội cất lên: ra-hoom-rah! Cây cối rung động rồi cúi rạp xuống như có luồng gió táp vào chúng. Lại một khoảng lặng nữa, và rồi một điệu hành khúc cất lên như những tiếng trống trang nghiêm, nổi lên trên những tiếng đập, tiếng rền vang là những tiếng hát cao vút và mạnh mẽ.
Ta đến, ta đến cùng tiếng trống rền: ta-runda runda runda rom!
Đám người Ent đang đến: bài ca của họ càng lúc càng tới gần và ầm ĩ:
Ta đến, ta đến, tù rúc trống rền: ta-rūna rūna rūna rom!
Bregalad nhặt hai chàng Hobbit lên rồi sải bước ra khỏi ngôi nhà.
Không lâu sau họ nhìn thấy đoàn hành quân đang tiến đến gần: những người Ent nhanh nhẹn sải những bước dài xuống triền dốc hướng về phía họ. Cây Râu dẫn đầu, có khoảng năm mươi người đang đi theo phía sau ông ta, hai hàng sánh vai, chân bước đều theo những nhịp đập tay lên hông. Khi họ tiến đến gần có thể thấy tia sáng và ánh lửa trong mắt họ.
“Hoom, hom! Chúng ta đến cùng tiếng trống, rốt cục chúng ta cũng đã đến đây!” Cây Râu cất tiếng gọi khi vừa thoáng thấy Bregalad cùng hai chàng Hobbit. “Hãy đến đây, hãy tham gia cùng Hội nào! Chúng ta đang lên đường. Chúng ta đang lên đường đến Isengard!”
“Đến Isengard!” rất nhiều giọng Ent cất lên.
“Đến Isengard!”
Đến Isengard! Dẫu Isengard có vòng đá chặn, có cửa đá chặt;
Dẫu Isengard cứng rắn vững chắc, trơn trụi như xương, lạnh lẽo như sắt,
Ta đi, ta đi, lên đường chiến tranh, đập vỡ cửa đá, chặt nát vòng thành;
Vì thân với cành đương ngùn ngụt cháy trong lò bát quái - lên đường chiến tranh!
Đến đất bóng đêm, nhịp chân định mệnh cùng tiếng trống rền, ta đến, ta đến;
Đến Isengard, đến cùng định mệnh!
Ta đến, ta đến, đến cùng định mệnh!
Và họ cứ hát như vậy trong cuộc hành quân Nam tiến.
Bregalad, với cặp mắt bừng sáng, nhảy vào hàng ngũ bên cạnh Cây Râu. Lão Ent già đón lấy hai chàng Hobbit, và lại đặt họ lên vai mình, và cứ thế họ hãnh diện cười phía trên đầu đội quân đang ca hát cùng những trái tim đập mạnh và những cái đầu ngẩng cao. Dù đã mong đợi một điều gì đó cuối cùng sẽ xảy ra, họ vẫn kinh ngạc trước những thay đổi của người Ent. Giờ thì điều đó dường cũng bất ngờ như cơn lũ tuôn trào sau khi đã bị con đê kìm giữ suốt bao lâu.
“Rốt cục người Ent đã quyết định khá nhanh chóng, phải không?” Pippin đánh liều lên tiếng sau một lúc lâu, khi bài hành khúc tạm dừng trong chốc lát, và chỉ còn nghe tiếng đập của những bàn chân, bàn tay.
“Nhanh chóng à?” Cây Râu nói. “Hoom! Phải, đúng vậy. Nhanh chóng hơn ta tưởng. Thực sự là ta đã không thấy họ thức tỉnh thế này từ rất nhiều đời nay rồi. Người Ent chúng ta không thích bị đánh thức; và chúng ta không bao giờ bị đánh thức trừ khi thấy hiển nhiên rằng cây cối và cuộc sống của chúng ta đang lâm nguy. Điều đó đã không xảy ra trong Khu Rừng này kể từ thời chiến tranh giữa Sauron và Con Người từ Đại Dương tới. Chính cái trò của lũ Orc, lấy việc chặt đẵn làm vui thú - rárum - mà thậm chí chúng còn không thèm viện cớ chặt làm củi đốt nữa, đã khiến chúng ta vô cùng tức giận; và cả sự bội bạc của kẻ hàng xóm láng giềng, đáng ra phải giúp đỡ chúng ta. Phù Thủy cần phải khôn ngoan hơn chứ: chắc chắn là họ khôn ngoan hơn. Không có lời nguyền rủa nào bằng tiếng Tiên, tiếng Ent, hay ngôn ngữ của Con Người đủ độc địa để xứng với sự bội bạc đó. Gục ngã đi Saruman!”
“Có thật ông sẽ đập vỡ cửa Isengard không?” Merry hỏi.
“Ho, hm, à, có thể lắm, các cháu biết mà! Có lẽ các cháu không biết chúng ta mạnh thế nào. Có thể các cháu nghe về bọn Quỷ Khổng Lồ rồi phải không? Chúng mạnh ghê gớm. Nhưng bọn Quỷ Khổng Lồ chỉ là một lũ giả mạo, được Kẻ Thù tạo ra trong Bóng Tối Lớn, nhại lại người Ent, cũng tựa như Orc nhại lại người Tiên. Chúng ta mạnh hơn Quỷ Khổng Lồ. Chúng ta được tạo nên từ xương của đất. Chúng ta có thể chẻ đá như rễ cây, nhưng còn nhanh hơn, nhanh hơn nhiều, nếu tinh thần chúng ta được đánh thức! Nếu chúng ta không bị đẵn xuống, hay bị hủy diệt bằng lửa hoặc ma thuật, chúng ta có thể chẻ Isengard ra từng mảnh và đập tường thành gạch vụn.”
“Nhưng Saruman sẽ cố ngăn cản ông, phải không?”
“Hm, à, phải, còn thế nữa. Ta không quên đâu. Thực sự là ta đã nghĩ rất lâu về điều đó. Thế nhưng, cháu biết đấy, có rất nhiều người Ent trẻ tuổi hơn ta, trẻ hơn nhiều đời cây. Giờ tất cả bọn họ đều đã được đánh thức, và toàn bộ tâm trí họ chỉ hướng đến một điều: đập tan Isengard. Nhưng rồi bọn họ sẽ sớm bắt đầu suy nghĩ lại; bọn họ sẽ nguội đi đôi chút, khi chúng ta uống bữa tối. Chúng ta sẽ rất khát đấy! Nhưng giờ cứ để bọn họ hành quân và ca hát! Chúng ta còn cả một chặng đường dài phải đi, và vẫn còn thời gian để suy nghĩ. Bắt đầu được đã là chuyện lớn rồi.”
Cây Râu tiếp tục bước đi, hát hò cùng những người khác trong ít lâu. Nhưng một lúc sau giọng ông ta lắng dần xuống thành tiếng rì rầm và rồi lại chìm vào im lặng. Pippin thấy vầng trán già cả của ông ta nhăn tít lại. Cuối cùng ông ta nhìn lên, và Pippin thấy vẻ đượm buồn trong đôi mắt ông ta, đượm buồn nhưng không sầu thảm. Trong đó là ánh sáng, như thể ngọn lửa xanh đã chìm sâu thêm vào những chiếc giếng tâm tư của ông ta.
“Dĩ nhiên, có thể lắm, bạn của ta,” ông ta chậm rãi nói, “rất có thể chúng ta đang đi đón đầu định mệnh: cuộc hành quân cuối cùng của người Ent. Nhưng nếu chúng ta cứ ở nhà và chẳng làm gì, định mệnh rồi cũng tìm đến chúng ta, dù sớm hay muộn. Suy nghĩ đó từ lâu đã dâng lên trong tim chúng ta; và đó là lý do tại sao giờ đây chúng ta phải hành quân. Đó không phải là một quyết định vội vàng. Giờ đây ít nhất cuộc hành quân cuối cùng của người Ent cũng đáng có được một bài ca. Phải,” ông ta thở dài, “chúng ta có thể giúp những giống người khác trước khi chúng ta qua đời. Tuy nhiên ta vẫn mong được thấy những bài hát về Ent phụ trở thành hiện thực. Ta vẫn tha thiết được thấy lại Fimbrethil. Nhưng hỡi bạn của ta, những bài ca cũng giống như cây chỉ ra quả theo mùa vụ và cách thức riêng: và đôi khi chúng lại héo mòn trái vụ.”
Đoàn người Ent tiếp tục sải bước với tốc độ lớn. Họ đã đi xuống một nếp đất dài đổ về phía Nam; giờ họ bắt đầu trèo lên, lên mãi, lên đến dãy núi cao phía Tây. Khu rừng đã rớt lại phía duới, họ đi qua những cụm bạch dương thưa thớt, rồi qua những triền dốc trơ trụi chỉ có vài cây thông gầy guộc. Mặt trời lặn sau lưng đồi tối sẫm ở phía trước. Hoàng hôn xám xịt buông xuống.
Pippin nhìn về phía sau. Số lượng người Ent đã tăng lên - điều gì đang xảy ra vậy? Nơi họ vừa vượt qua lẽ ra chỉ là những triền dốc trơ trụi và mờ ảo, cậu nghĩ mình đã nhìn thấy những khóm rừng. Nhưng rừng ấy đang chuyển động! Có lẽ nào cây cối rừng Fangorn đã thức tỉnh, và toàn bộ khu rừng đều đang trỗi dậy, đều đang hành quân vượt núi đồi để tham chiến? Cậu dụi mắt tự hỏi liệu cơn buồn ngủ và bóng tối có đang lừa dối cậu không; thế nhưng những hình thù to lớn màu xám vẫn đều đặn tiến lên. Có tiếng động gì đó nghe như tiếng gió thổi bên trong rất nhiều cành lá. Đoàn Ent đã tiến gần đến đỉnh sống núi và tất cả tiếng hát đều ngưng bặt. Đêm buông xuống, chỉ còn lại một bầu tĩnh mịch: chẳng nghe thấy gì ngoài tiếng run rẩy thoang thoảng của đất bên dưới chân Ent, và tiếng xào xạc, tựa chút thì thầm của lá cây đang lướt đi. Cuối cùng họ cũng lên được phía trên đỉnh, và nhìn xuống khoảng không tăm tối bên dưới: khe núi khổng lồ nơi tận cùng dãy núi: Nan Curunír, Thung Lũng của Saruman.
“Màn đêm bao phủ Isengard,” Cây Râu nói.
[1] Xem phụ lục F phần Ent.
