Trời tháng năm nắng như đốt.Thỉnh thoảng một ngọn gió trản thổi qua như quạt lửa vào mặt.Ngồi không, còn oi bức khó chịu, huống hồ Mơ lại ngồi đun bếp thì khó chịu đến đâu. Rơm nỏ quá, cháy ngùn ngụt; những lưỡi lửa nhấp nhô, leo lên cả miệng nồi, lên vung, và như muốn liếm cả vào tay vào mặt người ngồi đun. Mặt đỏ bừng tựa say rượu; mồ hôi chảy từng vệt dài trên trán, trên má, rồi nhỏ giọt xuống áo, xuống yếm làm ướt đầm như người ra mưa; tóc rối bù vướng cả rơm rác, tay chân lấm tấm những gio bụi; trông Mơ tiều tụy lạ.
Một mình trong gian nhà bếp chật hẹp, Mơ vừa thổi cơm, vừa luộc rau, vừa nấu một xanh mười canh cua, tay cầm que đời luôn luôn gạt gio, Mơ vội lắm. Trưa rồi! Ngoài sân bóng chum tương đã tròn xoe; ấy là lúc phải sắp cơm gánh ra đồng cho thợ gặt ăn, mà nào có ít! Những hai mươi người thợ, hai mươi xuất cơm ấy, trong vòng hai tiếng đồng hồ Mơ phải sắp cho đủ; nếu chậm bà Chánh chẳng chịu để yên.
Nghĩ đến bà Chánh, một bà mẹ chồng cay nghiệt, luôn mồm chửi con dâu, Mơ lại nơm nớp lo, vì đã trưa rồi; cho nên dù nóng bức đến cực điểm Mơ cũng không dám ngừng tay để quạt, chỉ mải miết chất lửa. Nồi cơm đã sôi sùng sục, Mơ lấy đôi đũa cả ghế xong, lấy lá chuối đậy kín miệng nồi, úp vung, đoạn bắc xuống gio, rồi quấn rơm đốt.
Vừa lúc ấy, một cậu bé trạc mười tuổi, đầu húi trọc, quần áo lấm be bét những đất, cát, mắt nhử quèn, mũi thò lò, chạy xuống bếp, mồm mếu máo :
- Đói rồi, đo...o...ói rồi! không cho tôi ăn à?
Mơ ngảnh lại, chau mày :
- Cậu chờ một tý nữa nào; bây giờ cơm mới đốt.
Thằng bé chạy đi khỏi; Mơ thở dài, tần ngần nhìn ra sân; ánh nắng chói lòa rọi xuống đống lúa chín mới gặt về làm vàng rực cả góc sân gạch; mấy con chuồn chuồn ngò bay lượn đi lượn lại, rồi đậu lên tầu cau như muốn phơi cho mình đét thêm ít nữa. Không một tiếng lá rơi; trưa hè ở thôn quê im lim như ngủ.
Mơ trông đống thóc mà nghĩ đến công việc của mình; vần vật suốt ngày, đem mồ hôi nước mắt, khó nhọc, vun thu để làm giàu cho kẻ khác; công lênh ấy họ trả ơn bằng những gì?
- Những nhiếc móc, những khinh miệt. Thà rằng đi ở còn được đồng tiền công, chứ đằng này đi làm dâu, thứ nhất là ở chỗ quê mùa, con gái nhà nghèo đem gả bán vào nơi giầu có quyền thế, chỉ là một kiếp nô lệ. Bảo rằng chịu thương chịu khó thu vén công việc nhà chồng ấy là thu vén công việc cho mình; rồi về sau của cải ấy mình hưởng chứ đi đâu mà thiệt. Nhưng cái kiếp vợ lớn, chồng bé, vợ nghèo, chồng giầu, nó có được bền bỉ đến ‘‘về sau’’ mà yên hưởng những của cải mình vun thu tự bây giờ hay không? - Về sau là mờ mịt; mỉa mai thay!
Mơ nghĩ mà chán chường...
Bỗng tiếng ông Chánh ở nhà trên đưa xuống :
- Cả ơi! chưa mang cơm cho thợ gặt người ta ăn à?
- Dạ, con mang đây ạ.
Mơ vừa nói vừa đứng dậy xếp bát đĩa, thức ăn vào gánh; đoạn rót đầy nước chè tươi vào một cái ấm tay bằng sành.
Một lúc sau, Mơ đã kẽo kẹt gánh cơm ra đồng mặc cho trời nắng gắt đương hun con đường đất gồ ghề, khiến người dẫm lên phải thấy bỏng rát cả chân.
Đã nửa tháng trời rồi, ngày nào Mơ cũng bận tíu tít hết việc nhà đến việc đồng, cho mãi đến hôm nay nhà ông Chánh mới gặt xong. Bọn thợ sau khi đập giúp hết đống lúa gặt về chất đầy một góc sân, tính đủ công sá và đã ra đi.Còn lại một mình
Mơ, chỉ một mình Mơ với bao nhiêu là việc, nào phơi thóc, nào gẩy rơm, để rồi còn đâm xay, sàng sẩy cho thành hạt gạo trắng tinh mà bao giờ cũng vậy, bà Chánh vẫn chề bỉu hết chê đớn, lại non nắng, với giã nhiều hạt gẫy ăn không ngon cơm, còn nhiều và còn nhiều nữa... nhưng biết làm thế nào ! Làm vừa ý bà Chánh để khỏi chê bai là một việc Mơ thấy khó như bắt một vì sao trên trời đem bỏ túi.
Hôm nay nhìn bọn thợ gặt ra đi, Mơ buồn thiu. Nửa tháng trời tuy bận, nhưng Mơ còn vui việc. Ngày gánh cơm cho thợ ăn, tối về quét thóc mà bọn họ đập bắn ra xa, Mơ thấy bà Chánh ít nói đến mình, vả lại bọn thợ vừa làm vừa hát, vừa pha trò, làm cho Mơ lắm lúc phải cười như nắc nẻ.
Bây giờ phơi phóng, Mơ chỉ có một mình, chiều đến được anh Bân là người theo trâu của ông Chánh làm giúp được phần nào thì được. Sáng phải bỏ thóc ra phơi, tối lại xúc vào; lai còn cơm nước cho người, lại còn rau cám cho lợn, mà lúc nào tiếng bà Chánh cũng the thé.
- Cả! mày không quay thóc thì bao giờ cho khô, hử?
- Cả! chim ăn hết thóc rồi, lấy gì mà đổ vào miệng? kìa!
- Cả! bây giờ mà mày chưa cho lợn ăn à! chỉ biết ăn cho béo hú lấy mình, còn lợn của người ta thì để chết đói ư?
Ấy, bà Chánh cứ luôn mồm nhiếc mắng như thế, và Mơ chỉ vâng dạ, rồi cắm cổ làm.
Mơ làm khỏe lắm, vần vật suốt ngày không mấy lúc nghỉ. Một cót ba thóc, đầy có ngọn mà chỉ độ hai tiếng đồng hồ, một mình Mơ đã xúc đổ ra sân phơi được hết. Mơ đổ từng thúng một giải ra khắp mặt sân, xong rồi lấy bàn trang đàn cho mỏng. Phơi hết thóc ăn, đến thóc giống. Mơ đổ ra từng nong, hết nong ấy đến nong khác, để từng hàng. Trời nắng không gợn một bóng mây. Mơ chỉ đội một chiếc nón tùm hụp che không kín người, phơi mình ngoài nắng, lần quay từng nong thóc. Quay hết mấy chục nong, mồ hôi đã đầm mình. Mơ ngồi ở hè bếp cởi phanh vạt áo ngực ra, cầm quạt nan quạt lấy, quạt để. Bỗng tiếng chó sủa rộn; một bà già vào quãng năm mươi, mắt toét nhem, mặt răn reo, người gầy sọm, quần áo vá nhằng vá nhịt, trông lôi thôi, lếch thếch, từ ngoài cổng rón rén đi vào. Mơ ngẩng đầu, sẽ hỏi:
- U lên làm gì thế?
- U gặt xong rồi, lên xem bà Chánh có bận thì làm giúp...
Bà lão chửa nói hết câu, tiếng bà Chánh ở nhà trên đã quát vọng xuống:
- Cả ơi! ra xem ai vào kia. Cứ ỳ ra đấy thôi.
Bà khách vội quăng nón vào một só bếp, rảo bước lên dẫy nhà năm gian lợp ngói làm bắt vần với nhặ bếp.
Bà Chánh đang ngồi trên phản, mồm bỏm bẻm nhai trầu, tay đếm cau bỏ vào lọ. Trông thấy, bà khách vội chắp tay chào:
- Lạy bà ạ.
Bà Chánh khẽ ngẩng đầu nhìn, rồi lại cúi xuống đếm cau:
- Không dám, bà Hai lên chơi đấy à?
Bà Hai vén áo ngồi xệp xuống bực cửa, bên xó cột:
- Bẩm bà, năm nay nhờ trời, nhà ta gặt có được khá không ạ?
- Cũng khá, còn bà?
- Bẩm, nhờ giời, nhà cháu cũng được chục thúng.
- Được vài chục thúng thôi à? chân ruộng tôi để cho bà làm là chân ruộng tốt đấy chứ.
- Bẩm chân ruộng tốt, nhưng vì nhà cháu kém phân gio.
- Ừ, có thế chứ, tại bà không chăm bón chứ gì? chứ mọi năm chân ruộng ấy bao giờ nhà tôi cũng gặt được nhiều thóc nhất đấy.
- Dạ
- Mà nếu không có phân gio thì sao không lên đây mà lấy?
- Bẩm, đã được bà cho làm rẽ ruộng là quí rồi, lại còn lấy cả phân gio nữa thì...
- Làm quái gì cái vặt ấy mà câu nệ. Thế đã gặt xong rồi chứ?
- Bẩm vâng. Mùa màng nhà cháu có nhiều nhõi gì mà chả xong. Hôm nay nhà cháu lên xem bà có bận thì để nhà cháu làm.
Bà Chánh cầm ống nhổ, nhổ cốt trầu, rồi cười nhạt:
- Khéo vẽ! Gặt, tôi đã mượn khoán. Còn phơi phóng thì con Cả, nhớn sù như thế lại chẳng làm được sao?
Nghĩ một lát, bà Chánh lại cong môi nói :
- Bây giờ nó cũng gớm lắm; cứ ỳ ra cả ngày, có giục làm mới làm.
- Bẩm cháu nó còn dại, còn mong bà dậy dỗ nhiều mới biết ăn, biết làm.
- Rát cả cổ mới được thế đấy; chứ như dạo đầu năm, nếu không phải là dâu con thì tôi đã tống khứ rồi.
- Dạ.
- Bà cũng phải bảo nó; chứ tôi chắc nó oán tôi lắm.
Bà Hai xuýt xoa:
- Dạ cháu nó đâu dám thế, thôi thì yêu cho roi cho vọt, ghét cho ngọt cho bùi, nó hư, bà cứ đánh cho nó nhừ đòn, thế là phúc cho nhà cháu.
Lúc ấy Mơ ngồi ở bếp lắng tai nghe mẹ chồng chê bai mình cùng mẹ đẻ mà tủi thân muốn khóc. Mơ không hiểu sao mẹ nàng lại không bênh vực nàng lấy nửa điều, trái lại, còn như xui mẹ chồng nàng cay nghiệt thêm nữa. Nàng rón rén nhòm lên nhà trên thấy bà Hai vẫn ngồi ở bực cửa, còn bà Chánh đang lục hộp trầu, lấy cho bà Hai một miếng. Cái cảnh hai bà thông gia mà phân biệt sang hèn một cách không ngượng nghịu như thế làm cho Mơ cảm thấy mình bị rẻ rúng liệt vào hàng tôi tớ trong nhà.
Mơ chép miệng toan quay đi, thì cậu cả ở đâu chạy đến gục đầu vào lòng bà Chánh nũng nịu:
- Đẻ ơi! đẻ cho con một xu.
Bà Chánh khẽ tát yêu vào má con:
- Hư nào ! con giai gì mà có vợ rồi còn làm nũng mẹ. Hãy đứng lên chào bà Hai ngồi kia đi đã.
- Không con chả chào; bà ấy toét mắt bẩn bẩn là.
- Không được hỗn. Con nhà vô phúc ở đâu, thấy mẹ vợ lại không chào.
Bà Hai mỉm cười, nói nịnh:
- Cậu Cả sang quá; cậu cho tôi cái áo cũ nào.
Cậu Cả bĩu môi:
- Ứ ừ, chả cho.
Mơ không cầm nổi lòng được nữa; nước mắt trào ra, nàng quay đi thì vừa gặp anh Bân ở ngoài cổng chạy vào.
Bân trông thấy Mơ sẽ hỏi:
- Kìa, mợ cả làm sao mà khóc thế?
Mơ gạt nước mắt nói dối:
- Có làm sao đâu bụi vào mắt đấy.
Rồi hỏi lảng sang chuyện khác:
- Anh về làm gì? trâu đâu?
- Tôi quên không mang thừng đi bó cỏ nên về lấy -Trâu tôi đã buộc vào cọc, lại gửi ông Xã Dương, không ngại gì.
Nói vậy, nhưng Bân vẫn đứng nhìn Mơ đăm đăm chứ có đi tìm thừng đâu. Mơ thấy ngượng, khẽ gắt:
- Anh không đi lấy thừng, rồi còn ra trông trâu chứ đứng làm gì đấy?
Bân quay đi, nhưng không bớt tò mò:
- Ai như bà Hai ở trên nhà ấy, mợ cả ạ.
Mơ không trả lời, đợi lúc Bân mang thừng đi khỏi, nàng ngồi phệt xuống thành cối giã gạo gục đầu vào gối mà khóc.
