- Này, nếu cháu đi bộ thì sao nhỉ?
Gợi ý của bác Margie khiến Jonathan bối rối.
- Đi bộ à?
- Đúng thế, ở đây chỗ nào cũng có rất nhiều đường mòn. Giờ chẳng còn ai đi nữa, tuy nhiên ở đó rất đẹp nhé, cháu biết đấy.
Trên thực tế thì đúng là rất đẹp, và anh ngạc nhiên khi tái khám phá với một cái nhìn hoàn hoàn mới những địa điểm mà anh đã đi qua đi lại từ tám ngày nay trên chiếc Triumph. Với vận tốc, chúng ta đánh mất cảm xúc trong những gì ta đạt được nhờ cảm giác.
Thiên nhiên thật là lộng lẫy, dồi dào và đâu đâu cũng đầy hương thơm. Một số con dốc phủ đầy bụi cây xanh mướt, những bụi cây thấp và rậm rịt đôi lúc để lộ ra những nhánh phong lan dại. Một số con dốc khác lại mọc đầy cây lá kim tỏa bóng râm mát một cách hào phóng. Khi tiến lại gần biển, ta thấy những cây séquoias* có thân đỏ lừ sần sùi gồ ghề do năm tháng. Các chuyến cuốc bộ của anh được điểm xuyết vô vàn tiếng kêu của tất cả các loài chim, và một buổi chiều, anh thậm chí còn nhìn thấy một con kền kền bay lượn uy nghi đĩnh đạc trên bầu trời cao vút.
☆ ☆ ☆
Một loại cây họ lá kim, rất cao và thân rất to.
Những đồi, những núi liền kẽ nối tiếp nhau, những con dốc chạy xuống dễ dàng tiếp nối ngay những con dốc leo ngược rất nhọc khiến ta đứt cả hơi, cứ xen kẽ liên tục trong một sự bắt đầu lại. Nhưng ngay khi vừa leo đến đỉnh một quả đồi, thì ta lại sung sướng trước một cảnh quan khác hẳn, và đôi khi mặt biển xuất hiện đằng sau giữa hai đỉnh núi. Phong cảnh được thay mới và ở mỗi thời khắc, sự thích thú của Jonathan vẫn nguyên vẹn như thế. Toàn bộ phong cảnh hùng vĩ hơn nhiều sau khi ta đã cố gắng rất mệt để leo đến đỉnh núi so với một lần ta dừng xe hơi để ngắm. Liệu đó có phải là niềm tự hào vì đã thực hiện được kỳ công không? Hoặc giả thiên nhiên dành vẻ đẹp của mình để tặng cho những ai đã trả giá để đạt được nó?
Ngoài sự thanh bình viên mãn ấy, Jonathan đã trải qua một cơn choáng nhỏ trong những buổi đi bộ dài, vào ngày mà anh khám phá ra máy điện thoại di động… không bắt được sóng nữa! Lúc đầu, cảm giác thoáng qua về một mối liên hệ bị cắt đứt, một sự kết nối bị gián đoạn khiến anh bực mình và thậm chí còn khiến anh lo lắng, bận tâm đến nỗi mỗi khi lên đến đỉnh một quả đồi, anh lại rút điện thoại di động và cố gắng giơ cao lên các hướng một cách tuyệt vọng, tựa như để nhận các thông điệp của vũ trụ vậy. Moise giơ cao cây gậy của mình. Chẳng ăn thua gì.
Lúc đầu anh có cảm giác bị cô lập, bị cắt đứt khỏi thế gian, cho đến tận lúc anh nhận ra rằng chưa bao giờ anh lại kết nối nhiều đến như thế. Không phải là giới truyền thông, vốn luôn chọn cho anh những thông tin tồi tệ đang diễn ra trên bề mặt quả địa cầu, cũng không phải các thư điện tử hay các thông điệp kiến thức mà chúng nhắc cho anh nhớ vào bất kỳ giờ phút nào trong cả ngày lẫn đêm, mỗi người tự chứng tỏ họ luôn tồn tại trước mắt người khác. Không, điều mà anh cảm nhận được là một thứ trật tự hoàn toàn khác và với anh, điều đó hoàn toàn mới mẻ: Anh cảm thấy được kết nối với chính mình, với cơ thể anh, với những tình cảm của anh, với nội tâm của anh, mà một cách đáng ngạc nhiên, đó là còn kết nối với đất, với cuộc sống động vật và thực vật. Mỗi một giờ đi bộ đều khơi thêm trong anh ngọn lửa ấy, sự giàu có ít được biết đến hoặc ngủ quên từ quá lâu đến nỗi mà anh đã quên hẳn sự tồn tại của nó.
Ngày qua ngày, sự phấn khích của anh sẽ ngày càng tăng mạnh. Những oán hận và trầm uất đã trú ngụ trong anh một thời gian thì hiện giờ đã hoàn toàn biến mất. Dần dần các cuộc đi bộ tải về và lấp đầy con người anh một thứ tình cảm hàm ơn hoàn toàn mới mẻ đối với anh.
Hàm ơn đối với vẻ đẹp của thế giới, đối với cuộc sống mà rốt cuộc đã tặng cho anh một niềm vui và sự an bình đến mức không ngờ.
Anh vốn là kẻ có thói quen rên rẩm trước mọi vấn đề trong cuộc sống của mình, thì hiện giờ lại có ý muốn nói lời cảm ơn, nhưng không biết phải gửi đến ai những lời cảm ơn ấy của mình. Một lời cám ơn gửi vào trong vũ trụ tựa như một số người ném chai vào biển khơi. Cám ơn được sống, cám ơn được thở, cám ơn được nhìn thấy, được cảm nhận, được nghe. Những lời bói toán chết người của đám đàn bà Bô-hem không còn quan trọng nữa. Lúc này đây, anh đang sống, và chỉ điều ấy mới cần được tính đến thôi.
Tatie Margie đã có ý tưởng về vấn đề này, mà một tối bác ấy đã thổ lộ trong vườn của mình. Họ ngồi trong những chiếc phô tơi mây xinh xắn với chiếc đệm êm ái.
Như thường lệ, bác pha một bình trà nóng hổi rồi thả vào đó một thìa mật ong và một chút rượu vodka.
- Thiên nhiên trả lại chúng ta những gì mà xã hội đã cướp mất của chúng ta.
- Cái gì ạ?
- Sự toàn vẹn của chúng ta.
- Ơ… bác có thể nói cụ thể hơn được không, làm ơn đi bác?
- Chúng ta là những cá thể hoàn chỉnh và thiên nhiên dẫn dắt chúng ta cảm nhận điều đó một cách sâu sắc, trong khi xã hội tạo ra nơi chúng ta sự trống vắng thiếu hụt. Xã hội khiến chúng ta tin và cảm nhận rằng chúng ta đang thiếu cái gì đó để được hạnh phúc. Xã hội cấm chúng ta được thỏa mãn với những thứ mình đang có, và với bản chất thực của con người chúng ta. Nó không ngừng khiến chúng ta tin rằng mình đang thiếu cái gì đó.
Những ý này đã gây một tiếng vang đặc biệt trong anh. Tình trạng mà bác ấy gợi lên rất phù hợp với những gì anh đã cảm nhận được trong thiên nhiên, đúng thế. Một tình trạng quá xa với hương vị mà suy cho cùng thì rất nhạt nhẽo và đầy thất vọng mà tuần nghỉ đầu tiên tại đây đã để lại trong anh. Tuần đầu tiên mà anh đã hứng chí tiêu khiển các kiểu thú vui, như anh đã giải thích ngay với bác Margie.
- Cái đó ấy mà, lại là một chuyện khác! - bác Margie thốt lên, một nụ cười ranh mãnh trên môi. - Tuần đó cháu đã tự buông mình vào vòng tội lỗi!
- Bác hơi quá đáng khi trách cháu như thế, một chai vodka trên mặt bàn. Và bác là người đã có những ba ông chồng…
Bác cười phá lên.
- Cháu trai thân mến ơi, bác chưa bao giờ nói phạm tội là tồi cả!
- Thế thì cháu chẳng thể hiểu nổi bác nữa…
- Nếu cháu biết tiếng Aram, thì cháu sẽ hiểu ngay…
- Tệ quá: ở trường trung học, cháu đã học qua tiếng Pháp và tiếng Tây Ban Nha.
Bác tủm tỉm cười và rót cho mỗi người một tách trà.
- Tầng lớp tăng lữ giáo hội rất lâu đã tìm cách đổ lỗi cho chúng ta, đúng thế, như thể phạm lỗi đã luôn là một sai lầm đạo đức khủng khiếp… Toàn bộ chuyện đó chỉ là do một lỗi dịch thuật mà thôi…
- Một lỗi dịch thuật ư?
- Đúng thế, từ gốc được chúa Jésus sử dụng mà người ta đã dịch là “phạm tội” là từ khtahayn. Từ này đúng ra có nghĩa là “lỗi lầm”, theo nghĩa là điều ta làm không phù hợp với mục tiêu. Tương tự, khi chúa Jésus nói về cái xấu, Người sử dụng từ bisha, điều muốn nói “không thích đáng”. Tóm lại, phạm tội không thực sự là làm điều ác, mà đúng ra là bị nhầm và đi quá xa mục tiêu.
- Mục tiêu ư? Nhưng… mục tiêu nào đây?
- A… toàn bộ vấn đề là ở chỗ đó…, - bác vừa nói vừa rót tiếp trà vào tách của hai người. - Những người Công giáo, người Do Thái và người Hồi giáo có lẽ sẽ trả lời cháu “Tìm thấy Chúa trời”, những người theo Phật sẽ nói với cháu “Tìm thấy sự thức tỉnh”, người Hin-đu nói “Tìm thấy sự giải thoát”, còn những người khác sẽ nói “Tìm thấy hạnh phúc”… Nhưng rốt cuộc, có lẽ đều giống nhau cả thôi. Giống như đã được viết trong Kinh Vệ Đà ở Ấn Độ: “Chân lý chỉ có một; có nhiều tên là do các nhà hiền triết đặt cho nó”.
- Tìm thấy hạnh phúc, - Jonathan trầm ngâm nhắc lại.
Anh nhấp một ngụm trà. Trà nóng vừa ngọt vừa thơm. Ánh sáng đang từ từ tàn dần xung quanh họ.
Từ xa, bề mặt đại dương phản chiếu những tia sáng cuối cùng trong ngày, chúng vẽ lên nền trời những gam màu hồng và vàng cam. Khu vườn, đằm mình trong một sự yên tĩnh tuyệt hảo, hít thở sự thanh bình. Ngay cả những con chim hình như cũng âm thầm thưởng thức vẻ đẹp của thời khắc đó.
- Vậy, theo như điều bác nói, đó là do cái tuần nhàn rỗi của cháu không dẫn cháu đi đúng hướng để đến được đó, đúng không?
- Đúng thế. Chính tự cháu đã cảm thấy điều đó. Hơn nữa, bất kỳ ai cũng đều có thể cảm thấy điều đó: ta bị thu hút bởi những thú vui dễ dàng đạt được và ngay lập tức nhào vô thưởng thức, dẫu đó là thú vui vị giác, thân xác, hoặc thậm chí chỉ đơn giản là một đêm ngồi bấm chuyển kênh ti-vi, hết kênh này sang kênh khác, rồi sau đó ta hơi thất vọng, có đúng thế không? Ta thậm chí còn cảm thấy thất vọng một cách kỳ quặc rằng thú vui đó đã không thực sự nuôi dưỡng ta. Tất cả mọi người đều đã cảm nhận được nó. Spinoza đã miêu tả điều ấy rất rõ ở thế kỷ 17 rồi.
- Nếu như Spinoza đã miêu tả điều ấy…
- Và một lần nữa, điều đó chẳng có gì là sai cả, chỉ bởi vì nó sẽ không đem đến cho cháu thứ cháu đang tìm và tất cả chúng ta dù ít hay nhiều đều có ý thức tìm kiếm.
Jonathan ngồi trầm ngâm giây lát.
- Thế… bác giải thích chuyện đó thế nào? - cuối cùng anh cũng lên tiếng.
Bác Margie hít một hơi sâu.
- Trong tuần vui thú của cháu, cháu đã tìm kiếm ở phạm vi bên ngoài những gì có thể, và theo một nghĩa nào đó mà chúng đem lại hạnh phúc cho cháu, đúng thế không? Trong các nhà hàng, trong các hộp đêm, các cửa hàng hoặc ở bất cứ nơi đâu.
- Vâng.
- Thế thì cháu sẽ không bao giờ tìm thấy hạnh phúc ở bên ngoài, như cháu thấy đấy. Có thể cả đời cháu chạy theo hàng tá thứ: nếu tìm không đúng chỗ, cháu sẽ chẳng thấy gì hết. Chuyện giống như tìm kiếm hầm mộ của Nefertiti ở Mỹ vậy.
- Ừm…
- Và càng nhận được niềm vui đến từ bên ngoài, thì cháu sẽ càng hướng não bộ mình quay ra bên ngoài để tìm kiếm các nguồn để thỏa mãn. Trên thực tế, trong mọi tình huống, não bộ dẫn chúng ta đi thực hiện điều mà nó nghĩ sẽ là tốt nhất cho chúng ta. Vấn đề là não bộ ra các quyết định tùy theo cuộc sống đã trải qua của chúng ta. Nếu cháu tặng cho não bộ của cháu các nguồn làm thỏa mãn đặc biệt đến từ bên ngoài, thì nó sẽ càng ngày càng đẩy cháu bật ra khỏi chính bản thân cháu.
Jonathan gật gù.
- Có lẽ chính vì thế mà các tôn giáo từ lâu đã khuyến khích các tín đồ của mình sống xa khỏi việc tìm kiếm thú vui nhỉ.
- Đúng, dẫu điều đó đôi lúc dẫn chúng ta đến chỗ tự đổ lỗi cho mình. Chuyện đó thì cũng chẳng dẫn ta đến hạnh phúc… Thế thì chi bằng thưởng thức những thú vui mà ta được ban tặng! Nếu ta chịu khuất phục trước cám dỗ, tốt hơn là nên vui thú với nó!
Jonathan mỉm cười, vẻ nghĩ ngợi.
- Vấn đề là những thú vui đang được bàn tới này thu hút cháu, bác thấy đấy. Nếu như cháu thực sự muốn chân thành với chính mình, cháu sẽ nói rằng cũng bởi chính vì điều ấy mà cháu làm việc như điên. Để tự trả tiền cho thứ cháu muốn. Làm thỏa mãn một phần những thú vui của cháu.
- Đúng rồi, bác cũng nghĩ như thế. Như phần lớn trong chúng ta. Và do điều ấy không thỏa mãn chúng ta hoàn toàn, nên ngay lập tức ta tìm cách thỏa mãn một ham muốn khác, ta thậm chí sẽ bắt đầu khao khát một điều gì đó mới mẻ mà trước đây ta vốn không nghĩ tới. Và cuối cùng, nó gần như một cuộc chạy đua bất tận để thỏa mãn ham muốn, lần này kế tiếp ngay sau lần khác.
- Có thể.
Bác Margie nhấp một ngụm trà.
- Các Phật tử đã hiểu rất rõ hiện tượng này. Họ cho rằng những dục vọng của chúng ta là một trong những nguyên nhân mà chúng ta phải chịu đựng đau khổ. Chính vì thế mà họ khuyến cáo nên tự giải thoát bản thân khỏi những dục vọng.
- Tự giải thoát khỏi những dục vọng…
- Đúng thế.
- Oài. Cháu hiểu lý thuyết, nhưng trong phần thực hành, cháu không chắc tán đồng ý tưởng này đâu.
- Sao thế?
- Cháu có chút cảm giác là chính những ham muốn của cháu khiến cháu sống.
- Cái gì khiến cháu sống hả?
- Đương nhiên rồi. Nếu như cháu không còn ham muốn nữa, cháu không biết điều gì sẽ thúc đẩy cháu tiến lên trong cuộc sống. Cái đó là một động lực, đúng không? Đó chính là bởi cháu ham muốn nhiều thứ nên nó đem lại cho cháu năng lượng để chiến đấu. Nếu cháu thoát khỏi những ham muốn của mình thành công, như bác nói ấy, thế thì sẽ có… giống như một khoảng trống khổng lồ. Bác thấy đấy, cháu mường tượng như thế, zen, không làm gì hết bởi vì cháu chẳng muốn gì hết và cháu thấy điều ấy… hơi buồn tẻ quá, đúng không? Hơi khiến người ta nản chí.
Bác Margie mỉm cười.
- À, cháu thân mến, cháu nói thế bởi vì xã hội chúng ta đã dẫn cháu đến cảm nhận rằng những thú vui thoáng qua có nguồn gốc từ sự thỏa mãn những ham muốn của cháu, nó đã không cho cháu cơ hội để trải nghiệm niềm vui thực sự, niềm vui đến từ bên trong.
- Có thể…
- Khi cha mẹ cháu muốn làm vui lòng cháu, họ đã làm gì cho cháu nào?
- Ồ… cháu không biết, họ tặng cháu một món quà…
- Quà gì?
- Bác hỏi thế là nghĩa làm sao?
- Nghĩa là họ đã chọn món quà ấy thế nào?
- Cháu không biết… cháu giả thiết là họ cố gắng để biết cháu muốn loại đồ chơi nào.
Bác Margie gật gật đầu với vẻ đồng tình.
- Đúng. Cháu sẽ mong muốn đồ chơi nào… Và vào ngày sinh nhật cháu, họ đã làm gì cho cháu nào?
- Một món quà, đương nhiên rồi.
- Lễ Giáng sinh thì sao?
- Vâng ạ, nhiều quà lắm.
Bác Margie cúi nhoài về phía trước và rót tiếp trà.
- Vấn đề nằm ở chỗ, cháu thấy không, đó là bố mẹ cháu chân thành muốn làm cháu hài lòng, và cháu đã phải cảm nhận được điều đó, bác đoán thế. Họ chắc chắn muốn cháu hạnh phúc.
- Đương nhiên rồi.
- Trên thực tế họ không nhận ra rằng họ đang dạy cháu ý tưởng rằng ta trở nên hạnh phúc khi nhận được cái gì đó đến từ bên ngoài để thỏa mãn những ham muốn của mình.
- Cháu hiểu rồi…
- Chỉ có điều chuyện đó hoàn toàn sai lầm. Càng hướng ra ngoài để tìm kiếm những thỏa mãn, thì cháu càng cảm thấy thiếu thốn. Càng chạy theo dục vọng, thì cháu lại càng cảm thấy không được thỏa mãn.
Jonathan chậm rãi gật đầu.
- Chuyện trở thành văn hóa rồi, cháu thấy đấy, - bác Margie tiếp tục nói. - Hiện giờ điều đó xuất hiện trong mỗi chúng ta. Chúng ta đã được dẫn dắt đến chỗ đó. Để rồi, ta sẽ đến đoạn mà cháu vừa miêu tả trước đây hai phút: sự thỏa mãn những ham muốn của cháu là động lực thúc đẩy cháu tiến về phía trước trong cuộc sống, cháu đã nói thế nhỉ. Cháu ngộ ra không hả? Cháu thấy con người ta đã bị ảnh hưởng đến mức nào chứ? Và sau đó vì thế mà người ta tự tử ở chỗ làm mà không nhận ra rằng không nhất thiết cần tất cả những thứ mà chúng ta đang chạy theo kia…
Jonathan trầm ngâm nhìn ra xa. Một con thuyền buồm đang chầm chậm lướt đi trên mặt đại dương.
- Tốt, tất cả chuyện này thú vị lắm, nhưng cháu phải làm thế nào để chống cự lại những ham muốn của cháu, hả bác? Bởi cháu chẳng thể làm gì được nếu như chúng đang ở đấy…
- Nhất định không nên chiến đấu chống lại những ham muốn của mình!
- Đến đoạn này thì cháu hoàn toàn không thể hiểu nổi bác nữa.
- Nếu cháu chiến đấu chống lại những ham muốn của cháu, điều đó có nghĩa là một phần của cháu muốn cái gì đó, và một phần khác của cháu chiến đấu chống lại ý muốn đó.
- Chính xác.
- Đó là một kiểu chiến tranh nội tâm giữa cháu và… cháu.
- Bác có thể gọi điều ấy là như thế được đấy.
- Thế thì nó rất có cơ không vận hành! Vả lại chính vì thế mà hầu như mỗi khi ta ăn kiêng, ta không thành công. Cháu hiểu chứ, khi ta tiến hành chiến tranh chống lại chính ta thì một điều chắc chắn là: một trong chúng ta sẽ thua trận!
Jonathan nhìn bác, sững sờ.
- Thế thì đâu là giải pháp ạ?
Bác Margie lắc đầu.
- Thực ra bác không tin người ta có thể rút lại những thứ có trong chúng ta, cho dù đó là ham muốn dục vọng hay bất kỳ thứ gì khác. Nếu cháu thường xuyên rất thèm bánh ga-tô hoặc khoai tây mỏng chiên giòn, hãy kiên trì để rút lại nó đi. Chúc cháu may mắn.
- Cháu hoàn toàn đồng ý với bác.
- Ta không thể rút lại những gì đã có trong chúng ta. Ta chỉ có thể cho thêm vào thôi.
- Cho thêm vào ư?
- Đúng thế, cho thêm vào trong chúng ta những thứ còn mạnh mẽ hơn cả những ham muốn của ta, những thứ sẽ vượt lên trên cả những ham muốn và nuôi dưỡng chúng ta, nâng ta đến điểm có thể khiến chúng ta quên ham muốn đi. Chỉ quên đi thôi. Lúc đó, những dục vọng của ta sẽ tự bốc hơi bay đi. Chúng tự tan đi.
- Thế… những điều này, là gì ạ?
- Những thứ cho phép ta thể hiện mình thực sự là ai, và ta sinh ra đời là để làm gì. Những thứ ấy đem lại cho ta một sự hài lòng, một niềm vui an lạc đến từ trong sâu thẳm chính mình.
Jonathan nhìn bác vài khắc mà không nói gì.
- Thế… cháu, làm thế nào để cháu tìm thấy những điều ấy?
Bác Margie cúi về phía anh và thì thầm, trên chất giọng thổ lộ bí mật:
- Cháu hãy tìm trong nội tâm của cháu.
Jonathan không rời mắt khỏi bác, trong khi những lời nói thì thầm cứ như rền vang trong tận cùng sâu thẳm tâm khảm anh. Anh thở mạnh. Thời gian hình như ngưng lại và trong khu vườn im lặng, cây cối cũng như đang nín thở.
- Và vì thế, - bác nói, - cần phải cho mình khoảng không gian và thời gian. Để mọi thứ hé lộ ra… Học cách giải mã những bức thông điệp của trái tim mình, cơ thể mình…
Những lời nói của bác Margie hình như cất lên bay bảng lảng trong không khí, trong sự êm dịu an bình của buổi tối, dưới những vì sao nhấp nháy. Bác mỉm cười, ánh mắt tuyệt đẹp sáng ngời của bác hình như hé ra từ tất tật những nếp nhăn trên một khuôn mặt đã được ghi khắc bởi những năm tháng của một cuộc đời giàu có và phong phú những trải nghiệm.
- Cháu không chắc nhận được những bức thông điệp như vậy đâu, như bác nói ấy, tuy nhiên cháu không có cảm giác là đã xua đuổi chúng…
- Không nhận ra, nhưng trong thời đại này, tất cả chúng ta đều ít nhiều làm điều ấy.
Jonathan không mấy bị thuyết phục.
- Cũng có lúc cháu bị mệt mỏi chứ hả? - bác Margie hỏi.
- Giống như tất cả mọi người thôi.
- Khi bị mệt, đó là vì cơ thể chúng ta đòi được nghỉ ngơi, và não bộ của chúng ta thì đòi ngủ. Trong khi đó thì chúng ta cho chúng cái gì nào? Một tách cà phê!
Jonathan nhè nhẹ gật đầu, trong lúc nghĩ tới tất cả những gì mà anh nuốt vào để tiếp tục công việc ở văn phòng…
- Thi thoảng, cháu có gặp phiền muộn bao giờ không? - bác Margie hỏi.
Jonathan thở dài.
- Vâng, có chứ ạ, cháu có gặp, đương nhiên rồi.
- Khi ấy thì cháu làm gì?
- Cháu làm gì ấy à? Uầy… cháu không biết… Tại sao ạ?
- Hãy nghĩ đến lần cuối cùng khi chuyện đó xảy đến với cháu đi.
- Lần cuối cùng hả… OK, đó là…
- Bác không quan tâm đến chuyện đó đâu. Chỉ cần nói với bác cháu đã làm gì, khi cháu cảm thấy sự ưu phiền này?
- Rất đơn giản thôi: cháu đã ăn bốn mảnh sô-cô-la liền! Ơ… không… tám mảnh ạ.
- Sau đó thì cháu bớt được ưu phiền đi à?
- Không hẳn đâu, nhưng ít ra thì việc làm này đã đem lại cho cháu một chút vui nho nhỏ ngay tại thời điểm ấy. Được thế đã là hay rồi.
- Thế tiếp sau đó, cháu đã làm gì?
- Cháu nghĩ là cháu đã bật ti-vi.
- Cháu thấy không: vẫn cùng một sơ đồ thôi. Ta tìm kiếm giải pháp ở ngoại vi cho các rắc rối trong nội tâm chúng ta: sô-cô-la, một thú vui đến từ ngoại vi cháu và ti-vi, một làn sóng thông tin và cảm xúc cũng ập đến với cháu từ bên ngoài.
- Và thế là nghiêm trọng, hả đốc-tờ?
Bác Margie cười khùng khục.
- Giống như Paul Watzlawick, ông này sống không xa đây lắm, đã nói: cơ sự tuyệt vọng thật, nhưng không nghiêm trọng đâu!
- Câu này là để bác trấn an cháu rồi…
- Thôi, có lẽ tốt hơn là nên uống thuốc, dẫu chuyện đó vẫn cùng một sơ đồ thôi! Vả lại, khi cháu bị ốm, bác chắc chắn rằng phản ứng đầu tiên của cháu là…
Jonathan trả lời với giọng ủ rũ giả vờ:
- Uống thuốc.
Bác Margie cười và lại rót tiếp trà vào tách.
- Hãy tin bác đi: giải pháp cho phần lớn những rắc rối của chúng ta luôn nằm trong chính nội tâm chúng ta.
- Cháu hiểu rồi.
- Đó là một trong những ảo tưởng lớn của thời đại chúng ta. Ta càng ngày càng ít lắng nghe nội tâm mình. Hơn nữa, đôi khi ta thậm chí còn không biết ta thực sự đang muốn làm gì với cuộc đời mình. Ngoài ra trong cuộc sống hàng ngày, ta có khuynh hướng bị thất lạc khi cứ muốn chứng tỏ hợp mốt với những tiêu chuẩn mà chúng vốn không phải của chúng ta, những tiêu chuẩn do xã hội áp đặt.
- Những tiêu chuẩn ư?
- Đúng, những tiêu chuẩn hoặc những điều lệ quy tắc, hãy gọi chúng là như thế nếu cháu muốn. Những quy tắc ứng xử, ý kiến và nhất là thị hiếu. Đôi lúc bác có cảm giác rằng ta thích, nhưng không phải bởi những gì mà con tim ta thì thầm với ta, mà bởi người khác đẩy ta đến chỗ phải thích. Liệu có phải chính chúng ta là người chọn quần áo cho mình không, chọn máy điện thoại, đồ uống, hay chọn những bộ phim để mà xem không?
- Đúng vậy, nhưng bác biết đấy, điều đó gần như không tránh khỏi trong thời đại chúng ta hiện nay. Được kết nối với nhau, thế nên chúng ta bị ảnh hưởng lẫn nhau, người này ảnh hưởng đến người kia. Chẳng có hại gì trong chuyện này cả.
- Không, đương nhiên rồi, không có hại gì hết. Nhưng trong ngữ cảnh liên kết này, dẫu sao cũng nên giữ mối kết nối với chính mình, đủ để sống thoải mái cuộc đời của mình, chứ không phải sống cuộc đời của những người khác.
Jonathan lại nghĩ đến những cuộc đi bộ dài của anh, một mình giữa thiên nhiên trong vùng Big Sur, và nhớ tới thứ cảm xúc rất mạnh mẽ ấy, mà cho đến tận thời điểm đó, anh chưa bao giờ cảm nhận được, thực sự được là chính anh.
- Để sống thoải mái cuộc sống của mình, - bác Margie tiếp tục lên tiếng, - điều cần thiết là lắng nghe những gì vọng tới từ sâu tâm hồn chúng ta. Lắng nghe những bức thông điệp thì thầm phát ra từ chính tâm hồn chúng ta. Nhưng tâm hồn chúng ta thì giống như một thiên thần, luôn thì thầm bằng một giọng quá dịu êm, quá nhỏ, đến nỗi ta phải dỏng tai lên. Cháu làm sao có thể nghe thấy nó khi cháu đứng giữa đám huyên náo không ngừng chứ? Làm sao cháu muốn để tâm đến nó khi đầu óc cháu liên tục bị bận rộn bởi hàng ngàn thứ đến từ ngoại cảnh chứ?
- Có thể không phải hàng ngàn đâu…
- Hãy nghĩ đến tất cả các mớ thông tin mà chúng ta buộc phải thường xuyên chịu đựng, tất cả những tác nhân kích thích ấy.
- Để cháu đoán xem nào: bác sẽ tố cáo ti-vi, mạng internet, các mạng xã hội, các trò chơi điện tử, các loạt thư điện tử trên máy di động, các tin nhắn SMS…
- Bác chẳng tố cáo gì cả đâu, tất cả những thứ đó đều rất hữu dụng, nếu ta đủ thận trọng để không bị rơi vào bẫy. Bởi cháu biết tại sao ta bị phụ thuộc vào chúng không?
- Không ạ.
- Bởi vì chúng tuồn cảm xúc vào chúng ta. Và cháu thấy không, khi ta cảm nhận được những cảm xúc, tức là ta cảm thấy mình đang sống. Thế nên ta muốn nó, muốn nữa rồi lại muốn nữa. Chính vì thế mà ta cứ kết nối với tất cả các mạng xã hội ấy. Ngay khi một thông điệp liên quan đến chúng ta, ta cảm nhận được một luồng xúc động. Một thông tin cảnh báo chúng ta ư? Xúc động. Ai đó nghĩ đến tôi ư? Xúc động. Một trận bão đã đổ bộ vào một quốc gia nào đó ư? Xúc động. Lại một lần nữa, chẳng có gì sai trong tất cả các chuyện ấy nhưng do cứ hấp thụ những thứ đến từ ngoại cảnh, ta mất đi sự tiếp xúc với chính mình. Cảm xúc của chúng ta càng được nảy sinh từ ngoại cảnh, thì chúng ta càng khó khiến chúng hé lộ từ nội tâm bằng chính những suy nghĩ của mình, hành động của mình và cảm nhận của mình. Chuyện hơi giống như thể ta sống trong một goòng tàu lượn, bị đưa đẩy suốt ngày trong một con tàu mà không biết mặt người lái và không hế biết ông ta sẽ dẫn mình đi đâu.
Jonathan gật đầu chầm chậm, mặt trầm ngâm.
- Cháu biết đấy, - bác Margie tiếp tục, - một hạt giống khó nảy mầm trong một vùng đất do lớp thực vật quá tươi tốt khiến nó bị ngột ngạt. Cần phải có chút khoảng không để ánh sáng lọt tới chúng ta.
Jonathan để mặc ánh mắt bác lượn chập chờn xung quanh mình. Trăng đã nhô cao phía trên đại dương, nhấn chìm khu vườn vào một màu ánh sáng lờ mờ đầy trữ tình. Một tấm bưu ảnh đen trắng.
Bác Margie tiếp tục:
- Nếu ta không chịu bớt chút thời gian để lắng nghe tâm hồn mình, để đón nhận thứ đến từ sâu thẳm tâm khảm, thì ta có nguy cơ không thực sự hiểu mình. Và khi ta không hiểu mình thì…
Bác dừng lại và bình thản cắn một miếng bánh bích quy gừng.
- Gì cơ?
- Khi ta không hiểu mình, ta sẽ để cho những ảo tưởng điều khiển cuộc đời của mình.
Jonathan ngước mắt nhìn bác:
- Những ảo tưởng của chúng ta à?
- Đúng vậy, tất cả chúng ta đều có những ảo tưởng về cuộc sống, chúng đẩy ta tiến về một hướng nhất định. Trong sâu thẳm tâm khảm mình, ý thức của chúng ta biết rằng đây không phải là thực tế và chúng ta đang lầm đường. Nhưng nếu ta không chịu nghe con tim mình, ta để mặc cho những ảo tưởng ấy dẫn dắt đi và chiếm mất của ta một nguồn tự do thực sự. Ta có thể trở thành nô lệ của những ảo tưởng của chính mình.
- Chuyện không mạch lạc lắm đối với cháu.
Bác Margie nhấp vài ngụm trà.
- Có lẽ bác cần phải minh họa cho những lời nói của mình… Đây rồi, hãy xem những ông chồng của bác, ta ví dụ thế nhé.
- Đúng là bác có vài ông thật…
- Khi yêu ta chẳng tính đếm gì đâu! Người chồng đầu tiên của bác là một người đàn ông có sức thu hút và ông ấy thích quyền lực. Ảo tưởng của ông ấy là cho rằng mọi người đều không đáng tin cậy và ông ấy nhất thiết phải chỉ đạo tất cả và kiểm tra tất cả. Trong bất kỳ tình huống nào, nỗi ám ảnh của ông ấy là kiểm soát tình hình và nhất là… những người xung quanh ông ấy! Nhưng cuộc sống đảm nhiệm việc thay đổi những hoảng loạn ảo ảnh thành thực tế. Những kẻ sợ sệt thì bị làm cho day dứt, những người lo sợ mình không xứng tầm thì bị thất bại, những người sợ bị ruồng bỏ thì cuối cùng bị ruồng bỏ thật. Và khi do thiếu tin tưởng, ta muốn kiểm soát tất cả, và rồi ta chẳng kiểm soát được gì hết; cháu kiểm soát vợ thì cô ấy sẽ phản bội cháu. Cháu kiểm soát các con, chúng sẽ nổi loạn. Cháu kiểm soát dân tộc, dân tộc của cháu sẽ tiến hành cuộc cách mạng.
- Đó là lý do tại sao bác đã chia tay với bác ấy à?
- Ông ấy đã muốn bác từ chối những đợt công tác khảo sát ở Ai Cập. Cứ như thể sợ bác sẽ phải lòng một xác ướp không bằng…
Bác nhúng một thanh bánh vào tách trà và thưởng thức ngon lành.
- Thế còn người chồng thứ hai của bác thì sao?
- Ông này hả, rất khác đấy. Ảo tưởng của ông ấy là tự cho mình thông minh hơn tất cả mọi người. Điều này khiến ông có một thái độ hơi ban ơn đối với người khác. Ông ấy nghe người ta nói mà luôn giữ khoảng cách, như thể lúc nào ông cũng cho rằng họ đang kể những câu chuyện xuẩn ngốc vậy. Bác còn chưa nói đến thái độ khinh thị của ông ấy trước những phản ứng mang tính cảm xúc… Đôi lúc ông ấy còn lạnh lùng nói thẳng vài lời để chứng tỏ người đang nói chuyện với ông diễn đạt thiếu tính hợp lý. Chẳng nói thì cháu chắc cũng biết rằng bác đã mất rất nhiều bạn bè…
- Nhưng tại sao bác lại nói trí thông minh của ông ấy là một ảo tưởng ạ?
- Chính niềm tin vào sự tự tôn của trí thông minh của ông ấy là một trong những ảo tưởng. Không phải bởi ta bị dính cứng vào trí tuệ thì ta thông minh hơn đâu.
- Bị dính vào trí tuệ ư?
- Đúng thế, bác sẽ dạy cháu một bài về sinh học nhé, nhưng nói cho đơn giản thì chúng ta có ba não bộ…
- Angela nghi ngờ rằng cháu có một bộ não; rốt cuộc thì cháu được biết là mình có những ba kia đấy.
- Trên thực tế, nói chính xác hơn, não bộ của chúng ta bao gồm ba lớp, và mỗi lớp thì phát triển nhiều hay ít hơn tùy theo mỗi người trong chúng ta: chúng ta có một não bộ cổ, được kế thừa từ tổ tiên bò sát của chúng ta, cách đây bốn trăm triệu năm, vậy là còn trước người tiền sử nhiều. Chính lớp này của não bộ cho phép chúng ta có những phản xạ nguyên thủy để phục vụ cuộc đấu tranh sinh tồn, về quyền lãnh thổ, sự hung hăng gây hấn. Có những người có não bộ cổ phát triển hơn những người khác, và những người này rất có tư chất để hành động và phản ứng. Họ thường có khiếu về quyền lực, tiền bạc và tình dục…
- Những chính trị gia của chúng ta!
Bác Margie phá lên cười.
- Thế còn những lớp khác thì sao ạ? - Jonathan hỏi ngay.
- Não bộ lim-bic, nhờ lớp này mà ta cảm nhận được cảm xúc của mình và cảm xúc của những người khác, và nó chủ yếu cho phép chúng ta phát triển các kỹ năng giao tiếp. Nó đến cùng với sự xuất hiện của những loài động vật có vú đầu tiên, và chúng phải có nhiệm vụ chăm nom con cái, con cái chúng khi còn bé không thể sống sót mà không có sự tận tâm của những cá thể đã trưởng thành. Và cuối cùng là lớp néocortex (vỏ não non), trọng tâm của cái mà ta có thể gọi là trí tuệ: tư duy lô-gic, khả năng xây dựng và hình thành quan niệm, vân vân…
- Cháu hiểu…
- Trong cuộc đời, lý tưởng là tìm được sự cân bằng giữa ba lớp não bộ này để rốt cuộc cũng được thoải mái trong hành động, trong cảm xúc cũng như trong tư duy trừu tượng.
- Vậy là người chồng thứ hai của bác có lớp não bộ néocortex phát triển mạnh nhỉ…
- Ta có thể nói thế được đấy. Nhưng trí thông minh không tóm gọn lại ở trí tuệ. Nó dựa trên một sự sử dụng cân bằng ba lớp não bộ của chúng ta. Và trong trường hợp này, ông ấy đã gặp khó khăn trên bình diện cảm xúc. Ông ấy không hiểu nhiều về chính mình và hiểu rất ít những người khác. Đó là con người chẳng bao giờ chịu lắng nghe con tim mình, lắng nghe ý muốn của mình, đó là con người không hiểu những cảm xúc của chính mình. Những cảm xúc của bác hả, bác chẳng thèm nói đến làm gì…
- Sau khi ly dị, bác và ông ấy vẫn giữ liên lạc chứ?
- Bác được biết rằng ông ấy rốt cuộc đã vướng bệnh Alzheimer. Một sự quá đáng với ông ấy, người tự coi mình có cái đầu đầy ắp…
- Ông già đáng thương.
- Ông ấy đã quên rất nhanh rằng mình đã đạt tới…
Bác Margie nhấp một ngụm trà.
- Người chồng thứ ba của bác lại rất khác nữa. Ông này tìm kiếm hạnh phúc trong vị thế của ông ấy. Ảo tưởng vĩ đại nhất trong các ảo tưởng, có lẽ thế… Hồi đầu, bác rất ngưỡng mộ nhân vật này, con người buộc ta phải kính nể. Thế rồi một hôm, bác đã nhận ra rằng ông ta chạy theo tất cả những gì có thể nâng tầm và khiến ông ta trở nên quan trọng. Kể từ các danh hiệu cho đến những bộ trang phục lịch lãm, rồi đến mác xe hơi, vóc dáng ngôi nhà của tụi bác, hoặc những lời hay ý đẹp mà ông ấy chọn đưa vào trong các cuộc hội thoại. Ngay cả các mối quan hệ của ông ấy cũng được lựa chọn kỹ lưỡng để làm tăng giá trị của ông ấy. Chẳng có gì đến từ trái tim ông ta hết, tất cả đều được xui khiến do nhu cầu được thừa nhận. Bác nghĩ rằng ông ta cuối cùng đã tự gây ấn tượng cho chính mình, nhưng cũng chẳng vì thế mà hạnh phúc: ông ấy luôn cần nhiều hơn nữa, như thể ông ấy không bao giờ xứng tầm với hình ảnh mà ông ta khao khát. Có lẽ ông ta cần được trấn an, cần được bù đắp sự thiếu tự tin đã được che giấu một cách tài tình… Khi bác đã muốn đổi nghề để trở thành một nhà sinh học, ông ấy đã làm mọi chuyện để ngăn cản bác thực hiện: cưới một nữ khảo cổ học là sang trọng đấy. Một nhà sinh học thì bình dân hơn.
Jonathan không thể nhịn được cười.
- Ông ấy chết vì bị ô tô cán, - bác Margie nói với một giọng điệu rất dửng dưng.
- Khủng khiếp quá!
- Ô không! Ngược lại thì có!
- Làm sao bác có thể nói một điều như vậy được?
- Đó là một chiếc Rolls-Royce, từ trong một tòa lâu đài phóng ra sau khi đã có một buổi tối uống thả dàn. Một cái chết mơ ước với ông ấy! Cháu hãy hình dung nhé, nếu như ông ta đã bị một chiếc xe gắn máy đâm vào ở vùng ngoại ô…
- Bác Margie…
- Mọi người đã áp dụng y chang di chúc của ông ta: Tang lễ hoành tráng, với toàn bộ đám dân tình sang trọng địa phương và dàn đồng ca để hát ca khúc Requiem của Mozart, và một hầm mộ còn đồ sộ hùng vĩ hơn cả hầm mộ của Ronald Reagan. Cái đó đã khiến tất cả mọi người rất ấn tượng. Còn bác thì không hẳn đâu. Bên cạnh Toutankhamon, đó dẫu sao cũng chỉ là một tay chơi quèn thôi, cháu hiểu chứ…
