Tôi được hưởng đầy đủ một ngày hạnh phúc bình dị, và tôi sẽ không bao giờ quên được. Ngay cả sự chấm dứt đau khổ của ngày ấy cũng không thể thay đổi giá trị của nó trong ký ức tôi; vì tất cả những gì Jennie và tôi đã làm đều tốt đẹp cả, và sự bất hạnh chỉ từ bên ngoài đến mà thôi. Không phải nhiều người — những tình nhân hoặc bằng hữu — đều có thể nói như vậy cả đâu. Vì bạn hữu và những người yêu nhau lại dễ, còn dễ hơn cả những người xa lạ, gây cho nhau những vết thương lòng. Con tim mở ra trước cuộc đời là mở ra trước niềm đau.
Tôi không nghĩ vấn đề được đặt ra là tìm xem Jennie ở lại đâu đêm ấy. Nàng phải xuống tàu đi sáng hôm sau, (trên chuyến tàu Mauretania, tôi nhớ là nàng nói vậy — thật là kỳ lạ khi lại nghe nhắc đến cái tên cổ xưa ấy) và hai đứa chúng tôi đều đương nhiên cho rằng mình sẽ cùng thức cho tới sáng.
Chúng tôi ăn tối ở quán Alhambra, ở chiếc bàn nhỏ kê gần quầy rượu, từ đó nàng có thể ngắm bức bích họa của tôi. Ăn xong chúng tôi đi bộ về nhà, trong một buổi chiều tĩnh mịch. Trời mát lạnh, không khí êm ả, và ở vòm trời xanh xanh phía tây, ngôi sao hôm treo lơ lửng như chiếc đèn lồng bên trên thành phố.
Đó là những cảnh tượng, những kỷ niệm gợi ra để tự an ủi. Mùa xuân năm nào cũng đến, nàng nói vậy, và ngày mai luôn luôn sẽ có. Khi mà không còn ngày mai nữa, tôi nhớ đến ngày hôm qua. Ngày hôm qua thì luôn luôn có đó hẳn rồi.
Nàng cho tôi biết là nàng đến thăm phòng tranh hôm triển lãm thật, bữa mà tôi nghĩ là mình đã nhận ra nàng, và thấy nàng đang khóc. «Em không biết tại sao,» nàng nói. «Đứng trước bức tranh vẽ dòng sông, với mấy ngọn đồi nhỏ bên kia bờ — dòng sông Pamet, người ta gọi vậy. Bỗng nhiên em cảm thấy là mình đã biết chỗ đó, và đó là một nơi sầu thảm — em thấy nước mắt tuôn trào. Em muốn lại với anh, nhưng em không lại được; em phải về. Em thấy đau khổ mất một lúc, rồi sau đó em đã quên đi.»
Nàng đặt bàn tay hơi run rẩy vào lòng bàn tay tôi.
«Em buồn khi anh hỏi đến chuyện đó,» nàng nói. «Em không muốn nhớ lại nữa.»
Tôi lật ngược tay nàng lên và vỗ nhẹ nhẹ lên mu bàn tay. «Đó là một dòng sông nhỏ kỳ cục, Jennie ạ,» tôi nói, «và không có gì sầu thảm cả. Nó từ ngoài vịnh chảy vào, và không sâu lắm. Bọn trẻ nhỏ thường lội xuống nô đùa, và về đêm những chú vạc quang quác kêu trong những bụi lau sậy. Lúc thủy triều xuống, mọi người ùa xuống đào tìm vỏ sò, vỏ hến.»
Nàng mỉm cười gượng gạo. «Em biết,» nàng nói. «Em hơi khùng. Thôi đừng nói tới chuyện ấy nữa. Anh hãy kể chuyện Paris cho em nghe đi — anh đã ở bên ấy rồi, phải không? Paris đẹp lắm à? Trường em học ở khu Passy — có gần chỗ anh ở trước không? Sang đó, em nên đi xem những nơi nào, em nên làm gì — để rồi có ngày nào đó chúng mình sẽ cùng ôn lại với nhau...»
Chúng tôi cùng ngồi bên mép giường, và nói chuyện hồi lâu. Tôi kể cho nàng nghe chuyện anh bạn Arne, về xưởng vẽ Dufoix, về quán Le Clos des Lilas, nơi đôi khi chúng tôi lui tới những lúc sẵn tiền, và quán rượu nhỏ trên đường bờ sông nơi chúng tôi thường gặp nhau khi tiền đã cạn. Nàng say sưa nghe tôi kể chuyện, như nhìn thấy những cảnh vật trước mặt nàng. «Ồ anh Eben,» nàng nói, «thế thì vui lắm nhỉ!»
Chúng tôi cũng phác họa những chuyện sẽ cùng làm. Tôi nhớ tới một căn phòng trên đảo Saint-Louis, nơi đó có một người bạn tôi đã từng ở — căn phòng giống như cái mũi tầu đang chạy ngược dòng sông Seine, và nước sông cuồn cuộn hai bên sườn tàu, phía dưới những cửa sổ. Tôi hứa sẽ đem nàng đi viếng vườn Luxembourg, dẫn nàng xuống bến Marinières, đến hội chợ ở Neuilly — Tôi hứa sẽ cùng nàng khiêu vũ ở Công trường Pigalle trong ngày kỷ niệm phá ngục Bastille — và đưa nàng đến thăm khu rừng Saint-Cloud trong hội mùa xuân, để uống rượu vang mới cất dưới những tàn cây. «Vậy thì vui lắm,» nàng nói.
Lúc bà Jekes gõ cửa phòng thì đã khuya lắm. Tôi nghĩ mình sẽ nhớ tiếng gõ ấy suốt đời. Sau này lúc tới số, tôi chắc thần chết cũng gõ như vậy thôi.
Ngay trước khi cửa mở, tôi đã hình dung trước được chuyện gì sắp đến. Bà đứng giữa cửa, vẫn khuôn mặt cay nghiệt, lạnh lùng ấy, hai tay chắp trước bụng theo thường lệ. «Đâu có được,» bà nói, «không thể được. Đừng làm cái trò ấy trong nhà tôi, lúc đêm tối, đừng có vậy. Mấy bạn này! Cái gì cũng phải có chừng thôi chứ. Chỗ này là nơi lương thiện và nhất định là tôi phải giữ như thế mãi.»
Và giơ một ngón tay trắng, run rẩy chỉ thẳng vào giữa mặt Jennie, bà quát lớn:
«Ra ngay.»
Tôi kinh ngạc đến đỗi không nói ra lời. Tôi chết điếng người đi, như thế có lẽ lại là điều hay, vì nếu không thì tôi không thể biết được mình đã dám làm đến những điều gì chống lại bà. Jennie đứng dậy khỏi giường và từ từ như trong một giấc chiêm bao, nàng quay khuôn mặt sợ hãi đi không cho tôi nhìn thấy, để tôi khỏi biết là nàng xấu hổ tới độ nào. Nàng lặng lẽ ra chỗ ghế nơi nàng để nón và áo choàng.
«Thật đáng tiếc, anh Eben,» nàng thì thào. «Em không nghĩ là...»
«Ra ngay,» bà Jekes quát.
Lúc đó tôi mới nói được. «Bà câm đi,» tôi la lại bà; rồi nói với Jennie: «Đừng nghe... em đừng có nghe con mẹ này.»
Nhưng Jennie lắc đầu. «Thôi,» nàng nói «thôi, muộn quá rồi, người ta đã nói ra rồi, một lời đã nói ra làm sao có thể bảo được là chưa hề nói.»
Nàng nhặt nón áo lên, cúi xuống xách chiếc va-ly nhỏ đặt bên cửa vẫn còn ở chỗ nàng để từ hồi sáng. Bà Jekes né sang một bên để nhường chỗ cho nàng ra. Nàng đi qua bà ta mà không ngước mắt nhìn lên, nhưng đi qua cửa nàng ngoái lại nhìn tôi — cái nhìn đầy thương yêu, trìu mến và tin tưởng, giống như là có một bàn tay đặt trên má tôi trong chốc lát. Chính cái nhìn đó, hơn bất cứ cái gì khác đã ngăn cản tôi không chạy bổ theo nàng.
«Tạm biệt anh, Eben» nàng nói giọng rành rẽ. «Có ngày em sẽ trở lại — Nhưng không có cái tình trạng này nữa. Không bao giờ như thế này nữa. Không trước khi đôi ta có thể xum họp mãi mãi bên nhau.»
Bà Jekes nhìn nàng bỏ đi. Bà bước theo nàng xuống dưới nhà. Tôi nghe tiếng bước chân bà mỗi lúc một nhỏ dần dọc theo những bậc thang.