Buổi tối ở con hẻm nhỏ nằm trong ngõ Văn Chương, thuộc làng Linh Quang, phía sau ga Hàng Cỏ, Hà Nội, thật là vắng vẻ. Nơi đây, lúc này vẫn còn là một khu lầy lội, chưa được quy hoạch lại.
Nhiều ngôi nhà lụp sụp, nhiều đường ngang ngõ tắt thiếu ánh sáng điện. Một ai đó lạ lẫm tới đây, hẳn sẽ tưởng lầm là một làng quê nào đó ở ngoại thành. Đi lại rất dễ lạc đường. Nhất là vào mùa mưa, nơi nửa làng, nửa phố, nửa có ánh điện, nửa có trăng sao này, lại càng lầy lội ghê gớm. Thành phố chưa có kế hoạch đầu tư xây dựng, nên dân cư lấn đất tràn lan, đặc biệt là ở khu ven hồ. Thành ra việc xây dựng chẳng có hàng lối nào cả. Muốn tìm vào nhà ai đó, phải vượt qua những con đường ngoằn ngoèo, ngoắt ngoéo, chẳng khác nào một mê cung, không biết đâu mà lần.
Ngôi nhà của ông Đường nằm trong một ngõ hẹp thuộc làng Linh Quang ấy. Nó khuất nẻo về phía đầm nước, sát hồ Văn Chương.
Trang trí trong nhà thật đơn sơ. Một cái giường lớn, một giường nhỏ, một cái tủ, một chiếc bàn làm việc, một bộ bàn ghế cũ và vài thứ lặt vặt khác. Ông và vợ con đã chuyển đến đây được mười năm rồi. Trước đó ông ở ngoài phố, tuy chật chội nhưng rất thuận tiện. Song, ông phải nhường lại cho người anh đông con, mượn của người bạn chỗ này ở tạm. Thế mà cũng đã được mười năm.
Cuộc sống của gia đình ông Đường không được sung túc, nhưng đủ ăn. Nhờ người vợ đảm đang, tháo vát, cộng với bậc lương trung bình của ông, một cán bộ lâu năm trong ngành văn hoá, nên cuộc sống cũng tàm tạm. Ông là một cán bộ làm việc hết sức cần mẫn. Cả ở nhà cũng như ở cơ quan, ông đều là một người gương mẫu, nên được mọi người quý mến. Tuy không có gì xuất sắc, song vì lòng tốt và sự đúng mực, ông đã không làm phiền hà cho ai và cũng không làm ảnh hưởng tới cơ quan bao giờ.
Đằng đẵng nhiều năm trời, ông là một viên chức mẫn cán và chỉ
là một viên chức tích cực mà thôi. Nhưng như thế đối với ông là đủ. Với tuổi sáu mươi, làm việc chăm chỉ và không mệt mỏi, cho đến gần ngày nghỉ hưu, cơ quan đã ưu tiên cho đứa con trai lớn của ông đi học nước ngoài, và đứa nhỏ làm hợp đồng tại cơ quan.
Như thế là ông đã cảm thấy tốt lắm rồi. Cuộc sống gia đình ông đang khá lên thì vận may lại đến nữa. Cơ quan phân cho ông một
căn hộ mới thuộc một trong những ngôi nhà cao tầng của khu tập thể. Đó thật là một điều hạnh phúc đối với ông.
***
Sắp sửa tạm biệt ngôi nhà cũ để dọn đến nơi ở mới, trong ông ngổn ngang bao niềm vui. Điều đó lây sang cả nhà. Mấy đêm ông ít ngủ, lo tính và dự định đủ điều. Trong đó có việc chuẩn bị trả
lại ngôi nhà cũ.
Nằm trên giường, ông không sao chợp mắt được. Mọi kỷ niệm ngổn ngang lần lượt trở về trong ký ức ông. Bây giờ cuộc sống đã thay đổi, ông chẳng còn gì phải lo nữa. Thế nhưng, trong tâm ông không cảm thấy yên bình?
Ông còn một việc phải làm, một lời hứa rất quan trọng. Rằng nếu ông chuyển đi khỏi ngôi nhà này, ông phải đánh điện báo cho người bạn cũ của ông ở Sài Gòn biết, người đã giúp đỡ ông khi ông gặp khó khăn vào mười năm trước. Lúc đó người bạn ông đã chuyển vào sống ở Sài Gòn. Ông ta đã để lại cho ông mượn ngôi nhà này ở tạm và trông giữ cho ông ấy. Điều đó đã giúp ông vượt qua những năm tháng vất vả. Và ông luôn luôn khắc ghi ơn nghĩa ấy của bạn mình.
Không phải là người bạn cũ muốn giữ lại ngôi nhà để ở, mà ông ta muốn giữ lại mảnh đất từ thời ông cha để lại tại Hà Nội. Ông ta coi đó là một kỷ niệm không bao giờ được để mất.
Theo lời hẹn, ông Đường điện báo cho người bạn biết ý định chuyển nhà và xin trả lại bạn ngôi nhà cũ. Ông muốn hẹn bạn ra Hà Nội để hai người được gặp gỡ và để ông được tri ân bạn.
Người bạn cũng đã nhận được tin và ông ta nhắn lại là sẽ bay ra với ông ngay lập tức. Đó cũng là lời giao ước giữa hai người hơn mười năm rồi.
Ông nhớ lại, khi để ngôi nhà cho ông ở, bạn ông cứ năn nỉ mãi một điều:
– Ông hãy nghĩ tới tôi, cái thằng bạn đã đổ mồ hôi và nước mắt để dựng lại ngôi nhà do bố mẹ để lại. Tôi có quá nhiều kỷ niệm với nó. Nếu ông chuyển đi, ông hãy báo cho tôi một tiếng. Tôi sẽ
ra với ông, ở đây với ông và thăm lại Hà Nội một vài ngày.
– Ông đừng ngại. Tôi đã muốn gửi tiền mà ông còn không nhận, cứ nhất quyết là chỉ cho tôi mượn ở tạm và trông giữ cho ông.
Sao tôi lại phụ ơn này mà quên ông được?
Ông Đường ái ngại nói với bạn.
– Không phải. Tôi không muốn bán vì lẽ gì thì ông cũng biết rõ rồi. Còn tiền thì ông hiểu đấy, tôi cũng không thiếu thốn gì. Hơn nữa, ông ở chính là đã giữ gìn trông coi giùm cho tôi rồi. Chúng mình đã có cam kết chung thủy với nhau, một lời nói nặng cả
ngàn vàng. Xin ông hiểu và thông cảm cho tôi, đây là một kỷ
niệm gắn với sự sống của tôi mà.
Nói rồi bạn ông cứ đăm chiêu nhìn lên giá đỡ chiếc bàn thờ đặt trên cao ở gian giữa. Ông Đường hơi có vẻ băn khoăn, bèn nói:
– Vậy thì tôi sẽ giữ gìn nơi thờ tự tổ tiên, thờ tự các cụ nhà ông.
Giữ lại những kỷ niệm của ông ở nơi này và sẽ không có điều gì thay đổi trên ban thờ kia hết, có được không?
Nghe ông Đường nói vậy, ông Đàm liền tiếp lời:
– Ông hãy hiểu cho tôi. Chắc ông cũng biết, tôi là một người mê tín. Chính vì mê tín mà tôi mới được như ngày nay. Tôi đã giàu có như ông thấy đấy, chính là nhờ vận hạn, nhờ lòng kiên trì và tôn thờ Tổ tiên và vị thổ công ở đây mà tôi mới tìm được người nhà mình sau bao nhiêu năm xa cách. Và, nhờ đó mà tôi mới được khá giả như bây giờ. Tôi để ngôi nhà này cho ông ở tạm, cũng vì ông là chỗ bạn thân, cũng là có ý muốn nhờ ông trông coi, giữ gìn cho những vật kỷ niệm này.
Ông Đường chỉ lặng im nhìn bạn như có ý hỏi. Bạn ông trầm ngâm một lúc rồi nói:
– Ông cũng biết là tôi vẫn giữ ban thờ này từ khi các cụ xây nhà để lại. Không kiếm được tấm gỗ nào như ý hơn. Với lại, đó còn là di vật nghề thợ mộc của cha, ông tôi nữa. Và, “Có thờ có thiêng, có kiêng có lành”. Như ông biết đấy, tôi sống thế nào, khá lên thế
nào, ông cũng rõ mà. Nay đi Nam, không thể mang đi được, xin gửi lại, nhờ ông trông nom giùm. Cũng không cần phải thay bát hương làm gì. Ông cứ để đấy mà thờ, sau này có làm nhà, cần sửa lại hay chuyển nhà, thì cứ báo cho tôi một tiếng. Vì sự thiêng liêng ấy tôi nhất định sẽ ra thăm ông và xem lại mảnh đất chôn rau cắt rốn của mình. Như thế mới đúng với tâm niệm của tôi.
Tất cả những lời nói đó ông Đường vẫn còn nhớ. Kể cả những khi gửi thư cho bạn, ông vẫn nhắc tới lời hứa không thay đổi vật kỷ
niệm linh thiêng của bạn. Và, chính ông cũng thấy trân trọng chiếc bàn thờ đặc biệt đó. Nhất là như bây giờ, cuộc sống của ông cũng có nhiều thay đổi. Tuy không mê tín, nhưng ông cũng hết sức tôn trọng tín ngưỡng của bạn mình. Hơn mười năm qua, ông vẫn giữ chiếc bàn thờ này. Bây giờ ông đã có cơ nghiệp. Ông đánh điện cho bạn ông, nếu ông ta chưa ra kịp thì ông vẫn trông giữ cho ông ấy.
Thế rồi ông đã điện cho người bạn ở Thành phố Hồ Chí Minh ngay sau đó. Nếu không có gì thay đổi thì chắc là bạn ông cũng sắp ra đến nơi. Nội dung bức điện thật sơ sài nhưng có vẻ khẩn thiết:
“Anh Đàm, tôi được phân nhà, phải chuyển khỏi nơi ở cũ. Nhớ lời hẹn với anh, điện để anh biết. Rất mong anh ra để được tạ ơn.
Thân. HĐ”.
Bây giờ mọi việc đã xong. Ông Đàm đã điện cho ông, hẹn ngày ra. Mai kia họ sẽ gặp nhau. Họ đã hẹn nhau phải trò chuyện hàng tuần. Bạn ông sẽ ở khách sạn gần nhà ông. Ông Đường chỉ việc hẹn với bạn để giao nhà.
Tối nay, ông bước thấp, bước cao qua con hẻm lầy lội từ phố trở
Về nhà. Ông mua sẵn vài thứ cần thiết trước lúc dọn nhà. Vừa bước vào chỗ ngoặt, ông thụt ngay xuống một vũng bùn, trượt chân suýt ngã. Ông đánh rơi cả chiếc đèn pin trong tay. Ông loay xoay tìm đường lội qua chỗ lầythụt. Rất may, có ánh đèn ai đó đi tới, thấy ông đang dò dẫm, người này đã đứng lại soi cho ông.
Người đó vừa cười, vừa nói:
– Ồ, sao ông này lại thụt vào chỗ bùn ấy. Để tôi soi cho. Tối thế
này mà sao không cầm đèn pin? Thật là phố với xá.
– Rơi mất đèn rồi. Ở đây mười năm mà vẫn thụt hố như thường.
Hà Nội đấy, đúng là “hà lội” mà.
Ông Đường chợt nhận ra người quen cũ. Đó là một ông thiếu tá quân đội đã về hưu. Ông ta sống gần Văn Miếu, ở phố Đoàn Thị
Điểm, chỗ rẽ vào từ đường Hàng Bột. Đồng thời cùng lúc đó ông bạn này cũng nhận ra ông Đường. Họ vội reo lên và cười ầm. Ông Đường nói:
– Té ra ông Vinh. Thật không ngờ, may quá. Ông đi đâu vậy?
– Tôi định đến ông đây.
Ông Vinh trả lời:
– Chẳng là thấy ông thụt hố, tôi phải cầm đèn đến đây là gì.
Nghe lời nói đùa của ông Vinh, ông Đường cười lớn hơn. Rồi cũng đùa:
– Thật không ngờ, tôi mà vẫn còn được thiếu tá làm cận vệ đó.
Hai người cười xoà. Ông Vinh vừa bước dò dẫm vừa soi đường cho ông Đường và nói:
– Hôm nay đi ngang qua cơ quan ông, người ta bảo là ông nghỉ, chuyển sang nhà mới, tôi mới biết ông có tin vui. Thành ra dù có tối vẫn đến thăm ông, sợ vài ngày nữa lại muộn, chẳng giúp gì được, lại không tìm được ông. Như thế thì ra tôi đáng trách quá.
– Quý hoá, quý hoá quá. Đúng là vui có, buồn có bạn hữu thân giao. Xin mời ông. Tuyệt quá.
Hai người về tới nhà ông Đường thì cũng vừa hết chương trình thời sự trên ti vi. Họ ngồi với nhau trên mấy cái ghế đẩu bên chiếc bàn để bộ ấm chén pha trà. Ngoài chiếc giường đôi cũ kỹ, chẳng còn bao nhiêu đồ đạc cả. Vì ông đã cùng vợ con chuyển đi gần hết rồi. Vài hôm nữa ông sẽ chuyển xong. Ông Vinh đưa mắt nhìn khắp nhà một lượt. Nó trống trơn. Song, trên bàn thờ vẫn có
hương hoa và đĩa quả. Ông Vinh tỏ ra ngạc nhiên và vui sướng cùng với bạn. Trong khi đó, ông Đường kể sơ qua ít lời về sự may mắn của mình.
Sau vài lời có vẻ tóm tắt tình hình của mình với bạn, ông Đường lôi trong góc nhà ra một chai rượu không dán nhãn. Màu rượu đỏ
thẫm như màu hổ phách, nhưng sánh hơn nhiều. Còn tới hai phần ba chiếc chai nửa lít. Ông nói:
– Rượu ngâm thuốc Bắc có mấy đầu vị đặc biệt đấy, tôi mới thử
chút thôi. Hẹn với ông Đàm ở Sài Gòn ra, nên ngâm cả bình. Rót ra một chút uống chơi mà.
Ông Vinh tỏ vẻ ngạc nhiên:
– Ông hẹn cả ông Đàm à. Bao giờ vậy? Có phải ông Đàm đã xa chúng ta có đến mười năm rồi ấy nhỉ? Tôi cũng không nhớ nữa.
Quả là họ không mấy khi gặp nhau. Hồi trước, lúc ông Đường còn ở Ngõ Huyện, nơi chung sống với người anh đông con, chật chội, ông vẫn cùng với ông Vinh gặp nhau luôn. Nhà ông Vinh trước cũng ở trên phố gần đấy. Ông Vinh cũng đã có nhiều lần gặp ông Đàm, người bạn thân của ông Đường khi còn ở Hà Nội. Nghe ông Đường nói vậy, ông Vinh có vẻ ngạc nhiên và hỏi:
– Vậy chứ khi nào ông ấy ra? Ông chu đáo thật đấy.
– Ông cứ khen. Tôi cũng chỉ nấn ná lại đây mấy hôm nữa để chờ
ông ấy. Ông biết đấy, ngôi nhà này của ông ấy mà.
Ông Vinh gật đầu, nói:
– Nhưng ông ấy còn có công việc gì ở ngoài này nữa đâu?
Ông Đường liền trả lời:
– Không có việc gì đâu. Chúng tôi hẹn nhau thôi. Tôi gửi lại nhà, ông ấy thăm Hà Nội, đất cát ông cha mà. Giờ ông ấy cũng rỗi rãi.
Nếu không có gì thay đổi, chắc là vài hôm nữa ông ấy bay ra đây thôi. Thế nào ông cũng tới nhé.
Hàn huyên một lúc rồi ông Vinh ra về. Ông Đường vẫn còn thao thức mãi. Ông cứ mừng cho mình là có vận may. Lúc nào ông cũng có bạn bè chung thủy.