“Tôi dự định sẽ thực hiện nghi thức lâm chung ngay tại đây với tư cách là người chủ trì cái chết của chính mình....”
Ngay khi Grin và Cheshire bước vào phòng, lời tuyên bố phút lâm chung của Smiley đã bắt đầu. Martha, người thông báo với họ chuyện này, khi nói đến từ “tuyên bố” có thêm chút sắc thái nhấn mạnh. Chuyện “tuyên bố” di ngôn của ông Smiley, tính đến bây giờ, đã được thực hiện hai lần. Nhưng sau những lần đó, sinh mệnh ông lại được kéo dài, và đến lần này trở nên ầm ĩ vì đã là lần thứ ba. Bữa tiệc trà hôm qua hay buổi thông báo sửa đổi di chúc trước đó cũng vậy, ông Smiley rõ ràng đang chơi đùa cái chết của mình. Điều khiển cái chết mà ông từng nói đến chính là hành vi chơi đùa cái chết trong lòng bàn tay mình, tóm lại, dường như nó có liên quan đến việc đùa giỡn những người xung quanh.
Chính bởi lẽ đó, nhiều người trong số đám đông tập trung trong phòng lúc này đều không giấu được biểu cảm chán ghét không hề phù hợp với tình cảnh hiện giờ. Đầu tiên là John, người đột ngột bị gọi về từ khách sạn. Ông ta đứng tách biệt một mình bên cửa sổ. Vừa bí mật quan sát John, Grin vừa nghi ngờ trong lòng rằng ông ta đứng đó liệu có phải vì không muốn bị ông Smiley nhìn ra biểu cảm của mình không.
Isabella đứng sát về phía William hơn là John, Helen xinh đẹp đứng cạnh William, bên cạnh Helen là James đang ngáp ngắn ngáp dài. Đôi vợ chồng Jessica và Freddy bận rộn luôn lấy cớ đến muộn. Biểu cảm của mỗi người khiến người ta có cảm giác họ là khách được mời đến xem bản demo phim gia đình nhàm chán. Dường như họ không có - dù chỉ một chút - vẻ căng thẳng của những người chứng kiến người thân vào phút lâm chung.
Trong số đó, chỉ có Monica đẩy xe lăn đến cạnh giường chồng, bà nhắm mắt với vẻ mặt nhu hòa. Quyển Kinh Thánh được đặt trên đùi bà. Và tất nhiên, người tùy tung của bà, Norman vẫn đứng sau chiếc xe lăn như một bức tường.
Ngoại lệ còn có một người nữa. Là Cha cố Mariano. Ông mặc quần áo thầy tế với khăn choàng khoác trên vai trong bộ dáng nghiêm cẩn, lặng lẽ chờ thực hiện nhiệm vụ của mình. Bên cạnh ông là một chiếc bàn nhỏ đặt thánh giá, nến, dầu thánh...
Dường như Smiley không để vào mắt bộ dáng đó của những người xung quanh, ông hờ hững tiếp tục bài diễn thuyết của mình: “Lý do tôi làm vậy vì tôi muốn thuần hóa cái chết của mình giống như các nhân vật chính trong các bài anh hùng ca hay các truyền thuyết hiệp sĩ thời Trung Cổ. Khi mắc ung thư, như mọi người đều biết, tôi đã rất quẫn trí và sợ hãi. Một người luôn luôn mang tư tưởng tiên phong trong mọi chuyện như tôi lại chỉ sợ hãi duy nhất khi đối mặt trực diện với cái chết ngoài tư tưởng của mình. Nhưng đến giờ, cuối cùng tôi đã quyết tâm giác ngộ. Nếu bắt buộc phải chết, là một người có tư tưởng, tôi muốn chết một cách hoành tráng như những hiệp sĩ và thi sĩ thời Trung Cổ...”
Đến đây, Smiley khẽ ho vài tiếng. Monica nhẹ nhàng đặt tay lên trán ông. Smiley cười yếu ớt đáp lại: “Ừm, có vẻ anh bị sốt kha khá đấy. Tay em thật dễ chịu. Nhưng anh lo lắng cho thân thể em hơn là tình trạng của anh. Dường như mọi người trong nhà này đều bận rộn và khó có thể để ý tới em.” Smiley nói riêng với Monica rồi lại tiếp tục bài nói chuyện của mình: “... Thế nhưng, để thuần hóa cái chết của mình và trở thành người chủ trì, trước tiên là phải chết trong căn phòng mình yêu thích nhất. Không thể chết ở bệnh viện. Ở nơi đó, cái chết của bản thân sẽ bị người khác thuần hóa. Bởi các bác sĩ hay y tá sẽ mong mỏi kéo dài sinh mệnh dựa trên khoa học hơn là lễ nghi chết của con người. Tôi sẽ bị đặt vào lều oxy, trong trạng thái bản thân hoàn toàn không biết thời điểm nào mình sẽ đón nhận cái chết, cũng chẳng nói được lời hay nào khi tạ thế.”
Grin vô thức gật đầu khi nghe những lời của ông nội Smiley. Khi bà ngoại mất ở Nhật, cậu cũng không thể nghe được những lời trăn trối của bà vì bị máy thở nhân tạo cản trở.
“Ở bệnh viện, sức mạnh thần kỳ của khoa học sẽ chậm rãi kéo dài khoảnh khắc chết và phân đoạn nó. Trong các giai đoạn của cái chết đã bị chia nhỏ đó, ai biết rốt cục cái nào mới là chết thật? Hay là, cái chết quan trọng nhất chỉ có một lần trong đời của bản thân chẳng vượt qua nổi một thứ đơn giản là đình chỉ chăm sóc?!”
Đến đây, Smiley nhìn quanh một vòng và chợt thấy Grin với khuôn mặt khác hẳn ngày thường: “Ồ, Francis, cháu cũng đến à? Thật tốt. Ta cũng muốn người trẻ tuổi như cháu được nhìn thấy một người sẽ chết đi như thế nào. Nếu không chết ở nhà, sẽ thật khó để những đứa trẻ xem được dáng vẻ đi đến cái chết ấy.” Smiley yếu ớt nháy mắt: “Những đứa trẻ bây giờ thật quá thiếu hiểu biết về cái chết. Chúng hiểu rất rõ việc con người không được sinh ra trong bắp cải, nhưng lại không hiểu cái chết của con người thế nào. Như Vincent đã nói, chúng, thay vì chứng kiến cái chết đáng sợ của ông mình, hằng ngày, chúng bị ‘chiếc hộp Pandora’ gọi là ti-vi kia rót vào đầu chất độc về những cái cái chết an toàn và vô hại trong đó, sau đó giả vờ hiểu biết cái chết. Như thế là không được. Để có thể sống cho ra sống thì phải nhìn vào cái chết thực sự.”
Có điêu... Grin gào thét trong lòng. Đã quá trẻ. Vì cháu đã chết mất rồi. Cháu vừa biết được con người không sinh ra từ bắp cải, giờ cũng vừa biết rõ cái chết không phải là diễn viên đã “chết” trong màn diễn sẽ sống lại trong một chương trình truyền hình khác sau 30 phút...
Thế nhưng, Smiley lại tiếp tục câu chuyện mà không biết nỗi lòng của Grin.
“Bắp cải khiến tôi nghĩ tới một chuyện. Con người được sinh ra - cửa vào của cuộc sống là một sự lựa chọn. Nhưng việc sinh ra để trở thành một người làm dịch vụ tang lễ lại khác với sự lựa chọn của tôi. Con người đều sống và đảm đương một cửa vào chẳng liên quan tới tư tưởng của bản thân như thế này. Nhưng tôi muốn ít nhất mình có thể tự chọn cửa ra như để chứng minh bản thân đã sống một cuộc đời mang theo tư tưởng mạnh mẽ... Vì lý do đó, tôi quyết định, như các hiệp sĩ thời xưa, tiếc nuối nhưng mãn nguyện rời xa cuộc đời trong vòng tay bao bọc của gia đình thay vì bị quấy rầy bởi khoa học vô tình...”
Lần này có vẻ là một tuyên bố nghiêm túc hơn tất thảy những lần trước. Grin nghĩ liệu có một, hai người trong gia đình vốn chẳng tiếc nuối sự rời xa này đã bị cảm động và thể hiện ra ngoài không...
Đến đây, Smiley đột nhiên chuyển hướng câu chuyện từ chủ nghĩa lãng mạn sang chủ nghĩa hiện thực: “Nhân tiện, về việc phân chia tài sản của tôi...”
Những chiếc kim căng thẳng trong lòng mọi người đồng loạt dựng lên và cùng xoay liên hồi.
“... Hãy để Luật sư Harding giải thích giúp tôi những chuyện này sau khi tôi chết. Tôi đã ủy thác di chúc cho anh ta. Chà, tôi không làm nó có vẻ tệ đi đâu nên mọi người hãy vui vẻ chờ đón nó nhé.”
Chiếc kim căng thẳng trong lòng mọi người đang dần lắng xuống lại một lần nữa rung lắc mạnh. Smiley rõ ràng đang chơi đùa với cái chết và đùa giỡn cả những người xung quanh. Trong lòng Grin, câu nói của ông chủ Quán cà phê Ngã Tư lại xuất hiện: “... đang loạn hết cả vì di chúc nên cũng chẳng ngạc nhiên nếu cái gã Smiley bị ai đó đầu độc...”
--- Nếu một người trong số những người này đang suy nghĩ điều đó thì...
Như thể nhìn thấu sự nghi ngờ của Gin, ông nhìn quanh một vòng và nói: “Tôi không lo lắng về sự tranh đấu trong gia đình. Khi cơ thể mình đã kề cận cái chết, thứ tôi để tâm chỉ là điểm cuối cùng gia tộc tôi sẽ đi tới. Bởi nếu trong gia đình tồn tại tranh đấu ngu ngốc thì có chết cũng không chết được.”
Sau khi xác nhận lại biểu cảm của mọi người, Smiley bước vào giai đoạn tiếp theo của nghi lễ. Grin cảm thấy số lượng người tỏ vẻ đang chăm chú lắng nghe câu chuyện của Smiley dường như đã tăng lên chỉ sau cuộc nói chuyện về di chúc. Smiley ho một chút rồi lại lên tiếng: “Giờ đây, tôi cầu Chúa ban phước lành cho những người ở lại... Xin Chúa hãy ban phước cho gia đình Barleycorn, Nghĩa trang Smiley và cả nước Mỹ xinh đẹp đã chào đón tôi...”
Giọng nói của Smiley vang lên cao vút đến nỗi người khác phải tự hỏi người bệnh còn có sức lực như vậy à. Lần này, Smiley đã “biểu diễn” nhiệt tình. Lúc này đây, mọi người đều bị thu hút vào vị lãnh chúa nghĩa trang vĩ đại đang hấp hối trên giường bệnh này.
Nhưng sau đó, Smiley lại chuẩn bị cho mọi người một quả bom lớn: “Chà, tôi biết mọi người đều cảm thấy buồn chán với tuyên bố di ngôn lần thứ ba. Nhưng mọi người có thể chịu đựng thêm một chút không? Vừa rồi là bản di ngôn chính thức cuối cùng, tôi cũng có thể ‘kết thúc’ rồi...”
Smiley nhìn về phía Cha cố Mariano: “Giờ là lúc con mong nhận được sự giúp đỡ từ Cha. Xin hãy lắng nghe lời sám hối của con.”
Đây là những lời chưa từng xuất hiện trong các buổi tuyên bố di ngôn trước đây của Smiley, mọi người bắt đầu xì xào thành tiếng, có người hít thở một cách ngạc nhiên, có người rên la khe khẽ... Nhưng Smiley đã tiến vào trạng thái không để mắt đến đám người xung quanh, chuyên tâm hoàn toàn vào nghi lễ chết của mình: “... Thưa Chúa, vì tội lỗi của con, nhờ ân điển của Người, con xin được sám hối...”
Căn phòng trở nên yên lặng và rồi một quả bom được ném ra.
“... Việc Laura đoạn tuyệt sinh mệnh mình là tội lỗi của con. Dù có vợ nhưng con đã bất chấp khiến Monica thành của riêng mình... Đau khổ vì điều đó, Laura đã... Ôi, hãy tha thứ cho tội lỗi của con.”
Monica phát ra tiếng thở hổn hển kinh hãi cạnh giường Smiley. Những người khác nhìn nhau và nhỏ giọng thì thầm bàn tán. Nhìn thế nào, đây cũng là tình cảnh không hề thoải mái và lúng túng không biết làm sao. Những người sống hoàn toàn bị ý chí của người sắp chết chi phối. Tuy vậy, vẫn có một người trong số đó duy trì được sự tỉnh táo. John lại gần Monica và yêu cầu Norman đưa bà lão quẫn trí ra khỏi phòng.
“Kỳ thật như thế này, ta không có tội...”
Monica ngồi trên xe lăn do Norman đẩy, vừa lẩm bẩm những tiếng không rõ nghĩa vừa rời khỏi phòng. Ba đứa con của Laura nhìn bóng lưng của người mẹ kế với ánh mắt băng giá. Lúc này, Grin mới biết ngoại trừ bố cậu, những đứa con của gia đình Barleycorn chỉ đè nén sự bất mãn với người mẹ kế dưới sự đe dọa của Smiley mà thôi.
Để lập lại trật tự cho tình trạng hỗn loạn vừa bùng phát trong tích tắc tại căn phòng này, cách duy nhất là thực hiện nghi lễ. Cha Mariano lập tức lấy một mẩu bánh mỳ trên bàn, bỏ vào miệng Smiley và thực hiện Lễ an Thánh Thể. Không biết có phải cảm giác không, với Grin, đó dường như là hành động nhằm không để ông Smiley có thể nói thêm bất cứ điều gì nữa. Tiếp theo, cha cố lấy dầu thánh và bôi lên trán Smiley, tiến hành bí tích xức dầu bệnh nhân. Cuối cùng, lời cầu nguyện bắt đầu: “Lạy Chúa, bằng lễ xức dầu thánh này, cầu xin Người hãy tha thứ mọi tội lỗi của người đàn ông này...”
Smiley đã rơi vào trạng thái mơ hồ không có ý thức, tầm mắt đờ đẫn hướng lên trời và tiếp tục lẩm bẩm: “... Lạy Đức Chúa Cha - Người chưa từng sai lời, Người đã gọi Lazarus từ cõi chết trở về, Người đã cứu Daniel khỏi đàn sư tử, xin hãy cứu linh hồn con khỏi mọi khổ nghiệp...”
Lẩm bẩm đến đó, Smiley rên rỉ và nhắm mắt lại. Âm thanh cầu nguyện trang nghiêm của người hấp hối và vị cha cố đã xoa dịu cảm xúc của mọi người, sự trật tự trở lại gian phòng. Không, có lẽ nó còn có nhiều tác dụng hơn thế. Sự mê đắm thành kính của người hấp hối lan tỏa ra xung quanh, mọi người như bị mê hoặc và nhìn chằm chằm vào Smiley. Ngay lập tức, lời cầu nguyện của vị linh mục được xướng lên: “Ta, với thẩm quyền do Tòa Thánh ban cho, ban cho con sự tha thứ mọi tội lỗi cũng như sự cứu chuộc cho mọi tội lỗi, và chúc phúc cho con. Nhân danh Cha, con và thánh thần, Amen...”
Mọi tội lỗi đã được tha thứ.
Smiley hít những hơi dài thật dài. Hơi thở Chúa từng thổi vào đất - linh hồn - giờ đang rời khỏi cơ thể của ông lão. Những người trong phòng không hẹn mà cùng thốt ra những tiếng cảm thán “ôi ôi...” và tiến lại vây quanh giường.
Cứ như thế cho đến khi không khí trang nghiêm trong phòng đạt đến đỉnh điểm, một quả bom khác không ai ngờ tới lại phát nổ... Và đây cũng là điều tồi tệ nhất.
Sự im lặng thống trị cả căn phòng, khoảnh khắc tiếp theo, ngay trước khi những lời thổn thức và vĩnh biệt của mọi người tràn thành tiếng, một âm thanh khó chịu như âm thanh của chiếc kèn bị hỏng bỗng vang lên.
Mọi người nhìn nhau với vẻ mặt bối rối không biết đó là âm thanh gì. Tuy nhiên, mọi người nhanh chóng nhận ra, không thể nhầm lẫn được, đó là tiếng xì hơi, tất cả rơi vào trạng thái hoang mang. Người vội lắc đầu phủ nhận không phải mình, người nhìn chằm chằm người bên cạnh với ánh mắt nghi ngờ... Thế nhưng, khi họ phát hiện không tìm ra con cừu tế lễ nào trong đám đông, ánh mắt của mọi người bắt đầu quay trở lại nhìn lên giường.
Khuôn mặt vốn tái nhợt của Smiley lúc này hơi đỏ bừng một cách đáng ngạc nhiên.
... Và người đàn ông lẽ ra đã chết, cuối cùng lại mở mắt.
Linh hồn của Smiley dường như đã thuần hóa được cái chết và cuối cùng đạt thỏa thuận với nó. Thế nhưng trớ trêu thay, phần cơ thể vật lý của ông có vẻ đã từ chối cái chết trái với tư tưởng của ông. Sự lệch pha mỉa mai này khiến mọi người phải bật cười ngay cả trong bầu không khí trang nghiêm này. Đứng cạnh Grin, Cheshire là người nắm bắt tình hình nhanh nhất.
Cô bụm miệng, run rẩy đôi vai, và tất nhiên, trong mắt không hề có một giọt nước mắt nào.
“Hừm, thực xin lỗi. Ta không chỉ có tư tưởng mà còn có cả một cơ thể mạnh mẽ và dẻo dai nữa.”
Smiley nói trong khi vẫn giữ nguyên tư thế ngước lên trần nhà. Cách nói này nghe như là câu chuyện tôi tuyệt đối không thua của kẻ ngu ngốc Lagerman đã gục ngã ngay trước vạch đích của giải chạy cá nhân cự ly 80 yard [1] vậy.
