Thị trấn lăng mộ, Tombsville.
Nếu ai muốn biết nguồn gốc cái tên của vùng đất kỳ dị nằm sâu trong dãy núi thuộc Transylvania này, người đó phải trực tiếp ghé thăm nơi đây trước. Dẫu sao nó cũng chỉ là thị trấn nhỏ với vài nghìn người thuộc vùng quê hẻo lánh phía Tây Bắc New England, chưa từng xuất hiện trên vũ đài lịch sử nước Mỹ. So với vô số địa danh hấp dẫn đủ sức lôi cuốn những người có sở thích đam mê khám phá, tư liệu về Tombsville quả thật cực kỳ ít ỏi.
Nối giữa Tombsville với thành thị gần nhất, Thị trấn Marbletown, có tất cả sáu chuyến xe buýt khứ hồi trong ngày. Khi xuống xe tại điểm dừng, ta thấy nóc nhà thẳng đứng mang phong cách kiến trúc Phục Hưng Gothic mô phỏng biệt thự điền viên của Anh ngay đối diện quảng trường. Biệt thự cổ kính sơn màu xanh lá cây này vốn là tư dinh của Graham Carpentet, người tự xưng là “Nhà thơ của thị trấn”, nhưng hiện nay nó được biết đến với vai trò thư viện kiêm kho lưu trữ tư liệu địa phương duy nhất trong thị trấn.
Trong những góc khuất của kệ sách ở đây có vài cuốn “kém được ưa chuộng” đến mức cả dân địa phương cũng hiếm khi động tới. Một trong số đó là tập sách mỏng khổ nhỏ tựa đề Lịch Sử và Văn Hóa Dân Gian Khu Vực Phụ Cận Tombsville, Marbletown do Frank O’Brien, người làm nghề bất động sản đồng thời cũng là một học giả nhiệt huyết tự bỏ tiền túi xuất bản. Dù vậy, tập sách này lại là con đường ngắn nhất để biết được nguồn gốc cái tên định mệnh kỳ lạ của vùng đất này.
O’Brien đã viết trong cuốn sách của mình:
“... Có rất nhiều câu chuyện kể về nguồn gốc cái tên của vùng đất Tombsville. Nhưng nhiều người cho rằng câu chuyện Trò Khôi Hài Của Roger William được ghi lại sau chiến tranh Pháp - Ấn giữa Thế kỷ XVIII là có khả năng gần với sự thật nhất.
Việc nhóm người đầu tiên nhập cư vào khu vực quanh Marbletown và Tombsville là một bộ phận của thực dân Vịnh Massachusetts đến đây năm 1634 đã được đề cập phía trên. Tuy nhiên, nhóm dân di cư mới này không phải giáo đồ Thanh giáo nghiêm ngặt như nhóm Cha hành hương Pilgrim di cư trước đó. Với vai trò là lớp trung gian của chủ nghĩa không ly khai, một mặt, họ mang tư tưởng tôn giáo hướng tới xây dựng ‘Thị trấn trên đỉnh đồi’, nhưng mặt khác cũng thể hiện dáng vẻ nhiệt tình nỗ lực với hoạt động buôn bán mang tính thế tục.
Đến đây, tôi không thể không giới thiệu nhân vật chính của câu chuyện này, người đàn ông tên Roger William đã đảm đương vai trò lãnh đạo cuộc tân nhập cư vào thời điểm bấy giờ. William là thương nhân vừa chăn nuôi gia súc và trồng ngô, vừa sản xuất rượu Rum và thông thương buôn bán với nhiều thương gia ở London. Ông ta đã để ý tới khu vực xung quanh Marbletown. William thấy khu vực bình nguyên quanh đây rất thích hợp cho việc chăn nuôi gia súc; đồng thời, nhờ chút kiến thức về khoáng vật học của mình, ông cũng biết thung lũng giữa núi có thể sản sinh ra đá hoa cương chất lượng tốt. Sau đó, cùng với việc chăn nuôi gia súc, để hỗ trợ kinh tế vùng đất này phát triển, người có con mắt tinh tường như William không thể bỏ qua mạch khoáng đá hoa cương ở đây, thứ được cho là vật liệu xây dựng của hầu hết kiến trúc nhà ở thuộc khu vực Đông Mỹ.
Tuy nhiên, vào thời điểm đó, toàn bộ khu vực lân cận này đều chịu sự khống chế của gia tộc Nagaransut, thổ dân da đỏ thuộc hệ ngữ tộc Algonquin. Ngay cả thương nhân khôn khéo nhất cũng khó có thể đàm phán kinh doanh với đối tượng nổi tiếng dũng mãnh này. Qua dăm ba lần đàm phán, vị tù trưởng này vẫn kiên quyết không chịu nhường đất. Vì vậy, William nghĩ ra một kế. Lợi dụng việc bộ tộc Nagaransut rất mê tín, William đã bày ra một vở kịch lừa đảo.
Lân cận khu vực đồi núi hiện là Nghĩa trang Smiley nổi tiếng của nhà Barleycorn, khi đó có tảng đá hoa cương rất lớn. Nhưng tảng đá này lại giống khuôn mặt nhìn nghiêng của một vị thánh người da đỏ. Vì thế, gia tộc Nagaransut tôn thờ tảng đá giống như đây là lăng mộ quy tụ tất cả người chết trong tộc. Biết chuyện đó, William đã biến nó thành sân khấu chính cho vở kịch của mình. Ông hẹn địa điểm đàm phán lần thứ bảy với tù trưởng ở ‘Lăng mộ của thánh’, sau đó thuê một phiên dịch ngoan ngoãn của gia tộc Sun đến nấp sau tảng đá rồi nói: ‘Hỡi người anh hùng vĩ đại của Nagaransut, hãy lắng nghe cho kỹ. Vùng đất này đang bị nguyền rủa. Hãy nhường lại vùng đất này cho những người da trắng đến từ phía Nam và di chuyển về phương Bắc. Nếu không, tai họa sẽ đổ xuống gia tộc. Người chết màu đen sẽ hồi sinh từ lăng mộ, truy cầu máu thịt người sống. Và gia tộc sẽ diệt vong...”
Nghe những lời này, tù trưởng mặt tái xám hơn cả người chết, lập tức đáp ứng yêu cầu của William. Cứ như vậy, không cần xung đột với người bản địa, William dễ dàng thu được vùng đất rộng lớn quanh khu vực Marbletown, Tombsville chỉ với cái giá trao đổi không đáng kể là hai thùng rượu nho và một túi da hương liệu.
Vốn dĩ khu vực lân cận Tombsville lúc đó giá trị sử dụng không cao, vùng đất William thực sự muốn chỉ có xung quanh Thị trấn Marbletown bây giờ. Thế nhưng ông phải lấy toàn bộ vùng đất trung tâm nằm trong vở kịch ‘Vùng đất bị nguyền rủa’ mình đã dựng lên nên cũng lấy luôn cả khu vực quanh Tombsville.
Từ câu chuyện trên có thể hiểu chữ ‘tombs’ (lăng mộ) trong Tombsville xuất phát từ ‘bia mộ’ của vị thánh người da đỏ.
Như thế, nếu để một bộ phận người lên tiếng nhận xét, tình tiết chiếm đất nhờ ‘gian kế’ vô nhân đạo (dù người viết cho rằng so với việc các nhà xây dựng của Massachusetts chiếm dụng đất đai của người da đỏ và không trả giá chút nào, tội của William vẫn nhẹ hơn) cũng sẽ gây ra chút ít tai ương. Sau đó, Tombsville trở thành vùng đất bị bỏ quên suốt một thời gian dài. So với Tombsville, Marbletown thành lập xưởng khai thác đá cẩm thạch đầu tiên ở nước ta vào năm 1784... đã củng cố nền móng cho sự phát triển kinh tế sau này...”
Đó là những ghi chép của O’Brien về nguồn gốc liên quan đến việc đặt tên Tombsville.
Sau này, Marbletown phát triển phồn vinh ngành sản xuất đá cẩm thạch chất lượng cao và ngành chăn nuôi gia súc... như nền tảng của kinh tế địa phương. Bước vào những năm 1970, ngoài những ngành nghề xa xưa đó, các xưởng linh kiện máy tính... cũng được xây dựng, mang lại diện mạo mới cho thị trấn có lịch sử lâu đời này.
Người đến thăm khu vực xung quanh Marbletown và Tombsville vào giữa thu sẽ được tận mắt nhìn thấy những ngọn đồi hay hồ nước mỹ lệ, những dãy phố cổ kính nhuộm sắc đỏ của lá cây. Họ biết đây là vùng đất mang đặc trưng New England điển hình như Chuyện Về Thị Trấn Nhỏ của Grace Metalious. Đúng hơn, nhìn bề ngoài của nó, ta có thể nói thế. Nhưng nếu để các nhà xã hội học lắm điều lên tiếng sẽ trở thành: Thực tế, khu vực quanh đây mang những nét đặc trưng khác biệt hẳn so với New England.
Họ chỉ ra đặc tính riêng cấu thành xã hội ở khía cạnh chủng tộc và tôn giáo của khu vực này. Nói cách khác, WASP [1] quanh đây có mức độ phổ biến thấp hơn so với các khu vực khác ở New England.
Mầm mống phát sinh hiện tượng này được ghi nhận vào khoảng thời gian những di dân gốc Ireland gặp khó khăn trong sinh hoạt ở New York di chuyển lên phương Bắc giữa những năm 1800. Nhưng xét cho cùng, nguyên nhân lớn nhất chính là việc một lượng lớn lao động mỏ than gốc Ý ở Tây Virginia du nhập tới đây trong khoảng những năm 1910 đến 1920. Việc du nhập này bắt đầu từ sự kiện các môi giới lao động nhanh nhạy đã gửi đến mỏ cắt đá ở Marbletown những công nhân mỏ than bị thương do việc đình công liên tiếp dẫn đến không có nơi làm việc. Ý tưởng này nhanh chóng trở thành nguồn sinh kế mang lại lợi nhuận lớn cho những kẻ môi giới lao động. “Kỷ nguyên nhà chọc trời” ở New York vừa bắt đầu vào khoảng thời gian này, việc khai thác đá hoa cương ở Marbletown trở thành nguồn cung cấp vật liệu xây dựng cho toàn bộ vùng phía Đông nên công việc cắt đá cần số lượng nhân công lớn.
Bị xua đuổi đi khai thác đá hoa cương cho các tòa nhà chọc trời ở thành phố hay do quyết định của tòa án, những di dân gốc Ý dần quen với cuộc sống tại thế giới mới này. Dầu vậy, họ không có ý định thay đổi đức tin tôn giáo của mình. Họ hy vọng có thể có nhà thờ của riêng mình. Vì lý do đó, một số nhà thờ Công giáo La Mã được xây dựng, bao gồm cả nhà thờ dành cho dân nhập cư gốc Ireland. Nhà thờ cổ xưa nhất trong số đó có thể nhìn thấy trong khuôn viên Nghĩa trang Smiley ở Tombsville. Trước những hành động này của các tín đồ Công giáo, phản ứng của các tín đồ theo đạo Tin Lành bản địa khá hiền hòa. Cũng tương đối hợp lý bởi vốn những người khai phá mảnh đất này không phải tín đồ Thanh giáo cực đoan, họ thuộc kiểu người có thể hòa hợp mọi thứ giống William.
Vì thế, khu vực xung quanh Marbletown và Tombsville trở thành khu vực có số lượng lớn tín đồ Công giáo La Mã, khác với những khu vực New England khác vốn có số lượng tín đồ Tin Lành áp đảo.
