“Tiện đây, Grin, cháu có thích cá nóc không?”
Tiến sĩ Hearst vừa hỏi vừa nhìn Grin một lượt từ trên xuống dưới với ánh mắt hiếu kỳ không che giấu.
Hai người đang trong một phòng bệnh tại Bệnh viện St. Nathanael của Thị trấn Marbletown. Ngoài trời, đêm đã về khuya.
Tiến sĩ Hearst khám bệnh cho Grin ở bệnh viện này. Không, chính xác có lẽ nên nói là đã được khám nghiệm tử thi. Sau khi rời phòng riêng, Grin lập tức tới chỗ Tiến sĩ Hearst. Sau một cuộc kiểm tra đơn giản, cậu nhận được kết luận là đã chết lâm sàng. Tiến sĩ Hearst khuyên Grin nên liên hệ với Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) để được kiểm tra kỹ lưởng, nhưng cậu từ chối. Cậu sợ mình sẽ hoàn toàn bị công nhận là người đã chết. Tuy điều này có vẻ kỳ lạ nhưng cũng là một biểu hiện tâm lý hợp lý. Rất nhiều người không chấp nhận việc mình bị bệnh nặng và cố gắng che giấu chúng. Để người sống biết được mình đã chết là một loại xấu hổ và sợ hãi. Đó là cảm giác của Grin bây giờ.
Tiến sĩ Hearst đề ra phương án thỏa hiệp. Tiến sĩ sẽ giữ bí mật cái chết của Grin, nhưng cậu phải chấp nhận làm cuộc kiểm tra cực kỳ bí mật chỉ do một mình Tiến sĩ Hearst thực hiện tại bệnh viện nơi học trò của ông làm viện trưởng. Grin chỉ còn cách đồng ý. Vì thế, sau khi một loạt kiểm tra kết thúc, Tiến sĩ Hearst bất ngờ đưa ra chủ đề trò chuyện với Grin.
“Cá nóc?” Grin bối rối trước câu hỏi kỳ lạ của Tiến sĩ Hearst: “Hồi ở Nhật Bản, cháu đã ăn vài lần nhưng gần đây thì không ăn.”
Grin nhìn Tiến sĩ Hearst với vẻ mặt như muốn hỏi có chuyện gì xảy ra. Tiến sĩ nói với ánh mắt ngạc nhiên dường như có vẻ vui mừng: “Ừ, cháu hỏi ‘Có phải cháu đã biến thành thây ma mất rồi?’ không. Chẳng phải cháu nên sử dụng từ ngữ chính xác hơn sao? Thây ma chỉ những xác sống được các thầy phù thủy thuộc tôn giáo Voodoo ở Haiti hay vùng phía Nam của Mỹ tạo ra. Khi đó, các thầy phù thủy sử dụng tetrodotoxin, một loại chất độc thần kinh cực mạnh, ở Nhật, nó được biết đến có trong cá nóc, nhưng ở Haiti, nó được chiết xuất từ một loại ếch hay sa giông...”
Grin trợn trừng mắt: “Voodoo? Thầy phủ thủy? Ở vùng thôn quê hẻo lánh New England này? Không thể nào...”
“Ồ, ta biết chứ. Dưới tác dụng của một lượng tetrodotoxin nhất định, cơ thể sẽ biểu hiện các triệu chứng mà ngay cả những bác sĩ dày dặn kinh nghiệm nhất cũng sẽ kết luận là chết lâm sàng, như đồng tử không còn phản xạ ánh sáng, hô hấp khó khăn, thân nhiệt giảm. Tuy nhiên, đó chỉ là trạng thái chết giả chứ không phải thực sự chết. Những thây ma ở Haiti đội mồ sống hay những người trúng độc cá nóc ở Nhật có hô hấp trở lại ở nhà hỏa táng... sẽ khôi phục hoàn toàn biểu hiện sống của mình. Mục đích các thầy phù thủy Haiti sử dụng chất độc thần kinh trên người dân là nhằm hạ thấp tinh thần và ý chí của họ để thao túng ý thức, tạo ra các nô lệ trong trạng thái xác sống. Thế nhưng...”
“... Thế nhưng trường hợp của cháu là thực sự chết rồi ạ?”
“Có vẻ đúng là thế.”
Tiến sĩ Hearst thản nhiên quăng ra câu trả lời. Trông ông có vẻ hứng thú hơn là cảm thông với Grin: “Hô hấp của cháu đã ngừng, sử dụng ống nghe cũng không nghe được nhịp tim dập. Phản xạ ánh sáng của đồng tử cũng không còn, cho thấy tế bào thần kinh trong não trung gian đã chết. Để để phòng, ta cũng kiểm tra sóng não của cháu. Sóng não cũng thành đường thẳng, chứng tỏ đại não đã chết. Trạng thái này đã diễn ra trên 6 tiếng đồng hồ mà không có dấu hiệu hồi phục. Đây chính là một cái chết lâm sàng hoàn hảo. Trong trường hợp này, ngay cả Hippocrates [1] hay bác sĩ chủ nhiệm của Trung âm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) cũng buộc phải viết giấy chứng tử đính kèm ruy băng vàng cho cháu thôi?”
Tiến sĩ Hearst vừa pha trò vừa nói chuyện với giọng điệu vui vẻ, ánh mắt bồn chồn đắm chìm trong hoang tưởng. Grin nghĩ nếu ông tiến sĩ rút còi cảnh sát dưới áo khoác và thổi nó thay vì nói chuyện sẽ rất giống Harpo Marx điên cuông trong phim. Vị tiến sĩ già này vẫn nói chuyện với biểu hiện sáng láng, hận không thể huýt sáo dù một người quen của mình đã chết.
“Cuối cùng vẫn là mình đã chết rồi à...” Grin buồn bã lẩm bẩm.
“Hừm, gần đây ở Mỹ xảy ra nhiều sự kiện người chết sống lại. Ta cũng có trao đổi thông tin với Tiến sĩ Barnard của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh. Nhưng không ngờ người ta quen biết cũng xảy ra chuyện này.” Thật may tiến sĩ đã không huýt sáo. “... Nhưng mà, chà, cháu đừng chán nản. Dù nói đã chết nhưng cũng chẳng sao đâu. Vì ranh giới sống chết của con người vốn rất mơ hồ mà...”
Rồi Tiến sĩ Hearst bắt đầu an ủi Grin từ góc độ kỳ quặc đậm chất nhà tử vong học: “Chưa cần kể đến những ví dụ về thây ma trong tôn giáo Voodoo, việc phán định sống chết của con người thực ra là một việc khó khăn ngoài sức tướng tượng. Để ta nói cho cháu vài ví dụ nhé? Ở Munich có một tòa kiến trúc Gothic hùng vĩ được dùng làm nhà xác tạm thời, giữa nhà để xác với phòng điều khiển trung tâm được nối hệ thông chuông báo gọi. Không uống phí việc lắp đặt này, hình như những người giám sát ở đó thường xuyên bị người chết gọi. Ngoài ra còn có những câu chuyện không sao kể hết được khắp Đông Tây kim cổ như chuyện nghe thấy tiếng hòa âm với hợp xướng thánh ca từ trong quan tài lúc đang tổ chức tang lễ ở nhà thờ, chuyện người chết đột nhiên nhổm dậy và tóm lấy cổ họng của bác sĩ trong lúc khám nghiệm tử thi...”
“Thế nhưng đó phần lớn là câu chuyện về người trong trạng thái chết giả, khác với trường hợp của cháu...”
“Chà, chờ đã. Ta biết chứ. Cháu đã chết rồi thì có thể không hấp tấp, thong thả nghe hết chuyện đã được không? Thế này nhé, Grin, cháu có biết định nghĩa về sinh mệnh không?”
Grin lắc đầu.
“Ừm, cũng không có gì ngạc nhiên khi cháu không biết. Bởi không một học giả vĩ đại nào có thể đưa ra giải thích thuyết phục cho việc ‘Sống’ là gì.”
Dứt lời, Tiến sĩ Hearst mở cuốn sách dày cộp trên bàn: “Trong Từ điển Y học của Dorland, định nghĩa về sinh mệnh là ‘thể tập hợp các biểu hiện sống’. Biểu hiện sống, như ta đã nói trước đó, là những việc như hô hấp hay phản xạ. Tại thời điểm bây giờ, việc phán định sống chết của nhân loại đều nhằm vào việc có các biểu hiện sống này hay không.”
“Vậy không thể nhận thức được sự tồn tại của sinh mệnh về mặt y học ạ?”
“Tuyệt đối không thể. Khi hỏi về định nghĩa của cái chết, câu trả lời từ hầu hết các nhà sinh vật học đều là ‘thiếu sự sống’. Nếu hỏi tiếp về định nghĩa của sự sống, nhiều nhà sinh vật học vẫn đang làm việc cũng có câu trả lời. Thế nhưng ta có cảm giác họ vẫn chưa làm rõ được bản chất của nó. Hơn nữa, trong định nghĩa về sự sống của họ còn thiếu một từ quan trọng tương đối bám sát bản chất của sự sống...”
“Đó là gì ạ?” Grin bắt đầu bị câu chuyện của Tiến sĩ Hearst cuốn hút.
“Là chết đó. Trong thế giới tự nhiên, ‘chết’ là một trạng thái cân bằng, là trạng thái tự nhiên mà tất cả sinh mệnh đạt tới khi mất đi sự cung cấp cần thiết cho hoạt động sống từ bên ngoài. Vì thế, về mặt logic, định nghĩa về sự sống hẳn phải là việc ‘thiếu cái chết’.”
“Đó là câu chuyện nghịch lý hơn là logic thì có.” Grin có phần oán giận với câu chuyện có vẻ như chơi chữ của Tiến sĩ Hearst.
“Haha, không cần giận đâu. Nghịch lý cũng không phải thứ ta có thể coi thường. Dù sao, điều ta muốn nói là, theo như phương thức này, vì khoa học hiện tại không thể làm sáng tỏ bí mật của sinh mệnh nên kéo theo đó, việc phán định sống chết cũng mơ hồ. Giữa sống và chết có vài cung bậc và thật khó để có thể vạch ra ranh giới rõ ràng. Các bác sĩ lấy sự thiếu hụt một vài biểu hiện sống theo yêu cầu của xã hội để làm điều kiện kết luận chết lâm sàng, nhưng cho đến giờ, những điều đó chỉ là về mặt lâm sàng. Dù trái tìm hay sóng não đã ngừng nhưng biểu hiện sống còn sót lại, nghĩa là từng tế bào cấu thành nên thân thể vẫn đang sống. Theo cách đó, ‘chết’ vẫn là điều mơ hồ và linh hoạt. Thậm chí có khía cạnh là người sống quyết định dựa trên sự tiện lợi của mình. Hình như có nhà khoa học nổi tiếng đã nói đó có thể là vấn đề của tâm trí. Vào thời điểm Juliet đã chết trong tâm trí Romeo thì bất kể về mặt sinh học thế nào, đó cũng là lúc cô ấy chết.”
“Nhưng nếu thân thể đã bị phân hủy hoàn toàn thì đó hẳn là đã chết thật rồi chứ ạ?” Grin buột miệng nói ra những lời cậu không muốn nói.
“Đúng vậy. Cái chết tuyệt đối về mặt lâm sàng. Sự sụp đổ hoàn toàn về mặt sinh học, đến mức bị thối rữa, phân hủy và hóa thành tro bụi thì ta cũng không thể nói là vẫn đang sống được. Đó cũng là trạng thái cân bằng tự nhiên và đẹp để.” Tiến sĩ Hearst híp mắt vẻ say mê: “Dù vậy, thật kỳ lạ, sinh mệnh của chúng ta đến từ đâu và đi về đâu nhỉ? Nếu xem xét trạng thái cân bằng không sự sống có thể coi là vĩnh cửu trước khi sinh ra và sau khi mất đi, ta có thể thấy thời gian có sự sống dài nhất cũng chỉ vài thập kỷ là rất kỳ lạ và không tự nhiên....”
“Nói đến chuyện sinh ra...” Grin vừa nhớ lại vừa nói: “Cháu cảm thấy ký ức về khoảnh khắc chết đi của cháu hình như có điểm giống với khoảnh khắc sinh ra...”
“Hừm, nhiều người nói trải nghiệm giống cái chết lần đầu tiên là khi sinh. Cái giống như đường hầm nối thông giữa thế giới của sự sống và cái chết khiến ta nghĩ tới sản đạo, thế giới là động chứa tử vong có vẻ giống tử cung. Việc cháu hét lên đau khổ khi sống lại là chỉ tiếng khóc chào đời. Người ta nói tiếng khóc của đứa trẻ mới sinh do hô hấp ở phổi, nhưng cũng có nhà tâm lý học cho rằng đó là tiếng kêu giận dữ và sợ hãi đối với việc bị ném vào một thế giới đầy rẫy đau khổ và lo lắng. Ta cho rằng đó cũng là một loại bài ca từ biệt đối với thế giới yên bình không sự sống.”
“Lúc chết, cháu nghĩ đến nhiều cảnh tượng đời mình. Từ những điều quan trọng cho đến những điều cực kỳ nhàm chán và vụn vặt.”
“Đó là hiện tượng được gọi là ‘ký ức hình ảnh’. Các báo cáo cho thấy khi tính mạng bị đe dọa khẩn cấp bởi sự cố rơi từ trên cao xuống trong khi đang leo lên, hiện tượng như thế sẽ xảy ra.”
“Nghĩa là sao ạ?”
“Nói theo cách của bác sĩ chuyên khoa thần kinh nào đó thì nó có vẻ là cơ chế phòng vệ tâm lý để chống lại nỗi sợ hãi khi đối mặt với cái chết đang đến gần. Một người sắp chết bị tước đoạt tương lai sẽ nhớ lại những điều nhàm chán trong quá khứ để di dời sự chú ý của mình. Trong mọi trường hợp, vào lúc khẩn cấp khi nỗi sợ hãi cái chết sắp xảy đến, lượng adrenaline khiến huyết áp tăng cao, việc hoàn nguyên glycogen được thúc đẩy đến cực hạn, vì thế, não bộ rơi vào tình trạng hoạt động quá mức, việc xuất hiện trạng thái siêu thoát thần kinh nào đó cũng không hề ngạc nhiên...”
Nhận ra dường như câu chuyện đã chệch khỏi chủ đề chính, Grin định bẻ lái quay lại chủ đề cũ: “Vậy rốt cuộc cháu đang ở trạng thái nào ạ?”
Tiến sĩ Hearst chớp mắt ngạc nhiên đầy khoa trương: “Ồ ồ, đúng nhỉ? Vấn đề là việc sống hay chết của cháu. Phải rồi, cái này chỉ có thể nói cháu đã trở thành xác sống thôi... Vì nói gì thì nói, vấn đề này cũng là mâu thuẫn lớn nhất trong lịch sử 4 tỷ năm hình thành sự sống. Sức mạnh của khoa học hiện tại vẫn chưa lý giải được bí mật về sự sống nên khó có thể giải thích rõ ràng vấn đề này được. Có điều...”
“Có điều?” Grin mang tâm trạng hy vọng như người sắp chết đuối vớ được cọng rơm.
“Có điều, như ta đã nói trước đó, ta cùng với Tiến sĩ Bernard có trao đổi rất nhiều thông tin với nhau, và ta có một giả thuyết...”
“Giả thuyết như thế nào ạ?” Grin quyết tâm truy hỏi đến cùng.
Tiến sĩ Hearst nhìn đồng hồ đeo tay như thể muốn tránh né câu hỏi của Grin: “Ồ, đã đến giờ này rồi à? Mọi chuyện đến đây thôi. Ta có cảm giác đêm nay mình đã làm phần công việc của cả 4 tỷ năm ấy. Ta hơi mệt rồi. Để mai nhé! Thay vì nhào nặn giả thuyết xem cháu hiện đang ở trạng thái nào, việc tìm hiểu ngọn nguồn tại sao cháu chết là vấn đề cần làm trước. Đến ngày mai, kết quả phân tích chất nôn của cháu cũng có rồi...”
“Tiến sĩ, xin ông đấy, đừng cho ai biết...”
“Yên tâm. Ta rất giỏi lừa phỉnh mà.”
Sau khi kiểm tra kỹ càng mọi thứ, Tiến sĩ Hearst khoanh tay cúi đầu nói với Grin: “Nhưng Grin này, xem xét từ triệu chứng của cháu thì... cháu bị trúng loại độc nào vậy?”
Sau khi trở về biệt thự Barleycorn, Grin nằm dài trên giường trong phòng riêng và cứ thế mất ngủ, không, cậu đã không cần ngủ nữa rồi. Cậu nghĩ.
Con người ai cũng cho rằng mình là nhân vật chính trong một câu chuyện. Những người đóng vai phụ trong các mối quan hệ giao thiệp xã hội cũng thường là nhân vật chính trong thế giới nội tâm của chính họ. Dù nhân vật chính có gặp chút trắc trở nhưng đến lúc nào đó, họ cũng sẽ nhận được kết cục hạnh phúc, không hề có chuyện chết ở nửa chừng truyện. Con người ôm ấp cách nghĩ này mà sống. Không biết tại sao Grin cũng mang tâm tư đó để sống đến giờ.
Thế nhưng đó là một suy nghĩ sai lầm. Nhân vật chính cũng có lúc chết giữa truyện và rời khỏi sân khấu kịch.
Câu chuyện sẽ ra sao nếu nhân vật chính chết? Grin tự hỏi.
Được xem là cha đẻ của Y học và là người thầy thuốc vĩ đại nhất lịch sử thời Hy Lạp cổ đại.
