Một cuộc nổi loạn đặc biệt, vào khoảng năm một nghìn tám trăm ba mươi tám, đã khiến máu đổ trên hòn đảo yên bình Barbados. Khoảng hai trăm người da đen, cả đàn ông lẫn đàn bà, tất cả vừa được hưởng tự do nhờ Các sắc lệnh tháng Ba, một sáng nọ đã đến cầu xin ông chủ cũ, mệt người nào đó tên là Glenelg, hãy nhận lại họ làm nô lệ. Họ mang theo sổ kiến nghị do một mục sư giáo phái Tái Thanh Tẩy soạn ra, và cùng đọc lên. Rồi cuộc bàn thảo khởi sự. Nhưng Glenelg, hoặc do bản tính hay rụt rè, đắn đo, hoặc đơn thuần là sợ luật pháp, đã không chịu nghe theo lời thuyết phục của họ. Kết quả là lúc đầu ông ta chỉ bị xô đẩy nhẹ nhàng sau đó cả ông và gia đình đều bị tàn sát bởi đám người da đen, những người này ngay tối đó đã quay trở lại với những túp lều, những cuộc bàn cãi, những công việc và thói tục quen thuộc của họ. Vụ việc có lẽ đã bị bóp nghẹt khá nhanh chóng bởi sự săn sóc của Thống đốc Mac Gregor, và Giải phóng vẫn tiếp diễn theo đà của nó. Về phần cuốn sổ kiến nghị kia, nó đã không bao giờ được tìm thấy.
Đôi lúc tôi nghĩ đến cuốn sổ ấy. Hình như, bên cạnh những lời phàn nàn chính đáng động chạm đến hệ thống các trại tế bần (workhouse), nó còn nói đến việc thay thế roi vọt bằng xà lim, và việc cấm những”kẻ học việc” - người ta gọi những người lao động tự do mới như thế - không được ốm, ít rộ là sơ khởi của lời biện hộ dành cho chế độ nô lệ. Là nhận xét, chẳng hạn, cho rằng tự do duy nhất mà chúng ta cảm nhân được chính là tự do ném kẻ khác vào tình cảnh lệ thuộc tương đương. Không phải là chuyện một người sung sướng khi được hít thở một cách tự do. Nhưng chẳng hạn, nếu tôi có thể vui vẻ chơi băng cầm đến tận hai giờ sáng, thì hàng xóm của tôi sẽ đánh mất quyền tự do không phải nghe tôi chơi băng cầm đến tận hai giờ sáng. Nếu tôi có thể không làm gì, thì hàng xóm của tôi phải làm việc gấp hai. Vả lại, ta cũng biết rằng niềm say mê vô điều kiện dành cho tự do trên thế giới tất yếu sẽ sớm dẫn đến những cuộc xung đột và chiến tranh, cũng vô điều kiện không kém. Cũng cần phải nói thêm, khi mà phép biện chứng đã an bài rằng đến lượt mình, người nô lệ sẽ trở thành ông chủ, có lẽ sẽ là sai lầm nếu muốn đẩy nhanh các quy luật của tự nhiên. Cuối cùng, cần nói thêm rằng không phải là không vĩ đại, cũng không phải là không có chút niềm vui, khi được buông thả bản thân theo ý chí của người khác (như vẫn thường xảy ra với những cặp tình nhân và những người sùng tín) và, rốt cuộc! thấy bản thân được giải thoát khỏi những ham muốn, những lợi ích và những mặc cảm cá nhân. Tóm lại, ngày nay cuốn sổ nhỏ kia hẳn phải, còn hơn cả một trăm hai mươi năm trước, giống như một sự dị giáo: như một cuốn sách nguy hiểm.
Đây là một thể loại sách nguy hiểm khác. Nói chính xác là thể loại dâm thư.
I. QUYẾT LIỆT NHƯ MỘT BỨC THƯ
Nhưng mà, tại sao lại gọi chúng là thứ nguy hiểm? Như thế ít nhất cũng là thiếu cẩn trọng. Dường như, bởi ta thường thấy mình dũng cảm, gọi thế chính là để khiến ta muốn đọc và phơi mình trước mối hiểm họa. Và cũng không phải không có lý do mà các Hiệp hội Địa lý khuyên các thành viên của mình không nhấn mạnh đến những hiểm nguy mà họ đã trải qua trong các ký sự du lịch. Đó không phải là vì khiêm tốn, mà chính là để không ai bị cám dỗ (như ta vẫn thấy điều đó qua những cuộc chiến dễ dàng nổ ra). Nhưng là những nguy hiểm gì?
Ít ra là có một mối nguy hiểm, một mối nguy hiểm mà tôi thấy rất rõ từ vị thế của mình. Một mối nguy hiểm khiêm tốn. Hiển nhiên rằng Chuyện nàng O là một trong số những cuốn sách để lại dấu ấn ở độc giả - khi buông sách xuống họ không hoàn toàn, hoặc không hề, còn như lúc họ mới nhìn thấy nó: họ bị hòa trộn một cách lạ lùng vào ảnh hưởng mà chúng gây ra, và chuyển biến cùng với ảnh hưởng ấy. Sau vài năm, những cuốn sách này không còn như trước nữa. Đến nỗi mà những ý kiến phê bình đầu tiên dường như khá nhanh chóng trở nên hơi ngớ ngẩn. Nhưng có sao đâu, một nhà phê bình thì không bao giờ được e ngại việc mình trở nên nực cười. Thế nên đơn giản nhất là thú nhận rằng tôi gần như không hiểu gì cả. Tôi tiến dần một cách vui thích vào trong O, giống như trong một cuốn truyện cổ tích - ta biết rằng truyện cổ tích chính là tiểu thuyết huê tình dành cho trẻ con - giống như trong một tòa lâu đài cổ tích, dường như hoàn toàn bị bỏ hoang, thế nhưng những chiếc ghế bành phủ vải cùng ghế nệm và giường có bốn cọc màn lại được giũ bụi sạch sẽ, và những cây roi, những sợi roi gân bò cũng đã được giũ bụi sẵn; chúng được giũ bụi từ bản chất, nếu tôi có thể nói thế. Không một vết gỉ nào trên những sợi xích, không chút hơi nước đọng trên những khung cửa sổ đủ màu. Nếu có một từ nào đó hiện ra ngay trong trí tôi khi nghĩ đến O, thì đó chính là đoan trang. Đó là một từ có lẽ quả khó để chứng minh. Chúng ta hãy bỏ qua. Và còn làn gió không ngừng thổi này nữa, thổi qua tất cả các phòng. Nó cũng thổi vào O một tinh thần, không rõ là tinh thần nào, luôn luôn thuần khiết và dữ dội, không ngừng nghỉ, không pha trộn. Đó là một tinh thần quyết liệt, không bối rối vì bất cứ điều gì, từ thở than đến kinh hãi, từ ngây ngất đến buồn nôn. Và, nếu phải thú nhận thêm nữa, thì sở thích của tôi thường vượt ra ngoài: tôi thích những tác phẩm mà tác giả đã ngần ngại; nơi tác giả biểu lộ, với đôi chút bối rối, rằng lúc đầu chủ đề đó đã khiến anh ta e ngại; rằng tác giả đã hoài nghi liệu có bao giờ mình thoát được khỏi nó không. Nhưng Chuyện nàng O, từ đầu đến cuối, được dẫn dắt như một hành động hiển hách thì đúng hơn. Ta nghĩ đến một bài diễn thuyết nhiều hơn là một sự dâng trào cảm xúc đơn thuần; nghĩ đến một lá thư nhiều hơn là một cuốn nhật ký. Nhưng một lá thư gửi cho ai? Nhưng bài diễn thuyết đó muốn thuyết phục ai? Biết hỏi người nào đây? Thậm chí tôi còn không biết bạn là ai.
Bạn là phụ nữ, tôi không chút nghi ngờ điều đó. Không phải vì những chi tiết mà bạn thích thú, những chiếc váy bằng xa tanh xanh, những chiếc váy ngắn xếp nếp, và những chiếc jupe bị xắn lên nhiều vòng: giống như một lọn tóc trong một chiếc lô uốn. Mà là vì điều này: vào cái ngày mà René bỏ rơi O cho những nhục hình mới, nàng vẫn đủ tâm trí để quan sát thấy rằng đôi giày păng túp của người tình đã bị sờn, sẽ phải mua đôi khác. Đó chính là điều không thể tưởng tượng đối với tôi. Đó chính là điều mà một người đàn ông có lẽ sẽ không bao giờ nhận thấy, hoặc chí ít là sẽ không dám nói ra.
Thế nhưng O lại thể hiện, theo cách của nàng, một lý tưởng đầy nam tính. Nam tính, hoặc ít ra là đàn ông. Cuối cùng cũng có một phụ nữ dám thú nhận! Nàng thú nhận điều gì? Điều mà phụ nữ tự ngăn cấm mình từ trước đến nay (nhưng chưa bao giờ nhiều như bây giờ). Điều mà đàn ông từ trước đến nay vẫn trách móc họ: rằng phụ nữ không ngừng tuân theo giống nòi của họ: rằng mọi thứ ở phụ nữ, cho đến cả trí óc, đều chỉ là tình dục. Rằng phải không ngừng nuôi dưỡng họ, không ngừng tắm rửa và đánh phấn cho họ, không ngừng đánh họ. Rằng họ chỉ cần một ông chủ tốt, người ngờ vực cả lòng tốt của chính mình: bởi vì để được người khác yêu, họ dùng đến toàn bộ tâm trạng hồ hởi, niềm vui, vẻ tự nhiên vốn bắt nguồn từ sự dịu dàng của chúng ta, ngay khi sự dịu dàng đó được bộc lộ. Tóm lại là phải cầm theo một cái roi khi đến gặp họ. Ít người đàn ông nào không mơ được sở hữu một nàng Justine. Nhưng không một người phụ nữ nào, theo tôi được biết, từng mơ mình là Justine. Ít ra là mơ thành tiếng, với lòng tự hào được than thở và khóc lóc ấy, sự chinh phục bạo lực ấy, nỗi tham lam được đau khổ ấy và ý chí ấy, căng đến độ rách vỡ và bùng nổ. Có thể là phụ nữ, nhưng giữ vai hiệp sĩ, và vai thập tự quân. Giống như thể bạn đang mang trong mình hai bản chất, hoặc đối với bạn, người nhận bức thư này mỗi phút giây đều như hiện hữu thật đến nỗi bạn vay mượn cả các sở thích, và giọng nói của người đó. Nhưng là người phụ nữ nào, và bạn là ai?
Dù sao, Chuyện nàng O cũng có nguồn gốc xa xôi. Ở đó, tôi cảm nhận được trước hết là sự ngơi nghỉ, và cũng như những khoảng không gian gắn với một câu chuyện đã được tác giả ấp ủ rất lâu: tôi cảm thấy thân thuộc. Pauline Réage là ai? Phải chăng chỉ là một người phụ nữ mơ mộng, như rất nhiều người khác. (Những người phụ nữ này nói, chỉ cần lắng nghe trái tim mình là đủ. Đó là một trái tim mà không gì ngăn cản được.) Phải chăng là một phụ nữ từng trải, đã trải qua chuyện đó? Người phụ nữ đã trải qua chuyện đó, và ngạc nhiên khi thấy một cuộc phiêu lưu đã khởi đầu thật tốt đẹp - hoặc ít ra là thật nghiêm trang: trong tu luyện khổ hạnh và trừng phạt - nhưng rốt cuộc lại trở nên tồi tệ và kết thúc trong sự thỏa mãn khá mập mờ, bởi vì cuối cùng, chúng ta đều thống nhất về chuyện này, O vẫn ở trong nhà chứa đó, nơi tình yêu đã đưa nàng vào; nàng ở đó, và không thấy là quá tệ. Tuy nhiên, nhân chuyện này:
II. SỰ ĐOAN TRANG NHẪN TÂM
Tôi cũng vậy, tôi cũng ngạc nhiên trước cái kết này. Bạn sẽ không thể khiến tôi trút bỏ được ý nghĩ rằng nó không phải là một cái kết đích thực. Rằng trong thực tế (cứ cho là thế) nữ nhân vật chính của bạn sẽ được Sir Stephen chấp thuận cho được chết. Ông ta sẽ chỉ tháo xích cho nàng một khi nàng đã chết. Nhưng đương nhiên mọi chuyện không được nói rõ ràng, và con ong đó - tôi đang nói đến Pauline Réage - đã giữ lại một phần mật cho riêng mình. Ai mà biết được, có thể bà đã bị vướng, duy nhất lần này, vào nỗi lo của nhà văn: một ngày nào đó kể lại phần tiếp theo những cuộc phiêu lưu của O. Với lại, cái kết đó quá là hiển nhiên, nên không cần phải viết nó ra. Chúng ta sẽ tự khám phá nó, không cần chút nỗ lực nào. Chúng ta sẽ tự khám phá nó, và nó khiến chúng ta bị ám ảnh đôi chút. Nhưng còn bạn, bạn đã sáng tạo ra nó như thế nào - và lời nào dành cho cuộc phiêu lưu đó? Tôi sẽ trở lại với điều này, bởi vì tôi tin chắc rằng chừng nào chúng được tìm thấy, nào ghế tròn, nào giường có cọc màn, nào xích, chúng sẽ tự trân mình ra, để mặc cho dáng hình cao lớn bí hiểm đó, bóng ma đầy âm mưu đó, những hơi thở xa lạ đó, đi lại giữa chúng.
Đến đây, tôi phải nghĩ tới một điều rằng, trong niềm ham muốn của đàn ông, có thứ gì đó hết sức kỳ lạ: không thể chịu nổi. Ta nhìn thấy từ những hòn đá ấy, nơi những ngọn gió thổi qua, những hòn đá ấy đột nhiên chuyển động hoặc bắt đầu cất lên những tiếng thở dài, bắt đầu chơi nhạc giống như một chiếc đàn măng đô lin. Mọi người từ xa đến xem chúng. Tuy nhiên, lúc đầu người ta muốn chạy trốn, mặc dù rất yêu âm nhạc. Trên thực tế, phải chăng vai trò của dâm thư (những cuốn sách nguy hiểm nếu bạn thích gọi thế hơn) chính là để chúng ta hay biết? Để trấn an chúng ta về những chuyện đó, theo cách của một linh mục nghe xưng tội. Tôi biết rõ rằng chúng ta quen với việc đó, thường là thế. Và cả đàn ông, họ lại càng không bối rối lâu đến thế. Họ quyết định, họ nói rằng họ chính là người bắt đầu. Họ nói dối và, nếu ta có thể nói thế, thực tế là như thế: hiển nhiên, quá hiển nhiên.
Mọi người sẽ bảo tôi phụ nữ cũng thế. Hẳn rồi, nhưng ở họ sự việc không rõ ràng. Họ vẫn có thể nói không. Thật đoan trang! Hẳn là chính vì thế mà có ý kiến cho rằng trong hai giới, họ là người đẹp hơn, rằng cái đẹp là giống cái. Đẹp hơn thì tôi không dám chắc. Nhưng ít nhất thì cũng kín đáo hơn, đỡ biểu hiện ra bề ngoài hơn, đó cũng là một cách đẹp. Vậy là đã hai lần tôi nghĩ đến sự đoan trang, nhân nói về một cuốn sách chẳng đề cập gì tới điều đó…
Nhưng có đúng là cuốn sách không đề cập gì đến điều đó? Tôi không nghĩ đến sự đoan trang, thứ hơi nhạt nhẽo và giả dối, chỉ muốn giấu mình đi; thứ đã chạy trốn trước hòn đá và phủ nhận đã nhìn thấy nó chuyển động. Có một dạng đoan trang khác, không khoan nhượng và sẵn sàng trừng phạt; nó sỉ nhục thân xác khá gay gắt để trả thân xác về sự toàn vẹn ban đầu của nó, và bằng bạo lực trả thân xác về với những ngày tháng ham muốn còn chưa được bày tỏ và đá còn chưa biết hát. Một sự đoan trang mà thật nguy hiểm nếu ta rơi vào tay nó. Bởi vì để thỏa mãn nó, nhất thiết phải có đôi bàn tay bị trói sau lưng và hai đầu gối mở rộng, thân thể banh xé, cùng mồ hôi và nước mắt.
Hình như tôi đang nói đến những điều khủng khiếp. Có thể là thế, nhưng chính vì thế mà sợ hãi là bánh mì hằng ngày của chúng ta - và có thể những cuốn sách nguy hiểm đơn giản chỉ là những cuốn trả chúng ta về lại với bản chất nguy hiểm của chính mình. Có chàng trai đang yêu nào không thất kinh nếu một lúc nào đó anh ta đo đếm được tầm quan trọng của lời thề anh ta đã nói, không phải vì nhẹ dạ, rằng sẽ chịu ràng buộc suốt đời? Có cô gái đang yêu nào không hoảng hồn nếu cân nhắc trong một giây ý nghĩa của những “trước khi gặp anh, em chưa từng biết đến tình yêu… Em chưa từng xúc động đến thế trước khi quen anh” thoát ra từ môi họ? Hoặc giả, và khôn khéo hơn - khôn khéo ư? - “Em muốn trừng phạt mình vì đã hạnh phúc trước khi gặp anh.” Thế là cô đã bị mắc kẹt vào lời nói. Thế là cô “được” phục vụ, nếu tôi có thể nói thế.
Vậy nên, không hề thiếu những cảnh tra tấn trong Chuyện nàng O. Không thiếu những nhát roi hay những dấu sắt nung, chưa nói đến những vòng xích và sự phơi thân ngay ở hàng hiên. Những cảnh tra tấn gần như ngang bằng với số lần cầu kinh trong cuộc sống của những nhà tu khổ hạnh ở sa mạc. Cũng được phân biệt và như thể được đánh số không kém phần tỉ mỉ - người này được phân tách với người khác bằng những hòn đá nhỏ. Không phải lúc nào cũng là những màn tra tấn vui vẻ - tôi muốn nói là được thực hiện một cách vui vẻ. René từ chối; còn Sir Stephen, nếu có chấp thuận, thì cũng theo nghĩa vụ. Một điều hết sức rõ ràng là họ không lấy thế làm vui. Họ không hề là kẻ bạo dâm. Cuối cùng, mọi chuyện diễn ra như thể chỉ mình O, ngay từ đầu, đã đòi được trừng phạt, được cưỡng ép trong cấm phòng của nàng.
Ở đây, một số kẻ ngốc sẽ nói đến thói khổ dâm. Tôi cũng muốn thế, đó cũng chỉ là thêm vào bí ẩn thực sự một bí ẩn giả hiệu của ngôn ngữ. Khổ dâm có nghĩa là gì? Là đau đớn xuất hiện đồng thời với khoái cảm; và đau đớn đồng thời với niềm vui? Cũng có thể. Chính từ đó nảy sinh những lời khẳng định này, vốn được các nhà siêu hình học rất hay sử dụng - họ vẫn thường nói mọi sự có mặt đều là sự vắng mặt; và mọi lời nói đều là sự im lặng - và tôi không hề phủ nhận (mặc dù không phải lúc nào tôi cũng hiểu) rằng có thể chúng có ý nghĩa riêng, ít ra là lợi ích riêng. Nhưng dù thế nào, đó là một lợi ích không phải có được từ sự quan sát đơn thuần - vậy thì không phải là việc của bác sĩ, cũng không phải việc của nhà tâm lý, lại càng không lý nào là việc của kẻ ngốc. - Không, người ta bảo tôi. Đó đúng là đau đớn, những kẻ khổ dâm biết biến nó thành khoái cảm; một sự đau đớn mà từ đó kẻ khổ dâm giải phóng ra, bằng phương pháp hóa học nào đó chỉ mình kẻ ấy nắm được bí quyết, một niềm vui thuần khiết.
Thông tin mới mẻ làm sao! Vậy là cuối cùng đàn ông có lẽ đã có thể tìm thấy điều họ đang miệt mài tìm kiếm trong y học, trong đạo đức, trong các triết học và các tôn giáo: cách thức để tránh đau đớn - hay ít ra là vượt qua nó: hiểu về nó (dù có phải nhìn thấy ở đó hệ quả của sự ngốc nghếch hoặc những tội lỗi của chúng ta). Hơn nữa, họ có thế tìm thấy nó bất cứ lúc nào, bởi vì rốt cuộc những người theo thuyết khổ dâm không phải mới có từ hôm qua. Và vì thế tôi cũng ngạc nhiên rằng họ đã không trở thành những người danh giá nhất; rằng người ta không dò xét bí mật của họ. Rằng người ta không gom họ lại trong các lâu đài, để quan sát họ được kỹ hơn, những con người bị nhốt trong lồng.
Có thể đàn ông không bao giờ tự đặt ra cho mình những câu hỏi mà họ đã bí mật có sẵn câu trả lời. Có thể chỉ cần để họ tiếp xúc với nhau, nhổ bật họ ra khỏi nỗi cô đơn (như thể đó không phải là một niềm ao ước thuần túy viển vông của con người). Thế thì, ít ra đây chính là cái lồng, và đây chính là người phụ nữ trẻ ấy trong lồng. Chỉ còn phải lắng nghe nàng thôi.
III. BỨC THƯ TÌNH LẠ LÙNG
Nàng nói: “Chàng đã lầm khi ngạc nhiên. Hãy xem kỹ lại tình yêu của chàng đi. Ông ấy sẽ hoảng hồn, nếu một lúc nào đó ông ấy hiểu rằng em là phụ nữ, và đang sống. Và không phải bằng cách quên lãng mạch nguồn nóng bỏng của dòng máu mà chàng khiến nó khô kiệt được.
Sự ghen tuông không đánh lừa được chàng. Đúng là chàng khiến em hạnh phúc và khỏe mạnh và ngàn lần sống động hơn. Thế nhưng em chỉ có thể khiến niềm hạnh phúc đó không quay ngược lại phản bác chàng ngay lập tức. Đến đá cũng hát to hơn, khi máu được thoải mái và cơ thể được nghỉ ngơi. Tốt hơn hết hãy giữ em trong chiếc lồng đó và nuôi dưỡng em đôi chút, nếu chàng dám. Tất cả những gì khiến em lại gần bệnh tật và cái chết đều khiến em trở nên chung thủy. Và chỉ những khi chàng khiến em đau đớn thì em mới không còn gặp nguy hiểm. Không nên chấp thuận là một vị thần đối với em, nếu các nghĩa vụ của thần linh khiến chàng sợ hãi, và ai cũng biết rằng họ không dịu dàng lắm đâu. Chàng từng nhìn thấy em khóc. Chàng chỉ còn phải nếm nước mắt của em thôi. Phải chăng cổ em không quyến rũ, khi nó bị bóp nghẹt và cử động dù em không muốn, bởi một tiếng hét mà em kìm giữ? Quả đúng là phải cầm một chiếc roi khi đến gặp chúng em. Và thậm chí, hơn cả một tua, sẽ phải là một ngọn roi chín tua.”
Nàng nói thêm ngay: “Trò đùa ngu ngốc làm sao! Nhưng mà chàng cũng không hiểu gì. Và nếu em không yêu chàng với một tình yêu điên cuồng, chàng có nghĩ em dám nói như thế với chàng không? và phản bội các cô gái giống như em?”
Nàng còn nói: “Chính trí tưởng tượng của em, chính những giấc mộng mơ hồ của em đã phản bội chàng mọi lúc. Hãy giải thoát em đi. Hãy giải thoát em khỏi những giấc mơ đó. Cởi trói cho em. Hãy vượt trước em, để em thậm chí không còn thời gian mà nghĩ rằng em không chung thủy với chàng. (Và thực tế, dù sao như thế cũng đỡ phải bận lòng.) Nhưng trước hết hãy quan tâm đến việc đánh dấu em bằng con số của chàng. Nếu em mang dấu roi hoặc xích của chàng, hoặc những chiếc vòng vẫn còn ở môi em, hãy để cho tất cả mọi người đều biết điều hiển nhiên là em thuộc về chàng. Dù người ta có đánh em bao lâu, dù người ta có cưỡng hiếp em nhân danh chàng, em cũng chỉ nghĩ đến chàng, ham muốn chàng, ám ảnh vì chàng. Đó chính là điều chàng muốn, em cho là vậy. Có sao đâu, em yêu chàng, và đó cũng là điều em muốn.
Nếu có khi nào em vĩnh viễn không còn là em, nếu miệng em và bụng dưới em và bầu ngực em không còn thuộc về em nữa, em sẽ trở thành sinh vật của một thế giới khác, nơi mọi thứ đã thay đổi ý nghĩa. Có thể một ngày em sẽ không còn biết gì về chính mình. Khi đó ham muốn có nghĩa gì với em, những vuốt ve của bấy nhiêu đàn ông sẽ khiến em trở nên thế nào, những người chàng gửi đến ấy, mà em không phân biệt nổi - mà em không thể so sánh được với chàng?”
Nàng đã nói như thế. Tôi nghe nàng nói, và tôi thấy rõ là nàng không nói dối. Tôi cố gắng đi theo nàng (lâu nay nghề mại dâm vẫn khiến tôi bối rối). Có thể, rốt cuộc, hình chóp rực sáng của các nhà huyền thoại học không phải là phúng dụ đơn giản; cũng không phải nghề mại dâm thiêng liêng, điều lạ lùng trong câu chuyện, có thể chuỗi những bài hát ngây thơ và những “em yêu chàng đến chết đi được” không phải là một ẩn dụ đơn giản. Cũng không phải điều mà những cô nàng lang thang nói với người tình trong tim họ: “Chàng ở trong da thịt em, hãy biến em thành bất kỳ thứ gì chàng muốn.” (Thật lạ là để rũ bỏ một tình cảm khiến mình lạc đường, chúng ta thường quyết định gán nó cho những kẻ vô lại, những ả điểm.) Có thể là Héloïse, khi viết cho Abélard: “Em sẽ là cô gái mua vui cho chàng”, nàng không chỉ muốn viết ra một câu hay. Chắc hẳn Chuyện nàng O là bức thư tình dữ dội nhất mà một người đàn ông từng nhận được.
Tôi nhớ đến người đàn ông Hà Lan, người phải bay trên các đại dương chừng nào còn chưa tìm thấy cô gái chấp nhận mất đi mạng sống của mình để cứu anh ta; và hiệp sĩ Guiguemar, người chờ đợi cô gái đã vì chàng mà chịu đựng “điều chưa cô gái nào từng chịu đựng” để hồi phục những vết thương. Hẳn nhiên rồi, Chuyện nàng O dài hơn một đoản thi, và chi tiết hơn rất nhiều một bức thư đơn thuần. Có lẽ cũng phải quay trở lại xa hơn. Có lẽ chưa bao giờ một việc đơn giản là hiểu điều mà các chàng trai và cô gái điếm nói - điều mà các nô lệ ở Barbados từng nói, tôi cho là thế - lại khó khăn như bây giờ. Chúng ta đang sống trong thời đại mà những sự thật đơn giản nhất chỉ có khả năng trở lại trần trụi với chúng ta (giống như O) dưới một chiếc mặt nạ chim cú.
Bởi vì chúng ta thường nghe những người có dáng dấp bình thường, và thậm chí là có vẻ hiểu lý lẽ, sẵn sàng nói về tình yêu như một tình cảm nhẹ nhàng, và không gây ra hậu quả gì. Họ nói rằng nó trao tặng rất nhiều khoái lạc, và rằng sự tiếp xúc của hai làn da không phải là không hấp dẫn. Họ nói thêm rằng người nào biết giữ gìn nét phóng túng, sự đỏng đảnh và chính xác là bản chất tự do của tình yêu sẽ có được sự hấp dẫn hoặc khoái lạc trọn vẹn. Bản thân tôi thì rất muốn, và nếu những người thuộc giới tính khác nhau (thậm chí là cùng giới tính) có thể mang lại niềm vui cho nhau dễ dàng đến thế, thật tốt cho họ, thì có lẽ họ đã sai lầm khi ngại ngần. Chỉ có một hay hai từ trong đó khiến tôi bối rối: từ tình yêu và cả từ tự do. Hiển nhiên là hoàn toàn ngược lại, Tình yêu, là khi ta phụ thuộc vào năm mươi điều hoa mỹ - tôi không chỉ nói trong khoái cảm, kể cả trong sự tồn tại, và trong những điều xảy ra trước sự tồn tại: thậm chí trong mong muốn được tồn tại của chúng ta: phụ thuộc vào đôi môi (và cái nhăn nhó hoặc nụ cười trên đôi môi đó), vào một bờ vai (cái cách mà bờ vai đó nhô lên hoặc hạ xuống), vào đôi mắt (một ánh mắt hơi ướt át hơn, hoặc khô khan hơn), tóm lại là vào cả một cơ thể xa lạ, cùng với trí tuệ hoặc tâm hồn chứa đựng trong cơ thể đó - vào một cơ thể mỗi lúc đều có thể trở nên rực rỡ hơn cả mặt trời, lạnh giá hơn cả một cánh đồng băng tuyết. Không vui gì khi phải đi qua đó, các vị khiến tôi buồn cười với những cực hình của các vị. Ta run rẩy khi cơ thể đó cúi xuống để cài lại móc của chiếc giày nhỏ, và dường như ai cũng nhìn thấy các vị run rẩy. Hơn nữa, là ngọn roi, và những chiếc vòng xuyên vào da thịt ư? Còn về tự do… Bất cứ người đàn ông nào, hoặc người phụ nữ nào, nếu đi qua đó, đều muốn hét lên phản đối, không tiếc những lời sỉ nhục và kinh hoàng. Không, trong Chuyện nàng O không thiếu những điều kinh hoàng. Nhưng dường như đôi khi không phải chỉ là một người phụ nữ trẻ, mà còn là một suy nghĩ, một cách nghĩ, một quan điểm đang bị hành hạ.
SỰ THẬT VỀ VỤ NỔI LOẠN
Thật lạ lùng, hạnh phúc trong cảnh nô lệ ở thời đại của chúng ta lại trở thành một ý tưởng mới mẻ. Không còn quyền sinh quyền sát trong các gia đình, không còn những hình phạt thể xác và ăn hiếp ở trường học, không còn những trận đòn giữa vợ và chồng trong các gia đình, và người ta để mặc cũng những con người ấy thối rữa thê thảm dưới hầm, những con người mà các thế kỷ trước còn tự hào được xử trảm chốn công cộng. Chúng ta không còn áp dụng những đòn tra tấn vô danh và không xứng đáng. Đúng là chúng dã man hơn gấp cả ngàn lần, toàn bộ cư dân của một thành phố bị chiến tranh nướng chín cùng lúc. Sự dịu dàng thái quá của người cha, của thầy giáo hoặc của người tình phải trả giá bằng việc rải thảm bom thường và bom napan cùng những vụ nổ bom nguyên tử. Mọi chuyện diễn ra như thể có tồn tại trên thế giới một sự cân bằng bí ẩn nhất định của bạo lực mà chúng ta đã mất niềm thích thú, thậm chí để mất cả cảm giác. Còn tôi, tôi không phật lòng khi chính là một phụ nữ đã tìm lại được chúng. Thậm chí tôi còn không ngạc nhiên về việc đó.
Nói thật lòng, tôi không có nhiều ý nghĩ về phụ nữ như đàn ông thường có. Tôi ngạc nhiên là có những ý nghĩ đó (về phụ nữ). Hơn cả ngạc nhiên: hơi choáng váng. Từ đó khiến tôi thấy họ dường như thật tuyệt vời, và tôi không ngừng ghen tị với họ. Mà đúng ra tôi ghen tị điều gì?
Tôi từng tiếc nuối tuổi thơ của mình. Nhưng điều mà tôi tiếc nuối, hoàn toàn không phải là những bất ngờ và lời tiết lộ mà các thi sĩ nói đến. Không. Nó nhắc tôi về một thời mà tôi thấy mình có trách nhiệm với cả trái đất này. Lần lượt là nhà vô địch quyền Anh thế giới hoặc đầu bếp, nhà hùng biện chính trị (vâng), tướng lĩnh, kẻ cắp, và thậm chí là người da đỏ, cây cối hoặc vách đá. Mọi người sẽ nói với tôi rằng đó là một trò chơi. Đúng, tốt cho các vị, những con người vĩ đại, nhưng với tôi thì không, không hề. Chính vì thế mà tôi nắm cả thế giới trong tay, cùng với những âu lo và hiểm nguy kéo theo đó: chính vì thế mà tôi là phổ quát. Đây chính là điều tôi muốn nói đến.
Ít nhất, phụ nữ chính là người, trong suốt cuộc đời họ, phải giống với những đứa trẻ mà chúng ta từng là. Một phụ nữ có thể hiểu rất rõ hàng nghìn thứ mà tôi không thể hiểu được. Nhìn chung, phụ nữ biết khâu vá. Phụ nữ biết nấu ăn. Phụ nữ biết phải sắp xếp một căn hộ như thế nào, và những phong cách nào không thể kết hợp với nhau (tôi không nói rằng phụ nữ làm tất cả những việc đó một cách hoàn hảo, nhưng tôi cũng đâu phải là một gã Da Đỏ không tì vết). Phụ nữ biết nhiều hơn thế. Họ thoải mái với lũ chó, lũ mèo; họ nói chuyện với những kẻ dở hơi, với trẻ con, vốn được dung nạp trong đám chúng ta: họ sẽ dạy cho chúng biết về vũ trụ học và cách phục sức đẹp, về vệ sinh và những câu chuyện cổ tích, và có thể đến cả chơi đàn piano. Tóm lại, chúng ta không ngừng mơ mộng, từ thuở thơ ấu, về một người đàn ông là tất cả đàn ông cùng một lúc. Nhưng dường như mỗi người phụ nữ đều đã là tất cả phụ nữ (và tất cả đàn ông) cùng lúc rồi. Còn đáng ngạc nhiên hơn nữa.
Ngày nay chúng ta nghe nói rằng chỉ cần thấu hiểu hết là tha thứ được hết. Thế mà, tôi luôn cảm thấy rằng đối với phụ nữ - dù họ toàn năng đến đâu - thì lại hoàn toàn ngược lại. Tôi có không ít bạn bè, họ chấp nhận tôi như chính con người tôi, và đến lượt mình tôi cũng chấp nhận họ như chính con người họ - không hề có chút ham muốn biến đổi người này thành kẻ khác. Thậm chí tôi còn thích thú - và họ cũng thích thú - vì mỗi người trong số chúng tôi thật giống với chính mình. Nhưng không có người phụ nữ nào lại không tìm cách thay đổi người đàn ông mà cô ta yêu, đồng thời cô ta cũng thay đổi chính mình. Cứ như thể câu ngạn ngữ đó đã nói dối, và chỉ cần thấu hiểu hết thì sẽ không tha thứ bất cứ điều gì.
Không, Pauline Réage không tự tha thứ cho mình điều gì đáng kể. Và nói cho cùng, thậm chí tôi còn tự hỏi, liệu bà có phóng đại đôi chút không; liệu những người phụ nữ tựa như bà cũng giống bà như bà giả định. Nhưng đó chính là điều mà có hơn một người đàn ông sẵn sàng thống nhất với bà.
Có nên tiếc nuối cuốn sổ của các nô lệ ở Barbados? Thú thực, tôi sợ rằng vị tu sĩ Tái Thanh Tẩy xuất chúng, người soạn ra nó, trong phần biện giải, đã nhào nặn nó bằng những điểm chung khá nhạt nhẽo: chẳng hạn, nô lệ sẽ mãi mãi tồn tại (dù sao đó cũng là điều ta thấy được); nô lệ sẽ vẫn là những người đó (điều này có thể còn phải bàn cãi); phải cam chịu vị thế của mình và không lãng phí, bằng những lời than phiền, khoảng thời gian có thể được dành cho vui chơi, tư duy, cho những thú vui quen thuộc. Và những điều khác nữa. Nhưng tôi cho rằng ông đã không nói sự thật: đó là các nô lệ của Glenelg yêu ông chủ của họ, đó là họ không thể sống không có ông, cũng không thể sống ngoài kiếp nô lệ của mình. Nói cho cùng, cũng chính sự thật đó đã đưa đến cho Chuyện nàng O quyết định của nàng, sự đoan trang khó lòng tưởng tượng của nàng cũng như cơn cuồng phong không ngừng thổi ấy.
Jean PAULHAN