Đến sáng hôm sau, Grin quyết định dẫu sao cũng nên ra khỏi phòng và làm gì đó. Hôm nay, việc bảo toàn và vệ sinh thi thể của Smiley, hay còn gọi là tẩm liệm, sẽ được tiến hành trong phòng xử lý thi thể ở tầng hầm của nhà tang lễ. Tất nhiên, việc tẩm liệm được James, người có kỹ thuật tốt nhất ở nghĩa trang, không, phải nói là tốt nhất ở khu vực phía Đông, phụ trách. Có lẽ cũng tốt nếu cậu giúp đỡ một tay. Nếu bận rộn với công việc, cậu có thể phân tán tư tưởng một chút, và trong lúc đi xung quanh, biết đâu lại nắm được một vài manh mối liên quan đến cái chết của mình. Grin vừa nghĩ đến đó vừa tiến vào thang máy xuống tầng hầm.
Tầng hầm của nhà tang lễ có bầu không khí rất khác so với các tầng trên. Trong tầng hầm, sự sang trọng của nội thất theo phong cách Phục Hưng hay bầu không khí thần thoại nó tạo ra trong sảnh ở tầng trên và nhà xác đều không tồn tại dù chỉ một chút. Tầng hầm là một thế giới theo chủ nghĩa chức năng với tường lát gạch, thép không gỉ và sàn nhà bằng linoleum - xưởng sản xuất cái chết và sự tái sinh. Khu vực ướp xác liền kề với kho bảo quản thi thể được chia thành ba phòng: phòng rửa, phòng xử lý chống thối rữa và phòng trang điểm. Sau khi tuần tự trải qua các bước này, thi thể được trút bỏ mọi thống khổ, mang theo nụ cười như thể đã đạt được sinh mệnh vĩnh hằng và được chuyển tới chỗ tang quyến của họ.
Grin trước tiên đặt chân vào phòng rửa. Ở trung tâm căn phòng lát gạch có gắn cố định một bồn tắm lớn để tắm cho thi thể. Bồn tắm này lớn gấp hai lần so với thông thường nhưng chỉ sâu chừng một nửa nhằm tiện cho việc rửa sạch. Thi thể sẽ ngâm trong nước ấm khoảng 20 độ C để làm mềm tình trạng co cứng tử thi sau khi chết. Lý do dùng nước ấm vì nước quá nóng sẽ có nguy cơ phá hủy các tế bào.
Bây giờ, thi thể của một nam thanh niên còn trẻ vừa đưa ra khỏi bồn tắm và được lau băng khăn tắm bởi hai người tẩm liệm. Bởi nếu dùng sức quả mạnh có thể làm rách da nên tay của họ nhẹ nhàng như thể chạm vào em bé. Vừa nhìn tình huống, Grin vừa nhớ đến khi sinh ra, con người cũng sử dụng nước ấm để tắm. Một lần nữa cậu lại cảm thán trong lòng, có rất nhiều điểm chung kỳ lạ giữa lối vào và lối ra của cuộc đời con người.
Grin đi vào phòng tiếp theo. Nếu căn phòng trước được ví như một phòng tắm La Mã, ở đây lại có không khí của một phòng phẫu thuật ngoại khoa trong bệnh viện. Thay vì mùi thơm sảng khoái của dầu gội trong phòng rửa, lơ lửng trong không khí là một mùi formalin [1] rất hăng, các dụng cụ y tế hay máy bơm được xếp bên cạnh một chiếc bàn có vẻ được dùng làm bàn giải phẫu. Trong phòng xử lý tử thi ở đây, người ta rút máu từ thi thể ra ngoài và đổ chất bảo quản hay chất tạo sắc tố màu đỏ vào thay thế. Để tạo hình cho thi thể, cũng có khi nhiều loại plastic khác nhau được các bác sĩ phẩu thuật chỉnh hình sử dụng để đưa vào trong cơ thể như một dạng vật liệu bổ sung định hình. Nếu là một người ướp xác giỏi, ngay cả những phá hủy khá khủng khiếp do tai nạn giao thông gây ra cũng có thể phục hồi nguyên trạng. Có thể nói cơ sở của việc tái sinh thi thể được thực hiện ở đây.
Vừa hay giờ là lúc thi thể của Smiley đang được James và Walter xử lý chống thối rữa. Máu là nguyên nhân gây thối rữa được rút bỏ hoàn toàn, giờ đến phân đoạn rót vào động mạch chất bảo quản và chất tạo sắc tố. James đang mải mê điều chỉnh tình trạng của bơm và các dụng cụ khác nhưng Walter đã nhận ra Grin và lên tiếng: “Chào, Grin. Vui vẻ lên nào. Chúng tôi sẽ hoàn thành thật hoàn hảo chuyện của ông cậu. Không thể để ông mang bộ mặt người chết giống cậu được.”
Grin quyết định cố tình nói đùa mạo hiểm để vượt qua tâm trạng bây giờ: “Đúng vậy, tâm trạng tôi đang tệ hại khủng khiếp. Tôi chính là xác sống đấy.”
Nhưng Walter lại có phản ứng bất ngờ: “Đúng, đúng. Chuyện xác sống đó, thế mà có nhiều phiền phức nhỉ?” Đến đây, ông ta nhỏ giọng thì thầm: “Hôm qua, tôi xử lý thi thể của nhà bất động sản O’Brien và đã bị dọa giật mình. Trước khi tôi kịp nhìn thì người chết đã mở trừng mắt. Tôi còn tưởng người chết sống lại nên đã ầm ĩ một trận. Cậu cũng biết còn gì, lời đồn đại ở Marbletown...”
Grin lắc đầu tỏ ý không biết.
“Tôi nghe được từ người điều phối xe là Sam đấy. Về nơi để xác của Marbletown. Khi nhân viên trực ca đêm đi vệ sinh và quay về, trên bảng thông báo viết ‘Trong lúc bạn vắng mặt có điện thoại của ông Simmons gọi tới’. Chỗ đó ngoài nhân viên chỉ có mỗi thi thể thôi. Đây chính là bằng chứng cho thấy hiện tượng người chết sống lại cuối cùng đã lan đến khu vực này rồi...”
“Này, đừng ở đấy ba hoa chích chòe nữa, mau lấy chất bảo quản và chất tạo sắc tố cho tôi.” James cắt ngang: “Nồng độ của chất bảo quản là số 3 và chất tạo sắc tố là ‘Nụ cười hoa hồng’.”
Xử lý chống thối rữa là nơi để trình diễn kỹ thuật tẩm liệm. Mỗi công ty dịch vụ tang lễ đều phí một phen công phu tạo ra nồng độ chất bảo quản và chất tạo sắc tố cho riêng mình để thi thể trông sống động như lúc còn sống. Bởi chất bảo quản ở nồng độ quá cao sẽ làm giảm trạng thái “như còn sống” của thi thể, nên nó được điều chỉnh để đạt tới hiệu quả chống thối rữa nhiều lắm là trong hai, ba tuần. Dù các nhà làm dịch vụ tang lễ của Mỹ cũng không kém gì người Ai Cập cổ đại về lòng nhiệt tình thực hiện kỹ thuật bất tử cho người chết, nhưng mục đích của hai bên có sự khác biệt quyết định. Sự bất tử mà các nhà làm dịch vụ tang lễ của Mỹ truy cầu không cần có tính vĩnh cửu như người Ai Cập cổ đại mong muốn. Với họ, sự bất tử là vấn đề kiểm soát chất lượng tới cùng, chỉ cần thi thể có thể được giữ tươi trong khoảng thời gian trưng bày trước mặt người tới tiễn đưa là được.
Vừa nhìn James đang chuyên tâm rót chất bảo quản và chất tạo sắc tố phối liệu đặc chế vào động mạch, Grin vừa nhớ lại bản thân cũng trải qua xử lý tương tự vào hôm kia. Chính mình trải qua xử lý chống thối rữa và biến thành trạng thái xác sống như thế, vậy mà bây giờ lại giúp đỡ thực hiện công việc tương tự bằng một khuôn mặt thản nhiên như thể chỉ đang tiến hành truyền dịch. Grin đột nhiên tự hỏi liệu có những người chết khác cũng đang lẫn lộn trong đám người sống với khuôn mặt thản nhiên giống mình không. Cậu lặng lẽ hỏi Walter về chuyện người chết: “Vậy O’Brien có thực sự sống lại không?”
“Không.” Walter đặt tay lên ngực làm động tác thở phào nhẹ nhõm: “Theo sếp James, việc mở mắt do co cứng tử thi gây ra thôi. Hình như thi thoảng cũng xảy ra hiện tượng này. Nhưng đó là lần đầu tiên tôi gặp nên mới hoảng hốt. Lúc này, O’Brien chắc hẳn đã ngoan ngoãn được chôn cất rồi.”
Grin có phần thất vọng. Nếu biết có người bất hạnh giống mình ở gần thì cảm giác cô độc của cậu hẳn sẽ được trung hòa phần nào. Trong khi đó, James có vẻ bực bội khi cả hai không tập trung vào công việc, ánh mắt đằng sau cặp kính không gọng lại một lần nữa hấp háy như bị bệnh. Ông quát mắng cả hai: “Này, hôm nay là một ngày bận rộn đấy. Sau khi rót xong còn chuyển sang phòng hóa trang nữa.”
Việc James nổi giận cũng không có gì vô lý. Cái xác này rất đặc biệt. Ông là chúa tể của nghĩa trang này và còn là bố của
James. Nếu James không thể vận dụng kỹ thuật hoàn hảo nhất đời mình để hoàn thành công việc, vậy chẳng khác nào đập vỡ bảng hiệu nhà tẩm liệm của bản thân.
Phòng trang điểm cũng có bầu không khí hoàn toàn khác với phòng bên cạnh. Ở đây, thay vì mùi formalin, trong không khí lại thoang thoảng mùi nước hoa ngọt ngào của Eau de Cologne, và thay vì để bàn xử lý chống thối rữa lại xuất hiện một chiếc ghế có thể ngả lưng giống trong thẩm mỹ viện. Có ba chiếc ghế được các tấm rèm ngăn thành từng không gian riêng với nhau. Sau tấm rèm, bên cạnh chiếc ghế nhóm Grin đặt Smiley nằm vào dường như đang có khách với tiếng máy sấy tóc ầm ầm, quả thật khiến người ta có cảm giác căn phòng này như một cửa hàng thẩm mỹ với nội thất hơi lỗi thời.
Ở đây, thi thể bước vào giai đoạn hoàn thiện cuối cùng. Xác chết sẽ được chải đầu, mặc quần áo chỉnh tế, cài hoa lên ngực, giũa móng tay và trang điểm mặt. Sau khi đã hoàn thiện tạo hình giống các quý ông quý bà thời thượng đang vui vẻ đến Bayreuth thưởng thức vở hài kịch của Wagner [2] , người chết sẽ được đưa lên xe chở linh cửu để thực hiện cuộc tái ngộ ngắn ngủi với tang quyến và bạn bè của họ.
Grin lại một lần nữa bị ấn tượng khi tiếp xúc với sự đa dạng trong chuỗi thao tác này tại các nhà tang lễ của Mỹ. Chỉ riêng ở nơi xử lý thi thể dưới tầng hầm này, người tẩm liệm đảm nhiệm ba vai trò, vừa là bác sĩ ngoại khoa, vừa là bác sĩ thẩm mỹ và là nhà tạo mẫu. Hơn nữa, trong nhà tang lễ tầng trên, những người thực hiện dịch vụ tang lễ chính là đạo diễn - chỉ đạo sân khấu rực rỡ cuối cùng của con người, là người thực thi nghiệp vụ pháp lý hay chuẩn bị hồ sơ để đòi tiền bảo hiểm nhân thọ, và đôi khi, họ cũng hóa thân thành nhà trị liệu tâm lý chữa lành nỗi đau của tang quyến. Tập hợp nghiệp vụ chuyên môn như thế chính là người làm dịch vụ tang lễ ở Mỹ, do đó, họ được trao tặng địa vị xã hội cao không quốc gia nào sánh kịp.
James nhanh nhẹn đưa ra các chỉ thị. Ông yêu cầu Walter chuẩn bị trang phục cùng kiểm tra quan tài, còn yêu cầu Grin làm móng.
Grin quyết định đầu tiên cậu sẽ dùng giũa để tạo hình móng cho thi thể. Cậu vẫn có phần lóng ngóng khi thực hiện các thao tác tỉ mẩn, nhưng chắc hẳn móng tay sẽ được mài giũa ra hình dạng gì đó. Vừa chậm chạp chuẩn bị dụng cụ, Grin vừa nhìn về phía James. Ông đang massage cho bộ mặt - là phần quan trọng nhất.
James dùng bàn tay tinh xảo như đang nhào nặn đồ gốm, các ngón tay nhảy múa trên khuôn mặt của thi thể. Bằng cách này sẽ loại bỏ được phần máu bầm ứ đọng và kéo căng chặt cơ hàm vốn bị lỏng lẻo sau khi chết, tạo nền tảng để khuôn mặt xác chết có được biểu tình sống động như đang còn sống. Grin vừa dõi tầm mắt đầy ngưỡng mộ theo chuyển động trong từng ngón tay của James vừa nghĩ, nên thêm cả vai trò nghệ thuật gia vào một trong những nghiệp vụ của người tẩm liệm.
Khi Grin bắt đầu chỉnh lý tới phần da giáp với móng, James cuối cùng cũng bắt đầu thực hiện trang điểm cho thi thể. Gia đình Barleycorn có vẻ có truyền thông mắt kém, James dùng đôi mắt đeo kính nặng độ của mình áp sát vào khuôn mặt xác chết và bắt đầu thao tác công việc.
Trước hết là từ lớp kem nền. Trang điểm tử thi bắt đầu từ việc lấy lại độ bóng cho làn da đã bị khô của xác chết. James quệt lên đầu ngón tay một lượng kem nền dạng lỏng cỡ chừng hạt trân châu rồi tán đều và mỏng lên khắp mặt thi thể.
Kết thúc công đoạn này là đến đánh phấn nền. Vì quá trình này có mối quan hệ tinh tế với ánh sáng của nhà xác nên màu sắc phải được chọn lựa cẩn thận. Một người tẩm liệm ưu tú sẽ xây dựng hình ảnh dựa trên hệ màu sắc, độ sáng và độ bão hòa của màu. Grin nghĩ phấn nền mà James chọn có hơi trắng quá nhưng dưới ánh sáng chiếu gián tiếp của nhà xác nơi dự định đặt thi thể, màu này vừa vặn thích hợp. Triển lãm di hài được cân nhắc đầy đủ mọi yếu tố giống như một cuộc triển lãm tranh.
Cuối cùng là đến phấn má. Bởi làn da của thi thể đã lấy lại sức sống nên bây giờ phải tạo “màu phấn hồng” khỏe mạnh ở hai bên má. James cầm lấy cọ và quét từ xương gò má lướt qua tai lên đến trán. Làm như thế sẽ tạo hiệu ứng khối khiến má của xác chết vốn hóp lại vì bệnh tật trông có vẻ phồng lên và đầy đặn hơn.
Grin hoàn toàn bị mê hoặc bởi kỹ thuật tinh tế của người tẩm liệm, đến nỗi làm hỏng việc tô bóng ngón giữa của thi thể.
Giống Grin, Walter cũng mắc sai lầm. Phải chăng ông ta cũng bị phân tâm bởi kỹ thuật của James nên đã mang nhầm trang phục? James túm lấy tay áo bộ trang phục mà Walter đưa và cất giọng lạnh lùng: “Này, anh định làm gì khi mang một bộ quần áo liệm giản tiện thế này hả?”
Bộ quần áo liệm giản tiện mà James đang cầm là một bộ đồ màu trắng kỳ lạ. Một bộ trang phục được làm thủ công gồm áo vét khoác ngoài, sơ mi, gi-lê bên trong, quần, tất cả đều được nối liền từ trên xuống dưới nhưng chỉ ở mặt trước của trang phục. Nó là loại y phục dùng trong trường hợp thi thể chỉ được đặt nằm ngửa trong quan tài và vờ như đang mặc quần áo khi xảy ra co cứng tử thi nghiêm trọng khiến việc mặc trang phục gặp khó khăn, hay khi muốn giảm chi phí trang phục. James ấn trả bộ y phục vào người Walter và nói: “Norman chắc chắn đã chuẩn bị bộ quần áo bố tôi yêu thích và chỉ định sẵn. Hãy đi hỏi đi.”
Sau khi Walter hấp tấp rời khỏi và trong phòng chỉ còn lại hai người, Grin tán dương James: “Thật tuyệt vời. Trông ông ấy cứ như đang sống vậy.”
James nhướn mày và nhìn về phía Grin với vẻ ngạc nhiên: “Oắt con punk cũng hiểu được à? Nhưng kỹ thuật kiểu này chỉ là trò lừa trẻ con thôi. Ta nghĩ những công việc thế này chả có gì quan trọng cả.”
“Tại sao?”
“Ừm, khi xác chết được ‘hồi sinh’ như vậy, nó là một bông hoa chỉ có vẻ ngoài. Nó khiến gia đình người chết lừa mình dối người cảm thấy vui vẻ, nhưng chỉ qua hai, ba tuần, nó sẽ hoàn toàn thối rữa. Tẩm liệm chỉ là một kỹ thuật tạm thời, không hơn. Chẳng có ý nghĩa gì khi tìm thấy vẻ đẹp trong những thứ kiểu này.”
“Nếu vậy, cái gì mới là đẹp?”
James híp mắt như chìm vào suy nghĩ. Sau một lúc, cuối cùng ông cũng mở miệng: “Đẹp... là bản thân cái chết. Chỉ có mình nó thôi.”
“Bản thân cái chết?”
“Đúng thế. Hãy thử nhìn thế giới tự nhiên, nghĩ về vũ trụ, số lượng vật chết nhiều hơn vật sống biết bao nhiêu. Trong vũ trụ này, so với chất hữu cơ liên tục lặp lại hấp thu, bài tiết, sinh sôi với bản tính bẩn thỉu, chất vô cơ duy trì trạng thái cân bằng, mang vẻ tự nhiên và đẹp đẽ hơn nhiều. Ta bị mê mẩn bởi vẻ lạnh lùng của ánh đá hơn là đôi má hồng phấn...”
“Con người sau khi chết có đẹp hơn không?” Grin mờ mịt hỏi.
“À, con người từ khi sinh ra đã ôm ấp cái chết bên trong cơ thể. Thực ra, con người sống trên đời này chính là hành trình chết đi từng chút một mỗi ngày. Và khi bạo lực của cái chết trong cơ thể bùng phát ra ngoài và thể xác hoàn toàn suy tàn, con người lần đầu tiên đạt được trạng thái cân bằng tự nhiên và đẹp đẽ, sau đó gia nhập vào hàng ngũ của sự vĩnh cửu.”
Grin thấy đôi mắt thường không mang biểu cảm gì của James lúc này đang mở to, tỏa ra sự nhiệt tình hiếm có. Dù trong bữa tiệc trà ông không thể bày tỏ nhưng sau cùng, James không chỉ ấp ủ những cảm nghĩ của riêng mình về cái chết mà còn thực hiện công việc ở nhà tang lễ. Đó có lẽ là số mệnh của gia tộc làm nghề mai táng. Grin đột nhiên buột miệng nói ra điều mình đang nghĩ: “Bạo lực của cái chết cũng đang trú ngụ trong người chú ạ?”
Trong một khoảnh khắc, vai James khẽ rụt lại. Dường như cơ thể James đã phản ứng trước cả khi ông nhận ra câu hỏi của Grin.
“Ừm, có lẽ vậy. Nhưng đây là điều ai cũng có... Ta tự hỏi liệu nó có thể được diễn đạt thành bản năng của cái chết không. Ngay cả việc bố ta tự sát hẳn cũng do ông không thể kháng cự bản năng chết trong cơ thể mình. Có lẽ ông mong muốn từ bỏ một thế giới sống tràn đầy thống khổ để quay về thế giới cân bằng tự nhiên và hiền hòa. Vì vậy, chắc ông cũng không thực sự cần những thứ như trang điểm xác chết chỉ để lừa dối thế này...”
Khi James nói đến đây, Walter đã quay lại. Phía sau anh là bóng dáng Norman đang cầm trên tay bộ trang phục tẩm liệm của Smiley.
Tiến trình làm đẹp cho vị chúa tể của nghĩa trang đã chết dần đi vào quỹ đạo. Sau khi hoàn thành phần việc của mình, Grin được bảo là không còn việc gì nữa nên quyết định rời đi. Ngay khi Grin chạm tay vào nắm cửa, James nói với theo bóng lưng của cậu: “Này, hình như có kẻ ăn trộm chất bảo quản ấy, cậu biết không?”
Một dung dịch được dùng để ướp xác, làm chất tẩy uế, bảo quản các mẫu sinh vật...
Wilhelm Richard Wagner: nhà soạn nhạc kiêm nhạc trưởng, đạo diễn kịch và nhà lý luận âm nhạc người Đức nổi tiếng.
