Còn một đoạn đường khá xa mới về tới nhà, đôi dép mệt mỏi sau một ngày theo chủ ra chợ bán hàng. Nhất là chiếc dép bên phải, bị sức nặng của cơ thể ông chủ nghiêng về bên phải nhiều hơn, chân với bước đi kéo lê làm mòn vẹt, so với dép trái, nó nghĩ thầm: “Cùng ngày được chủ mua về, sao số phận nó lại khổ thế!” Trong khi nó ra sức đỡ lấy bước chân nặng trĩu, thì dép trái nhảy chân sáo nhẹ nhàng.
Đã vô mùa mưa, đôi dép cảm thấy ngao ngán con đường đất đỏ bám dính mình mẩy, làm cho bước chân ông chủ phải cẩn thận hơn, tránh trượt ngã. Dép trái nghĩ bụng, dẫu sao mình cũng đỡ hơn anh dép phải, thật khổ cho anh ấy. Mệt đến nỗi anh ấy không nở được nụ cười, dù dép trái cố làm đủ trò cho anh ấy vui. Sinh ra cùng ngày cùng tháng cùng năm, được đánh bóng chưng lên kệ, chờ khách mua. Đôi dép có quai hậu, màu nâu rất đẹp mắt. Được chủ đặt ở kệ dép đắt tiền, đôi dép tự hào về bản thân, đã qua mấy tháng không ai mua, chỉ nằm đó nhìn những đôi dép khác được chọn. Nó tưởng tượng một ngày nào đó được đi vào đôi chân đẹp của chủ nhân giàu có, tự nhủ, chờ đợi thôi! Đến một ngày.
Có người đàn ông đứng trước mặt đôi dép, đưa tay sờ vào, coi giá tiền rồi chọn lấy, không trả giá như bao người khách khác, nói với chủ cửa hàng: “Tôi chọn đôi này.” “Dạ, thưa ông”. Chủ cửa hàng lễ phép trả lời, chờ thanh toán. Ông ta lần trong hai lớp áo, lấy ra chiếc bóp đã cũ, những tờ tiền được vuốt thẳng gấp cẫn thận. Ngồi trên chiếc ghế thấp, ông ta thử đôi dép vừa chân, cài quai hậu chắc chắn, tỏ vẻ hài lòng, đôi dép nhìn nhau ngầm bảo: “Cuối cùng mình đã có chủ nhân, không còn những ngày nhàm chán.” Vui vẻ ra mặt, đôi dép cũ được gói lại. Ông chủ bước những bước đầu tiên trên đôi dép mới, bước khập khiễng trên đôi chân tật nguyền, đôi dép ngỡ ngàng ứa nước mắt, thương cho ông ấy, và bản thân trên con đường phía trước.
Chủ nhân của đôi dép mua tất cả các mặt hàng của người dân trong làng, quanh năm có gì mua đó rồi đem ra chợ bán lại, sẵn tiện họ nhờ ông mua những mặt hàng cần dùng để khỏi mất công đi một quãng đường xa. Ông có thu nhập hai đầu nên cuộc sống không khó khăn, trong nhà chỉ nuôi một mẹ già, nay đau mai yếu, mong ông có vợ con để nhà bớt quạnh quẽ. Tánh ông kiệm lời, mặc cảm sự tật nguyền, nay đã có tuổi vẫn chưa kiếm được bạn đời. Ông hiếu thảo với mẹ, sống tốt với bà con hàng xóm, trong thôn ai cũng quý mến.
Đôi dép theo chủ dần có tình cảm. sau một ngày vất vả, ông chủ thường chà rửa đôi dép sạch sẽ, rồi phơi trên giàn mướp bên cạnh giếng đá, giếng nước lâu đời của nhà ông quanh năm không bị khô hạn. Đôi dép cảm giác thư thái phơi nắng trong ngày nghỉ, chuyện trò với những bông hoa mướp và vài chú Ong mật lượn vòng quanh. Qua câu chuyện, đôi dép biết Ong mật cũng vất vả không kém, tự rút ra được bài học: “Lao động cho ta thành quả và sức khỏe”, cảm giác như vừa trút được gánh nặng trong lòng. Dép phải và dép trái cùng một đội, sự đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau phải có. vì khi một chiếc bị loại, thì chiếc kia cùng chung số phận không còn giá trị nữa.
Nhớ lại thái độ trước đây, sự cực nhọc trước hết xuất phát từ suy nghĩ, từ đón nhận, không phải từ công việc. dép phải cảm thấy con đường dính đầy đất đỏ nhẹ nhàng hơn, những lúc mệt nhọc, nó lắng nghe tiếng mạch nước ngầm chảy trong lòng đất, âm thanh róc rách vui tai… chợt nghĩ, mạch nước kia chắc cũng vất vả lắm khi đi qua bao lớp đất cát, khi phải tự thanh lọc cặn bã để trở nên tinh khiết thơm ngọt, trở nên dòng nước mát hữu ích cho dân làng. Dép phải chỉ mỉm cười khi nghe dép trái hỏi: “Anh có điều gì vui thế?” không còn thái độ cau có, công việc, phục vụ, là niềm vui, không so sánh thiệt hơn với dép trái như trước đây. Dép trái cảm thấy nhẹ nhõm, khi mỗi ngày nhìn dép phải vui vẻ. Từ đó đôi dép cùng ông chủ làm bạn đường sớm tối không quản ngại khó khăn.
Một ngày kia, nhà có khách, nghe đâu là bạn từ hồi còn đi học. Người bạn từ thành phố muốn về quê tìm sự thanh tịnh, nghỉ dưỡng, sau bao ồn ào phố thị.
Chiếc xe hơi màu đen tuyền nhuốm bụi đường còn phả ra hơi nóng khi vừa tắt máy, yên vị trước khoảng sân rộng, cơn mưa chiều ướt sũng lớp đất đỏ, đôi dép không lạ gì, chỉ tội người bạn thành phố của ông chủ nhăn nhó bước đi không mấy nhẹ nhàng với đôi giày dính đầy đất nhão.
Đêm xuống họ ra chái hiên uống trà, ngắm trăng hàn huyên chuyện xưa, chuyện nay… Đôi dép nằm bên bậc cửa trong cái se lạnh cuối Thu lắng nghe, chiêm nghiệm được mất từ câu chuyện của chủ và khách cảm giác bâng khuâng, cả hai theo đuổi suy nghĩ riêng… bất chợt dép trái quay qua dép phải ca thán!
“Sao đời lắm điều tiếc nuối vậy…?” Dép phải khẽ thở dài không đáp lại. Chủ nhân lên chương trình ngày mai đưa bạn đi thăm vườn cây trái gần nhà. Cuộc trò chuyện đến lúc kết thúc. Đêm trở nên thinh lặng, gió lang thang xào xạc tán lá, trăng trải dài nhẹ như thảm lụa, đôi dép lim dim ngắm bầu trời đầy sao với thói quen mỗi tối.
Tiếng gà gáy cuối xóm đánh thức, cứ thế những tiếng gáy cất lên nối tiếp nhau. Con gà trống già sau chuồng nhà chủ cũng cất tiếng gáy vang, sau đó lặng yên. ngoài trời màn đêm còn bao phủ, có lẽ chú gà trống giật mình gáy sảng đánh thức bầu trời đêm xa tít còn lấp lánh sao, đôi dép mơ màng chờ trời sáng trong vô thức với giấc mơ đẹp chưa tròn.
Bữa ăn sáng qua vội, mọi người chuẩn bị một ngày dã ngoại, người khách háo hức khiến chủ phì cười, khuôn mặt chẳng mấy khi cười giãn ra trong thư thái nhẹ nhõm. Hôm nay chủ nhường đôi dép có quai hậu cho khách, bảo rằng đường trơn trượt, còn ông mang đôi dép cũ đi tạm. đôi dép trong bụng không ưng, cảm giác không còn phấn khích với cuộc đi dài trong ngày. Mọi người tập trung trước sân, khoảng sân lát gạch đỏ với những chậu kiểng lớn đa phần là bon sai chủ bỏ công tự tay chăm sóc cắt tỉa. cái bộ điệu của công tử thành phố của khách khiến mọi người sốt ruột, kem chống nắng, khẩu trang, mắt kiếng. chủ nhân lại gần lên tiếng “phơi cho rám nắng mới khoe được với bạn thị thành chứ!” cả hai cùng phá lên cười thích thú.
Cuộc vui nào rồi cũng tàn. Ngày mai khách về lại thành phố, có chút tiếc nuối… Những bận rộn lo toan vẫn đầy ắp trong câu chuyện của khách trầm ngâm bên tách trà cùng chủ trước hiên nhà. Đôi dép ngóng lời thì thầm của hai chậu Sứ già cạnh đó: “Bình yên ở tự trong tâm mỗi người, đi tìm đâu cho xa. Có bỏ phố về quê mà tâm không tịnh cũng chỉ nặng đa đoan mà thôi.” Dép phải chìm sâu trong suy tư… Dép trái vẫn thói quen hóng hớt, nói đủ chuyện không đâu vào đâu, dép phải bỏ ngoài tai không hưởng ứng làm dép trái cụt hứng, tiu nghỉu lặng yên.
Thời tiết thay đổi… Năm nay mưa nhiều, cả tuần ở nhà khiến ông chủ sốt ruột. Nông sản thu về tới lúc phải đi chợ không thể trì hoãn thêm nữa. Đêm trước chủ đã chuẩn bị hàng hóa chất lên xe kỹ càng để sáng lên đường sớm. Cơn mưa đêm còn đọng nước trên những tán cây trước nhà rơi theo cơn gió, khoảng sân gạch đỏ trơn trượt khiến ông chủ gồng mình cầm chắc sợi dây điều khiển cộ xe bò đi chậm từng bước dưới sức nặng của hàng hoá. Trong xóm nhà nào cũng trông nhờ vào những chuyến hàng ông ra chợ để gửi mua thực phẩm, gạo và nhiều đồ dùng khác. Từ sáng sớm họ mang theo cơm nước lên nương rẫy đến chiều tối mới về, rất ít khi họ ra chợ.
Con đường dốc ngoằn ngoèo bình thường đã khó đi, càng khó đi hơn ngày mưa gió, nhưng rồi vì cuộc sống, vì đây là nơi họ chọn cắm sào neo đậu một mái nhà, họ không từ bỏ dù gặp khó khăn. Đôi dép háo hức bao nhiêu sau cả tuần ở nhà cũng méo mặt với sự cố gắng bảo vệ bàn chân ông chủ trên mỗi bước đi nặng nhọc.
Cơn mưa chiều mù mịt, sức gió như muốn xô ngã hàng cây hai bên đường. Chuyến về cũng không nhẹ là mấy so với lúc đi, tới con dốc đầu xóm bánh xe bò bắt đầu xiên trượt, mỗi bước đi chú bò đã cố hết sức trong sự lo lắng của chủ. Ông xuống xe, từ phía sau dùng sức đẩy phụ. Đôi dép cố bám xuống mặt đường, đất đỏ càng thêm khó. Dép trái thở hổn hển chừng không chịu nỗi, dép phải bặm môi tập trung vào con đường, bước cuối cùng lên được con dốc cũng là lúc dép phải kêu lên đau đớn, chiếc quai hậu đứt ra khỏi thân dép bởi cú trượt chân của ông chủ. Trong chốc lát, sự lo sợ làm nó quên mất đau đớn, có phải từ nay nó bị vứt bỏ vì tật nguyền chăng, dép trái như đọc được nỗi hoang mang trong đôi mắt dép phải, cả hai lặng yên chờ đợi số phận.
Cộ xe bò về tới nhà, ông chủ thở phào nhẹ nhõm. Đôi dép bị bỏ ngoài hàng hiên, cơn mưa đêm tắm gội sạch bùn đất, nhưng nỗi lo thì không sao bỏ xuống được… Bầu trời tối như mực, xa xa ánh sáng từ những ngôi nhà trong xóm mờ đục qua màn mưa lạnh. Xuống hết xe hàng thì trời đã khuya, ông chủ vào nhà trong, cánh cửa chính đóng mạnh, để lại cho đôi dép một nỗi buồn nặng trĩu.
Sự chờ đợi tưởng thời gian dừng lại, mỗi phút giây trôi qua bằng những giọt nước mắt, dép trái lo lắng rên rỉ, “mình phải làm sao đây? Bản thân dép phải đau đớn vì sự liên đới, bất hạnh của mình kéo theo dép trái. Nếu không được làm việc thì cuộc sống còn gì là niềm vui. Bầu trời đêm nay không còn những vì sao lấp lánh nhảy múa, chỉ có một màu đen thăm thẳm trong lòng đôi dép với suy nghĩ tuyệt vọng.
“Mặt trời lên rồi!” Con Giun đất trồi lên từ mép sân giếng kêu lên mừng rỡ. Sự sống chuyển động… Mấy đọt mướp vươn lên sau đêm dài uốn mình chờ tia nắng đầu tiên sưởi ấm. Lá chao nghiêng theo gió rơi những giọt mưa đọng lại đêm qua. Đôi dép nhìn cảnh vật chung quanh lòng bùi ngùi tiếc nuối, dép trái không nén được xúc cảm… “Cạn cùng duyên phận sẽ chia phôi/ Không hẹn ngày mai ta chung đường/ Hoạn nạn chia đôi cùng với bạn/ Mỉm cười chấp nhận một tương lai… Dép phải gật đầu trong tiếng thở dài. Đúng lúc đó, ông chủ từ nhà trên bước xuống, đến bên đôi dép, ông cầm lên đi thẳng ra sân giếng, chà rửa sạch sẽ, ông nói với dép phải: “Để ta khâu mi lại là ổn thôi, chịu đau nhé!” Dép phải rưng rưng lời biết ơn trong lòng. Giọt nước mắt chảy trong tâm không phải vì đau đớn thể xác, mừng vui được hồi sinh dù thể xác không lành lặn, khao khát sống và trở nên hữu ích cho nó cảm giác phấn khích hơn bao giờ hết. Từ nay nó được tiếp tục một đội với dép trái, theo ông chủ trên mọi nẻo đường.
Bầu trời đêm nay cũng như mọi đêm, chi chít những vì sao lấp lánh sáng, cái lạnh the thắt đẫm sương đêm, gió lướt qua tán lá xào xạc âm thanh rất khẽ thì thầm tâm sự… Đôi dép nằm cạnh nhau không nói lời nào nhưng cảm giác đủ đầy với tâm tình biết ơn. Trăng trải dài qua vạn vật dịu dàng như lời ru của mẹ, trong ánh nhìn yêu thương.
Lê Yên 27/10/25