Ajahn Chah (1918-1992) là một vị cao tăng Phật giáo người Thái Lan, thuộc dòng tu khổ hạnh trong rừng của Thượng tọa bộ. Ông là học trò của Ajahn Mun.
Ajahn Jayasaro dịch từ tiếng Thái
Hiện tại không có nhiều công việc cần phải làm, ngoài dự án của Ajahn Liem ở nhà nhuộm. Khi hoàn thành, việc giặt và nhuộm áo sẽ trở nên thuận tiện hơn. Khi Ajahn đi làm, sư muốn mọi người đi theo, giúp đỡ Ajahn. Khi không còn nhiều việc khác để làm, đó sẽ là thời gian để quay trở lại thực hành những quy tắc cơ bản của tu viện. Hãy đem những quy tắc này trở lại đúng chuẩn. Nếu không, đó sẽ là một thảm họa thực sự. Những ngày này, việc thực hành các quy tắc liên quan đến chỗ ở, "senasana vatta"; đặc biệt tồi tệ.
Sư bắt đầu nghi ngờ liệu các con có biết từ "senasana vatta"; có nghĩa là gì không. Đừng chỉ làm ngơ trước tình trạng của các kutis (thất) mà các con đang sống và nhà vệ sinh mà các con sử dụng. Cư sĩ Phật tử từ Bangkok, từ Ayudhaya, và khắp nơi trong nước đã cúng dường tịnh tài để đáp ứng nhu cầu của chúng ta; một số gửi tiền qua bưu điện cho bếp của tu viện. Chúng ta là những người tu sĩ, hãy nghĩ về điều đó. Đừng đến tu viện rồi trở nên ích kỷ hơn so với khi các con còn ở ngoài đời – thật xấu hổ nếu điều đó xảy ra. Hãy suy ngẫm cẩn thận về bốn nhu yếu phẩm mà các con sử dụng hàng ngày: y áo, thức ăn, chốn ở và thuốc men. Nếu coi thường việc sử dụng những nhu yếu phẩm này, các con sẽ không thể trở thành một người tu sĩ.
Tình trạng chỗ ở đặc biệt tồi tệ. Các kutis thật khủng khiếp. Rất khó phân biệt những kutis nào có người sống trong đó và những kutis nào bỏ trống. Mối bò lên đầy các cột bê tông mà không thấy ai làm gì về điều này. Thật đáng xấu hổ. Sư đã đi kiểm tra và cảm thấy rất đau lòng. Sư cảm thấy tiếc cho các cư sĩ đã xây dựng những kutis này cho các con sống. Các con chỉ muốn mang dù, mang bình bát trên vai đi lang thang tìm kiếm nơi để thiền; các con không biết làm thế nào để chăm sóc các kutis là tài sản của Tăng đoàn. Thật sốc. Hãy có chút quan tâm đến cảm xúc của người cúng dường.
Khi đi kiểm tra, sư thấy những mảnh vải đã được sử dụng trong các kutis, và sau đó bị vứt đi – nhưng vẫn còn tốt. Có những chậu nhổ đã được sử dụng nhưng không được cất giữ đúng cách. Có nơi, người ta còn tiểu vào đó, rồi không đổ đi. Thật sự ghê tởm; ngay cả cư sĩ cũng không làm như vậy. Nếu các con là người thực hành Pháp mà còn không thể tự vệ sinh các chậu nhổ đó, thì còn hy vọng gì cho các con trong cuộc sống này?
Các thí chủ đã mang đến những bồn cầu mới tinh để cúng dường. Sư không biết các con có bao giờ vệ sinh chúng sạch sẽ hay không, nhưng trong đó đầy phân chuột, thằn lằn. Như thế, chuột, thằn lằn và các thầy - tất cả đều sử dụng cùng một chỗ toilet. Mấy con thằn lằn không bao giờ dọn dẹp nhà vệ sinh và các con cũng vậy. Các con đang ở cùng cấp độ với chúng. Không thể lấy lý do ngu dốt để biện minh cho điều này. Tất cả những gì các con sử dụng trong cuộc sống này đều hỗ trợ cho việc thực hành.
Các quy tắc mà Đức Phật đặt ra về nơi lưu trú đều tập trung vào việc giữ cho nó sạch sẽ. Nhà vệ sinh được bao gồm trong số các senasana - thực tế nó được coi là một kuti rất nhỏ - vậy không nên để nó bẩn thỉu và lôi thôi như vậy. Hãy làm theo lời dạy của Đức Phật, biến nó thành một nơi dễ chịu khi sử dụng, để dù các con nhìn ở đâu cũng không có gì làm mắt khó chịu.
Thượng tọa Sariputta đã giữ cho nơi ở của mình luôn sạch sẽ. Nếu thấy nơi nào bẩn, ông sẽ lấy chổi quét. Nếu đó là trong thời gian khất thực, thì ông sẽ dùng chân. Nơi ở của một người tu hành chân chính khác với của một người bình thường. Nếu kuti của con là một mớ hỗn độn thì tâm trí của con cũng sẽ như vậy.
Đây là một tu viện rừng. Trong mùa mưa, cành và lá rụng xuống đất. Buổi chiều, trước khi quét, hãy gom những cành cây chết lại thành bó hoặc kéo chúng vào sâu trong rừng. Hãy quét sạch các lối đi… Nếu các con lười biếng và chỉ quét qua loa thì các kutis và lối đi sẽ hoàn toàn bị hư hại. Có thời sư đã làm những con đường thiền hành để phân cách các lối đi dẫn đến các kutis. Mỗi kuti có một con đường riêng. Mọi người đều ra khỏi kuti của họ một mình, ngoại trừ những người ở phía sau. Các con sẽ đi ra và trở về từ kuti của mình nên có thể chăm sóc con đường của riêng mình. Các kutis rất sạch sẽ và gọn gàng. Bây giờ thì không phải như vậy. Sư mời các con đi dạo lên đầu tu viện và xem công việc sư đã làm trên kuti và khu vực xung quanh, như một ví dụ.
Còn về việc sửa chữa các kutis: đừng bỏ quá nhiều công sức vào việc sửa chữa những thứ không cần phải sửa. Đây là nơi trú ngụ mà Tăng đoàn đã phân bổ cho các con. Không được thay đổi theo ý thích của mình. Các con nên xin phép hoặc tham khảo ý kiến với các thầy lớn trước. Một số sadi không nhận ra điều gì liên quan và đánh giá quá cao bản thân; họ nghĩ họ sẽ cải thiện kuti, nhưng khi thực sự làm thì họ lại vụng về và làm xấu đi bản gốc. Một số chỉ đơn giản là dốt. Họ cầm búa và bắt đầu đóng đinh vào những bức tường gỗ cứng, nhưng trước khi biết điều đó, họ đã phá hủy bức tường. Sư không biết ai đã làm điều đó vì những kẻ
tội phạm đã chạy trốn ngay sau đó. Khi người khác vào ở, thì tường vách trông thật tồi tệ.
Hãy suy nghĩ kỹ về mối liên hệ giữa một nơi ở sạch sẽ, gọn gàng, thoải mái, và sự thực hành thiền định. Nếu có tham ái hoặc sân ghét trong tâm thì hãy cố gắng tập trung vào đó, thiền định về nó, làm giảm bớt ô uế ngay tại nơi chúng xảy ra. Các con có biết điều gì trông dễ chịu và điều gì không? Nếu cố gắng giả vờ rằng các con không biết thì thật xấu hổ và các con sẽ gặp khó khăn.
Mọi thứ sẽ chỉ trở nên tồi tệ hơn từng ngày. Hãy nghĩ đến những người từ nhiều nơi trong cả nước đến viếng tu viện này, nếu nó hôi hám người ta sẽ than phiền. Có người không biết họ đang làm gì: họ không theo dõi mọi thứ tận cùng. Hoặc là vậy hoặc là họ biết phải làm gì nhưng quá lười biếng không muốn thực hiện.
Việc hành thiền cũng thế. Cũng có những người không biết mình làm gì, nhưng khi ta giải thích cho họ, thì họ làm rất tốt; nhưng có những người dầu đã được giải thích, vẫn không làm theo – họ đã quyết tâm không nghe theo.
Nơi ở của người thực hành Pháp không lớn; nó nhỏ nhưng sạch sẽ. Nếu một bậc chánh đẳng, chánh giác sống ở nơi thấp trũng, thì nơi đó cũng trở thành một vùng đất mát mẻ, thanh khiết. Nếu Ngài sống ở vùng cao thì những vùng cao đó cũng trở nên mát mẻ, thanh khiết. Tại sao lại như vậy? Hãy lắng nghe điều này kỹ. Đó là vì tâm Ngài trong sạch. Ngài không tuân theo tâm của mình, Ngài theo Pháp. Ngài luôn nhận thức rõ về trạng thái tâm của mình.
Nhưng không dễ đạt đến giai đoạn đó. Trong các thời quét dọn, sư bảo các con quét vào giữa lối đi mà các con không làm. Sư phải đứng đó và hét lên: "Quét vào trong! Vào trong!" Vào trong!"; Có thể các con không biết "vào trong" có nghĩa là gì nên không làm? Có thể là như vậy. Có thể các con đã như vậy từ khi còn nhỏ. Sư đã nghĩ đến khá nhiều lý thuyết. Khi còn là một đứa trẻ, sư thường qua nhà người khác và thường nghe cha mẹ bảo con cái của họ phải
đi vệ sinh xa khỏi nhà. Không ai nghe lời. Ngay khi chỉ đi cách nhà vài bước, họ đã làm xong rồi. Sau đó, khi mùi hôi trở nên nặng, mọi người sẽ phàn nàn. Ở đây cũng giống như vậy.
Hãy thực sự xem xét việc rèn luyện tâm của một tu sĩ bao gồm những gì. Hãy phân biệt bản thân với các tỳ khưu và sa-di không tu tập, hãy tách biệt với cư sĩ. Hãy đi và suy ngẫm về ý nghĩa của điều đó. Không dễ dàng như các con nghĩ đâu. Các con hỏi về thiền định, về tâm bình an và con đường dẫn đến Niết bàn - nhưng các con không biết làm thế nào để giữ cho con đường dẫn đến thất và nhà vệ sinh được sạch sẽ. Thật khủng khiếp. Nếu các con tiếp tục như vậy thì chắc chắn mọi thứ sẽ xấu đi.
Ấy dà! Chú sa di nhỏ kia. Tại sao con ngáp rồi? Mới chỉ chớm tối. Con thường đi ngủ vào giờ này hay sao? Gục lên, gục xuống như thể con sắp chết. Con bị làm sao vậy? Trong khi con phải lắng nghe bài Pháp, thì con mơ mơ màng màng. Sư nhận thấy con đâu giống như thế vào giờ ăn. Nếu con không chú ý lắng nghe thì việc con có mặt ở đây, có lợi ích gì? Làm thế nào con có thể cải thiện bản thân mình?
Người không tu tập chỉ là gánh nặng cho tu viện. Khi sống với thầy, người đó chỉ là gánh nặng cho thầy, tạo nhiều phiền não khiến thầy nặng lòng. Nếu các con ở lại đây thì hãy cố gắng. Hay các con nghĩ việc mình trở thành tu sĩ là trò đùa? Hãy làm mọi thứ hết sức mình, miệt mài cho đến khi các con đạt được mục tiêu. Nếu các con không thực hành, mọi thứ sẽ không tự nhiên trở nên tốt đẹp hơn. Thí chủ từ khắp nơi trong nước gửi tiền cho bếp ăn, để đáp ứng nhu cầu của các con, và các con đã làm gì?
Các con để nhà vệ sinh bẩn thỉu và các kutis không được quét dọn. Vậy là sao?
Hãy dọn dẹp mọi thứ vào đúng chỗ, giữ gìn chúng. Các con tiểu vào các ống nhổ, rồi để chúng ngay tại đó. Nếu các con có cái mùng chống muỗi mà không thích, đừng chỉ vứt nó đi. Nếu các thí chủ thấy điều đó, họ sẽ cảm thấy nản lòng: "Dù nghèo đến đâu, dù khó khăn thế nào, chúng ta cũng chịu đựng, mua một ít vải cúng dường cho quý thầy. Nhưng họ sống như những vị vua. Những mảnh vải này thật tốt không có chỗ rách nào mà họ vứt tung khắp nơi"; Các thí chủ sẽ mất hết niềm tin.
Các con không cần phải giảng Dhamma để tuyên truyền giáo lý. Khi người cư sĩ đến và thấy rằng tu viện sạch sẽ, đẹp đẽ, họ biết rằng các thầy ở đây chăm chỉ và thấu hiểu các quy tắc của chùa. Các con không cần phải nịnh bợ hay làm ầm ĩ với họ. Khi họ thấy các kutis và nhà vệ sinh, họ biết loại tu sĩ nào sống trong tu viện này. Giữ cho mọi thứ sạch sẽ là một phần của việc tuyên truyền Phật giáo.
Khi sư còn là một sa di trẻ ở Wat Ban Gor, một tịnh xá được xây dựng và người ta đã mua hơn một trăm chậu nhổ. Trong lễ hội Pra Vessandara hàng năm khi có nhiều tu sĩ đến viếng, các chậu nhổ đã được sử dụng để nhổ bã nước vôi. Đây là một lễ hội tạo phước để tưởng nhớ đến đời sống cuối cùng của chính Bodhisatta, vậy mà khi kết thúc buổi lễ, các chậu nhổ bẩn thỉu được cất vào những góc nào đó của hội trường. Một trăm ống nhổ, mỗi cái đều
đầy nước vôi, và không cái nào được đổ đi. Sư đã nhìn thấy những chậu nhổ này và sư nghĩ: "Nếu điều này không phải là xấu thì không có gì là xấu cả". Các chậu nhổ này được để đó cho đến năm sau; sau đó họ sẽ lấy chúng ra, cạo chất bẩn đủ sạch để người ta biết đó là chậu nhổ và bắt đầu nhổ vào chúng một lần nữa. Đó là loại nghiệp khiến các con phải tái sinh vào địa ngục! Thật sự không thể chấp nhận được. Những người tu sĩ và sa di hành xử như vậy không biết cảm giác tốt xấu, dài ngắn, đúng và sai nào. Hành động một cách lười biếng và không có trách nhiệm, nghĩ rằng với tư cách là tu sĩ họ có thể dễ dãi trong mọi việc, mà không nhận ra với nghiệp đó, họ sẽ trở thành những con chó.
Các con đã gặp họ chưa: những người già với tóc bạc, họ đầy tôn kính khi nâng những chiếc lọ tre lên để bỏ cơm vào bát của các con? Khi họ đến chùa để cúng dường thức ăn, họ lễ bái và lễ bái lần nữa. Hãy nhìn lại bản thân. Đây là lý do khiến sư rời bỏ tu viện làng: những người già đến cúng dường thức ăn và lễ bái liên tục. Sư đã suy nghĩ về điều đó. Sư có gì tốt đẹp mà mọi người lại liên tục lễ bái như vậy? Dù đi đâu, mọi người cũng chắp tay chào. Tại sao lại như vậy? Sư xứng đáng với điều đó ở mức nào? Khi sư suy nghĩ về điều đó, sư cảm thấy xấu hổ - xấu hổ khi đối mặt với những người cúng dường cho sư. Điều đó không đúng. Nếu các con không nghĩ về điều này và làm điều gì đó ngay bây giờ, thì khi nào các con sẽ làm? Các con có cơ hội tốt mà không tận dụng nó. Hãy xem xét vấn đề này nếu các con không tin sư. Hãy thực sự suy nghĩ về nó.
Trong các bài giảng trước, sư có đề cập đến Chao Khun Nor ở Wat Tepsirin. Trong triều đại của Vua Vajiravudh, ông là một người hầu hoàng gia. Khi nhà vua qua đời [năm 1925], ông xuất gia. Ông chỉ rời khỏi kuti của mình để dự các cuộc họp chính thức của Tăng đoàn. Ông thậm chí không xuống dưới phòng để tiếp khách cư sĩ. Ông sống trong kuti của mình cùng với một chiếc quan tài. Suốt đời sống tu sĩ của mình, ông chưa bao giờ đi du hành. Ông không cần phải làm thế, vì ông rất vững vàng. Các con đi du hành cho đến khi da phồng rộp. Các con leo lên núi, rồi xuống biển và rồi các con không biết đi đâu tiếp theo. Các con đi tìm Niết-bàn (Nibbana) một cách mù quáng với tâm trí rối ren, chĩa mũi vào mọi thứ, mọi nơi. Và bất cứ nơi nào các con đi qua, đều để lại những nhà vệ sinh bẩn thỉu phía sau - quá bận rộn tìm
kiếm Niết-bàn đến không có thể dọn dẹp chúng. Các con bị mù hay sao vậy? Sư thật sự ngạc nhiên.
Sự giác ngộ và Niết-bàn không chỉ có thế. Điều đầu tiên là giữ cho nơi ở của các con thật sạch sẽ. Có cần phải ép buộc mọi người làm điều này không? Nếu các con không cứng đầu hay thích chống báng thì sự việc không cần phải đi quá xa như vậy. Hiện tại, những người chăm sóc mọi thứ phải làm việc đến chết dở; trong khi người vô tâm thì vẫn thờ ơ, lãnh đạm: họ không nhìn, không chú ý, họ không có khái niệm gì. Phải làm gì với những người như vậy?
Các vấn đề phát sinh với nhu yếu phẩm như nơi ở, thực phẩm, y áo, giống như những con ruồi đầu xanh: con có thể xua đuổi chúng đi một lúc, nhưng sau khi chúng bay vòng quanh một lúc, chúng lại quay trở lại và đậu đúng ở chỗ cũ. Những ngày này, nhiều chú sa-di để lại thức ăn thừa mà hai, ba người cũng có thể ăn. Sư không biết tại sao các con lại lấy một lượng thức ăn lớn như vậy. Một nắm cơm nếp đủ để làm no bụng các con. Chỉ cần lấy một lượng vừa đủ. Các con lấy nhiều hơn sức các con có thể ăn rồi vứt bỏ những gì còn lại, để chúng thối rữa trong hố xí. Sư nghĩ thật đáng xấu hổ khi các con không biết sức chứa của dạ
dày mình. Chỉ nên lấy đủ ăn. Còn gì tốt hơn điều đó? Nếu thức ăn thừa của con đủ để cung cấp cho bữa sáng của ba hoặc bốn người cư sĩ và còn hơn nữa, thì thật quá nhiều.
Những người không biết điều độ thì làm sao biết cách rèn luyện tâm? Khi các con thực hành ngồi thiền mà tâm trí rối loạn, thì các con tìm đâu ra trí tuệ để lắng dịu tâm? Nếu các con không biết điều cơ bản như mình cần bao nhiêu thức ăn, thì thật thảm hại. Nếu không biết giới hạn của mình, các con sẽ giống như kẻ tham lam trong truyện xưa. Người đã cố gắng mang một khúc gỗ quá lớn ra khỏi rừng đến nỗi ông ta bị đè chết vì trọng lượng của nó.
"Bhojanemattanyuta"; nghĩa là sự điều độ trong việc tiêu thụ thực phẩm; "jagariyanuyoga" nghĩa là nỗ lực mà không tham gia vào niềm vui của sự nghỉ ngơi; "indrayasamvara"; nghĩa là kiềm chế mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và tâm để ngăn chặn những suy nghĩ về sự dễ chịu và không dễ chịu phát sinh. Các quy tắc này đã hoàn toàn bị lãng quên. Như thể các con không có mắt, không có tai và không có miệng: sư không biết các con đã trở thành loại quỷ đói nào. Các con không quét dọn chỗ ở của mình. Gà là loài động vật duy nhất mà sư biết, chúng ăn xong rồi bới tung nơi chúng đứng. Khi các con không hiểu mình đang làm gì, thì càng thực hành nhiều, các con càng không tiến bộ.
Các con ngày càng có vẻ tham lam hơn. Hãy biết giới hạn của mình. Hãy nhớ đến thời điểm mà chúng ta xây dựng hội trường xuất gia, và có người mang ít cà phê đến. Sau đó, sư nghe một số người kêu lên: "Ôi! Đủ rồi! Đủ rồi! Tôi đã dùng quá nhiều và cảm thấy buồn nôn"; Thật đáng xấu hổ để một tu sĩ nói như vậy! Uống quá nhiều đến mức họ cảm thấy muốn nôn. Bảy hoặc tám ly mỗi người? Họ đang nghĩ gì vậy? Đó là hành động quá mức. Họ có nghĩ rằng trở thành người tu sĩ là để ăn và uống không? Nếu đó là một loại thi đấu thì đó là một cuộc thi điên rồ. Sau đó, các con lại sắp các ly cốc thành một hàng dài và cả ấm cũng vậy. Không ai làm vệ sinh. Chỉ có chó không dọn dẹp sau khi chúng ăn. Điều sư đang nói là nếu các con thực sự là những người tu sĩ và sa di, thì tất cả các ấm phải được rửa sạch. Hành động như
vậy chỉ ra tất cả những thói quen không tốt bên trong các con. Bất cứ nơi nào mà người ta hành xử như vậy, họ mang theo sự tầm thường của mình.
Sư nói tất cả những điều này như thức ăn cho tâm. Hãy thực sự xem xét cách các con đang sống những ngày này. Các con có thấy cần cải thiện điều gì không? Nếu các con tiếp tục như hiện tại, những người thực sự cống hiến cho việc thực hành sẽ không thể chịu đựng nổi. Họ sẽ rời đi hoặc nếu họ không đi, họ sẽ không muốn nói chuyện với các con, có nghĩa là tu viện sẽ phải chịu khổ. Khi Đức Phật nhập Niết-bàn, Ngài không mang theo các cách thực hành cùng với Ngài. Ngài đã để lại ở đây cho tất cả chúng ta. Không cần phải phức tạp hóa vấn đề bằng cách nói về bất kỳ điều gì quá xa vời. Chỉ cần tập trung vào những điều có thể thấy ở đây, những điều chúng ta làm hàng ngày. Hãy học cách sống cùng nhau trong hòa thuận và giúp đỡ lẫn nhau. Hãy biết điều gì đúng và điều gì sai.
Đức Phật dạy chúng ta hãy biết tri túc và ít ham muốn, sống tiết độ và trầm lặng. Đừng nhìn quá xa; hãy nhìn vào những gì gần gũi, ngay trước mắt. Các cư sĩ nghĩ rằng Tăng chúng ở Wat Nong Pah Pong tu hành rất tốt, nên họ gửi tiền vô chùa để mua thực phẩm. Còn các con thì xem đó là chuyện đương nhiên. Nhưng đôi khi sư ngồi lại suy nghĩ — và sư đang phê bình những vị tỳ kheo và sa di không tu tập nghiêm chỉnh ở đây, không phải những người thực hành tốt — thì sư cảm thấy hổ thẹn khi nghĩ rằng mọi việc không giống như người ta tưởng. Mà đó giống như hai con bò kéo một chiếc xe. Con bò lanh lợi thì buộc ngay sau ách kéo, còn
con kia thì phải gồng mình lên phía trước. Con bò gần cái ách có thể đi suốt cả ngày mà không mệt. Nó có thể tiếp tục đi hoặc nghỉ ngơi, làm gì cũng được, vì nó không phải gánh sức nặng nào, không phải hao tổn tí năng lượng nào. Chỉ có một con bò kéo, nên xe đi rất chậm. Con bò ở phía sau thì cứ ung dung hưởng lợi một cách bất công.
"Garavo ca nivato ca santutthi ca katanyuta" ["để tôn kính và khiêm tốn, hài lòng và biết ơn"; - một câu trong Mangala Sutta] Chủ đề về sự tôn trọng cần phải được thấu hiểu. Ngày nay, mọi
thứ đã vượt quá mức chấp nhận được. Sư là người duy nhất mà các con còn thể hiện sự tôn trọng. Các con như thế là không tốt. Và sợ sư như thế là không tốt. Tốt nhất là các con tôn kính Đức Phật. Nếu các con chỉ làm điều tốt vì sợ sư thì thật là vô vọng. Các con phải sợ sai lầm, tôn trọng Pháp mà Đức Phật đã dạy và kính trọng sức mạnh của Pháp, nơi nương tựa của chúng ta.
NGUỒN: Trích dịch từ Stillness Flowing: The Life and Teachings of Ajahn Chah, 2017