Bước chân thằng trai mười bảy phăm phăm đi nhanh như chạy, vào lúc nắng lên, Hợp đã xuống đến con đường rộng rãi, bằng phẳng, trải đá nhỏ của phố huyện. Biết vào chỗ nào hỏi việc nhà mình bây giờ? Hỏi không đúng chỗ bị người ta phảy tay xua ra. Đầu Hợp lóe tia sáng, suy từ bản Nộc Nhùng mà ra, tiếng nói uy lực là trưởng bản. Việc lớn, việc bé của các gia đình, trưởng bản nắm rõ như xòe bàn tay ngón cao, ngón thấp. Lên xã thì ông chủ tịch Khùng càu cạu, khó tính, nói như băm, như chặt vào mặt mấy anh em Hợp hôm qua là người oai nhất. Vậy nên Hợp phải gặp Chủ tịch huyện, may ra ông ấy chỉ cho Hợp cách gỡ búi dây oan trói nhà Hợp mười mấy năm.
Sao mé Hợp khổ thế? Chuyện oan uổng đeo bám làm đôi mắt mé buồn như trời chiều. Mé âm thầm gánh chịu không biết kêu ai. Giờ thì Hợp hiểu vì sao người Mường Vang xa lánh, khinh miệt mé con Hợp. Với dân bản, người nhà Hợp là tội đồ.
Mới sáng ra, người đi lại chưa đông, Hợp giữa đường thả chân cho sướng. Lâu rồi, từ sau mấy tháng hè thi tốt nghiệp phổ thông xong, chân chưa được chạy nhảy trên đường rộng. Loáng chốc đã gần đến ngôi nhà to đẹp ngạo nghễ của thằng Sần rồi. Mắt Hợp ngước lên những cửa sổ đóng im ỉm. Không biết thằng ấy bây giờ thế nào? Hợp bỗng xòe bàn tay ra rồi nắm lại, nhớ cú đấm đuổi tình bạn hôm nào... Hợp không thấy giận nó nữa. Hôm ấy, nó không làm chuyện xấu với Ri thì Hợp không ra tay đâu. Hợp để Ri khắc lựa chọn tình cảm.
..."Ki...it...kít!"- Tiếng còi xe ô tô chói tai lừ lừ tiến ra khỏi cổng sắt làm Hợp giật bắn mình, chân khựng lại! Bác tài xế mở kính, thò đầu ra, trợn mắt quát: - Thằng "rừng mừ" kia, tai mày điếc hay sao mà không nghe tiếng còi hả? Mày muốn làm tao khổ la?
Cửa xe bật mở. Thằng trai to như cái lu nhảy phịch xuống. Hai thằng trợn mắt nhìn nhau. Ơ dá! Hóa ra nó là "cái gai" trước mắt Hợp. Nó đấy, thằng Sần tí nữa lấy mất đời con gái của Ri. Mắt Hợp vằn lên. Ngược lại thái độ của Hợp, thằng Sần nghiêng đầu, ngoác miệng cười nhăn nhở:
- A lá, thằng bạn, à thằng anh chứ nhể, đi đâu ngáo ngơ lạc xuống đây? Có biết chỗ này là nhà lãnh đạo huyện không à?
Thằng Sần này, mở miệng dở giọng oai. Trong bụng nhơ nhuốc, mặt ngoài nhẵn nhụi. Hợp chả muốn dây dưa với nó, đành nén giọng:
- Biết đấy, lên có việc, tưởng mày không còn ở đất này.
- Ô, mày biết tao đi rồi a? Ờ, giỏi như tao không đi đại học dưới thành phố to mới lạ. Tao có việc nên về thôi. Lâu không gặp hai đứa em gái mày, nhớ nó nhiều đấy! – Sần nói thế rồi đi sát đến bên Hợp hỏi: - Mày không đi học a? Thi trượt rồi a? Hóa ra tao luôn giỏi hơn mày...
Cố kìm nén cái tức, Hợp bặm môi nói:
- Mấy anh em tao thi điểm khá đấy, nhưng... nhưng tao chưa đi.
- Này, cái thằng biết uốn lưỡi gian từ bao giờ thế mày! Đủ điểm nhập học lâu rồi, bây giờ cuối tháng Chín, tụi tao á, học gần tháng rồi.
Nếu khi khác thì Hợp không bắt chuyện với nó, nhưng hôm nay Hợp chưa có cách nào hỏi chỗ làm việc của ông chủ tịch, thế nên sau giây lát lưỡng lự, Hợp nói:
- Sần à, tao chả biết chơi trò gian thế nào, nhưng nói với mày cũng như nước thả lá thôi. Mà này, mày biết chỗ làm của Chủ tịch huyện không?
Sần lúc lắc đầu, bất chợt nó bảo:
- Chủ tịch á, gan mày to bằng nào mà gặp? Xin cái gì a?- Nó vặn vẹo hỏi Hợp.
- Chẳng xin gì, chỉ hỏi chuyện thôi!- Hợp tự tin nói nhát gừng.
Nhìn vẻ mặt không vui của thằng Hợp, chắc có chuyện gì đó nên nó mới cất công xuống huyện. Dù sao thì Sần cũng thích em gái nó, biết đâu sau lần giúp này, thằng Hợp được việc, đổi ý, giúp Sần có được cái Ri thì hay. Nghĩ thế nên Sần sốt sắng, nhếch miệng:
- Mày ra ngõ gặp may. Thôi, chỗ anh em bạn học, tao đưa mày gặp mé tao nha. Chuyện lớn, chuyện bé của huyện mé tao quyết tất đấy! – Bất chợt, thằng Sần quay lại xe nói gì đó với người ngồi trong xe cùng bác tài. Chiếc xe lùi vào cổng nhà nó, đỗ dưới giàn hoa thiên lý, tỏa hương ngan ngát.
Hợp chần chừ, lưỡng lự, phân vân chẳng hiểu thằng Sần nói thế, nó có giúp được không? Sần kéo tay Hợp lôi vào trong nhà, nó bảo đưa Hợp vào gặp mé nó. Lần này Sần về nhà cùng cha nó là ông Khỉnh. Nó về lấy bằng chứng nhận tốt nghiệp cấp ba. Qui định của trường đại học thế, vào học phải có bằng hoặc giấy chứng nhận tốt nghiệp phổ thông.
Thằng Sần đưa Hợp vào căn phòng rộng, bài trí xa hoa, đẹp như cung điện. Giữa nhà là cây hoa gì mà Hợp chưa nhìn thấy bao giờ. Hoa nó to gần bằng cái bát ăn cơm, màu hồng rực rỡ, tỏa hương nồng nàn.
Từ ngoài cửa, người đàn ông to béo, ăn mặc lịch lãm bước vào. Miệng ông làu bàu điều gì Hợp không nghe rõ. Khuôn mặt to bè của ông đỏ tía như có hơi rượu bốc lên... Hợp lí nhí chào:
- Cháu chào bác.
Người đàn ông không nhìn Hợp, thả lời ngắn: - Ờ...Hừm!
Ông khó chịu, thả người ngồi ngả lưng vào thành ghế. Hợp đoán đây là ông Khỉnh, cha thằng Sần. Hình như ông ấy làm chức to lắm trên tỉnh. Hợp len lén cúi đầu, tránh cặp mắt ti hí sắc lẹm của ông.
Từ trên cầu thang lát đá, thằng Sần cùng bà Khúi, mé nó bước xuống. Chả hiểu thằng Sần nói gì với mé nó, nhìn thấy Hợp bà đon đả:
- Cháu là bạn thân với Sần a? Anh trai của Ri Rinh hả? Bác nghe Sần nói nhiều rồi...
Hợp vo xoắn hai tay vào nhau lí nhí: - Cháu, cháu chào bác.
Sần vỗ vai nói giọng kẻ cả: - Có gì cứ hỏi mé tao nha!- Nói thế rồi nó quay sang cha nó, lễ phép: - Pò à, đừng trách con, nó có việc cần, con giúp nó làm phúc mà. Đi thôi pò, mặc nó.
Người đàn ông uy quyền, dịu giọng nhìn bà Khúi nói ngọt như nước mía chảy vào bát: - Mình à, bố con anh đi nha.
Bà Khúi, đứng sát vào chồng, ngọt ngào: - Anh đi, thư thoảng mang con về với em...em nhớ...!- Ngừng lại như nén điều gì, bà xoay người vỗ nhè nhẹ vào vai Sần, bảo:- Cái thằng này, xuống đấy cố nuốt cơm tập thể, lúc nào đói bụng chạy sang cha mày hoặc mua gì ăn thêm.
Giơ tay vỗ bồm bộp vào túi chiếc áo sơ mi màu xanh da trời mới cứng, Sần vui vẻ: - Mé à, sệp dày, đủ con tiêu mấy tháng.
Nó bật cười khành khạch, chạy nhanh ra cửa. Bà Khúi tần ngần đứng nhìn theo hai cha con nó khuất sau mảnh sân. Những bóng nắng rung rinh nhảy nhót theo chân nó. Tiếng xe ô tô nổ máy giòn giã, nhả lại sau đám khói đặc quánh, khét lẹt...
Hợp ngồi trước mặt bà Khúi kể chuyện nhà. Tiếng Hợp trầm buồn tựa như có ngàn vạn tiếng nấc trong lời nói.
Có lẽ chuyện của Hợp lộn xộn lắm. Hợp nghĩ thế nào, nói như thế, không màu mè, hoa lá. Cứ nói theo mé kể. Câu chuyện ấy từ năm Hợp là thằng bé con mới bốn tuổi. Cố giữ giọng bình tĩnh rành rọt, nhưng mắt Hợp ngân ngấn nước.
Bà Khúi chăm chú nghe Hợp nói, luôn miệng lẩm bẩm:
-Sao có chuyện ấy? lâu thế mà chưa điều tra ư? Liệu có điều gì ở đây không??? Rõ là...
Hợp khẩn khoản: - Bác à, bác hỏi giúp cháu...Cháu nhờ bác.
Vốn là người đàn bà uy quyền và sắc sảo, bà Khúi nghĩ nhanh đến gia đình nhà chồng. Ừ nhỉ! May mà ông Khỉnh, chồng bà vừa đi rồi, nếu biết chuyện thì ông ấy sẽ thế nào? Mặt chả dài đuỗn ra...
Không biết bố chồng và chú chồng, hai người ấy có dính dáng chuyện lôi thôi này không? Từ hồi bà lên làm lãnh đạo sao không nghe ai nhắc tới vụ việc? Có lẽ bà không mấy khi về quê chồng nên không biết. Chuyện lâu rồi, phải hỏi bên công an huyện cho ra nhẽ. Vụ lùm xùm này từ hồi lão Hoái, Chủ tịch làm Phó Đồn trưởng Công an huyện. Biết đâu lão ngại đường núi xa xôi, đi lại khó khăn nên buông xuôi điều tra. Mà cũng có thể lão ỉm vụ này đi vì lý do nào đó... Thế thì lão hết thời đến nơi rồi. Không còn ra mặt giao giảng đạo đức dạy đời được.
Nghĩ đến lão Hoái, bà bực mình. Dù rằng lão là bố vợ của ông chú nhà bà. Ông chú thật khốn khổ với cô vợ điên điên, khùng khùng. Nhiều lần bà bóng gió xa xôi hỏi ông chú Khùng có "gửi gắm" tình cảm ở đâu không? Có đứa bé nào gọi bằng cha không, thế nhưng miệng ông chú không nói. Ông trợn mắt, đe nẹt: "Đứa cháu dâu này đừng có hỏi cha chú như thế! Dâu cái mồm có nọc buốt!". Gớm, chẳng qua họ hàng nhà chồng thì phải theo tôn ti mà gọi, thực ra thì ông chú kém bà một tuổi đấy, bà hơn chồng hai tuổi. Ô! Thế thì bà thây kệ, nếu có con với ai đó mừng cho ông chú chứ bà được gì, lại tốn kém tiền của đi lại thăm nom. Đúng là ông chú gàn dở, đầu óc bã đậu. Nếu không có bố đẻ, bố chồng và lão Khỉnh chồng bà hậu thuẫn "chống lưng", ông chú không ngồi ghế Chủ tịch xã Pù Nhài dài lâu như thế.
Bà khẽ cau mày. Lúc nãy, trước khi thằng con quí tử của bà xuống dưới trường đại học, nó bỏ nhỏ vào tai bà: "Con thích đứa gái mặt hoa đẹp nhất vùng này. Nó là em gái thằng Hợp, mé giúp chuyện nhà nó nhé". Hừ, con trai bà quý hóa thế mà thích cái đứa ở rừng xanh, núi thẳm ấy a? Nó thích mặc nó, tuổi trẻ mà, nhưng nó lấy vợ phải là đứa khác, gia đình phải môn đăng, hậu đối. Dòng giống nhà bà bề thế, cao sang mà làm thông gia với nông dân nhọ mặt ư? Có trời sụp! Thiếu gì đàn bà con gái xinh đẹp, học hành giỏi giang, con nhà tử tế. Là thằng con nó giống bà đấy thôi, tuổi trẻ thường nông nổi, bồng bột.
Bà chạnh lòng, khẽ thở hăn hắt, mơ màng... Lão Khỉnh chồng bà bao năm qua tựa như cái xác lạnh ngắt nằm cạnh bà. Cũng do bà thôi. Mà không hẳn thế, tại bố đẻ thằng Sần, ông ấy bỗng dưng xuất hiện làm đảo lộn cuộc sống hạnh phúc của bà. Thực tâm thì bà còn say đắm ông ấy lắm. Những cuộc tình mây mưa thâu đêm, bà mệt nhưng thỏa mãn, không như cái lão Khỉnh tốt mã, xấu củ...
Thật hay quá đi. Bà Khúi toan tính nhanh. Một mũi tên bắn đi, đến hai cái đích, như thế tốt quá. Bà giúp nhà thằng Hợp thì thằng con bà hể hả, mà lại được tiếng quan tâm đến dân, uy tín bà sẽ tăng cao. Và điều hay hơn nữa, nhân dịp này bà có nguyên do để hạ bệ lão Hoái, Chủ tịch huyện. Cái ghế chủ tịch lão ngồi lâu quá rồi. Lão cũng hơn năm mươi, gần sáu mươi tuổi rồi còn gì mà tham lam giữ mãi chỗ, không về hưu đi. Kinh nghiệm nhiều năm đứng chân trong Thường vụ Huyện ủy mách bảo cho bà biết, thế và lực của bà đã đến lúc vượt lên...
Bà nhìn Hợp cười đon đả, nói nhanh:
- Việc lo cho dân là của lãnh đạo huyện. Cháu kể với ai chuyện này chưa?
Vốn thật thà, Hợp bảo:
- Cháu đến huyện định hỏi bác Chủ tịch, nhưng may gặp Sần.
Người đàn bà to béo, uy quyền chợt đưa mắt nhìn ra ngoài trời nắng, rồi nhếch đôi môi dầy cười lanh lảnh... Hợp có cảm giác sờ sợ. âm sắc tiếng cười như kim khí mài siết trên đá.
Bước chân Hợp nhẹ bẫng khi ra khỏi nhà bà Khúi. Bà ân cần mà sao Hợp sờ sợ ánh mắt dao cắt của bà. Trước khi Hợp sang gặp ông Chủ tịch huyện, bà Khúi động viên:
- Cháu mạnh dạn trình bày chuyện nhà cho ông Chủ tịch rõ nhé. Đừng lo lắng, bác giúp gia đình cháu. Việc nhà cháu sẽ có văn bản dấu đỏ của huyện gửi về xã.
Thật dễ chịu khi người Hợp tắm trong ánh nắng trong vắt của trời thu. Từ trên vòm xanh, đàn chim hàng trăm con đang vỗ cánh ríu ran. Ừ. Tụi chim kia cho ta một cảm giác khoan khoái, thanh thản. Bà Khúi chỉ dẫn ta lối lên Ủy ban nhân dân huyện. May nhiều đấy, nếu bà không vẽ lối bằng miệng, ta còn phải hỏi nhiều khi đứng trước mấy dãy nhà xây cấp bốn, nhiều gian phòng, cửa gỗ xanh giống nhau như một người thợ đẽo gọt ra.
Bước chân ta tới thẳng phòng ông Chủ tịch huyện. Kết quả về nỗi oan khuất của gia đình thực hư ra sao còn chưa biết, thế nhưng dù trong mơ ta cũng không nghĩ, ông Chủ tịch huyện Pó Liểng là người công an Phó đồn trưởng Hoái năm xưa. Chính ông trực tiếp điều tra vụ việc gia đình ta.
Hiển hiện trước mặt ta là người đàn ông đứng tuổi, cương trực có đôi mắt sáng, ánh nhìn thẳng như xuyên thủng bóng tối.
Ta e dè đón một nụ cười tươi rạng và cái bắt tay ấm áp.
- Cháu chào bác Chủ tịch.
- Chào thanh niên, có việc gì gặp bác thế? – Giọng nói ông ấm áp.
Như có luồng sinh khí vô hình thổi vào người ta. Vị Chủ tịch uy quyền liệu có phải là người vô tắc trách đẩy gia đình ta trên bờ miệng vực khốn cùng? Thấp thoáng trong thắc mắc ta, bóng dáng người thân bị oan nghiệt đè nặng. Gia đình ta từ có công với cách mạng hóa thành có tội trọng. Cái chết tức tưởi của ông bà trẻ ta trong tiết trời sương sa, giá buốt, mưa gió hoang lạnh. Lên rừng mả canh cánh mang theo nỗi oan đau buồn. Cậu Ngành ta tài cao học rộng, thất vọng lối hành xử của lãnh đạo xã, không muốn cống hiến chất xám cho quê nhà. Mé ta, một dân quân xã giỏi giang, người mẹ tảo tần, hiền hậu bị qui chụp tội danh "tiếp tay che dấu gián điệp". Giờ thì chính tương lai, sự nghiệp của ba anh em ta cũng bị án oan phủ trùm, ngăn bước.
Chẳng lẽ, máu xương cống hiến cho đất nước của ba thế hệ gia đình ta nát vụn bởi bóng tối quyền lực của ai đó ư? Không! Ta phải nói, phải hỏi rõ vị Chủ tịch, vì sao công tác điều tra đơn thư nặc danh vu khống gia đình ta nút kín vào im lặng? Nếu ta không nhổ rễ độc, cắm sâu vào nhà ta, ai sẽ giải cái đau khổ tột cùng cho mé ta?...
- Cháu trai à, có việc gì nói ra đi! –Chủ tịch huyện khích lệ.
Ta bình tâm nhìn thẳng vào mắt vị Chủ tịch. Thế đấy, tại sao chứ? Ngài là người cầm cán cân công lý năm xưa, điều tra người dân bị vu oan rồi bỏ mặc. Ngài khiến gia đình ta đi vào con đường chông gai, rậm rạp. Ngài mặc nhiên nhìn ai đó cố tình trà đạp gia đình ta xuống đáy vực? Liệu đôi mắt thẳng thắn của ngài lúc ấy có bị che mờ, khuất lấp? Ngài biết rõ người dân vô tội bị luận tội không nương tay, không buông nhẹ mà không minh oan ư? Vậy thì chức Chủ tịch ngài đang ngự có xứng không? Nếu bây giờ ta gửi đơn kêu oan thì ngài có hận ta không? Đêm qua ta cắt máu viết tâm thư kêu oan. Mấy lá đơn này hút hàng chén vại máu. Ta gửi đi các cấp từ xã đến huyện, lên tỉnh và nếu cần sẵn sàng gửi đến Chính phủ, Chủ tịch nước... ta rất muốn, trước khi tung những lá đơn máu bay xa, ta được nghe câu trả lời từ chính các ngài, những người vẫn nói ra rả lo cho cuộc sống của người dân...
Ngài nhấp nhổm trên ghế mấy lần khi ta tuôn lời về gia cảnh, nhưng ngài điềm tĩnh nghe ta nói hết. Thật là một người bản lĩnh. Bây giờ ta nói hết rồi đấy. Ngài biểu lộ nét mặt đau khổ, nhăn nhúm giống như quả táo phơi khô thế kia ư? Đã bắt đầu rồi đây! Giọng nói của ngài chắc nịch:
- Liệu có gì nhầm lẫn trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo của xã không???
- Bác à, cháu là người dân biết sao được chuyện ấy? Vả lại khi đó cháu còn là thằng bé thôi.
Ngài đứng bật dậy như cái đinh văng ra khi đóng gỗ nghiến. Ngài bực dọc, bức xúc đi đi, lại lại mấy vòng, quanh bàn làm việc như suy xét điều gì đó. Bước chân đeo đôi dép cao su đen bóng của Ngài mấy lần như chuội đi trên sàn nhà láng bóng. Dường như ngài quên khuấy sự có mặt của ta. Ngài lẩm bẩm "Chết thật! Sao có chuyện này? Năm đó Thường vụ Huyện ủy đã kết luận rồi. Ờ, hồi đó chiến tranh ác liệt, tàu bay tàu bò của lũ giặc xăm xoi, ầm ì đêm ngày. Kết luận điều tra gửi theo đường công văn chuyển về xã rồi mà"...
Lát sau, như sực nhớ ra sự hiện diện của ta, ngài dừng lại, đi về chỗ ngồi, vẻ mặt loáng ướt mồ hôi, nhưng trở lại sự điềm tĩnh vốn có. Mắt ngài nhìn ta có chút gì đó xót thương. Không, ta không mong sự chia sẻ, ta cần câu trả lời từ ngài thôi. Tay ta nắm chặt mép túi chàm, trong đó mấy lá đơn như đang cựa quậy thúc giục ta. Khó khăn lắm ta mới thốt nên lời:
- Bác Chủ tịch à, cháu... có nên làm đơn kiến nghị không.
Mặt ngài đang bừng bừng lửa đỏ, thoắt cái chuyển màu bàng bạc. Ngài đưa tay quệt giọt mồ hôi lăn dài, khẽ lắc đầu:
- Việc này bác sẽ điều tra làm rõ, cháu không nên nóng vội. Bác nắm được tinh thần rồi.
- Bác à, gia đình cháu, mé cháu đợi mười ba năm rồi, giờ phải đợi đến bao giờ, khi nào?
- Chính quyền huyện sẽ có trách nhiệm. Ờ, không lâu đâu, chỉ nay mai thôi.
Ngài nói thế thì ta biết thế. Ta hy vọng ngài sẽ làm như lời ngài nói, dù sao bà Khúi cũng biết chuyện rồi. Thôi thì ta còn trẻ, ta học nhẫn nhịn chờ quyết định của các cấp bề trên phải không ngài? Tuy nhiên, lúc này ta nảy ra ý nghĩ muốn đi đâu đó một thời gian, đi càng xa càng tốt để sự chờ đợi qua nhanh. Chân ta muốn ra khỏi rừng. Cái mắt ta muốn vượt núi. Lòng ta nặng trĩu ưu tư, ta nén buồn để "mặc cả" số phận với ngài:
- Việc học của anh em cháu lỡ dở, bây giờ nếu anh em cháu muốn đi bộ đội hay là công nhân mà xã gây khó khăn thì làm thế nào?
Ngài nhổm hẳn người về phía trước, đôi mắt ngài nhìn thẳng vào mắt ta, không chút do dự, ngài khoát tay:
- Không lo, không lo! bác bảo đảm quyền lợi cho gia đình cháu.
- Bác à, lời suông dưới xã không nghe đâu.
Ngài thoáng cau mày khó chịu, rất nhanh, ngài bảo:
- Cháu yên tâm về đi. Gia đình cháu vô tội. Chính quyền huyện sẽ sửa sai triệt để chuyện này và chính thức trả lời gia đình cháu. Yên tâm, cháu đi đâu thì không ai có quyền ngăn cản.
Thế là rõ rồi. Gia đình ta bị oan. Lời nói uy lực của ngài thoát ra làm tâm hồn bốc khói của ta dịu lắng. Ta đón nhận tin này và hoang mang nghĩ, chắc chắn có thế lực nào đó đủ mạnh đổ tai họa xuống gia đình ta. Liệu người ác, lộng quyền ấy có bị trừng phạt không? Thôi, biết nhà mình được trả lại sự thánh thiện vốn có là tốt rồi. Ta thầm cảm ơn lãnh đạo công minh, vì sự công bằng của người dân trong xã hội đã ra tay lật lại vụ việc mười ba năm qua...
Chân ta nhẹ bẫng bước ra ngoài trời chan chan nắng vàng.
Thằng bé trẻ tên Hợp có vầng trán rộng, đôi mắt to tròn, nhìn thẳng ấy bước ra khỏi phòng khiến bụng ông Hoái không yên. Rõ ràng cái ghế ngày thường ông ngồi êm ái, vững chãi mà hôm nay như có búi gai, đám lửa? Thằng Hợp nói chuyện này với ai chưa? Nếu ai đó trong huyện biết thì có chuyện rồi đây. Bao nhiêu năm qua làm Chủ tịch huyện, ông được cán bộ và người dân coi là mẫn cán, thương dân, vậy mà... uy tín của ông ra sao khi chuyện này ầm ĩ? Năm ấy, chính ông điều tra vụ việc. Sau gần năm trời suy xét, thu thập chứng cứ, ông báo cáo Thường vụ Huyện ủy, Ủy ban nhân dân huyện ra kết luận gia đình cô Ngần trong sạch, không tiếp tay, che dấu gián điệp. Cũng do đường xá lên núi xa xôi, thời điểm cuối năm 1965 chiến tranh dữ dội. Máy bay thằng giặc ùng oàng, quần thảo xé nát bầu trời. Bom phá lở núi, lửa cháy xém rừng, bản làng tan nát, người dân chết chóc tang thương... công văn thông báo về xã qua đường bưu tá. Đúng là sơ sảy chủ quan một ly, chạy đi ngàn dặm.
Nhà cô ngần cũng lạ, ngần ấy năm không ý kiến. Xã hội phức tạp. Chuyện lớn bé xảy ra, giải quyết xong không bận tâm nữa, giành nếp nghĩ lo việc khác. Tuy nhiên, mười mấy năm trước, đơn thư nặc danh tố cáo nhà cô Ngần xôn xao từ xã lên huyện, tới trung ương...thì trong tâm khảm ông vẫn hằn vết. Ông nghĩ chuyện đã giải quyết xong, người dân vô tội. Vậy mà không ngờ hôm nay xảy chuyện động trời.
Năm 1965 - 1966, Chủ tịch huyện Pó Liểng là ông Khỉnh, một cán bộ trẻ năng động, có bố vợ "nâng tầm" đặt ngồi vào cái ghế giống ông bây giờ. Điều tra, thu thập đủ bằng chứng vụ việc nhà cô Ngần là vu khống vô căn cứ, ông Hoái mang hồ sơ sang báo cáo lãnh đạo huyện. Ông Khỉnh chậm rãi nói, đọc và xem xét tình tiết kỹ lưỡng. Hơn tuần sau Thường vụ Huyện ủy họp mở rộng. Trăm phần trăm lãnh đạo nhất trí gia đình cô Ngần không có tội. Công văn soạn thảo dưới có chữ ký Chủ tịch huyện tươi rói màu xanh mực Cửu Long, cộp dấu đỏ. Thông báo lên Trung ương, tới cơ quan chức năng địa phương và xuống xã Pù Nhài... đúng qui trình. Vậy mà hôm nay xảy ra cơ sự thằng bé Hợp lên chất vấn ông?
Không lẽ thằng rể Khùng, chồng con Hợi dính líu vụ này? Năm đó Khùng trúng Thường vụ. Người dân tín nhiệm bầu làm Chủ tịch xã thay ông Khút, anh nó. Có một vài ý kiến xì xèo lên huyện "Lãnh đạo xã Pù Nhài chuyển giao quyền lực gia đình trị". Huyện chỉ đạo xã tiến hành bỏ phiếu tín nhiệm cho khách quan, vô tư. Thời chiến ác liệt, tàu bay, tàu bò của tụi giặc ném bom ầm ầm. Người dân mải xuống hầm, chạy vào núi rừng trú ẩn, giữ cho gia đình không đổ máu. Chuyện "bỏ phiếu tín nhiệm" giống như nước chảy băng băng dưới suối. Ai có chữ hơn người thì làm. Nhìn mỏi mắt mấy mường trong xã chả ai hơn Khùng.
Toàn thân ông Hoái nóng ran, nỗi lo bội phần dâng lên.
Rể Khùng nhà ông làm Chủ tịch xã mười mấy năm liền, sao nó dám cả gan trái lệnh cấp trên? Nó ỉm dìm chuyện nhà cô Ngần vì lẽ gì? Trái ngang quá đi. Công lao sự nghiệp của ông bỗng chốc đổ sông vì thằng rể a? Trong mắt ông thằng rể không xấu bụng. Con gái ông, cái Hợi mắc chứng thần kinh điên điên, khùng khùng mà nó không ruồng bỏ. Đành rằng của nả ông dốc cho nó nhiều, nhưng là cho vào thuốc men cứu chữa con Hợi. Thuốc hay, thầy giỏi ở đâu mách nước cũng tìm về chữa trị mà con Hợi không khỏi. Có lần, nhân dịp kiểm tra xã, ông ghé qua nhà thằng rể. Đau xót, con Hợi lên cơn cuồng nộ, không nhận ra cha, cười sằng sặc túm ông lải nhải: "Anh.. anh à... rắn...rắn...đừng bỏ em...ha ha ha...".
Con gái ông khỏe mạnh, vâm vấp. Sang nhà chồng chưa kịp hưởng mặn nồng của tuần lễ đầu làm vợ thì đổ bệnh. Cúng bái, lễ lạt thuốc hay, thầy giỏi làm hết cách rồi, nó vẫn như thế. Ông bàn với rể Khùng đưa nó đi khám dưới bệnh viện, kết quả khám cho thấy nó bị bệnh thần kinh, do tụ máu ở não lâu ngày không chữa trị.
Nằm viện được dăm hôm, con rể đưa vợ về. Ông nói sao nó cũng lắc đầu không nghe, nó bảo hàng tháng lấy thuốc về uống. Nó làm việc xã không thể ở bệnh viện trông nom liên tục được. Con gái ông thật đấy, nhưng gả cho họ nhà người ta, ông làm sao can thiệp sâu vào chuyện nhà con rể được. Vả lại, ông không muốn nghe lời nói bực dọc của Khùng. Cái thằng ấy làm Chủ tịch xã mà tính khí lạ lùng. Lúc nói ngọt như mật ong, khi lại cục cằn thô lỗ... thôi, tránh đi thì hơn.
Mồ hôi túa ra trên gương mặt sạm nắng của ông. Mệt mỏi. Rã rời.
Không thể để chậm, ngay lúc này ông phải gọi một số ban, ngành liên quan gặp ông triển khai công việc. Đồn trưởng Công an, Chánh văn phòng Ủy ban huyện, Chủ tịch xã Pù Nhài – Thằng rể Khùng và phụ trách văn thư bảo mật lưu trữ hồ sơ... xem cụ thể ra sao rồi triệu tập cuộc họp. Chuyện lớn thế này cũng tranh thủ ý kiến Bí thư huyện Nông Văn Khiển... Ây da! Sao rắc rối đến thế? Liệu có báo cáo lên tỉnh không? Thằng thanh niên Hợp không rõ gửi đơn đi những đâu, gặp ai thì ông không biết. Ui da!
Nắng thu trong dịu mà ông vã mồ hôi như tắm. Chiếc quạt con cóc vù vù quay không thấy mát? Ừ, nóng từ trong máu lan ra, bốc hỏa toàn thân sao mát được? Một ngày chẳng ra làm sao.
Dường như những cánh gió đầu đông lạnh se không đủ sức xua tan không khí nóng của cuộc họp Thường vụ Huyện ủy Pó Liểng. Hôm nay lãnh đạo tỉnh về dự. Không ai xa lạ, là ông Khỉnh, Phó Bí thư Tỉnh ủy. Ầy! Sao họ Nông ấy rễ dài thế? Từ xã, tới huyện, lên tỉnh đâu đâu cũng thấy anh em họ mạc. Bí thư Huyện ủy ông Khiển, bộ đội thương binh chuyển ngành về huyện vài năm, là anh trai của ông Khỉnh, Phó Bí thư tỉnh. Vị Bí thư huyện chả hiểu sao không lấy vợ. Tính tình thâm thúy, mềm mỏng. Hôm ông sang gặp báo cáo vụ việc xảy ra ở xã Pù Nhài, Bí thư mặt lạnh lùng như miếu hoang. Bí ẩn. Thái độ ấy làm ông Hoạt ngột ngạt. Trộm nghĩ, biết đâu trong tay Bí thư Khiển có lá đơn của gia đình thằng bé Hợp cũng nên...
Sau khi nghe ông trình bày, Bí thư bảo, chuyện này lớn đấy, phải báo cáo Tỉnh ủy. Ô! Báo cáo thì coi như công lao của huyện năm nay đi tong, làm sao được xét thi đua - khen thưởng nữa? Từ đầu năm cố gắng phấn đấu không xảy ra vụ việc nghiêm trọng phải xử lý kỷ luật. Hai năm vừa qua được tỉnh khen tặng Bằng khen. Mấy chục năm, bao nhiêu đời Chủ tịch huyện, hỏi rằng có ai lãnh đạo tốt như ông không? Kinh tế nông – lâm nghiệp phát triển. Đẩy mạnh trồng lúa cao sản hai vụ, tăng diện tích hoa màu, tập trung chủ yếu vào trồng ngô lai... Thu nhập bình quân đầu người tăng, số hộ đói nghèo giảm. Công lao ấy của tập thể từ lãnh đạo, đến người dân đoàn kết, đồng tâm hiệp lực. Nếu không có ông "cứng cánh" dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm thì liệu có kết quả thế không?
Bây giờ, vì vụ việc từ mười mấy năm trước mà mất thi đua thì uổng công. Nghĩ thế, Ông Hoái đề nghị với Bí thư:
- Ông xem có nên báo cáo tỉnh không? Việc xảy ra lâu rồi, mình bây giờ sửa sai cho thế hệ trước thôi.
Bí thư lặng lẽ lắc đầu:
- Việc lớn mà không báo cáo tỉnh ư? Ông suy xét kỹ chưa?
Ông Hoái nhẹ nhàng: - Là ý kiến riêng tôi thôi, nếu tỉnh biết thì năm nay mất toi thi đua, khen thưởng...
Bí thư Khiển không giữ được điềm tĩnh nữa, bàn tay trái bị thương còn ba ngón của anh miết mãi xuống mặt bàn, anh đứng dậy, bước đến trước mặt ông Hoái, khẽ nói:
- Thành tích quan trọng hay niềm tin của người dân vào lãnh đạo quan trọng? Ta không thể làm ngơ trước việc làm vô tắc trách của một số cán bộ, đảng viên. Không vì bệnh thành tích, nể nang mà né tránh, che dấu...
Biết ngay Bí thư cứng nhắc, không đồng nhất ý kiến của ông. Chưa khi nào ông Hoái bình tĩnh đến thế. Thôi thì ông tung một cú hiểm:
- Bí thư Khiển à, vụ việc rơi vào thời điểm em trai Bí thư làm Chủ tịch huyện, ông chú Khùng của Bí thư làm Chủ tịch xã.
Trán Khiển nhăn lại, không do dự, anh nhấn mạnh:
- Ai làm chủ tịch hay bí thư "ngâm" vụ việc, không giải quyết dứt điểm, làm khổ dân là có tội, phải sửa sai, chấn chỉnh. Không vì người nhà, người thân mà làm ngơ, cho qua. Chúng ta phấn đấu có một xã hội công bằng.
Bí thư nói thế, ông Hoái đành ngậm tăm, nén hậm hực. Dù sao thì Bí thư Khiển cũng nói đúng. Ông Hoái đủ khôn ngoan không gây căng thẳng. Giọng ông mềm tựa nước chảy:
- Trước đó là ý kiến thiển nghĩ của tôi. Thôi, tôi với ông bàn xem nên bắt đầu từ khâu nào, triển khai giải quyết việc sửa sai nhanh gọn, làm sao mấy hôm nữa, tỉnh về thì Thường vụ họp báo cáo kết quả là hay nhất.
Trao đổi vụ việc "nóng" với Chủ tịch Hoái xong từ lâu mà Khiển vẫn ngồi như dính chặt vào ghế gỗ. Tiếng thở của Khiển đứt gãy, méo mó sau nếp nghĩ trôi nổi. Mắt Khiển ngước mãi về phía núi Phja Bjooc rực trong màu tím xa xăm.
... Đã bao mùa nóng lạnh trôi qua, ngần ấy mùa mạy mác thay màu bung nở mà sao bóng hình, hơi thở của Xa vẫn biệt tăm?Phải tìm Xa ở đâu bây giờ? Từ trong sâu thẳm trái tim của Khiển thì Xa vẫn đang ở đâu đó, Xa không thể bỏ anh mà dấu mình đi như vậy. Khiển tin một ngày nào đó Xa cùng nụ cười ấm nồng sẽ trở về bên anh. Có gì đó se xót, cồm cộm trong tim Khiển...
Khi nãy Chủ tịch Hoái "nhắc khéo" người thân của Khiển "có công" làm khổ gia đình Ngần. Ôi chao! Chiến tranh đi qua rồi, bây giờ nước nhà thống nhất hơn ba năm. Trong thời chiến ở hậu phương có những việc vô tình làm sai, giờ đủ độ thông thoáng về thời gian để nhìn nhận, kiểm điểm và sửa sai sót. Trách nhiệm người đứng đầu Đảng bộ huyện, không để tình riêng xen vào việc chung. Vẫn biết động chạm gia đình, anh em, dòng họ. Nhưng sai nọ chồng tiếp sai kia, thì có tội với dân. Liệu rằng ở huyện còn những chuyện sai vô tình hoặc cố ý nào nữa mà lãnh đạo huyện bị che khuất tầm nhìn? Nhân chuyện này phải xin ý kiến của tỉnh để "rà soát", lấy lại niềm tin của nhân dân...Dẫu rằng, áp lực lớn trước sự trì trệ, bảo thủ cố hữu, sẽ có nhiều ý kiến trái chiều, song không im lặng làm ngơ.
Mối tình đầu vấn vít lời hát sli năm xưa tưởng chôn vùi trong đáy sâu ký ức, tan loãng theo sương gió...bây giờ bừng thức vang vang trong đầu Khỉnh. Tình yêu không thành của Khỉnh vụt trôi theo thời gian, vùi chìm, khuất lấp trước vật chất đủ đầy, cùng nhiều nhiều ánh mắt ngưỡng mộ của những người đàn bà...Vậy mà giờ đây ùa ập tựa con nước mùa lũ ào về. Muốn quên mà không thể gỡ bỏ.
Ở vùng này có ai được như Khỉnh không? Học vấn cao. Quan hệ rộng. Con đường tương lai rộng thênh. Lấy vợ con nhà thế lực. Bố vợ nói một câu, Khỉnh đã vững chãi lên vị trí mà có người phấn đấu cả đời không được. Ngôi biệt thự sang trọng. Người đàn bà vợ Khỉnh cùng thằng con tên là Sần, đã có lúc Khỉnh ngợp trong cảm xúc hạnh phúc. Tiền tài. Địa vị. Vợ khôn. Con giỏi...
Không ai biết trong gia đình Khỉnh có hố sâu toang hoác không hàn gắn nổi. Có thể từ phía Khỉnh. Khỉnh cố sức đóng vai diễn trên sân khấu hoàn hảo , giữ mô hình gia đình. Khỉnh không muốn đổ vỡ và mất mát. Khỉnh sợ người ngoài biết thì thanh danh, uy tín trôi tuột dốc. Như thế không được...Dù sao Khỉnh cũng cơi nới "cơ sở" dưới phố. Cô gái đẹp nhưng môi thắm, miệng hoa không biết thoát ra tiếng nói, đôi mắt ướt đằm, mỗi lần Khỉnh nhìn ngỡ lạc vào mắt Ngần. Hai người xa lạ mà có đôi mắt đẹp hút hồn, giống nhau. Phải chăng là cảm giác? Thằng bé con ba tuổi giống Khỉnh như đúc, là niềm vui an ủi cho những mất mát trong cuộc đời.
Chục năm trôi qua, Khỉnh không động vào người vợ. Từ hôm Khỉnh bất chợt từ tỉnh về nhà giữa tuần, gặp lão kỹ sư địa chất lạ trong nhà mình, quấn quít với thằng Sần. Tuyệt nhiên Khỉnh không ghen tuông mà hụt hẫng, đổ vỡ và khinh bỉ. Thằng Sần giống bố nó quá. Dáng đi, vẻ mặt, đôi mắt...còn gì để nói với nhau nữa đây? Khỉnh bỏ ngoài tai xì xầm về thằng con không giống mình. Lúc ấy Khỉnh cho rằng, người ngoài ghen tức với mình nói thế. Trẻ con không giống bố thì giống mẹ.
Bây giờ, sau mười mấy năm biết mình là "người thay thế" hợp thức hóa đứa con trong bụng vợ, quá muộn để phá vỡ nơi gọi là "tổ ấm" này. Hừ tình vợ chồng chị em không thể rũ bỏ. Không thể nói ra. Chuyện nhà bung bét, vỡ ra mất mát nhiều thứ lắm. Uy tín rớt xuống thảm hại. Gia đình tan nát...
Vợ Khỉnh là người đàn bà đê tiện. Ba lần cô ta quì mọp dưới mũi dép của Khỉnh cầu xin Khỉnh tha thứ...Cô ta khóc lóc, mồm leo lẻo van xin. Rằng quá khứ lầm lỗi ấy khiến cô ta căm thù bố thằng con. Trên đời này có ai tốt hơn Khỉnh đâu. Cô ta yêu chồng đến mức muốn nuốt trôi Khỉnh vào trong tim...Nếu Khỉnh không chấp nhận tha thứ thì cô ta sẽ sống mà như chết, vậy thì chọn cái chết bất đắc kỳ tử để giải thoát.
Không! Sao có thể dễ thế được? Phải giữ nguyên trạng tình cảnh gia đình trong lớp vỏ bọc hào nhoáng "hạnh phúc" chứ. Như thế sự nghiệp, quyền lực của Khỉnh và của cô ta vững chãi. Khủng khiếp hơn là để mụ vợ day dứt, đau khổ suốt đời, không dám hé răng.
Nhiều năm qua, Khỉnh lặng lẽ đi về căn biệt thự ở Pó Liểng như không có gì xảy ra. Đêm vẫn nằm bên người đàn bà vợ mình sực nức hương thơm. Chỉ nằm cạnh thôi. Nghe rõ tiếng trở mình vật vã của bà ấy. Thản nhiên chứng kiến, giữa đêm giá lạnh vợ xối nước ầm ầm trong nhà tắm, hờ hững phủ tấm khăn voan mỏng lên người. Cảm xúc gần gũi với người vợ đã chết lặng trong Khỉnh từ lâu rồi...
Thực ra, những năm tháng trước đây với vợ, cùng nhiều người tình mới lạ, bây giờ thì người tình câm kia, lần nào chìm trong ham muốn ân ái, Khỉnh cũng tưởng tượng đang ôm Ngần trong vòng tay. Sống đồng sàng dị mộng như vậy, Khỉnh mới làm được cái việc của thằng đàn ông. Bóng Ngần quây riết tâm hồn, tâm can Khỉnh không buông. Với Khỉnh, sự ham muốn phóng đãng vùi trong những thể xác mới lạ, cuộc tình chớp nhoáng là trút hận vào mối tình đầu. Cũng có lúc Khỉnh thấy mình khốn nạn. Nhưng ai đã đẩy Khỉnh đi đến tận cùng của sự chán chường ấy? Đó là Ngần đấy. Ngần bỏ rơi Khỉnh, làm vợ thằng trai khác, làm mẹ của những đứa con. Kỷ niệm buồn của mối tình đắm say, không tới bến hạnh phúc, khiến Khỉnh luôn có cảm giác bị bỏ rơi. Hận Ngần đến xương tủy găm mãi theo Khỉnh. Hận bao nhiêu thì da diết yêu Ngần bấy nhiêu. Yêu ngấm ngầm và hờn ghen quá khứ....
Nếu ở vào hoàn cảnh của Ngần lúc này, mình sẽ như thế nào nhỉ?Khỉnh bỗng nghẹt thở khi ngồi trong phòng họp dặt những gương mặt cũ mèm. Mọi người sao dồn mắt vào Khỉnh thế? Cố mà nuốt khan bức xúc. Từ miệng Khỉnh buột ra những lời nhạt thếch. "Cần nhìn thẳng vào sự thật. Ai sai? Do đâu? Lý do vì sao? Các đồng chí mạnh dạn nêu nguyên nhân khách quan, chủ quan, chỉ rõ sai phạm từ khâu nào? Do huyện hay do xã? Từng đồng chí nêu cao tinh thần trách nhiệm của người cán bộ đảng viên, thực hiện nghiêm qui chế dân chủ ở cơ sở..."
Sột soạt. Roàn roạt... Tiếng những trang giấy trước mặt từng người trong cuộc họp, nhất loạt lật giở, tạo cộng hưởng thêm không khí ngột ngạt. Cứ nói đi, phát biểu đi. Biết chắc sai phạm này từ dưới xã. Hiềm nỗi rơi vào người nhà. Oái oăm quá.
Năm ấy, ông Hoái phụ trách điều tra vụ gia đình Ngần. Khỉnh ký hồ sơ, kết luận rõ như ban ngày bị tố cáo oan sai. Khi đó ông Hoái đề xuất truy cứu tìm người viết đơn thư tố cáo nặc danh, Khỉnh gạt phắt. Ôi dào, chiến tranh bao nhiêu việc phải lo, tìm người viết đơn thư tố cáo sai ư? Rách việc! Dốc sức vào chuyện dớ dẩn ấy mà sao nhãng việc chắc tay súng, giữ vững hậu phương, đẩy mạnh tăng gia sản xuất, làm ra nhiều lương thực, thực phẩm chi viện cho tiền tuyến là không được.
Bây giờ, những gương mặt vênh vang ngồi họp nhao nhao ý kiến nọ, ý kiến kia phát biểu hăng hái. Tinh thần cao, tuyệt nhiên không ban, ngành nào của huyện có lỗi.
Giọng nói chậm rãi, chắc nịch của Bí thư huyện ủy Nông Hải Khiển, kết luận cuộc họp Thường vụ Đảng ủy mở rộng, khiến suy nghĩ ông Khỉnh quay trở về thực tại.
"...Qua ý kiến khiếu nại, phản ánh của gia đình bà Ma Thị Ngần, xã Pù Nhài, về việc gia đình bà bị tố cáo oan sai mười ba năm.
Đảng ủy, Ủy ban nhân dân huyện Pó Liểng căn cứ hồ sơ gốc số... công văn thông báo số... năm 1965, kết luận: Trong những năm chiến tranh, gia đình bà Ngần trong sạch, không che giấu gián điệp, biệt kích...
Sai sót nghiêm trọng khiến cho người dân mang tiếng xấu nhiều năm, do nguyên nhân khách quan và chủ quan: Năm đó chiến tranh ác liệt, đường xá đi lại khó khăn, xã Pù Nhài ở vùng sâu, nhân viên bưu tá chuyển công văn thông báo xuống xã thất lạc...
Trên tinh thần kiểm điểm nghiêm túc, trung thực, Huyện ủy và Ủy ban nhân dân huyện thẳng thắn nhận rõ, công tác kiểm tra, giám sát cấp dưới đôi khi chủ quan, phiến diện, nghe báo cáo là chính..."
Bí thư Huyện ủy Nông Hải Khiển lướt nhìn một lượt quanh phòng họp, và cao giọng hỏi: - Các đồng chí ai có ý kiến gì không?
Mọi người lặng phắc. Người hay đưa ra ý kiến "trái chiều" là bà Khúi cũng lặng yên. Thế là tốt. Trăm phần trăm nhất trí kết luận của Bí thư huyện. Ai nấy thở phào nhẹ nhõm như trút đi gánh nặng.
Ông Khỉnh giật mình. Mặt ông ngây đuỗn.
Theo báo cáo bằng tường trình trên giấy của Chủ tịch xã Pù Nhài, thời điểm năm 1965 và 1966 xã không nhận được công văn thông báo việc nhà bà Ngần. Chuyện này nghe thiếu thuyết phục quá. Kết luận công văn thất lạc ư? Có quá vội vàng không? Đúng là dịp đó giặc Mỹ đánh phá ác liệt, công văn thư từ xuống xã trao cho bưu tá chất lên lưng ngựa... Ày! Có mờ ám không nhỉ? Người đưa công văn, thư tín năm ấy bị rắn độc cắn, mất cách đây chưa lâu. Hoa khảo quang rải trên mộ đá chưa héo. Cái chết bất thình lình của anh ta vào thời điểm nhạy cảm thật rợn lạnh. Liệu có ai đó cố tình làm anh ta bị rắn cắn không? Ma cũ lấp miệng. Trời se lạnh mà trán ông Khỉnh vã mồ hôi...
