Tôi bây giờ đã già lắm rồi, nhưng dường như vẫn đang còn nghe và trông thấy rõ mồm một: Đây-vơ mở hộp ra nhìn và kêu thốt lên thán phục:
- Thật đúng là một mĩ nhân!
- Nàng đẹp thật, đúng là ước mơ chứ đâu phải một khối hỗn hợp chất dẻo và kim loại. Khi viết các bài xô-nê của mình, có lẽ các thi sĩ thời xưa cũng cảm nhận một cái gì đó tương tự. Nếu Ê-lê-na Kiều diễm* cũng như thế này thì những người Hy Lạp cổ quả là một bọn keo kiệt thảm hại nếu như vì nàng họ chỉ mới thả có vẻn vẹn một nghìn tàu chiến xuống biển.
Đại khái tôi nói những điều như vậy với Đây-vơ.
*Ê-lê-na kiều diễm - một người đàn bà đẹp tuyệt trần thời cổ, là nguyên nhân của cuộc chinh phạt thành Tơ-roa do những người Hy Lạp tiến hành được Hô-me kể lại trong trường ca “I-li-át”.
- Ê-lê-na Kiều diễm à? - Anh nhìn lên tấm thẻ hàng của nàng. Ít ra nó nghe còn hay hơn cái tên ghi ở đây - K2H88. Ê-lê-na... Hừm Ê-lê-na tổng hợp kim loại và chất dẻo.
- Không ổn. Nghe dài quá. Thế cậu nghĩ sao nếu ta gọi tắt Ê-lê-na Kim?
- Ê-lê-na Kim? nghe được đấy.
Đó là ấn tượng đầu tiên của tôi về một sự kết hợp giữa cái đẹp ước mơ và khoa học, thêm vào đó là những thiết bị máy tính điều khiển và các cơ chế tự động. Tuy nhiên, sau đó đầu óc chúng tôi mới quay cuồng lên.
Tôi và Đây-vơ cùng học với nhau ở trường Cao đẳng. Khi tôi đến Mê-xi-na thực tập về Y học thì anh lập một cửa hiệu sửa chữa người máy trong ngôi nhà tôi ở. Chúng tôi chơi thân với nhau; còn khi tôi say mê một cô gái thì đồng thời anh cũng nhận thấy là người chị em sinh đôi của cô bạn tôi không kém phần quyến rũ, và thế là bốn người chúng tôi luôn bên nhau.
Khi công việc làm ăn của chúng tôi khấm khá hơn, tôi và Đây-vơ thuê một ngôi nhà gần căn cứ tên lửa. Ở đó ồn ào nhưng giá thuê nhà rẻ - mọi người không thích ở cạnh khu vực căn cứ tên lửa. Còn chúng tôi lại thích sống rộng rãi. Có lẽ, chúng tôi đã lấy hai chị em sinh đôi kia, nếu như không xảy ra một cuộc cãi cọ với họ. Thường thường Đây-vơ muốn quan sát những chiếc tên lửa mới cất cánh về hướng sao Kim, còn cô bạn của anh lại thích được xem vô tuyến truyền hình có ngôi sao màn ảnh La-ri En-xli biểu diễn. Cả hai bướng bỉnh làm theo ý mình. Vì vậy, chúng tôi chia tay với các cô gái và từ đó các buổi chiều chúng tôi nằm ở nhà.
Nhưng chúng tôi chỉ nghiên cứu vấn đề người máy và cảm xúc của chúng sau khi người máy cũ “Lê-na” của chúng tôi rắc va ni vào món bít tết thay cho muối. Trong lúc Đây-vơ tháo rời Lê-na ra từng bộ phận để tìm nguyên nhân hư hỏng, tôi đã thảo luận với anh về triển vọng của máy móc. Anh tin rằng, một ngày kia người máy sẽ vượt hơn con người, còn tôi thì vẫn hoài nghi vào điều đó.
- Này Đây-vơ - tôi bác lại - chính cậu cũng biết là Lê-na không biết suy nghĩ... thực sự... Khi gặp những tín hiệu mâu thuẫn, nó có thể sửa chữa sai sót. Nhưng dù sao nó vẫn hành động một cách máy móc. Con người có thể lấy nhầm va ni nhưng không rắc nó như Lê-na đã làm. Lê-na khá thông minh song nó không có cảm xúc và ý thức.
- Quả đó là thiếu sót lớn nhất của máy móc hiện nay. Chúng ta sẽ khắc phục được thiếu sót đó, sẽ đặt vào máy móc những cảm xúc tự động hoặc một cái gì tương tự. - Anh lắp cái đầu vào thân Lê-na rồi nạp năng lượng. - Tiếp tục công việc đi Lê-na, bây giờ là mười chín giờ.
Trong thời gian này tôi nghiên cứu chuyên về nội tiết học về tất cả những gì có liên quan đến nó. Tôi không phải là nhà tâm lý học, nhưng tôi hiểu tường tận các tuyến, các tiết chế, các hoóc môn và các thứ lặt vặt khác là nguồn gốc sinh lý của cảm xúc. Y học cần ba trăm năm để biết được các cơ quan đó tại sao hoạt động và hoạt động như thế nào. Còn tôi, tôi không thể hình dung được con người có thể tạo nên các bản sao nhân tạo của chúng trong thời gian ngắn hơn.
Để xác định điều đó tôi mang về nhà các cuốn sách, các công trình khoa học, còn Đây-vơ say mê chế tạo các cuộn bộ nhớ và các con mắt giống như thật... Trong năm đó chúng tôi giành khá nhiều thời gian cho nghiên cứu khoa học đến mức Đây-vơ nắm vững được toàn bộ lý thuyết nội tiết học, còn tôi có thể lắp ráp thuộc lòng một người máy Lê-na mới. Càng tranh luận tôi càng giảm bớt hoài nghi về khả năng sáng tạo ra một “homomechanensis” hoàn thiện.
Lê-na thật tội nghiệp! Một nửa thời gian thân thể của nó, được cấu tạo từ các hợp chất bê-rin, luôn luôn bị tháo rời ra. Thoạt đầu, chúng tôi chỉ thành công ở mức là nó đã chuẩn bị bữa sáng cho chúng tôi gồm những chiếc bàn chải rán và rửa bát trong đầu máy. Sau đó có lần nó chuẩn bị một bữa trưa tuyệt vời gồm sáu món. Đây-vơ rất phấn khởi.
Anh làm việc suốt đêm, thay đổi sơ đồ người máy, đặt các cuộn bộ nhớ mới, mở rộng nguồn dự trữ vốn từ. Sang ngày hôm sau đột nhiên nó nổi giận và chửi rủa ầm ĩ khi chúng tôi nói rằng nó làm việc không đúng.
- Đó là sự bịa đặt, -Lê-na la lên, giơ cao chiếc bàn chải máy hút bụi. - Tất cả các anh đều nói không đúng. Nếu như các anh dành cho tôi nhiều thời gian để làm việc hơn thì tôi đã sắp xếp trong nhà lại gọn gàng rồi.
Khi chúng tôi an ủi Lê-na và nó lại tiếp tục công việc, Đây-vơ kéo tay tôi vào phòng làm việc.
- Đối với Lê-na không đi đến đâu cả - anh giải thích - Phải cắt bỏ phần mô phỏng tuyến thượng thận và cho nó trở lại bình thường. Chúng ta cần có một người máy tốt hơn. Máy móc để làm việc nhà chưa đủ phức tạp.
- Các mô hình người máy tổng hợp mới của hãng Đi-lac-đơ thế nào? Hình như chúng bao hàm được tất cả.
- Đúng thế. Nhưng chúng cũng chưa thỏa mãn tớ. Chúng ta cần phải làm người máy theo đơn đặt hàng đặc biệt với đầy đủ các cuộn cho bộ nhớ. Và để tôn trọng Lê-na cũ, ta vẫn để nó có hình dáng phụ nữ.
Thế là Ê-lê-na xuất hiện. Hãng Đi-lac-đơ đã làm nên một điều kỳ diệu, tạo tất cả những chi tiết của người máy một vẻ dịu dàng của hình dáng thiếu nữ. Mặt nàng được cấu tạo từ chất dẻo và cao su trông rất sinh động và có thể thể hiện cảm xúc. Nó được lắp thêm các tuyến lệ và các mô vị giác. Nàng giống con người về mọi mặt - từ hơi thở đến làn tóc. Bảng thanh toán gửi kèm theo người máy cho chúng tôi cũng lại là một sự kỳ diệu khác. Tôi và Đây-vơ phải chật vật gom góp tiền lại mới đủ. Chúng tôi đã phải hy sinh cho Lê-na, chịu ăn đói.
Trong thời gian đó tôi đã tiến hành nhiều cuộc phẫu thuật phức tạp trên các mô sống. Một vài cuộc phẫu thuật đòi hỏi những sự thông minh tài giỏi, nhưng tôi cảm thấy mình chỉ là một cậu sinh viên thực tập khi mở tấm pa nen phía thân trước và nhìn vào bảng nút các “dây thần kinh” của nàng. Đây-vơ đã chuẩn bị các tuyến nội tiết tự động các thiết bị nén đặc các đèn vô tuyến và các dây dẫn tạo phách cho các xung điện xuất hiện khi người máy tư duy. Việc làm thay đổi các xung này tương tự như ađrenalin* ảnh hưởng lên các phản ứng của não người.
*Ađrênalin: một loại hocmôn kích thích hoạt động của não.
Thay cho ngủ, cả đêm chúng tôi ngắm nhìn sơ đồ Ê-lê-na, theo dõi các quá trình tư duy của nàng trong đường ống khuất khúc các mạch, làm cho cái mà Đây-vơ gọi là heterôny* sống lại. Và trong khi làm, chúng tôi truyền từ băng vào các cuộn bộ nhớ những chương trình tư duy được chuẩn bị rất kỹ về sự tự ý thức, về tình cảm con người, về cách cảm thụ cuộc sống. Đây-vơ cho rằng cần phải nhìn thấy trước mọi điều, không loại trừ một thứ gì...
*Heterôny - thuật ngữ do Đây-vơ nghĩ ra, từ gốc chữ Hy Lạp heteros- có nghĩa là dị, khác; ở đây chỉ các tế bào não nhân tạo.
Khi chúng tôi kết thúc công việc, bước ra khỏi phòng, đầu óc căng thẳng thì trời đã sáng bạch. Chỉ còn phải bật điện làm cho Ê-lê-na sống. Giống như tất cả người máy của hãng Đi-lac-đơ, nàng hoạt động bằng năng lượng nguyên tử chứ không phải bằng pin, vì vậy chỉ cần một bật điện rồi sau đó không phải để ý gì đến nữa.
Đây-vơ quyết định không bật điện vội.
- Chờ một chút. Bây giờ chúng ta đi ngủ và nghỉ ngơi đã. Chính mình không nhẫn nại được như cậu, nhưng hãy nghỉ tí đã, mệt đến chết đi được. Nào nằm xuống, tạm thời để cho Ê-lê-na yên.
Mặc dù cả hai đều không muốn trì hoãn việc cho người máy hoạt động, chúng tôi hiểu rằng cũng nên nghỉ ngơi một lúc. Chúng tôi bỏ mọi thứ đấy, và chiếc máy điều hòa chưa kịp hạ nhiệt độ xuống thì cả hai đã ngủ mất rồi. Tôi thức dậy bởi Đây-vơ lay vai tôi gọi:
- Phin, dậy đi!
Tôi ngáp, kèm theo một tiếng rên, lật người lại nhìn Đây-vơ.
- Sao? Ô-ôi ! Cái gì? Ê-lê-na đã...
- Không đâu, đó là bà già Van-xtai-lơ. Bà ta liên lạc bằng vô tuyến truyền hình đến nói rằng con trai bà ta yêu cô hầu gái một cách cuồng si. Bà muốn cậu đến và cho nó thuốc kháng nội tiết tố. Hiện giờ họ đang nghỉ hè ở bang Men.
Bà Van-xtai-lơ giàu có! Tôi không thể cho phép mình từ chối lời mời đó sau khi Ê-lê-na đã thu hút hết số tiền để dành còn lại của tôi. Nhưng tôi thường không nhận làm các loại việc như vậy.
- Kháng nội tiết tố! Để làm việc này mất đứt đi hai tuần! Thêm vào đó, tớ không phải là một bác sĩ thuộc giới thượng lưu, mổ xẻ các tuyến nội tiết để chỉ làm cho những thằng ngốc được hạnh phúc. Tớ chỉ nhận những trường hợp nghiêm túc.
- Hẳn cậu muốn ở nhà quan sát Ê-lê-na? - Đây-vơ cười khẩy, song giọng anh nghiêm túc - Mình nói với bà Van-xtai-lơ rằng việc đó giá năm mươi nghìn!
- Bao nhiêu?!
- Bà ta chấp thuận, chỉ yêu cầu phải gấp lên.
Dĩ nhiên, tôi không lựa chọn nữa, mặc dầu tôi rất hài lòng nếu được vặn gãy chiếc cổ mỡ nhăn nheo của Van-xtai-lơ. Chắc ở nhà bà ta đã không xảy ra những chuyện rắc rối nếu như bà ta cũng sử dụng người máy phục vụ giống như mọi người. Song sự giàu có đã làm cho bà ta sinh ra lập dị.
*
Và thế là trong khi Đây-vơ ở nhà vui chơi với Ê-lê-na thì tôi phải vắt óc nghĩ cách nhồi nhét kháng nội tiết tố cho Ac-tri, con trai Van-xtai-lơ. Nhân thể, tôi đưa thuốc cho cả cô hầu bởi vì cô ta cũng yêu Ac-tri si mê. Lẽ ra, Đây-vơ có thể báo cho tôi biết tình hình về Ê-lê-na, nhưng tôi không nhận được một chữ nào của anh cả.Sau ba chứ không phải là hai tuần, tôi chữa khỏi bệnh cho Ac-tri và nhận tiền thù lao. Với số tiền đó trong túi, tôi cho phép mình đặt mua vé đặc biệt bằng tên lửa về Mê-xi-na sau nửa tiếng.
Từ chỗ hạ cánh tên lửa đến nhà tôi chỉ còn có mấy bước.
Khi bước vào hành lang tôi nghe thấy tiếng bước chân lướt nhẹ và một giọng nói phụ nữ tràn ngập tình yêu thương nồng nàn:
- Đây-vơ, anh thân yêu đấy ư?
Tôi ngạc nhiên, không thể thốt ra lời nào. Tiếp đó lại vọng đến một giọng âu yếm:
- Anh đã về?
Tôi không biết được tôi chờ đợi cái gì, nhưng tôi không thể ngờ được Ê-lê-na đón tôi như thế này. Nàng dừng lại chăm chú nhìn tôi. Trên mặt nàng lộ rõ vẻ thất vọng. Hai cánh tay ấp vào ngực, lo âu.
- Ôi! - nàng thốt lên - Em cứ nghĩ là Đây-vơ. Độ này anh ấy hầu như không ăn ở nhà, nhưng dù sao em vẫn chờ anh ấy về ăn bữa tối - Nàng buông tay xuống sau khi cố gượng mỉm cười - Anh là Phin, đúng không ạ? Đây-vơ đã nói với em về anh khi mà... vào hôm đầu. Anh Phin ạ, em rất mừng là anh đã về.
- Rất vui mừng được nhìn thấy cô khỏe mạnh, Ê-lê-na ạ - Còn phải nói gì khi được trao đổi lịch thiệp với người máy nữa nhỉ? - À, cô nói gì về bữa ăn tối thế?
- Thưa vâng. Có lẽ Đây-vơ lại ăn tối ở trung tâm, vậy em với anh có thể ngồi vào bàn. Thật dễ chịu khi ở trong nhà có người để trò chuyện, anh Phin ạ. Anh không phản đối nếu em chỉ gọi anh đơn giản là Phin chứ? Hình như đối với em anh cũng tương tự như người cha đỡ đầu...
Chúng tôi ăn tối. Tôi không dự liệu trước điều đó, song hẳn là nàng xem việc hấp thụ thức ăn là một hiện tượng bình thường, như đi lại. Thực ra, nàng ăn ít, luôn nhìn ra phía cửa.
Khi chúng tôi ăn xong thì Đây-vơ về. Trông anh u ám như đám mây đen. Ê-lê-na đứng dậy, nhưng anh lủi lên gác sau khi ném qua vai tôi một câu:
- Chào cậu, Phin. Lát nữa lên mình nhé.
Ở anh có cái gì không ổn. Tôi cảm thấy hình như đôi mắt anh đượm buồn; và khi quay lại phía Ê-lê-na, tôi thấy mắt nàng đẫm lệ. Nàng bỗng nấc lên rồi bắt đầu nuốt thức ăn nhiều một cách không bình thường.
- Điều gì đã xảy ra với Đây-vơ... và cả với cô thế? - Tôi hỏi.
- Anh ấy mệt mỏi vì em.
Nàng đẩy chiếc đĩa ra, vội vã nói thêm:
- Để em thu dọn, anh lên nói chuyện với anh ấy thì hơn. Với em có gì xảy ra đâu. Dù sao chăng nữa em cũng không có lỗi.
Nàng thu dọn bát đĩa, đem nhanh vào trong bếp. Tôi đoán chắc rằng nàng đã khóc nức nở.
Có khả năng là toàn bộ quá trình tư duy bao gồm một loạt các phản xạ có điều kiện... nhưng chắc nàng đã không bình thường bởi các phản xạ đó khi tôi đi khỏi đây. Đối với Lê-na, người máy cũ, trong thời kỳ phát triển nhất của mình cũng không xảy ra những việc tương tự.
Tôi lên gác gặp Đây-vơ để anh giúp tôi phân tích tất cả những rắc rối đó.
*
Anh rót đầy cốc rượu táo. Tôi nhìn thấy cái chai hầu như đã cạn.- Mình rót cho cậu nhé? - Anh hỏi.
Hình như đấy không phải là một ý định tồi. Trên đầu vang lên tiếng rú của các tên lửa được phóng đi, chỉ có mình nó là còn quen thuộc đối với tôi trong ngôi nhà này. Nhìn đôi mắt trũng sâu của Đây-vơ tôi hiểu rằng trong thời gian tôi vắng mặt, anh uống cạn không phải một chai và cũng không có ý định từ bỏ trò tiêu khiển này. Anh lại rót tiếp cho mình, sau khi lấy ra một chai mới khác.
- Tất nhiên, đây không phải việc của mình, Đây-vơ ạ, nhưng thứ thuốc độc này làm hại dây thần kinh của cậu. Cậu và Ê-lê-na có điên không đấy? Ma quái ám ảnh chăng?
Ê-lê-na đã lầm. Đây-vơ không ăn tối ở trong thành phố... Nói chung, anh chưa ăn gì. Anh nằm vật xuống chiếc ghế bành. Điều đó không chứng tỏ sự mệt mỏi các dây thần kinh của anh, mà đúng hơn là sự kiệt sức vì đói.
- Cậu thấy rõ chứ?
- Rõ cái gì? Cậu và Ê-lê-na đang như nằm chẹn ngang họng mình đây này.
- Hừm... - Anh đập nhẹ vào không khí rồi lại thụt sâu vào chiếc ghế bành có khí nén - Lẽ ra mình không nên làm cho Ê-lê-na hoạt động trước khi cậu về. Lẽ ra, cũng không nên bắt đầu bằng cách cho cô ấy xem một buổi truyền hình nổi... Ít ra, mọi việc bắt từ đó. Và rồi những cuốn sách đa cảm này của cậu đã làm nốt phần công việc còn lại.
- Cám ơn. Bây giờ mình đã hiểu tất cả.
- Phin à, cậu biết là ở quê mình có một chỗ... một đồn điền hoa quả. Bố mình để nó lại cho mình. Mình cảm thấy cần trông nom cái đồn điền đó.
Câu chuyện giữa chúng tôi diễn ra như vậy. Cuối cùng, sau khi uống cũng đã khá nhiều và mồ hôi chảy ra đầm đìa, tôi mới moi được ở anh một vài điều cần biết, cho anh uống thuốc giảm say và đặt nằm vào giường. Rồi tôi đi tìm Ê-lê-na, tra hỏi nàng về những điều còn lại, cho đến khi hiểu tường tận được điều gì đã xảy ra.
Rõ ràng là ngay sau khi tôi rời đi, Đây-vơ đã bật điện để kiểm tra sơ bộ khả năng của nàng. Anh đã hoàn toàn mãn nguyện. Nàng có những phản ứng cực tốt... tốt đến mức anh quyết định để nàng yên như vậy và tiến hành công việc thường ngày của mình.
Tất nhiên, với tất cả những cảm xúc chưa thử nghiệm, nàng đầy hiếu kỳ và muốn anh ở lại cùng với mình. Lúc đó anh thoáng nảy ra một ý định. Anh kể cho nàng biết những nhiệm vụ nàng phải làm ở nhà, bảo nàng ngồi trước vô tuyến truyền hình nổi, mở một bộ phim nào đó về các cuộc du lịch, rồi bỏ đi.
Nàng xem cuốn phim cho đến hết. Sau đó đài truyền hình bắt đầu chiếu bộ phim nhiều tập do La-ri En-xli đóng vai chính. Một chàng trai đẹp và đa tình vào bậc nhất. Chính vì anh ta mà mối quan hệ của chúng tôi với hai chị em sinh đôi bị phá vỡ. Thật ngẫu nhiên anh ta lại giống Đây-vơ.
Ê-lê-na hấp thụ phim như cây liễu hút nước. Những cảnh trên phim là lối thoát cực tốt cho những cảm xúc của nàng. Khi phim kết thúc. Ê-lê-na còn tìm được một câu chuyện tình ở chương trình khác để bổ sung cho học vấn của mình. Sau buổi trưa, vô tuyến truyền hình thường thông báo tin tức và có ca nhạc, nhưng lúc đó nàng phát hiện ra những cuốn sách của tôi, mà tôi lại ưa giải trí bằng những cuốn sách của tuổi trẻ.
Đây-vơ trở về nhà với một tâm trạng thoải mái. Vào đến hành lang anh đã ngửi thấy mùi thức ăn mà đã nhiều tuần nay anh vẫn ao ước. Ngay lập tức anh hình dung ra Ê-lê-na sẽ là một bà nội trợ tuyệt vời.
Và vì vậy anh hoàn toàn bất ngờ khi bỗng nhiên cảm thấy đôi cánh tay khỏe mạnh ôm chặt lấy cổ và nghe một giọng nói run rẩy, dịu dàng:
- Ôi anh Đây-vơ thân yêu, vắng anh em buồn quá, em luôn nghĩ về anh.
Có thể kỹ thuật quyến rũ của nàng thiếu vẻ tinh tế nào đó, nhưng sự sôi nổi lại quá là thừa thãi. Đây-vơ cảm thấy điều đó khi thử né tránh chiếc hôn của Nàng. Nàng hành động mau lẹ và dứt khoát... Dù sao hoạt động của Ê-lê-na cũng do động cơ nguyên tử điều khiển.
*
Đây-vơ không phải là kẻ đạo đức giả, nhưng anh không quên rằng, suy cho cùng nàng vẫn chỉ là 1 người máy. Đối với anh, các sự kiện như tình cảm, hoạt động, hình dáng của nàng giống như nữ thần tuổi trẻ chẳng có ý nghĩa gì. Anh phải vất vả lắm mới thoát ra khỏi vòng tay ôm của Ê-lê-na, kéo nàng ngồi vào bàn ăn. Trong bữa tối anh buộc Ê-lê-na ăn để công việc này làm sao lãng sự chú ý của nàng.Buổi tối, sau khi nàng hoàn thành mọi việc, anh gọi nàng vào phòng làm việc và đọc cho nàng một bài giảng đã suy nghĩ kỹ càng về những xử sự thiếu đúng đắn của nàng. Chắc đó là một bài giảng không tồi bởi vì nó kéo dài ba tiếng đồng hồ. Anh đã đề cập đến vị trí của nàng trong cuộc sống, về sự ngu ngốc của các phim nổi và hàng trăm thứ bà giằn khác. Khi anh ngừng nói, Ê-lê-na ngước nhìn anh bằng đôi mắt đẫm lệ rồi buồn rầu nói:
- Em hiểu hết, Đây-vơ ạ, song em vẫn yêu anh.
Từ đó Đây-vơ bắt đầu uống.
Càng ngày sự việc càng trở nên tồi tệ. Nếu anh lưu lại trong thành phố, nàng khóc lóc lúc anh trở về. Nếu anh trở về đúng giờ, nàng liền săn đón anh. Anh khóa mình trong phòng riêng và nghe thấy ở phòng dưới nàng đi đi lại lại và nói lẩm bẩm. Khi anh xuống, nàng nhìn anh như trách móc cho đến khi anh phải chạy trốn về phòng mình.
Buổi sáng, tôi nghĩ ra một việc gì đó bảo nàng đi làm, rồi đánh thức Đây-vơ dậy. Trong lúc vắng nàng, tôi dọn cho anh một buổi sáng ngon lành và cho anh uống thuốc tăng lực để củng cố thần kinh. Anh vẫn còn uể oải, nhăn nhó.
- Đây-vơ này, cậu nghe mình nói nhé - tôi cắt ngang dòng suy nghĩ của anh - Suy cho cùng, Ê-lê-na đâu phải là người. Tại sao cậu không ngắt điện và thay một số cuộn ống trong bộ nhớ? Sau đó chúng ta sẽ làm cho cô ấy tin rằng chưa bao giờ cô ấy yêu và cô ấy không có quyền làm việc đó.
- Cậu thử xem! Mình cũng đã nghĩ về điều đó, song khi biết, cô ấy kêu lên đến mức có thể làm cho chính ông già Hô-me cũng phải độn thổ mà lên. Cô ấy nói rằng đó là sự giết người... và những điều khác nữa. Hơn nữa chính mình cũng không thể thoát khỏi cái cảm giác đó. Có thể cô ấy không phải là đàn bà, nhưng cậu cứ thử đi mà phân biệt xem, khi cô ấy với vẻ mặt hết sức đau khổ nói với cậu: ôi, anh cứ giết em đi!
- Chính chúng ta đã không thay thế cho cô ấy các tiết chế có ở người trong giai đoạn yêu đương.
- Mình không biết chúng ta đã thay gì vào đó. Có thể trong các heterôny đã xảy ra vụ nổ ngược chiều hoặc một sự chập mạch nào đấy. Dù thế nào đi nữa, cái ý nghĩ đó cũng đã ăn sâu vào bộ não cô ấy rồi và chúng ta buộc phải thay toàn bộ các cuộn ống bộ nhớ.
- Thế thì còn chờ gì nữa?
- Cậu làm đi. Cậu là bác sĩ trong nhà. Mình không quen đùa bỡn với tình cảm. Thực tình mà nói, do cách xử sự của cô ấy mà mình đâm ra căm ghét mọi việc liên quan tới người máy. Việc của mình rồi sẽ hỏng hết!
Khi nhìn thấy Ê-lê-na trở về, anh chạy bổ qua lối đi tối om và ngồi vào chiếc tàu tốc hành một ray. Tôi định bắt anh đi nằm, nhưng rồi thay đổi ý định. Có thể, ở xưởng anh sẽ dễ chịu hơn ở nhà.
- Anh Đây-vơ đi rồi ư?
Ngay lập tức Ê-lê-na tỏ vẻ đau khổ.
- Vâng. Tôi đã bắt anh ấy ăn sáng và anh ấy đã đi làm rồi.
- Em vui lòng vì anh ấy đã ăn.
Nàng ngồi phịch xuống chiếc ghế, trông như mỏi mệt, mặc dù tôi không thể hiểu làm sao máy móc lại có thể mỏi mệt được.
- Anh Phin!
- Có việc gì thế?
- Anh có nghĩ là anh ấy khó chịu bên cạnh em không? Em muốn nói, anh có nghĩ rằng anh ấy sẽ hạnh phúc hơn nếu như không có em ở đây không?
- Đây-vơ sẽ phát điên lên nếu như cô cứ tiếp tục xử sự với anh ấy như vậy.
Ê-lê-na rùng mình. Nàng đau khổ xiết đôi cánh tay nhỏ nhắn của mình khiến tôi cảm thấy tôi là một con thú độc ác. Nhưng tôi trấn tĩnh lại, tiếp tục nói:
- Thậm chí nếu tôi ngắt nguồn năng lượng và thay các ống trong bộ nhớ của cô thì chắc cô cũng vẫn sẽ theo đuổi anh ấy.
- Em hiểu hết. Nhưng em không thể làm khác được. Lẽ ra em có thể là người vợ tốt của anh ấy. Và quả thực là em có thể làm được như vậy, anh Phin ạ.
Tôi cảm thấy nghẹt thở. Sự việc đã đi xa hơn tôi tưởng!
- Hẳn cô sẽ sinh được những đứa con trai khỏe mạnh? Đàn ông cần thịt và máu chứ không phải kim loại và cao su.
- Thôi đi, em xin anh! Về mình em không nghĩ tới điều đó. Theo em hiểu em là đàn bà. Và anh có biết em có thể bắt chước người phụ nữ thực sự về mọi phương diện hoàn thiện đến mức nào không? Em không thể sinh cho anh ấy những đứa con, nhưng về mọi mặt khác thì... em sẽ cố gắng hết sức. Em tin rằng em sẽ là người vợ tốt của anh ấy.
Tôi đành rút lui.
Tối hôm đó Đây-vơ không trở về, và cả ngày hôm sau cũng vậy. Ê-lê-na chạy ngược chạy xuôi, cuống cuồng van nài tôi gọi điện đến các bệnh viện, các đồn cảnh sát. Nhưng tôi hiểu, chẳng có gì xảy ra với anh cả. Đây-vơ luôn luôn mang theo chứng minh thư cá nhân. Tuy vậy, sang ngày thứ ba, việc anh không trở về làm tôi bắt đầu lo lắng. Khi Ê-lê-na quyết định đến xưởng thăm anh, tôi đồng ý đi cùng nàng.
Chúng tôi bắt gặp ở chỗ Đây-vơ một người lạ. Tôi chọn cho Ê-lê-na một chỗ nấp để anh không nhìn thấy nàng, còn nàng có thể nghe anh nói, và khi người lạ vừa rời xưởng ra về, tôi bước vào.
Trông Đây-vơ khá hơn đôi chút, và anh tỏ vẻ vui mừng khi nhìn thấy tôi.
- Chào Phin. Mình vừa định đóng cửa xưởng. Chúng mình đi ăn đi.
Ê-lê-na không chịu nổi và bước vào cùng chúng tôi.
- Về nhà đi anh Đây-vơ. Em đã chuẩn bị món vịt rán đặc biệt. Anh vẫn thích món đó mà.
- Hừm! - Đây-vơ thốt lên. Ê-lê-na lùi lại định bước ra. - Thôi được, cô hãy ở lại đây. Cô nghe cũng có ích đấy. Tôi đã bán cửa hiệu này cho người vừa ở đây đi ra. Tôi sẽ về đồn điền hoa quả của tôi mà tôi đã kể với cậu, Phin ạ. Tôi chán ngấy công việc máy móc rồi.
- Ở đó cậu sẽ chết đói - Tôi nói với Đây-vơ.
- Không sợ đâu, nhu cầu về các hoa quả trồng trên cánh đồng ngày càng tăng. Mọi người đã chán những thứ hàng công nghiệp rồi. Bố mình luôn luôn kiếm ra tiền bằng hoa quả đó. Bây giờ mình về nhà thu xếp một chút rồi sẽ lên đường.
Ê-lê-na vẫn giữ ý kiến của nàng.
- Anh Đây-vơ, em sẽ thu xếp đồ đạc của anh trong khi anh ăn nhé. Món tráng miệng là bánh nướng nhân táo.
Mặt đất xụt lở dưới chân nàng nhưng nàng vẫn không quên là Đây-vơ yêu thích bánh nướng nhân táo:
Ê-lê-na nấu nướng rất tuyệt, nếu như không muốn nói là thiên tài. Đó là sự kết hợp mọi khả năng tốt đẹp của người phụ nữ và máy móc. Chúng tôi ngồi vào bàn. Đây-vơ ăn khá nhiều. Đến cuối bữa ăn Đây-vơ đã dịu đi đến mức anh không ngớt lời khen ngợi món vịt rán và bánh nướng. Anh còn cảm ơn Ê-lê-na đã chuẩn bị giúp anh. Thậm chí, anh cho phép nàng hôn anh lúc chia tay, mặc dù không cho phép tiễn chân ra đến tên lửa. Ê-lê-na gắng sức xử sự một cách can đảm. Khi quay trở về, tôi và nàng ấp úng nói chuyện một lúc về những người đầy tớ nhà bà Van-xtai-lơ. Chả mấy chốc ai cũng cảm thấy mệt mỏi. Thời gian còn lại Ê-lê-na ngồi cạnh cửa sổ đưa mắt lơ đễnh nhìn ra bên ngoài. Thậm chí vở hài kịch trên màn vô tuyến nổi cũng không làm cho nàng quan tâm. Tôi thở phào nhẹ nhõm khi nàng đi vào phòng mình. Nàng có thể tự mình giảm nguồn điện khi muốn ngủ.
Về sau tôi bắt đầu dần dần hiểu rằng tại sao nàng không thừa nhận mình là người máy. Chính tôi cũng nghĩ về nàng như nghĩ về một cô gái. Ở bên nàng bao giờ cũng thật dễ chịu; không kể những khi nàng lánh vào một chỗ vắng cho những cảm xúc riêng tư hoặc ngồi chờ những bức thư không bao giờ đến, thì khó mà tìm ra được một người nào để cùng sống trong một căn nhà lại dễ chịu đến như vậy. Trong nhà trở nên ấm cúng như chưa từng bao giờ có hồi còn Lê-na.
Tôi đưa Ê-lê-na đến Hút-đôn, vào các cửa hàng. Ở đó nàng ngắm nhìn, cười khúc khích, rồi lựa ra mấy loại hàng tơ lụa và một vài thứ lặt vặt khác. Nàng chọn chiếc mũ kiểu “vũ trụ” khi đó đang là mốt nhất. Nàng xử sự như bất kỳ cô gái bình thường nào. Có lần tôi cùng nàng đi câu cá hồi, nàng chứng tỏ rằng nàng có năng khiếu thể thao và còn có khả năng tập trung tư tưởng như nam giới. Tôi thích thú những lúc cùng đi với nàng và nghĩ rằng nàng đã quên Đây-vơ. Cuộc sống tiếp diễn như vậy cho đến một hôm tôi quay trở về nhà đột ngột, bất chợt thấy nàng quằn quại trên đi văng, hai chân co lại, khóc nức lên như bị cơn động kinh.
Tôi liền xin máy điện thoại truyền hình nói chuyện với Đây-vơ. Không thể nào tìm thấy anh. Ê-lê-na đứng bên cạnh trong khi tôi chờ đầu kia trả lời. Nàng xúc động và tất tả như gái quá thì kiếm được chồng. Cuối cùng chúng tôi cũng tìm ra Đây-vơ.
- Điều gì xảy ra thế, Phin - Đây-vơ hỏi khi khuôn mặt anh xuất hiện trên màn ảnh - Vừa đúng lúc mình thu xếp đồ dùng để...
Tôi ngắt lời anh:
- Tình hình này không thể kéo dài thêm Đây-vơ ạ. Mình đã quyết định. Tối nay mình sẽ lấy ra khỏi Ê-lê-na tất cả các ống. Như vậy tốt hơn là nhìn thấy những điều đang xảy ra với cô ấy.
Ê-lê-na dơ tay ra chạm vào vai tôi.
- Phải như vậy, đó là cách tốt nhất anh Phin ạ. Em hiểu anh.
Giọng Đây-vơ trở nên ngập ngừng.
- Phin, chính cậu đang không hiểu cậu nói gì!
- Mình hiểu quá đi chứ. Đến lúc cậu về đây thì mọi việc đã kết thúc. Cậu nghe thấy đấy, cô ấy cũng tán thành.
Đây-vơ trở nên ảm đạm như một đám mây đen.
- Phin, mình không muốn điều đó. Một nửa cô ấy là của mình, mình cấm cậu!
- Chính cậu...
- Cậu muốn gọi mình thế nào cũng được... Mình đã nghĩ lại. Mình đang thu xếp hành lý để trở về đúng vào lúc cậu gọi điện cho mình.
Ê-lê-na lăng xăng bên cạnh tôi, đôi mắt rạng rỡ của nàng chăm chú nhìn lên màn ảnh.
- Đây-vơ, cậu muốn... Cậu…
- Mình đã nghĩ lại và hiểu ra rằng mình đúng là một thằng ngốc! Phin ạ, sau khoảng hai giờ nữa mình sẽ trở lại nhà, nếu như có gì...
Đây-vơ không phải yêu cầu. Tôi đã rút lui. Nhưng khi vừa đóng cửa đi ra ngoài, tôi còn kịp nghe Ê-lê-na khe khẽ nói điều gì đó về việc được trở thành vợ của người chủ đồn điền là cực điểm ước mong của nàng.
Họ lầm khi tưởng rằng điều đó là bất ngờ đối với tôi. Tôi hình như đã đoán ra điều gì sẽ xảy ra khi tôi gọi điện cho Đây-vơ. Nếu người đàn ông không thích người phụ nữ nào đó thì hẳn anh ta đã không hành động như Đây-vơ từ trước tới nay. Xử sự như vậy mà lại bảo rằng không thích... Thì thật là sai lầm.
Không có người phụ nữ nào có thể làm một người yêu dễ thương và một người vợ dịu dàng hơn. Ê-lê-na sốt sắng chuẩn bị và giữ gìn cho nhà cửa nề nếp. Khi nàng trở về đồn điền với Đây-vơ thì hình như ngôi nhà của chúng tôi trở nên trống rỗng. Và tôi mỗi tuần một hai lần đến thăm đồn điền. Có lẽ, đôi khi họ cũng có những điều lo lắng, nhưng tôi không nhận ra điều đó. Và tôi biết, những người láng giềng của họ không đoán ra được điều gì khác lạ. Họ nghĩ rằng đó là một đôi vợ chồng bình thường.
Đây-vơ già đi, còn Ê-lê-na, tất nhiên, không thay đổi. Tôi và Ê-lê-na thỏa thuận phủ lên mặt nàng những nếp nhăn và thay tóc nàng màu xám để Đây-vơ cảm thấy nàng cũng già đi cùng với anh. Hình như anh đã quên mất rằng nàng không phải là người.
Của đáng tội, chính tôi cũng quên điều đó. Buổi sáng hôm nay chỉ sau khi nhận bức thư của Ê-lê-na tôi mới quay về với sự thực. Nét chữ nàng đẹp, chỉ đôi chỗ run tay. Trong thư nàng thông báo điều không tránh khỏi mà tôi và Đây-vơ đều không lường trước:
Anh Phin thân mến yêu!
Như anh đã biết, anh Đây-vơ bị đau tim mấy năm nay. Chúng em nghĩ rằng anh ấy sẽ qua khỏi được, nhưng rõ ràng niềm hy vọng của chúng em không thành. Anh Đây-vơ đã tắt thở trên tay em ngay trước buổi bình minh.
Anh ấy bảo em gửi tới anh lời từ biệt.
Anh Phin ơi, em mong anh hãy gia ân cho em lần cuối. Em chỉ còn một cách cuối cùng khi mọi việc xong xuôi. Axít làm hỏng kim loại cũng giống như ăn mòn da thịt. Em sẽ chết cùng anh Đây-vơ. Anh làm ơn để sao cho em và anh ấy được mai táng cùng nhau và người thợ đóng quan tài không phát hiện được bí mật về em. Anh Đây-vơ cũng muốn như vậy.
Anh Phin tội nghiệp và đáng thương! Em biết anh quý mến Đây-vơ như anh em ruột thịt và cảm thông với em. Xin anh đừng buồn cho em và anh ấy, bởi vì em và anh ấy đã sống hạnh phúc và cả hai cùng cho rằng cần phải tay cầm tay nhau đi sang thế giới bên kia.
Em rất cảm ơn anh.
Ê-lê-na
Sớm hay muộn điều đó cũng sẽ phải xảy ra. Tôi trấn tĩnh lại sau cơn choáng mà bức thư gây cho tôi. Một lát nữa, tôi sẽ đi để hoàn thành ước nguyện cuối cùng của Ê-lê-na.
Đây-vơ là người hạnh phúc và là người bạn tốt nhất của tôi. Còn Ê-lê-na... Như các bạn đã biết, tôi đã già và có thể nhìn mọi sự việc một cách tỉnh táo hơn. Đáng ra tôi cũng đã lấy vợ và vun đắp gia đình. Nhưng... trên thế gian này chỉ có một Ê-lê-na Kim.
PHẠM THỊ HẠNH dịch
