Trong lúc John đang mở cuốn sách bọc da cũ trong một căn phòng ở khách sạn và suy nghĩ vẩn vơ, Tiến sĩ Vincent Hearst cũng mở một cuốn sách cũ trong phòng tư liệu của nhà tang lễ và suy ngẫm về “cái chết”.
Là người đã lặp lại nghiên cứu về cái chết của con người trong nhiều năm nhưng cho đến bây giờ, khi suy nghĩ về cái chết, Tiến sĩ Hearst vẫn thấy trái tim ngạc nhiên kỳ lạ và tư duy trở nên hỗn loạn. Nhưng ông hiểu được lý do của điều đó. Vì khác với cái chết về mặt học thuật từ trước đến nay, cái chết cực kỳ thực tế đang tồn tại gần kề ông mới khiến Tiến sĩ Hearst không thể bình tĩnh như vậy.
Người đã chết Grin và người sắp chết Smiley. Cái chết của những người thân thiết đó đồng nghĩa là cái chết đặc biệt đối với Hearst.
Cái chết của bản thân. Cái chết này là khó nghĩ nhất. Trong lúc đang sống, con người chẳng thể nghĩ được cái chết của bản thân là thật. Tiếp theo, cái chết của bên thứ ba chẳng liên quan. Đây là điều có thể lạnh lùng suy ngẫm như một đối tượng học thuật, chẳng qua hình như không thể dụng tâm cho lắm. Và cái chết của người thân thiết đủ để chúng ta xếp vào xưng hô ngôi thứ hai, không phải ngôi thứ nhất cũng không phải ngôi thứ ba. Tóm lại, cái chết của ngôi thứ hai giống trong trường hợp lần này, được cảm nhận rất chân thực và khiến ta phải suy nghĩ sâu sắc, nhưng mặt khác lại khiến suy nghĩ của ta bị xáo trộn bởi tình cảm với người đó.
Tiến sĩ Hearst quyết định nghe nhạc để xoa dịu cảm xúc đang dâng cao của mình. Ông đứng dậy, bước lại gần kệ đĩa ngay sát giá sách và chọn một đĩa LP. Lúc ông quay lại chỗ ngồi sau khi đã đặt đĩa hát lên bàn xoay, âm nhạc với cảm giác bay bổng kỳ lạ bắt đầu được phát ra từ loa. Đó là bản tứ tấu hợp thành từ đàn vĩ cầm, kèn clarinet, đàn cello và piano. Đoản khúc những nhạc cụ này diễn tấu vừa khiến người ta nghĩ tới sự giải phóng tự do giống những chú chim non hót ríu rít trên thiên đường nhưng cũng vừa vẽ ra đường đi xuống như một cầu thang xoán ốc hướng tới mặt đất vô tận. Ở đó, diễn tiến thời gian âm nhạc thông thường đã biến mất, thay vì khoảng lặng thời gian, một không gian âm thanh kỳ lạ được hình thành.
Tứ Tấu Cho Ngày Tận Thế. Đây là tiêu đề của khúc nhạc. Tiến sĩ Hearst nhớ lại những chuyện khi lần đầu tiên nghe diễn tấu khúc nhạc này.
Mùa đông năm 1940, khi Smiley và Hearst còn phục vụ trong Không quân Anh, chiếc máy bay vận tải chở hai người bị quân Đức bắn rơi gần biên giới Ba Lan. Tuy trốn thoát khỏi chiếc máy bay nhưng hai người bị quân đội Đức bắt giữ trên đất liền và đưa đến trại tù binh chiến tranh ở Goerlitz vùng Silesia. Trong trại có một người lính Pháp trẻ tuổi cũng bị bắt làm tù binh khoảng nửa năm trước. Anh ta là một nghệ sĩ chơi đàn organ kiêm nhà soạn nhạc tân tiến của Nhà thờ Trinity. Viên sĩ quan thẩm tra anh ta thi thoảng lại thích âm nhạc không thể loại nên đã cho phép anh ta được tiếp tục viết nhạc và luyện tập diễn tấu trong phòng rửa cùng các nhà soạn nhạc khác trong trại tù nhân.
Đầu năm 1941, bản nhạc do người tù trẻ tuổi viết đã được trình diễn trong hội trường của doanh trại tù nhân cực kỳ lạnh lẽo. Đến giờ, Hearst vẫn nhớ rõ dáng vẻ tồi tàn của bốn nhà soạn nhạc đó đứng trước chiếc đàn piano với những phím lỏng lẻo cũ kỹ như sắp long ra. Họ khoác lên mình bộ quân phục rách nát, đi đôi guốc gỗ lớn dùng để làm việc trong tuyết. Thế nhưng những nhà soạn nhạc không hề có biểu cảm xấu hổ, trước khi diễn tâu, họ nghiêm túc tiến hành một bài giảng liên quan tới Sách Khải Huyền Của John. Họ nói bản nhạc diễn tấu sau đây là tác phẩm được viết vì phút cuối cùng. Rất lâu sau đó, Hearst mới biết nhà soạn nhạc năm đó chính là Olivier Messiaen ngày trẻ.
Và như thế, cùng hàng trăm tù nhân khác, Hearst đã được nghe lần trình diễn đầu tiên của khúc Tứ Tấu Cho Ngày Tận Thế do Messiaen sáng tác. Khi đó, Smiley và Hearst bị khơi gợi những cảm xúc về cái chết đang cận kề. Và để xoa dịu cảm xúc bị truy ép đó, điều cần làm là “đình chỉ thời gian” thay vì mơ đến tương lai ngọt ngào hay cố gắng níu kéo quá khứ.
Messiaen quả thật đã nói về khúc nhạc của mình như thế này: “Là tác phẩm không phải kết thúc thời gian giam cầm cơ thể mà là chấm dứt quan niệm về quá khứ và tương lai, hay nói cách khác là để khởi đầu sự vĩnh hằng.”
Nghĩ đến đây, Tiến sĩ Hearst quay lại chuyện của mình. Âm nhạc phát ra từ đĩa nhạc đã dừng lại, bên trong phòng tư liệu bị bao trùm bởi sự im lặng như thời gian đã ngừng trôi.
Tiến sĩ Hearst chuyển tầm mắt nhìn xuống bức tranh trong cuốn sách đặt trước mặt mình. Ở đó vẽ một tượng xác người khiến cả thế giới khiếp sợ. Bức tượng của một xác chết đang thối rữa và bị cóc hay giun đất rỉa thịt. Cùng với Tứ Tấu Cho Ngày Tận Thế, đây cũng là một trong những tư liệu giảng dạy quan trọng của Tiến sĩ Hearst khi ngẫm nghĩ về cái chết.
Nhà tử vong học lớn tuổi này vừa nhìn không biết chán bức ảnh tượng điêu khắc ghê rợn vừa bắt đầu khôi phục năng lực tư duy của mình.
Quan niệm truy cầu việc đình chỉ thời gian và khởi đầu sự vĩnh cửu. Nhưng cơ thể dần dần bị phân hủy cười nhạo điều ấy, nói cho chúng ta biết rằng thời gian chắc chắn không bị đình chỉ... Rốt cuộc nên làm thế nào với sự mâu thuẫn này?
Tiến sĩ Hearst đột nhiên nghĩ nên ưu tiên suy nghĩ về chuyện của Grin - người đã chết, hơn là chuyện của Smiley - người sắp chết. Ông không thể chịu đựng được khi nhìn đứa trẻ ấy trở thành bộ dáng đáng sợ giống như một tượng xác người.
Tiến sĩ Hearst đã ra quyết định ngay tại đây.
Đúng lúc này, tiếng gõ cửa vang lên, từ sau cánh cửa, tiếng Martha vọng vào phòng: “Tiến sĩ, hình như ông chủ muốn tuyên bố di ngôn.”
